Skip to main content

Full text of "Vlyssis Aldrovandi philosophi ac medici Bononiensis historiam naturalem in gymnasio Bononiensi profitentis, Ornithologiae, hoc est, De avibus historiae libri XII ... : cum indice septendecim linguarum copiosissimo"

See other formats



Smithsonian Institution 
Libraries 



GIFT OF 

^Marcia BradyTucker 
































|v\£. xfaib 


7 



jim* 


j 




VLYSSIS AL DROVSNDI 

PHILOSOPHI AC MEDICI 
BONONIENSIS. 
Hiltonam Naturalem in GymnafioBononienfi 
Profi tentis , 


ORNITHQLOGI AE 


HOC EST 

DE AVIBVS HISTORIAE 

Libri xi! . 


AD CLEMENTEM VIIL 

P OISR^OPT. MAX. 


CXAT 

Indice Septendecim Lingmrvm 
copiosissimo . ''' — " 


Bononiae _ 

LsiA pici Fmnaicuni di LrmdLcuSenenfemj. ; 

CID-. ID. XCIX 





IV\ 






A TO1S irpT rri ftt m rn rrnm-mi ^ 

& 8 HHI __ 

I J ! ' i ! |l tll ' ^ 1 1 IP ! ' ' 'I ' ' ' Ill^rJ 'F^i^lir" 








iifcit 




% 








P 5 
}$■•$! H 

m 


m 
'¥■ 








"V "- 
v - ; ;&i 


; 

k 




i* ,.. . 

h *; 






i-japa 


'-.;,^n;frv.'" :•• ■ •*• .aBrF^- - i~ r . 


K I . > V ■ 

.V^-p- : UI<k:>- i..:- i fi' i PW\ ' P?fe 

t • i/. ir/iovfKi pytsy 




■ m 




M 


I i :Tv.i u Pio rhvlH!.l'^ > f;l':-! r ' 5 . : ? 




. ' - 

:r T / 


1 


mSiitoinH fift 

il?; 




",y 


SiISPI, 

' >; -p:-; 


:Ck .* 


ry;i ::>oh 

,....„ ilAI.flOT':.i.H-<'.vai7AM| 

>yy^- ^ v, uv c. \ a 







: . ^-<r. r :-. ' -.ijit.; : Af — 

v::- ..... 




. .y-; . ■ . . 

» . -; Hy •'•feriS-Vv 


,mv s/;0 vpuviioa/ 


SAf . 


;S®> 


\5RV3 

,?.; \ '.UvViV^A J> V v j vVA \ •■ ■ • '» ' 5 V '* *'• V ‘l jj| 
, O>tv\'uV.A‘L0\ V * ; 1 


i, m*,- 

i 

f 


1 1 ■ 

h % 

^ W,V: 



il 

:-■!■ :•• ' ~'-v . - # 

.■ k .:'. 

• >•: / • 

: : P 


:■ ' ! A 1 1> O A • • < ! 

?'•;• r ... '••, . ■■** . > - -•» » j.. 

• •• ••• \\~.v\sl )'0.'>\v-,v',v;v\ ''••'•• v.;, v ; •. ■••. ■ v •» 'Mx- 

' kid: 




. ; h \,h 
•• 1 'V 


f J 




1f 1 




' ■ a...yy : 

: ■ • ' S lh±s : - 

'■ 


■ 




: : H 1 


3h 

: 


m- ?! 


,cC V.' 5 -’. 




■'■wWPW }lh i' 


1 

::I " 





Qiu 

m . 
■im 

tmp 



BEATISSIMO 

AC SANCTISSIMO 

DOMINO NOSTRO 

CLEMENTI OCTAVO 

PONT. OPT. MAX. 


V R in tanta Screnifsimorum, Illuftrifsimorumq; Principum* 
qui non folum in hac noltra Italia , vcriim edam in toto orbo 
verfantur, copia , tibi potifsimum > CLEMENS VIII 
Pontifex Opt. Max. Pontificum , quotquot hadlenus regna- 
runt , quotquot olim regnabunt , clementifsime , prseclarifsi- 
me, celeberrimeq;, hofcerneos fru6his,hofce,inquam, priores 
meos de Auibus Commentarios, quaiefcunque illi fiint , ( Sunt 
autem multis vigilijs , ac magnis fumptibus confcripri , icombulque, in quibus ad 
viuum depingendis, ac fculpendis , non dico huic ioli operi inferendis folum , fed 
alijs pariter, vbi hoc prodierit,in lucem edendis, omnes pene facultates meas impen 
dijcur, inquam, tibi dicare, nuncupareq; cenfuerim , viri multi , ijque grauiisirrri , 
praefertimq; Jlluftrifsimi aliquot Cardinales , atque inter hos felicifsimae memoria: 
Palaeotus , &_ante aliquot menfes IlluRrifsimus , ac Reucrendifsimus Parauicinus 
acerrimo iudicio pollens, cum Mufieum meum vifitaret, authores fuere,multaeque 
praeterea , ac grauifsimae rationes impulere : Supremus in primis ille dignitatis ver- 
tex, Pontificatus, inquam, ad quem fplendidifsimis illis toto terrarum orbe virtuti- 
bus tuis, geftis, faddfque praeclarifsimis aeternum memorandis, communi purpura- 
torum confenfu , DEO ita ftatuen te, eue&us es: ad ha:c flagrantifsimum bona- 
rum omnium difciplinarum , maxime vero facrarum litterarum , quarum quoque 
inulta in liifce meis lucubrationibus loca enodantur , ac dilucidantur, Rudium; 
amor etiam, & gratia incredibilis,qua omnes viros do&os, eorumque cultores com 
ple&eris , & Cardinalis etiamnum compledlebaris , necrion lingularis illa tua erga 
me beneuolentia, ac animi promptitudo, cuius amplifsimus mihi teftis eft Illullrii - 
fimus , ac Reuerendifs. Cardinalis Bandinus , cum te mei iuuandi caufa alloquere- 
tur . Accedit etiam, quod Ciuibus Bononienfibus hoc peculiare quafi videatur , vt 
nominis Fon tificij ftudiofifsimi femper fuerint . Sed vt ad te me conuertam , cft in 
primis Familiae Tuae antiquitas , a minime obfcuris hiftoricis , qui de nobilioribus 
Italiae familijs libros ediderunt, celebrata, cum quendam praedicent Hildebran- 
dum , virum ftrenuum , Ducem inuidtifsimum , ac rei militaris peritifsimum , qui 
Longobardorum olim Dux Italiam inuafk, multa in ea loca occupauir, atque indu- 

«J i bitanter 



bitanternominis fui flirpcm reliquit i vtverifimilc fit, co tempore, quofermo Ro- 
manus cum Barbaro illo confundebatur , ex Hildebrando A L D O B R A N D I- 
N V M nomen dimanafTe . Quapropter cum & noflra? familiae cognomen (fi mi- 
nima maximis aequare fas ell ) cum eadem voce fimilitudinem haud paruam gerere 
cernerem, ( Quippe Aldobrandi, non vt hodie, corrupta videlicet voce>Aldrouaiv° 
di , primis temporibus nominabamur ) iuro nihil mihi gratius , nihil iucundius vn~ 
quamaccidiffe, quam audire Cardinales ALDOBRANDINOS nominari* 
& eiufaem familiae Summum Pontificem haberi, eumque Pontificem, quem ego * 
ob admirabilem Naturam,exquifitamq; dodlrinam cum acerrimo iudicio coniun- 
dlam,& fiimmam vitae, ac morum honcflatem,quam cum Polonia reuerteretur, &: 
Bononia tranfiretfufpexi, tanto dignitatis fafligio dignifsimum iudicabam, occa- 
fionem mihi demum dari exoptans, qua hoc meum defiderium , obferuantiamque 
demonllrare pofTermquod nunc demum facio, hafce meas vigilias ante San&ifs. pe 
des tuos genibus flexis humiliter admodum offerens . Adeif poftremo ipfius operis 
conditio , qua: pariter & ipfa ad hoc me confilium, deliberationem, fententiamque 
non iolum inuitauit, fed & incitauit . In quo quantum laboris , quos lumptus con- 
fumpierim, Tua velim Sandlitas iudicct . Etenim non nomina duntaxat auium , de 
quibus agitur, Graxa, ac Latina, verum Hebraica etiam, Arabica, Italica , ac deni- 
que omnium getium indicaui:ad hax aues defcripfi,ddcriptas,quas nancilci licuit, 
delineatas legentibus ob oculos pono , naturam earum <k mores patefacio , quo vi- 
diu vtantur , qua arte capiantur , quomodo condiri debeant , quale comedentibus 
nutrimentum praebeant ( qux pars in fecundo opere magis pertradlabitur ) quibuf- 
ue medeantur morbis, edoceo ; emblemata , fymbola, icones, numifmata, adagia * 
myfhca cum ex facris , tum ex profanis , ac hieroglyphica, declaro : Ex quo quic- 
quid de Auibus dici queat , hinc peti potefl , adeo vt Illuflrifs. Parauicinus , quem* 
heroem ob exadtifsimum , quo proflat, iudicium, libenter nomino , cum hoc opus 
ei mon lirarem , diceret, nullum me alijs dicendi locum reliquiflo . Quotquot au- 
tem ab alijs de animalibus lucubrationes hadtenus edit£'funt,expropemodum om- 
nes vel Summis Pontificibus prxdecefloribus tuis, vel Imperatoribus, vel Regibus, 
confimilibulque Serenifsimis Principibus nuncupatas funt. Et quamuis in commu- 
ni adagio fit , V ino vendibili non opus ejfe fufpenja hedera : contra tamen fele res ha- 
bere videtur in hoc negotio . Siquidem lucubrationes,licet per fe laudabiles, ac po-*- 
fleritate dignae, nifi magnorum virorum cura,.authoritatequediuulgentur, plerun- 
que vel intereunt fubitb , vel faltem parui fiunt . Hi enirru idem litteris pradlant * 
quod aqua lupinis ; nam fieuti hoc leguminis genus ea maceratum , omnem ama- 
rorem deponit ; eodem pariter modo litteras illi luo fauore cuique gratiores effi- 
caciores efficiunt ; Quod videntes viri fapientifsimi, tam prifei, quam recentiores * 
principum authoritate dodlrinam fuam protexerunt . Hinc efl, quod naturalis Pii- 
nij hiftoriafempcr floruit, floret etiamnum, ac perpetuum florebit, quia nimirum 
V efpafiano Caelari dedieata elf , &c commifsa^ . Aurea Oppiani carmina, qua? a?ta s 
delebit ? nulla profedlo , nulla ; nam immortalia ea_, reddidit Antonini Ctelaris pa- 
trocinium , Neque forte Ariflotelis nunquam fatis laudatos, laudandofque de ani- 
malibus commentarios haberemus, nifi Magnus ille Alexander,cum in confcriben 
dis , tum in edendis fuam interpofuifiet Regiam Maieflaterru , Sexcentis praeterea 
deflitucremur aureisfibris , quos nunc exofculamur, non tam authonbus , quam 
quorum commifsi fu iit fidei, gratiam habentes . Sed vt coataneos meos appellem, 
Hippolytus Saluianus , mihi olim familiariter notus , fuas de piicibus praftantifsi- 
mas hillorias lucubrationes Paulo I V. Pontif. Max, AndrcasMatthiolus, &ip- 
fe non notus mihi tantum , fed cui plurima communicaui , commentaria in Diof- 
coridis dc materia medica libros Maximiliano 1 1, Imperatori, Petrus Bellomus 

Cenomanus 


Cenomanus de auibus hilloriam Gallice conlcriptam Henrico 1 1. Gallorum Regi 
nuncupauit. Cum itaque? tu Beatifsime Pater? potentilsimos hofce heroas digni- 
tate prarcellas, ingenio vero fis quam fimillimus?eandem plane?quam illi viam ple 
no ? imo pleniori infiilens gradu ? ac maximo cum dodlorum virorum folatioad 
confimilem gloriam totis viribus contendas?ego hancOrnithologii primam par- 
tem pudore fimul?ac tidio tarditatis meas vidtus, fub Sandtifsimi tui nominis pri- 
iidio nunc tandem in publicum mitto?fecundam?ac tertiam propediem editurus . 
Ecquem enim patronum in toto terrarum orbe te potentiorem. nancifci quearm ? 
qui eam & pofteritati commendare , & aduerfus innatum quibufdam hominibus 
maleuolentii virus vindicare valeat? quo nimirum nihil altius? nihil clarius? nihil 
venerabilius? imo cui nihil ipfe par habet terrarum orbis . Tu enim, qui in D. Pe- 
tri Principis Apollolorum locum fuffedlus es ? quin ipfiufmet Saluatoris Nollri 
IESV CHRISTI partes agis , iur emerito Rex Regum ? Princeps Principurru 
exiliis . Tibi vni?quotquot Chrilliani funt , quotquotid nominis hbi vendicant , 
quotquot totum hunc orbem habitant? tibi?inquam,vni obediunt?ve! faltem obe- 
dire diuino iure tenentur . Te is Pallorem nobis dedit? qui in te veterum illorum 
Sandtifsimorum Pontificum imaginem rediuiuamagnofeit? quam & nos magis 
agnofceremus,fi corruptifsima huiufce ficuli conditio pateretur . Quamplurima , 
caque prorfus admiranda de tuis innumeris virtutibus hic mihi feribenda forent?fi 
mihi ita?vt mente cocepi,ac prout equidem vellem, 8c res ipfa defiderat? liceret ex- 
plicare. Etenim admirabilis quasdam ac in omni re commendabilis animi tui mo- 
ti di i a? magnitudinem geilorum tuorum altifsima difsimilatione abllrudens ? 
occultans?maiorique lludio laudari refugiens? quam plerique gelliunt, tuis me de 
rebus timide? ac parce dicere cogit . Sed vt faltem aliquo padlo fatisfaciam officio? 
fimul & animi tui modellii oblecundcm , dicam breuifiime ? nam prorfus tacero 
nefas reor . Tu (dicam hoc vere,& dicam magno dodlorum, bonorumq; omnium 
alfenfu?gaudio?lolatioqO.Ta , inquam?quod paucifsimis mortalibus cotigit? eum 
fplendore nobilitatis, virtutis omne genus, cum virtutis pradlantia,prudentiam re- 
rum eccleliallicarum \ cum prudentia gloria ardorem animi coniungens , lludia 
Chrilliani pietatis?& dodlrini tueri, prouehere ? ornareque cupientium ? non di- 
cam adasqualli? at omnibus? vt aiunt ? lladijs, & paralangis longe fuperalli . Quid 
vero nobilius, quid bono Pallore dignius, quam oues fuas pro tegere? Quid magni- 
ficentiusjquid hominibus Chrillianam fidem profi tentibus? quid Deo ipfi gratius 
accidilfe potuit ? quam Regem a Chrilliani pietatis finceritate aberrantem ad ve- 
ram Romani Ecclcfii dodtrinam ac fidem,& e profundifsimis tenebris ad lucem 
pcrduxilTc ?TuCLEMENS VII L non tantum tuas oues?populum Chriflia- 
num aduerfus communes ho lies tueris , pecunijs ? ac militibus iuuando? veruim 
etiam ICANN. FRANCISCVM ALDOBR ANDIN V M confan- 
guineum tuum ? Virum tanto &: maiori etiam oneri parem? dum eo proficifci ipfe 
non polfes?quoties opus fuit?mifilli,vt Imperatore?citerifq; Chrillianum nomen 
defendentibus vna coniundlis prudentia, confilio? authoritateque res Chrifliano- 
rum in melius procederent, quemadmodum certe fauente Deo procefTerunt . Tu 
Illullrifsimi ac Reuerendifsimi Cardin. PETRI ALDOBRANDINI ne- 
potis tui carifsimi?in quem Deus immortalis omnia bona effiidiffc videtur, opera, 
indullria, dudlu? aufpicijs totam Ferraricnfium dioecefim tam illuliri vi£loria?ea- 
que incruenta potitus, Sacrolandti Romani Ecclcfii imperio adiecilli . Tueo 
ipie profedlus populum incredibilis CLEMENTIAE tui vinculo mirum in 
modum obllrinxilli ? quod politis per vrbem fc fimulacris ? ad lummam illam tuam 
CLEMENTIAM alludentibus fatis fuperque indicauit. Tu tandem terrarum 
orbe? ingenti totius Catholici Rcip. oblcdlatione in pace compofito?ita duo prae- 

% 3 ^T ua 


eipua Chriftiani nominis imperia optato pacis foedere deuinxilti,vt Philippus Se- 
cundus Hilpaniarum Rex tanto obftri&us bencficio,cum de filio fuo , quem vni- 
cum Regnorum fuorum , regiae magnanimitatis, atque inuidtifsirni animi fuihx- 
redem reliquit , fodicioribus coniugij vinculis obftringendo deliberaret , Apo- 
ftolicx tu£ celfitudinis CLEMENTIAM obnixe rogarit,vt quae Filius fuus nu 
ptiarum fponfaJia cum Serenifs. Auftriacx gentis Margarita contraiturus effet, ea 
Ferraria Apoftol. tuae benedictionis praefentia facrarentur. Ita enim fieret, vt inui- 
Ctifsimus Philippus Tertius Hilpaniarum, atque ludiarum Rex a felicibus tux be- 
nedictionis aufpicijs tanti fui Imperij primordia inchoaret , &^Serenifsima con- 
iux, quam e Germani* partibus ingenti apparatu, ac pompa mirabili iam oras Ita- 
lix penetrantem, atque ad Beatifsimorum Pedum tuorum ofcula properantem in- 
credibili omnium laetitia , veluti alteram Reginam Sabam ab vltimis terrae fini- 
bus ad audiendam Salamonisfapientiamaduentantem,&fufpicimus ,& admira- 
mur j non tam futurx prolis arrham, quam faiiCtx foecunaitatis,qua auita Auftria- 
cx gentis pietas propagetur, certum capiat aufpicium. Praetereo modo nobililsi- 
maili illam tuam ad Sigifmundum Suetix ac Sarmatix Regem legationem de tam 
grauibusj& ad vniuerfam Chriftianam Remp. pertinentibus negotij s. Eteni m haec 
quamuis qui vir effes,&: ad quam ardua, magnaque natus, dcmonftret : attamen fi 
exteris aCfionibus tuis decantadfsimis afsimiletur , exigua exiftit. Quid modo de 
liberalitate dicam, qua non pauperes foliim ac inopes fubleuas,fed viros pariter be- 
n emeritos manu ipfa Mecxnatis profequeriS ? Hxc 6c^.cxteros ineffabiles virtutes 
tuas, quibus vndequaque ceu Sol fplendes, extera inquam, longe maiora faCta pr£- 
dicabunthaud dubio alij , quorum celebrandis tuis laudibus ingenium atque elo- 
quentia fuffecerit . Mihi, qui philofophiam naturalem perpetuos iam quadragin- 
ta fex annos in hoc florentifsimo Archigymnafio Bonoriienfi profiteor i non ora- 
torem,aut hiftoricum agojmodulamen illud orationis, atque phrafis , quam nun- 
cupant alij, Ciceroniana non eft, quibus tua SanCtitate Maieflateque digna canere 
valeam, nam fortia faCta , vt Cato Ceiiforius grauifsimus ille vir dicere folet , ele- 
ganti egent oratione,videlicet ne fua fraudentur gloria. Ita prifei illi lapientes nui- 
lius rei memoriam diutius perfeuerare poffe animaduertebant , nifi qux facunda 
vberiq; oratione litterarum mollimentis fuiffet commendata . Quapropter ne ego 
dum encomia tua quodammodo illuftrare contendo , orationis mex rubigine te- 
nebras offundam, dicendi finem libenter facio, atque has meas in terim vigilias, 6c 
me ipfum tibi dico,tibi inquam CLEMENS VII I. tanquam vnico, & fplen 
difsimo orbis Soli, qui quemadmodum radios fuos omnibus , qux eorum capacia 
funt, citra inuidiam ac-fummo cum eorundem emolumento communicat, ita pa- 
riter Tux benignitatis,pietatifque fuerit, non xgre ferre, fi quod vniuerfiim tuum 
eff,fcintillas aliquas ad me, & alios eam implorantes tranlmittat. Ego interime 
Deum prxeor Opt. Max. vt totius Chriffianx Reip. nauem , teque huius naucle- 
rum, gubernatorem fapientiflimum vna cum veCtoribus tux ab illo fidei commif- 
fls atq , concreditis, inter tot ac tantas fxculi huiufce ceu pelagi fluCtuofiflimi pro- 
cellas atque tempeffates fecunda femper gratix ac fauoris fui aura profequatur,5<^ 
quam diutiffime faluos incolumcfque conferuet. Vale Pontifex Opt. Max. atque 
hofee meos labores accipere,ea qua extera folitus es,beneuolentia,6^me humilli- 
me ad Sancti flimos Pedes tuos prolapfum ampleCti ne dedignerc . 

Beatitudinis <vejlr<e Humillimus Seruus * 


VtyJJes Alclroumdus * 


P R AE F A T I O 

AD LECTOREM 




VM perpetua, planeq; immutabili natura* lege ita comparatum fit. Candide Ledor, ve 
nihil nafceretur immortale , fuoq; eunda , qute in hoc hcemilph^rio ortum aliquando ha- 
builfenc , exitio edent obnoxia : fieri profedo non potuit , vt quantumuis infignia dodiili- Omnia inte » 
morum hominum monumenta , non eidem , cui caetcra omnia interitus neceffitari fubiace- ntui °bno » 
rent . Nam etiamfi fummus ille rerum opifex Deus, eiufq; minidra natura nihil ijs diutur- xla -> • 
nius, nihilq; viuacius gigni , nihil minus deniq; temporis iniuriam reformidare voluerint : Dottorum 
fuum tamen & ipfis modum datuerunt, eademq; lege nafci voluerunt , vt & teui vitioob- tnonumcnta 
folefcerenr, 6c excis bellorum , incendiorum , aliarumq- iniuriarum cafibus in prreceps raperentur; Quse ora- \ nter \ re tcm 
nia tanqutim nimis vera confideranti mihi, tantarumq; cladium caufas paulo altius reputanti : tandeffi in men ^ • , . 

tcm venit aurea illa Saludij, quam de auaritia omnis malitia, ac prauitatis materie protulit, lentcntia,quodil-^- w ^* 
la fir, quee fidem , probitatem , caiterafq; bonas artes cuertat . Tam diu enim prima illa artium omnium , vir- j n 
tucumq, alumna , atque excultrix Prifcorum Crocorum, Aegyptiorum, Romanorumq; attas fioruit , ac in fuo riQ 
vigore ftetif,quam diu Reges, Principes,ca 2 teriq; homines luo contenti datu viuentes, non qurererent aliena_>, ^ utritiam 
non dominij fui limites egrcderentur,non regni amplificandi cauda alios bello lacederent , non rebus per fas, c jr g ra ^ lccm 
nefasq; cumulandis inhiarent : fed pacem domi colentes bonarum difciplinarum, aliarumq; virtutum inuen- omn ’ mm 
tores, cultoresq; fummo afficerent honore, &c ampliffima ijs praemia proponerent. Podquam vero immanis illa i orurn 
pedis , auaritia inquam , hominum animos inuafit , tum opes malorum irritamenta virtutibus praeferre, artes 
omnes honedas,earumq; peritos negligerc,(5c nihili pendere, led fines agrorum fuorum dilatare,poma:ria ex- .. 
tendere, (olis diuitijs accumulandis incumbere homines coepere. Sed vero illi mihi veram, ac folidam demere- 1 ' f 4 * in 

ti gloriam vifi funt ; qui fuo labore, fumptuq; Patriam, Remq; publicam ornant, attiplificantq; : Cum primis Pp°. em ° * 
autem i) , qui in id incumbunt, vt veterum (cripta labore fuo in lucem proferantur , fuisqj fumptibus ad nun- .. y cor P J e ~ 
quam inrermorituram polteritatis memoriam propagentur , quorum quidem certe numerus ed rariffimus . 

Quapropter difertiffimus noder Plinius plurimorum natura: partuum , qui Prilcis illis erant noti(fimi,fuo guo S^ G J cc<itSY e 
ne memoriam quidem fuperditem ede queritur ; & maximopere miratur , cum ob maiedatem , dilatatumque yf nattir(t ~ 
Imperium Pop. Romani non ea folum,qute illi cogno(cebant,fed quae illos latuere quoque nota elTe deberent : 1 us ’ 
Felices illos allerens, atque beatos,quod exiguo admodum labore natura: arcana perferutari potuerint ; (e vc- e ™ m mt [ l 
ro,fuosq; coaetaneos infelices,ac milcros, propter audum laborem;quod non deperdita tantum ob mutatos ho r f . CG S nt ' m 
sninum mores, fed ea etiam, quae noua tunc erant, poderis tradere cogerentur. Quorum cognitio quanto ho- tloni J "Onor 
norc,quoue pretio apud antiquiffimos reges, prudentesq; homines fuerit, paffim loquuntur quorucunq; claf- A P u dpn[cos 
ficorum Scriptorum monumenta , in quibus recenfendis, ne tempus teramus , pauca tantummodo hic fubdo a , ex ’ 
Magni illius Alexandri Macedonum Regis liberalitate exorfus,quem condat A ridotelis nomini non folum pa- "berali- 
triam condidiire,ac tantae rerum claritati benignum ( vt Plinius inquit ) animi cedimoniu milcuilfe,(ed etiam tas 
naturae Iaera, & caufas perquirenti opem maximam tulifle : ne tam diligenti dudio , & honediffimae difcipli- 
nte fua deedent emolumenta. Quantum vero illud ed,quod cum libros illos quinquaginta de animalibus com- ^ ri Ji‘Lib. 
pofuit, qui a Graecis tokvta^avta &i(2\Ia fune appellati, odingenta quidem talenta, tede Athenaeo, in hos irn- jiriimd» 

E enfa funt ? neque id mirum nobis videbirur,fi modo Plinio fidem habeamus referenti, aliquot hominum mil- e l uot ’ 
a in totius Afite, Gra:cia:q; tradu parere illi clfe iulfa, eorum uidelicet,qups venatus, aucupia, pifcatusq; ale- ^ * c ‘ l &• 
bant : quibusq; vinaria , armenta, pifeinae , auiaria in cura erant , ne quid vfquam gentium a tanto viro podet t m P\ 
ignorari. Romanos quoque deinceps Imperatores legimus fcienriam hanc non folum maximo affecifle hono- maXmi fe- 
tc, verum etiam ( vt refert Galenus ) libros, in quibus vel planta?,vel animalia, vel alia quxpiam res naturalis Cl " e rcr um 
depida erant, vel dc ijs agerent, & viros etiam, qui eos enuclearent, magnis conquifiuille fumptibus. Anto- natur - per- 
ninus Imperator Seueri filius erga Oppianum ob confedum de animalibus poema infignem in primis libera- J cru tatorcs . 
licatem exercuit, vt nedum patris ei exilium remiferit,verumetiam pro lingulis verfibus totidem aureos annu- fntonmi 
merati iulferit, quibus muneribus exhilaratus Poeta, aureis charaderibus poema fuum confcriplic : quod cum lmp-tiberali 
eam ob caufam,cum ob elegantiam, ac praedandam aureum iuremerito nuncupatum fuit. Quid de Nemae,^ ta p er £ a Op 
Hadriani cum Aeliano , quid de Vefpaliani cum Plinio , quid de Traiani cum Plucarcho , quid de multorum fumum. 
aliorum Imp. Regumq, cum alijs huiufce cognitionis peritis familiaritate dicemus ? familiaritate autem ? im- Oppiam car 
reo fnmmorum in eos honorum collatione, & munificentia omni aeuo depr£edicanda_.. Hinc nimirum fadum mC)l cur au- 
ed, vt multi dodiffimi viri partim naturae admiratione , partim prasnujs propolitis impulfi , alij de dirpibus , Yc % dicium. 
alij de animalibus, alij de alio naturae partu hidoriam diligentilnme corifcripferint ; inter quos , vt alios prx- Our multi 
teream, Plinius maxima laude dignus ed,qui ex melioribus authoribus optima quam; decerpens, integram na de rebus na, 
ruralem hidoriam triginta feptem libris contexuit, cum quo quem conferre po!fumus,authorem nullum habe- turalib.fcri- 
remus, fi longiori vita a Deo data, quaedam recogno icere, ac ijs iudicium adhibere potuilfet. Quae cum ita jfe pf cr i/it . 
fu habeant , in promptu ratio ed , cur veteres hanc fcienriam tanti fecerint : in qua li Plinius multa , quae fuo ‘Tlinij laus, 

tempore 


PRf FATIO 


tempore perierant, nobis fcripfit, quid nos dc noftrorum proauorum foculo pofc Plinij otatem dicemus ? qut 
rerum domeiticarum ftudio potius, quam fcientijs hilce, atqj alijs bonis difciplinis intcnti,&: in fumma vertan 
res barbarie, in caufa fuere, vt in tantos errores demerfi fuerimus, omnesq, artium, & fcicntiarum irudus ami- 
2)ri 'Bcnig . ferimus . Deo igitur Opt. Max. audori , conferuatori, a quo omnis rerum cogrti tio ad mortales proficilatur* , 
quiq; hoc rhelauro carere nos diutius noluit, immortales gratias debemus, quod noftri tandem milertus, va- 
rios in varijs orbis partibus excitarit viros, qui perdita illa refti tuerent, quoq; in profundo oblcuritaris»ac igno 
rantio coeno dcmerfa erant, & iam multis feculis latuerant, ad lucem reducerent .: ex quibus alios,prout varia 
Dpijlol. 12. maieflatis eius,vt ait D. Paulus, funt talenta,& gratia:, didimus, qui barbariem eam fundicus, radicituscp, fu- 
Corinth. ftulcrunt, alios,qui in facra Thcologia,alios qui in Iurifprudentia, alios qui in Medicina immenios pertulere-» 
Dotu Dtus labores, qui Anatemcn, cuius fcicnfia omnino erat abolita, renouarunt, alios qui noui orbis notitiam probuo- 
diucrfimode runt, alios qui philofophiam, quiqj abftrufos hofce naturo partus, quorum cognitio non medicis,non viris do- 
largitur. dis ( proh dolor ) fed pharmacopois, vctulifq; maximo cum agrorum detrimento erat commiila, illuftrarut : 
putores bi~ Inter quos tanquam proeipua lumina proterire non portum Ruellium, Petrum Belionium, lacobum Siluium, 
ficr.n at ara- Io: Fcrnelium Ambianum, Vvilhelmum Rondoletium, lacobum Dalechampium inter Gallos : Inter Germa- 
Ilum . nos V alcrium Cordum, Hieronymum Tragum, Ioachimum Camerarium Elium, Bauhiuos lohannem, & Ga- 

fparum fratres, Rembeitum Dodonoum, Matthiam Lobelium,Carolum Clufium, MclchioremGuilandinu : 
Inter Italos lulrum Colarem Scaligerttm , Petrum Andream Matthiolum , Bartholomotim Marantam , Anto- 
nium Brafauqium , Andream Cifalpinum , Andream Baccium , lohannem Baprilcam Portam , Hieronymum. 
Mercurialem in almo Gymnafio Pilano primarium Medicina: Profertorem, lohannem Coftoum Laudenfem, 
Fabium.Goiumnam, Maflarium Vcnctum,Lucam Ghinumoiim praeceptorem meum , qui primus cum. Bono- 
nia:, cum fify.hi floriam ftirpium publice profeflus eft , Aloyfium Anguiltaram eius difcipulum , lacobum Ant» 
Cor tulum, .utrefq; Patauini horti olim Praefectos . Inter Hifpanos Amatum Lurttanum , Andream Lacunam.. , 
Garziam ab Horto, Francifcum Valefiurm.. Quorum ciarirtimorum virorum alij in id, ut eorum qua: in terra t 
alij qua: in aere, ahj quae in aqua gignuntur, caufas, actiones, uires, formas illulirarent , omne fuuni lludium , 
A utb oris ge omnem operam, indiiltriam, curamq; contulere^-. Qua equidem tamproclara exercitatione ego a teneris ie- 
j tius, re unguiculis nihil pipilandus elle duxi , nec ullam fere rem aliam clle exiftimaui , quar melius , & iikiftrius 

Deum nobis ob oculos ponat , & fummam eius potentiam , eximiam bonitatem , fapiendam inexplicabilem 
ortendat- ..Quapropter ftatim, ut ftudia humaniorajdeguftaui, cum feptem continuos annos iuri ciuili, ac ca- 
nonico totum me dediiFcm, tantesq; in eoprogreftiis fecillcm, ut me quilibet ad inlignia fupremr eius gradus 
accipienda hortaretur ; tamen guftatis phiiofophio primordijs, logica Icilicer, tanto philofophici ftudij amore 
exarfi , ut inuitis , meq-, acriter increpantibus amicis iurifprudentio ualedixerim , eiq; philofophiam protule- 
rim. Quam cum ex rebus his particularibus conflare animaduertirtem, ad eas intelligcndas naturo inftindu. 
fummopere fum inflammatus, ad has uelutad fummi boni finem, lcopumue omne dictum, omne fadum, om- 
nem operam, & ceu nauigans quilpiam ad certum aliquod lidus, curium direxi, Stoicorum procepto monitus , 
qui cuilibet homini finem aliquem certum proponendum clle iudicabant. V bi uero a lummo illo bonorum au- 
flore hocce mihi talentum tributum cognoui, abftrufa Icilicer, ac recondita naturo arcana ( quod ueiipkilo- 
lophi munus eft ) perfcrutandi,&: uitam ad ea percipienda,acintelligenda, latis mihi longam fuppeditatam- \ 
non potui non ob accepta hoc a diuina maiellate beneficia, ne ingratus rtm ( neqj enim qui plantat, ut ait D. 
Paulus , neque qui ligat, eft aliquid , fed qui incrementum dat Deus ) tantillum grati animi lignum edere-. . 
Quod ex parte me fadurum arbitror, fi ea, quo toto hoc uito meo curfu, liimmis laboribus , ac maximis fum- 
ptibus acquirtui, pofteris relinquerercu. V erum enimueio cum otij acerrimus femper fuerim hoftis , &c ad m- 
telligcnda hoc recondita diu noduqj vix habita lanitatis ratione, nec horrido hyemis intenfa frigora, nec cor 
rido oftatis intolerabiles oftus perhorrefcens , nec vllos vel perarduos labores effugiens, omne tempus impen- 
Autboris o - ^crim, mu l ra non de icbus naturalibus folum, led alia etiam philofophica, ac medica opera, philoiophis in pri 
fera, niis, ac medicis, alijsq 1 , viris lueratis, vt opinor non inutilia, atque necclfaria confcripfi. Inter quo illa primo 

do imprime ] oco ml hi cc j cn( j a V1 { a j unrj q Ua; animalibus tradant, quod nobilitate coteris proferri debeant. Cum vero 
dorurn . • • ■ - - - 



ncra ‘ fulto exordiri mihi videbor , quod id tanquam ordine primum ( igneum enim haud in rerum natura elle exi- 

yolucrunL-t f^ imo ^ m jBi ftfc offerat . Sed cum etiam lub hoc genere infeda quodam volatilia, quorum alia dvlxoT p* leu 
nomine qua alas,vt apis, alia Kovhto7ntpci, hoc eft, in vagina ablconditas habenda nuncupantur , vt Scarabeus „ 

animalia eo 0rc j 0 dignitatis cxpoftularc videtur,vtmodo de Auibus,vtpotenon cartilagine, vt infeda illa,lcd pennis 
tineantur . volitantibus agam : perarduum lane propoiltum, led quanto quoqj res difficilior, tanto dignior, in qua genc- 
Caupt-j cur ro fu S animus vires luas experiatur, vt li ad optatum finem adlpiret, nihil plebeium,nihil vulgatum, at magni- 
prius de A- ficum quidpiam,ac honorabile videatur allecutus j lin ad eum peruenire nequeat, laudetur tamen egregius , 
uwus,quam & Hercule dignus conatus. Sed arguat forte me hic quilpiam, cur non potius de quadrupedibus,quam de aui 
de quadru- k us tradarim : Quadrupeda enim lunt, quo quod vfui hominum quam maxime mferuiant, operas commen- 
pedibusfer- dent, alimoniam quotidie luppeditent primum in animalium genere locum fibi vcndicant . Ille tamen faci- 
mo babea- ut arbitror, ucniam mihi dabit, fi caufas, quo me ad Grnithologio editionem impulerunt, intellexerit , 'Vt 
tur. ^ / uo i oco ix^ceiJigec : Secuudum itaq; quadrupedibus locum dabo, atq; eo maxime , quod aucs vt plurimum in 
‘Pifchmbi- aeic> f}j a nobilcum in terra vito vlura fluantur. T crtib animo concepi Ichthyologiam , feu aquatilium hiftp- 
jtoriiS diffi- x-jam, vbi inexhaullam , &. fcecundam vndarum fobolem , ac conila', vt Poeto loquuntur , Neptuni regna in- 
cultas. ^ nantes pifeium greges, pelagios, faxatiles, litrorales , & quiin ftagnis m.itinis,fluuijs, &lacubus degunt, de- 
Exanguut clarabo . Quartus & poliremus inter animalia locus exanguibus cum vtilibus , tum inutilibus debetur , ^bi 
hUloria . multa quidem ammakuia veteribus, & neotericis haud cognita in lucem prodam. Deinde ad locupletiftimum 

ilium 


PRf FATIO. 

illum plantarum, foffiliumqj campum me conferam-., Cum itaq, dc auibus generalem quoq; hiftoriam,opus, A uthorferi 
ni fallor, egregium, ac omnino philQfbphicum,ahas fi Deo placuerit, typis mandantium, conlcripferim, natu- pfit Ornitbo 
%x ordinem aliquis me inuertere dicat, fi modo particularem hanc Ornichologiam generali illi pr«feram , cui logium gene 
rcfponfum uelim, uarijs me, ut dixi, atque ijs grauiffimis caufis, ad quas enumerandas nunc me conuerto, eo ralems. 
induci ; nam cum particularis huiufce hifiorix dignitatem , uenullatem , utilitatem , quam alijs prxbet feien- Author cur 
tijs ( ut proprio capite uiderc eft ) atq; immenfos, qui pene loculos meos exhaufere, fumptus mecum perpen- incipiat ab 
do, qu poffim obfecro,& ftudiofbrum omnium, $c meis etiam rebus confulens, hoc opus particulare, (quod no Ornith par- 
bis ad vniueviale melius intelligendum aditum pr*bet,non iure optimo alijs edendis operibus prxucrcerc/ ? ticulari. 

At nemo quidem iuniptuum,quos in co impendi, magnitudinem, nifi qui fimilem aliquando prouinciam fu- Sumptuum 
fceperit, «ftimarepoffit-,. Nam cum compertum mihi edet Plinium, Auicennam, Auerroem, Albertum Ma- enumeratio 
gnum , atq; alios nonnullos probatos fetiptores multa f«pe ex aliorum relatu memoriae tradidiUc , caqj tan- cp ^utbor 
quam uera, & ex tripode, quod aiunt, profe&a, ad polteros transfudide, uerbi caufa , qubd vipera a fretibus j» hoc opere 
interficiatur , quod fremina mari caput mordendo amputet , quod Caftor fibi teftes auferat , fimilesq; 'nugas impendit . 
alias, quae a multis tanquam uer* habitae funt-,. Eis igitur,qui rerum harum fenfibilium,qu« in maximo hoc yeteru quo- 
hemiiphacrio procreantur , hiftoriam typis ad pofteros tradere cupiunt , omnino ncccdarium efle exiftimaui , tundet nugp, 
vt proprijs ex oculis uideantur , proprijsq; manibus tradentur , carum deniqj anatomen ipfi exerceant^ , 
Quemadmodum enim illi , qui de repub. eamq; gubernandi ratione libros condere ftudent, nifiex proprijs Comparatio» 
«xercuationibus vrbis gubernanda periti fuerint, grauiter fxpe hallucinantur, legentemq; in maximos erro, 
tum labyrinthos deducunt, ut de Pittaco legum conditore olim accepimus , qui multa ex aliorum relatu tran- Pittacus cur 
fcribens male apud homines audiuic , fic qui proprio periculo de eadem re feribunt , uera narrant , AQjlaudc ma l£ a pud 
maxima apud omnes extolluntur, ut de Solone , & Lycurgo condat ; quare cum nihil magis ad officium Phi- doSlos au— 
Jofophi ipe&arc uidereau, quam creterisomi dis ucritati adidue incumbere, quoniam hxc tam alte pofita-» diat. 
«ft,ianquatn m tenebris obruta, atque recondita, ut nihil fit «que difficile, quilm cam indagando peruediga- Bionis , & 
se , peruedigatamq; cognofcerc : nec temere di&um fuit 1 Democrito, in profundo puteo eam latcro : Vide- Lycurgi la 9 
mus etiam placitis his ueterum Philofophorum Chtidianorum placita confentirc , afferentium , nihil in tota Democriti 
*viia aut ede amplius, aut melius, qulm diuinx ueritatis patrocinium fubire,S^ in eius maiedace conquielce- diBim dcA 

Vnde ego in fingula fere auium nodrarum hidoria, ut tam interna quitm externa nota redderem,5c cotum ycr itatc . 
©culatus celtis elfem, ingentem pecunia: uim cum in uarijs peregrinationibus in diuerfas orbis regiones auium Authoris di 
potiflimum, ac aliatum etiam rerum naturalium caufa (ufeepeis , tum in eifdcm deferibendis , proprijs colori- hgentia « 
bus depingendis,ac in tabulis ex pyro confedis, delineandis, exculpendisq; , atque tandem excudendis , con- 
fumph : icteoq; pidtori in ea arte vnico trig nta,6c amplius annos annuum aureorum ducentqrum dipendium 
perioluijdilineatores celeberrimos,Laurenrium Benninum Florentinum, & Cornelium Suintum Francoforten- DcfignatQ « 
fem meo «re conduxi , necnon lacobi Ligotij Serenidimi Hetrurhe Ducis pidtoris eximij opera in hac eadem rcs an \ m t . 
prouincia Florenti« quandoq, vfus fum, vt quo maximo fieri pollet artificio, aues ex delignarentur j tandem-» sArtijices 
Sculptorem habui, & adhuc habeo infignem Chridophorum Coriolanum Norimbcrgentem, atq; eius Nepo- ^ u \ operam 
tem, qui eas adeo venude,adeo elcgancer exculplcrunt, ut non in ligno, fed in «re fa6t« videantur, ^ C oUoca- 

His cam magnis expenfis ali* accedunt cauf« , inter quas h«c imprimis non ed inuoluenda lilentio , quod ^ un f in p er jl 
pidtor meus , vc maiorem tibi facetet qu«dum > clam multis nobilibus , ac ftudiofis icones mulcas vendiderit „ cienda ]jac 
quas verebar, ne aliquando typis mandarent, quemadmodum alias mihi contigit . Nonnulli enim plurimas Lliftori <*. 
plantas,quas vel a me in celeberrima hac Bonomenfi Academia, ubi quadraginta fex annos publice profiteor, ^i^ioris fra 
aut didicerunt, aut dono acceperunt,canquam luas edidere, me qui eas aliquando in lucem dare decreue- ^ 
ram, pr*uenerunt j ut ex mea fegete meilem facerent . Pr«terca authorem inter Italos ( de ijs loquor , qui ex 
pro fello fcnpfere ) qui de auibus egerit , neminem ede fciebam j inter Gallos folum Petrum Bellonium , led 
luo idiomatc,&: inter Germanos Ornithologum tantum , fed confuse omnia fine ulla methodo , utpoire ordine 
alphabetico,& paucarum tantummodo, earumqj 'vulgatarum icones tradentem. Ad h«c deniq^ Ipem emo- 
lnmenti, quod ad alia edenda auxilio mihi fututu eft,& preces adiungo mulcoru literatoru homimi, Illuftrilfi- Senatus Be> 
roiqj henaius noftn, (cui cb multa in me collata beneficia, atque ob opem in hoc opere , cum fua fponte , tum nonienfis li* 
Sixti V. Pont. Opt. Max. iullii, mihi prxftitam obedire & debeo,& uolo ) authoritarem , ac adhortationem-» , bcralit&s , 
qui uifis hifce iucubrauonibus magnopere mihi aurhores fuerunt, ut quas Reipub. iiterari« gratas,utiles, fru- sixti Quin* 
&uofas cognofcerem,in lucem ederem. In quarum declaratione utilia limul cum ineundis miicebo,Horacun« p PotjCfax^ 
normae haud immemor , ait enim . _ _ _ beneficetia. 

Omne tulit pun&um , qui mifcuit vtile dulci . Latio trattd 

Nam qu* cum lucundirate comundtamL. fimul habent vtilitatens a ea legentis animum exhilarant » memori* di operis. 
commodius mandantur „tenaciasqi inh«rent. multa enim imprimis ad priuatam publicamqj vitam , atque 'fnartePoc* 
mores bene informandos regendosq, perquam utilia documenta Ethica, Oeconomica,Politica,atqi etiam mi- 
litatia ex antiquis literarum monumentis deprompta in hoc volumine continentur, multa valetudini cuendx , zjtilitas bu « 
atque conferuand« falutana ac medica pixeepea in eodem repenesj habebunt adh«c linguarum variarum ins operis, 
ftudioli fynonimorum varietatem omnibus pene idiomatis exprelfam-. . Multas alias vtilitatcs hic licebit vi- 
dere, quas nunc non commemoro, abunde de ijs luo loco atturus . Quae omnia lucida admodum, ac perfpi- Q r d 0 obfer^ 
cua (nili me animus fallit) methodo traduntur, 8c qu« ad Phyficam Ipecul ationem Ipedtant, vt puta Aequi- mn dus 
uoca, Synonima,Genus, Differenti*, Locus, Cognominata, Denominata primo adducuntur ; dcin ea qu« iu- piando 0 « 
cunditatem legentibus parere folent, vt Moralia,V fus,My ltica,Hieroglyphica,Hiftorica,Symbola,Numifma- pere^j 0 

ta, Icones, Emblemata, Fabul«, &^Apologi . 

Vt vero magis adhuc iludioforum rebus confulerem,omnes quas nafeifei potui, auium,multatumqi cum ex- 
ternarum, tum internarum partium Icones , tanto (bulptas artificio, vt viu* potius quam mortux appareant , PiUuu, ytU 
«u« non vifu tantum fpe&atorem obletlanc,fed ad auium, quarum fiunt, cognitionem ( fiunt enim pibture muci Utus, 

" ' quidem 


R M F A T I O 


(quibam magiftri, qui quafi <Jigito dcmonftranr, qua; in Hiftorijs tradantur ) perducimr 5 acfdidi,&: fuo quasq» 
loco difpofui , non tamen , vt earum fpedator tantummodo lit le<ftor,fed vt vtrisq; collaris ledione fcilicer, & 
infpedioae veras cum internas,tum excernas auium notitias in animum deferat , & memoria: affigat , curiosi- 
tate, atq; inutili vifiis voluptate contempta: Abfurdum enim eft,ac nulla ratione comprobandum rerum natu- 
ralium imagines ideo Speculari libentius,vt ingenium eorum, qui eas fccer.unt,pidoris fcilicet,& fculptoris ad- 
jniremur, & folertiam ; rerum autem natura miro ingenio, ac ftudio procreatarum contemplationem non po- 
tius profequamur , atque ampledamur, vtcaufas earum indagare valeamus . His praeter ei Iconibus multa- 
„ 9 rum plantatum, atque animalium figuras ad viuum exfculptas addidi,quibus aues illa; vel vefei folent,vel ob- 
Jcomb estr le&ari, ucl fanitatem conferuarc,uel recuperaro. Quantum vero eiufmodi Icones ad rem ipfamdeclaran- 
bifioru or- dam conducant, ucl ex hoc roanifcftum eft, quod plurima ab antiquis concife, breuiterq; deferipta , ac tan- 
ncntuY. quam nimis vulgata negleda,nobis hodierna dic vel adhuc incognita fint,vel maximas obfcuritates pariant , 

Cur multa q UaE fi Iconibus exprefia eflent , omnem nobis laborcfn adcmillent-, . Cuius rei difficultatem olim Euax res 
nobis ineo- f ort £ f ecl]m reputans, plantas nen tantum exade defcripfit, fed depingi etiam curauit, quas ita depidas, 6^ 
gtuto-j. deferiptas Neroni Cariari mifit honoris gratia-.. 

Euax rex Habebis prarteretl Lcdor humaniflime Hiftoriam Anium non Simplicem, fed veluti commentarios copiofos, 
plantas cur plurimas cafli gationes non tantum ueterum, uerum etiam neotericorum, qui de animalibus fcripfere,quo$ 

depinxerit, «-videre nobis hadenus licuir, prafertim in lucubrationibus Ariltotelis, Plinij, Aeliani,Oppiani, Athensei, au- 
Ornithol. no thorum de re ruflica, Alberti Magni, & quoruncumq, aliorum ; ideoq; vt noftra haec Ormthologia, non Phi- 
cjJc hijloria lofophis folum & Medicis, fed cuiuslibet etiam alterius facultatis ftudiofis prodeflet, 6c vt legentium animi in 

ftm+Virr*» 1 • 1 • • • i • i i • , • r ■ n .. . <Y\ - 1; 


fimpll 


ultipl: 


ici, ac varia 


ledione aliquid faltem inuenirent, quod ingenium fuum inftruere, aut excitare pollet , li- 


Authcrcs, buir praeter noftras obferuationes quoq; quafi fyluam Clafficorum Scriptorum Graecorum, Latinorum, ac Ar* 
qmbus au- bum admittere ; inrer quos pr^ter Philofophos, ac Medicos , Theologi etiam funt , &: Iurifconliilti , multique 
thor vfus cjl Poeta: cum antiqui, tum reccntiores,quorum omnium flofculis, rofisque hinc inde diuerfo tempore, cum fe mi- 
i k° c opere , hi obtulit occafio, collcdis, fpinis, & inutilibus reiedis, opus hoc redo ordine,& methodo vfus exornaui j &C 
Comparatio Floriferis vt apes in /altibus omnia libant , omnia nos itidem decerpimus aureae , &C quemadmodum illa: flores ai 
Anthor. ad mei accumulandum perentes , fua faciunt , qua- modo erant aliena , 8^ fua induftria in propriam conuertune 
apes . vtiliratem, ita nos ftudio, labore, & , quod caput eft, longa experientia ca, quae ab alijs defumpta funt, rumi- 

nauimus, digeffimus, Sc tanquam in fuccum,^ fanguinem huius foetus noftri conuertimus . Cuius rei Ledo- 
Author cur rem admoneri oportuit , ne temere coniedos , & confareinatos efte authorum locos exiftimet_ . Cuipiam hic 
femper coru fraudis me accufandi anfam capienti, quod non lemper eorum, a quibus aliquando quicquam mutuor, memi® 
non vnemine nerim,cum Diuo Hieronymo rcfpondeo, qui cum plurima ex Origenis feriptis in fuos libros tranfluliflet , atq j 
rit,d quibus ideo ab amulis carperetur, fefc defendit, dicendo, fc ca ad leuandum Ledori taedium tacuifle , qu* in prccfa- 
quid mutua tione fat fuerat femel innuiflemam & ego eandem ob caufam eos tacui quandoq;, atque eo maxime,quod qu$ 
tur. ex illis excerpfi, ex primis clafficorum fontibus deprompta fint,quodq; qui illis, idem & mihi Spiritus inftilla* 

In Tr af ad re potuit . Ne tamen arroganter nimium mihi tribuere videar, cum ingenui fit pudoris, vt ait Plinius , fateri pe# 
Vcfycfi quem profeceris , omnium authorum , quotquot in hac Ornithologia vfus fum , nomina fuopraBmittam locoo 
Eorum ueio uirorum, qui mihi aues mittendo, uel fecando opitulati funt, nomina hic recenfeo,qucmadmodi8L 
& in alijs Hiftorijs omnes celebro, qui microcofmum meum nouo aliquo natura partu ditarunt,cum ncingra 
tus ( quo ut ait Mimus, terta nil peius creat ) ijs uidear, tum etiam, ut eorum animos ad alia mittenda ,ac im« 
per tien da excitem, ac calcar inijciam_.. 

Author ve - Non me clam eft, polle efte multa, qua: in hoc opere iuftam repraffienflonem feueri,& attenti Le&oris noa 

ruam prcca- effugiant, quorum fi me admoneant dodi homines, flq; cuincant, benefici; loco habebo per eos profecifto» 
tur fi crrauc Etenim homo fum ; humani nihil a me alienum puto ; Errare, labi, decipi humanum eft ; & in tanta, tamquS 
fit. immenfa natura: uarietate, multa fcio reftare incomperta nobis : qua; dilcere non erubefcam,fi quid de ijs me- 

Multa ha- lius, vel oratione, vel feriptis aliorum liquere poffit-, . Et ucro ego is fum , qui nihil tam carum , & pretiofum 
Elcnus ineo- apud me habeo, quod non cupiam uel vitro in commune conferre, modo intelligam,id bonis,& ftudiofis pro® 
gnita->. futurum, cum vix aliud uiro bono tam indignum efte 'cenfeam, quam uclle occultare, quod prodelfe, & iuua« 
Autboris li re poffir plurimos . At uidemus hac noftra tetate nimis uberem horum mortalium prouentum , qui fub modi® 
beraliias in abfeondunt, quod iuxta Euangelicam fententiam, fupra montem ponere, & in lucem proferre debuerant,atqg 
docendo . adeo in confeflo eft, multos optimos authores hodie paflim defiderari,& a tineis rodi, quod qui eos poffiden^ 

Multoru in in occulto comprefTos tenent, bonis, & ftudiofis inuideant-.. Quod quitn fit illaudatum, & riagitiofura» 

uidia , &illi atque adeo ferdidi animi, nemo eft, qui non videat, quandoquidem non lolum nobis ipfis nari fumus, imo ad 
bcr alitas in hoc maxime nati, ut alij alijs profint,& vt communes utilitates in medium conferamus, dando, &c accipiendo 
comunican - humanam focietatcm foucamus . Non ambigo fore nonnullos , ( neq; enim dicente Aeliano omnibus omnia 
do. placent ) qui cupidinemagis accufandi, qu&m animo rebte iudicandi , hac fint adituri ; quoniam plerisqj in® 

natum hoc eft,vt malint uideri in alieno opere ingenioli, quam in docendo, atq-, intelligendo alijs prodelfo i 
nam i eprahendere, atque damnare imperiti etiam uolunt ; iudicare, ac probe expendere prudentes tantum » 
%Authoris atque egregie dodi poffunt, ad quorum ego iudicium femper mihi elaborandum duxi. Hoc unum tantum ab 
humilitat* aquis laboris mei iudicibus peto, vt quod minus uidebitur illis probandum,-Tftimata rei totius difficultate-/ » 
lenius, &c placidius rcijciant abfqj contentionis,& conuiciorum acerbitato. Scio enim multa quoq-, poft no- 
ftras obferuationes fuperfutura , qux vel k me pratcrmilla , 'Vel non fatis animaduerfa ( nam interdum hebe- 
fcunt etiam perfpicacium oculi, & quandoq; bonus dormitat Homerus) acriora iudicia poltulcnt,i quibus neo 
odio commotis, nec in uidia, facile, ni fallor, impetrabo, vt ueniam dent , aut fedate arguant . Spero tamen-. „ 

( abfir inuidia di<fto) omnibus quarumcunq, artium ftudiofis, atque profellbribus holce meos labores aliquid 
Vtilitas ope allaturos utilitatis, imo magno admodum illis ad quoluis authores cum lacres s tum profanos facilius intclli- 
viio gendos, futuros adiumento « 

Quod 


PRAEFATIO. 


Quod fi quis a viro magno , ac graui alienum elfe putet de auibus , & rebus ad eas pertinentibus fcribere l 
mihi grauiter hallucinari, & tota quod aiunt, uia errare uidetur . Et illiberalis fordidusq, eorum animus eft , 
qui hifcc fpretis ad eas folum fcientias incumbunt , quas ad rem domefticam folummodo augendam faciunt-,, 
6C vbiq; vtilitatem , & lucrum fpe&ant ; illi profeCto Aefopico gallinaceo fimiles eenfendi funt., , 
qui reperta: gemmas hordei granum prastulit,quod vfum gemmas ignoraret-,. Cum itaqj 
nullum fit animal, tcfte Ariftotele, adeo exiguum , adeoq* abieCtum ,in, 
quo non aliquid rarum, reconditum, imo (vt ita dicam., ) diuini^ 

Catis aliquid fpedletur, itkq^ & auium , quas animalia^ 
funt perfeCta, &C admiratione plenae s 
notitia non cum faftu reijcienda a 
at pro viribus cuique 
amplectenda 
eft. 


(jaUo Acfo* 
pico qui fi~ 
miles. 

Lib. i • de 
part.c.i. 

In minimk 
admiranda, 
Dei contyi* 
viuntur* 


Quo in genere 
cum elaborarint non 
pauci, neque obfcuri viri , 
egregiam operam huic fcientias 
naualle funt iudicandi: quorum laborem 
quantum illuftrarim , quilibet^ 
asftimet,at ij facilius , qui 
in hac difciplina ver 
fati fiint. 

Harc autem omnia , LeCtor ftudiofe, ab animo bono , ac Reipub. literarias quouii 
modo gratificandi cupidiflimo profeCta ( qua: vt & alia tibi utiliflima iara^ 
diu edere "volui , ied propter ingentes fumptus non potui ) fi bona B 
bcncuolaque mente acceperis , ad reliquas lucubrationes B 
quarum Francifcus Sencnfis Typographus , fponto 
fua, fi 'Vrit a fuppetat , edendarum prouincianu 
fufeepit , alacriori animo, 5 C "vo= 
luntate me accingam^,, 

Val^,6T 

fauo« 




( 7 

InV.C. 
















• • ' . • 


Ol ' 

. ; v ' .V 1 - ' ■ 

' 

.4 ; \ i ' v ' 

• . ■ 

... 


. i.:; 

<' •; r. V. 






. O.r < O- 
i : f .■ j > l '■ : 

■■ , ■ r' •; r;! : : ^ i. >\ ■ i', . - - ^ ' U 

. ;r,:. 0 'i l V , .'-'i 

' 

i . : ' . , . 1 P, iT t . - 

. 

liiitz&mjto ,r^r;«V^vuoU^ndff 0?$ 'V V J '' 


1 

'.(! f’ " ' '* ■ ’ 

7 : ■ r 


. : -n 
i.r ; o 


. 


• • ' 






. i 'Vv • f - f j. ^nrji 

... . jErino < " *fefiO& 

... .; u , , ^ijdVnvo^?^ 

• . • IniQ . ' ’ 

•,.*>* i ; K 

( • •' ii!‘p , • 

. : .V.'o ■ - ' 

•;. \ui n i ' :r ;.x^o wvip vp S . • . V 

.... ■<];] ■ • ■ •.- :rOtU. : .'i 

!■:•{ VijtCLS^ 

•• r > . ,*:V<‘bni 

• ‘ j-.'v a.i . 

• ;i r • . v , r 

. . ,;.:khh \nfb'>S , ' 7 ;1 1:7 1 

v ^ ■■ ■■■■■■• 

... .. ,. " ;7J 

™P Joy=;,>i 
■ ' ; 

-osr ' .Oiiurr; .. . 

. ... / ./i, Sin i- :; 

j" - - 

. ■ ■ 








.7 " • • 

7 


■ . :. . v ' v -. 

l 






InV.C. VLYSSEM ALDOBRANDVM 


fiiorum editionem operum ab Ornithologia 
inchoantem . 



Afcanjj Perfi; . 


A i A$'G@pzvS' l h > (pueris ra> rravS' drypa eT/sJWw 

f£\U0V i/UiV 7rxvrw , cos’ » tTW%i t pLGV(p t 
CFpViCt /U&v cimius 7rp)v 7 TUVTi 07 i' i 70 pctu& a] y 
2su a s ttthtU &ZTTQV ffxifactv* 

Julius Signius vertit. 

A Ldobrande , datur cui finguld nofctrefoli , 

Qua natura parens prouida in orbe creat 9 
Num prius emittis volucres 3 vt praepete penna 
Ocyus effundant fcripta , decuff tuums > 


Eiufdemlulij Signi/. I. V. D. 



Qua miranda tuum Mujaum continet injlar 
Tarui orbis t cantu non fatis exprimerent» 





OMEN FELIX 

Exeo.cjuodCIanfsimus D. D. Vlyflfes Aldrouandus 
Libris fuis edendis initium fecit 


DE AVIBVS' 



Acceptum a luito Eaphelengio An tuerpien fi Med. XXII II. Martijj 
M. D. X C V I I. 



'Uod libris , vir magne , tuis primordia fumis 
Ex ditibus , f au flo non caret augurio . 

Ominor , (fj numquam qufquam etfi doflus arufpex 
A u fpicium ex vila certius hau fit aue . 

Nam velut alituum genus alta per athera edi 
Alarum celeri remigio vehitur * 

Sic te prapetibus rapiet quoque gloria pennis 
cAflra per , gg edo contiguum faciet . 

Nec felum hoc } fcd ceu Phrygius Iouis dite vechts 
Aecitus flellis celfa per aftra puer , 

Non fecus ipfe uomm edo accenfeberis aHrum 
oAldrouande , tuo nomine fdus erit * 

0 te felicem t i unget te gloria Olympo , 

Famaqj per terras irrequieta vehet . 

Fixum erit in edis nomen , terris volabit » 

Quamdudum pernis vlla feretur auri* 




\ 



Elogium 


Elogium in Aquilas , & naturam earum, Sc more, in- 
ftitutoque hominum imperatrices, earumque 
vnum ywJnpop, hiftoriographum,virum 
Illuft. 8cCIarifs. VljfTem 
Aldrou. 






1/ id mea fumpffli tibi dicere Mu/a f loui/ne 
Summi Aquilasf magis an figni/erumne Aquila 
Aldrouandum Aquila euntia gerulum unicum Vlyjfem 
Et notorem auium, c at er a mille gepius» 

Atqui ea nunc illi propria i fla negocia /oli. 

Et rem linque tuam tot modo awjpicia , 
lamq; ipfam mihi /altem cAqutlam /perlato ,/uas ut 
*Uni i/i laudes conferat ida viro . 

Nempe auium ante alios adamauit lupit er orbem» 

St regnum aereum proprium habere dedit . 

Vni cumprimis oA quila , quam /ceptra tyranni » 

Et Jummam/ecit t odere verticem humo . 

T{eginamqj auium incendit proprior e fautlU 
tAdmijJam 'Uc/a cahtts in penctral [ 

Vtque illam vitrici pojfe meande fcere flamma » 

Sic iras voluit , telaqy ferre /u<t-9 „ 

Et Jolam vultum & r Phcebaa lampadis ignes 
lnfpicere &fctt catera de/picer e : 

Elammauitq- orbes oculorum ; & fulminis alis 
Afflatum, atrauit plumeolum omne fagum l 
tA totum incoxit generofo peflus honeflo „ 

Omniaq-j irarum nobilium arma dedit 7 . 

Jnfuper {/) vita igniculum fohdauit ah emi 
feriare fgfl feclis addidit athereis . 

Quas iam omnes dotes, fuafl regalia fignd 
Huiccejuo confert illa Tyranna vir 9* 

Remigwcp fuo fama fecum euehit: ipfls 
Diurnum ingenium reddere promptu dijs „ 

Nuncq i alium nobis per terrarum omnia, Vlyffem 
G iratum fpatia, f/) totius orbis opes . 

Nunc altum Promethea habet, quem certius ipfim 
Admoneat regnis denique £r atheriis „ 

S^utque fidem faciat prifet rumoribus aui 
Nofler Prometheus verior Italicus „ 

Hic vi*, hic eH eteni m: cor cui rofere tenellumus 
ue inde a primo Vulturium omne genus r 

4 


Biwiw 


Et vii* genialem omnem pauen medullam, 

Inque fuas leges tota habuere virum . 

Ergo etiam his fludijs illa immori ente Saperda 
Magno Matura totius indiculo . 

Sanguinibus tumulo qj viri nec ahd , ni fi ' ver a 
Mafcentur totidem congeneres oAquil * . 

Ac famam implebunt veterem , & Promethea Vlyfjem 
Perpetuarum addent glori* Olympiadum j> i 

Viri Naturas confultiffimi honori gratiasqj faciebat loann: Ferdus Silefius Do£h cum ifarnm 
ipfum Icaliamq,- inuiferet : Anno quem numerales liccrae indicant huius foienui voti etiam 
aumerofi., 

VlVat ODIJfeVS 
Bononiensis cALDroVanDFS 
%AVfonla IVbar [Ha. 




Io: Cornelius Wtervverius Batavus Delphenfo Med. Do£h congratulatur IHuft. Sc Hxc^.l| 
Dom. Vlyfli Aldrovando prasceptori fuo, quod ab Avibus inceperi hortature^ 
vt c*tera, quae in eius Muf^Q confpiciuntur, Opera admiranda 
propediem in lucem edat „ 



\tA VD ^ O , fed qua animo concepi gaudia, lingm 
Et mc morbus fgnific are vetant * 

Lctttia caufa eft, quia cum tot [cripta ref eruas 
Ingenio diuino accumulata tuo, , . 

Ab volucrum genere ordtris, quod gratulor, & fi 
fhriflicola fas efi, accipio augurium 
1 d, quod maius eo eft, quoniam louis ales honoris 
Obt i nuit primum non fne laude locum , 

Aduentu qua cunila fuo extinxijje putata eft 
Auguria , & quamuis profpera fape forent • 

Laus quoq; Vulturibus magna eft, quod Reme protafii 
Morte tua, fratri regia fcepira parans . 

^Unguibus Accipiter curuis , tua Phoebe volucris » 

Rarius infelix edidit augurium . 

His igitur tribuens primas celeberrime Vfyffcs 
T ute tibi felix augurium inde capis . 

M alie agefc quotquot retines cognomine vefro 
Infer tptos, etiam propediem ede libros. 

N onne vides prudens , vt publica commoda tardas , 

Qua potes ingenio demeruijfe tuo f 
Difce tui virns mercedem ferre laboris » 

N am venit e xtrufto gloria fera rogo a 


Sic etiam 


Sic etiam vefirumvmmtU ficula nomen 
lo fient 9 & cjsns fis fama loquetur anus d 
Bt mane duror A qua Lucifir excitat ignes , 
Et iuga qua T it an Vefipere filuit equis . 
'Quam canis } ad edum lotiis ales nube ferenti 
T e feret» atque nonum fidus ibi ejj e dabit si 
Sidus , quod radijs omnes fulgentibus oras 
Qarabn * edo fdera donec erunt , 




IN VLYSSIS ALDROVANDI 

Ornithologiam . 

P. AE M I L I I LVCHINI C. 

- 

dT *U TQA E atque artis perquirere facia labore 
H V'' fi fij jj) Ntl opus efl, hoc qui quAns anhtilus iter . 
fi ^ ’’ Vilius efl fedenim Budio, vix credere dignum , 

-J) Fabium hominis» fi hominem dicere tanta finunt s 

qj t qtiicquid vigilans animi prudentia cernit , 

Hic doceat turba pennipotentis honos. 

Hinc quantum vel terra tenet , mare claudit» &&ther 
Ponderat^omnicremo quicquid & igne calet , * 

AI ult s color monstrat foboles : hic dibla, volucrums s 
Aligerum & faciunt fymbola multa patens » 

Hot vari A Altilium fpecies te flantur, (IT Htimi 
(foncaua qua in gelidis vallibus antra petunt : 

Qjtsq, cA rabum terris totiens longAua re far git 
Kara ams, & nullum qua capit una cibum . 
z/Magna quidem duclu : ni quondam facula prima 
Maiora ex atubus vaticinata forent . 

Lfiti etenim uolucres monuere negocta Prifits 
Fortia , Vuhurtbusq ; efl data fitpe fides . 

In \ellis fulsere AqutU fi gnata ferocis 

Corpore vexilla; hac fcuta notata virum l 
Bt Qrus, alta petens Cdt, monstrante magijlro 
7 fu, homini atque artes prodidit vna bonas „ 

Quid Corui, pluuiam referentes voce canoras 
Exfo!e,atque imbris file tepente fugam t 
Et urridis noHri quidam fermonis imago , 

*7 fit t acus, humaniq ; Amula ‘Fica foni ? 

Refquealice, quarum fpecies veneranda vetujlas 
Qredidit exauium fingere pojje notis f 
Q*a> licet innumera, hic numero Aldrouandus VlyJfes 
Comprendit ; calamoq; abdita multa docet . 

N ecmirum : Fojlquam rutilo quod Fhcebus in ortu 9 
'Oefperis occidui & quod par it ora » fimul 
Qollcbnmfua fila domus tenet, lnfpice Leblor B 

IFluur* liber hk totius inflar eris . . 

• > Otnu 



0 



In Ornithologiam celeberrimi viri Vlyfsis AI dr otian- 
di Philofophbac Medici Bononienfis. 



Annibal Paganus Regienfis , eius Alumnusa 

W C L IT A non pandam rudibus tua f affla cm&m 
cAldrouande meis, digna Marone cani , 

J Qui fruflus etenim velocibus hijce p etantur 
Ex pennis , breuibus claudere EMufa, subet » 

Sumere j) a primis mjlra hac exordia fignis^ 

Qua celer es formam celfa fer afira Grues . 

Fabellas numeris vanas intexere vatem , 

Appoleges vero Jdf er curium ex auibus . 

Alma cjuibus jentare parens dedit arfla per &uum 
Vincula connubij , munus (jfi Oeconomi g 
iFktifceri 0 rebus fefe , queis publica gaudent , 

Queis Mrchiteflus, Jftiuficus, tAfirommus , 

Hic Emblematibus pate fati a arcana recondis , 
tAtque fimul pandis , (ymbola cuique parans . 

Hinc Hieroglypbtcis penetras myfleria oltmpi » 

Inque agros artem fundis cApotlmeams , 

Exacla demum j api ens indagine quicquid 
Perpendit , do fla perficit atque manu, 

H ij 'ce nonis calamis illufras , omnibus vt fis 
Et rerum interpres vnicus ornnigemmsj> 

T eq- } trahant adje, quos gloria, fama, decusqi 
Virtutis terris aurea ad aflra vehit . 

In Excellentifs. Vlyfsis Aldrouandi Ornithoiogiam, 

Innocentij Honeftij Picenfis tetrafticon® 



A BDIT A qui fephtigeftis perquirere mentem 
Dogmat annatur as alituum omnigenas , 

Et rite exprejfas oculis lufirare figuras ; 

Perlege dminum , Leflor , Vlyjfis opus » 



VLTSSIS 




I 



VLYSSIS ALDROVANDI - 

PHILOSOPHI, ET MEDICI 


BONONIENSIS 

PROLEGOMENA 

I N 

ORNITHOLOGIAM 



DE VTILITATE 

Operis. 

N T E R plurima diuina? bonitatis munera, quorum magnitudinem 
vel numero metiri , vel pretio ultimare neutiquam poflumus ; certe 
hoc non in poftremis collocandum videtur, quod toti hominum ge- 
neri dagrantillimos quofdam veritatis cognofcendae igniculos na- 
tura infeuerit; quibus a fluxis ac caducis rebus procul ad praftantif- 
fnnarum artium cognitionem auiditas quaedam immenfa ac infa- 
tiabilis excitaretur . Quae fane cura multorum clariffunorum viro- 
rum ingenia afliduafblicitudine ita exercuit, vt plurimi poflpofitis 
huiufcae vitat illecebris, prauisq; cupiditatum lenocinijs extinftis,om 
nium diuitiarum onere, ac amicorum folatio fe liberauerint ; quo deinde melius ciuilis , & non 
fnnulatae philofbphiae delici) s,verifque animi voluptatibus obleftentur. Horum ego probatif- 
fimo exemplo, laudatifTimoq,- inftituto mirum in modum extimulatus, ciim ipfius lapientia? 
exaebam cognitionem longe, lateque in omnes humana? focietatis partes, ineffabili fuo decore 
diffeminatam efle perpendillem: atq; hocce meum de natura Auium opus coeteris no inferius 
efle cognouiiTem,n6 parum ftudioforum, omniumq,* dodiiTimorum virorum reipub. me pro- 
futurum credidi,fi in lucem id tandem darem, eoq,- maxime; quod Auium cognitio profundo 
fere ha&enus ignorantia? coeno fubmerfa,ac penitus opprefla iacuerit . 

Antequam vero traftationem hac leftorum oculis fubijciam, haud alienum ab officio meo 
$ 0 fa&urus mihi videor, de vtilitate , quam omnibus fere fcientijs, atque artibus probet , quaedam 
praefari , ac nonnulla etiam ab ipfomet Arift otele ; etfi multifaria cognitione exculto , ac difer- 
tiifnno philofopho praetermifla,adducere. Ille enim quamuis abftrufas rerum caufas,ac recon- 
dita principia fedula indagatione inueftigauerit, aditumque nobis ad quamplurima maximis 
difficultatibus implicita percipienda patefecerit; tamen & ego nonnulla obferuaui propria ex- 
perientia , cum in anatome, tum generatione; alijsq,*, vt poltea Deo fauente oftendemus, quae 
illius opera minime adhuc nota funt. 

Inter artes igitur , quae hinc non parum hauriunt emolumenti , primo loco occurrit Gram- Gramma- 
matica, cuiliterarum lequentium inuentione Aues opitulata videntur : quamuis Phoenicibus tica_, . 

A cam 




Prolegom. in Ornitholog. 


Poefis . 


Ethica-». 


eam multi adfcribant. Exploratum enim eft,Troiani belli tempore, Palamedem ex Gruum vo- 
latu libi literas finxifle , eafque prioribus Phoenicum addidifle : illas enim volantes aut 7, aut y, 
a jn Xcnijs. aut A efformant, quod recte his verbis innuit a Martialis; 

Turbabis ver Jus , & Utera tota volabit , 

V nam perdideris fi Palamedis anenu . , 

b Lib.%. de Ad quod re£e etiam alludit b Lucanus,dumait: 
bello Pb at - Effingunt varias, cafu monslrante, figuras , 

■> u uo 0 c Mox vbi percuffit tenfas Notus altior alas , 

Confufos temere immixta glomerantur in orbes , 

Et turbata perit dijperfis litera pennis . IO 

c EpifioL 4. Hinc & c D, Hieronymus , Grues , inquit, vnamfiequuntur ordine literato . 
nafbi^' m ° QfL l< ^ hic defumptas ex Auibus fimilitudines , quibus Oratorum fcripta plena funt : Quid 

Rhetorica* P ara ^olas : quid apologos commemorem, quibus orationes fuastanquam fale condiunt, & 

’ quafi gemmis quibufdam exornant ? 

Sed nonne & Poetarum optimi , atque antiquitfimi ab Auibus etiam plurima , & perquam 
accommodata exempla depromunt ? nullus enim habitus humanae voluntatis eft, quem no ab 
Auium a£fcionibus,affe£fcibusq; exprimi videamus.Quinimo ad fedandos animi noftri effrenes 
motus, plurima virtutum, ac officiorum fpecimina,quas nefcio qua peculiari, lateteq,- vi ac ener- 
ia,& veluti tacita quadam exprobratione, calcar nobis ad virtutes capeffendas addunt, ab aui- 
us,fi ab vilis ali) s rebus, depromuntur. 10 

Ethica philoiophia hinc fiia habet emolumenta , de quibus addu&a hasc exempla fidem fa- 
Gruu pru- ciant : Ac Gruum in primis infignis illa in femetipfisconferuandis prudentia, quem non red- 
dentia . dac prudentiorem ? has, ferunt, imbecillitatis fua; confcias,atq; ideo non mediocriter pertime- 

Icentes; ne in pernitiem aliquid redundet,metamq,- deftinatam pramaricent, lapillos portare, vt 
ex eorum cafu,fupra terram ne ; an fupra mare volitent, percipiant, vlteriusq; progrediendum , 
an confidendum, cognofcant . Sed quid de Anferis verecundia dicam, quem conftat modo,& 
Lufciniae modeftia vita; fuse curfum metiri ? Quid de Lufcinia ? qua; pullis fuis, fimul atq in hanc lucem 
inftitutio. fadus eft aditus, canendi viam aperit, ac eos magna diligentia inftruit . Quem,qua;fb,non inci- 
Rcgulima tet admirabilis illa Reguli , etfi omnium minima auiculse magnanimitas ? ille enim, quamuis 
gnanimi- corporis exiguitate contemptibilis videatur - tamen ex tenui corpufculoformofum animum 
tas • quandoq,- exire, quafi non ignarus ( poteft enim virtus fub qualibet cute latere , ac pofleflorem 

luum adornare ) non Aquila; auium omnium fortiffnn^ magnitudinem , ferociamq,- perhor- 
re fc it led de imperio cum ea decertare audet . 

Occono- Qui fortuna bonis , facultatibusq; cumulandis inhiant, Pica; in primis fedulam in viftui ne- 
mica . ceffarijs cogendis operam , ac curam fecum expendant . Illa enim, ne brumali tempore pereat 

Pica oeco- inedia , glandium , quibus tunc vi&itet , acernos , non aliter ac formicae fruges , terra recondit . 
rmx magi- Quid de Cuculo dicam ? quem allerunt tanta glandium affluentia, cauitatem, in qua hyeme la- 
Cu-uli fe te b re P^ ere ' vt m ulta elapfo frigore, atq; adueniente vere, adhuc fiiperfint ad propulfandam fa- 
d ulitas . C mem * Qa s flui , ni.fi rationis impos , harum ac aliarum , quas breuitatis caufa taceo , 

exemplo, ad res necellarias profpiciendas non incendatur ? . ^ 

Refpubl. .Quantum vero huius operis leffio ijs , qui rempub. adminiftrandamfufcipiunt, conducat, 

Grues ma- compertum habebunt omnes , fi Gruum , inter alias aues in hoc genere, fedulos labores agno- 
giftri puxi, fcant. Ha; enim cumgregacim volant, exafta indagine perpendunt, ac communibus quanfuf- 
tici . fragijs confentiunt , qui non lol um aduerfis rebus perfugium, atque fblatium inuenire: veriim 
etiam fecundas maioribus ornamentis illuftrare polfint^ac inde quod diuerfa; fententi^denub 
mutuo neceifitudinis vinculo alligentur, (dedueflo inde verbo) Congruere dicuntur . 

Agriculm- Nonne Agricola, qui operis proflantia, & nobilita te, ceteris omnibus mechanicas artes exer 

tsu . centibus; profertur, Auium acceflu,&recefliiimminentesimbres,aliasq5tempeftatum iniurias 
aduentare colligit? nonne etiam ex Gruum in fublime migrantium volatu, aduentantis hyemis 
d Lib.i. de acceflum exploratum habet j ac ideo terra; exercenda magis animo incumbat? id fane & d 
■- Hefiodus teflaturhis verbis ; * 


dic & ope- 
Tau 


QpdfycrQxi cT’ ivr ctv (ptovluj yipdvu i ttv, idaui; 
Y^oQiv ix vztplw ividverut xvxA tiyifnc 
HV dporold <Ti dviyct (pipn^xdl %tljua.TQ$ iofijJJ 

A ttavvt* oju/Splwu . id eft 

Confideret vero , cum vocem Gruis audieris 
Alte ex nubibus quotannis clangentis 3 




Prolegom. in Ornithologiam, 3 

JgjMfjF arationis fgnum Affert, <jr hjemts tempus 
Indicat pluuia . 

Nonne auium excrementis la?ta? fiant fegetes r nonne cicurldo fyluedres; pafcendo cudo- 
.diendoq; cicures; alendo fcecundas ; cum exouis fruftudulciffimo atq; vberrimo; tum ex foe- 
ta ra gregem fupplente maximam fibi comparat prouentum ? Sed quorfinn haec refero i cur 
non potias exprimam Aaes fationis,ac infitionis modum aperuifle ? Tradit id fime e Plinius , jJb. l j. 
Semine quoque^ jnquiens, infer er e natura docuit , raptim fame Auium denotato , folidofo ac alui tepore^? cap, 1 4. 
madido , cum fecundo fimi medicamine abiefio in mollibus arborum lecticis , & ventis fepe tranfato in 
aliquas corticum rimas : vnde vidimus Platanum in Lauro y Laurum in Cerafo^CL baccas fimul difcolores . 

20 Tradunt & Monedulam condentem femina in thefauros caucr narum eiufdem rei prabere cauffas : hinc 

nata inoculatio futuri a fmili fiflula aperiendi in arbore oculum cortice excifo , femen f includendi eadem inoculatio 
fttula f ubi a tum ex alia.WifkQms ille.Sic Cornices fiepe ferunt iuglandes,quas nos ita fatas com- nis origo, 
edimus . Non minori quoque emolumento Seleucides aues Cafij montis incolis a loue impe- Cornices 
tratas,vt Locudas agrorum luorum fruges deuadantes occiderent , f idem alserit , luglandes 

Qui vero formas rerum duftis lineis reprie lentant , pi£tores difti , maximum arti fua? deco- 
rem , opesq,- conciliant ex imaginibus Auiuin , in quibus cum diuerfa figura effingendis , tiim foj^oras 
varijs ac diuerfis colorum generibus didinguendis, qui iucundiffimam oculis omnium venu- Locuftas 
datem pariunt , tau tum luxuriata fuit natura , quantum in nullo alio animalium genere . Hinc necante , 
ea promanauit confiietudo,quod magnates, viriq; nobiles ac diuites, ciim inter cetera anima- f Lib. 1 o „ 
2,0 lia Aues 11011 infimum nobilitatis loeu obtinere cognolcerent ; partim huius, partim illius Auis ca P ' 2 f 
effigie infignia fua codecorarint ; quemadmodum Semiramidem Columba?, Romanos Aqui- ^ rs P lcto ~ 
}x (quam & noftri adhuc Imperatores fibiferuant ) alios Corui, alios Gryphi , alios Vultu- A^sadm 
iris, alios Aliferis, alios demque aliarum nobilium Auium icombus ininfignibus fuis delefta- n^nia illu- 
tos efie accepimus . ftrium ho- 

Plumatilis ars , quam Indi Florida? regionis incola? fumma indudria exercent , quantum ab minu tran- 
alitum genere vtili tatis reportet, vel ex hoc conftare arbitror; quod non exemplaria fol um: fed llatx • 

& indrumenta, ac materiam’ ex eo petere cogatur . De cuius artis praedantia, cinnfiuoloco ^JT uma * 
afturus fim , fiuperuacaneum nunc exilii 1110 longiori eam ferino ne profequi ; vnam tamen , 1 
eaniq; eximiam huius generis tabulam filentioinuoluere non pqflum;quam Illuftriffiinus Car- 
30 dinalis Pal^otus incomparabili doftrina & probitate vir mihi dono dedit; quamq,* ego in Mu- 

fa?o meo appenfam adhuc afieruo . In hac D. Hieronymi Chridum Saluatorem nodrum cru- q j w _ 

ci aflixum genu flexo adorantis imago , ex verficoloribus Auium Indicarum pennis ad viuum m aiiu egre 
ita exprefia ell; vt non plumis contexta, fed penicillo dndta videatur . Hac ex Hifpanijs fecum ginne. . 
allata, Illudriffimus Cardinalis de Burgos Illudriffimo Cardinali Pal^oto gratificari voluit; qui 
eam podea noilro Mufieo confecrauit. Antonius Gigas,morum probitate, & eruditione pra?- 
dans vir, inter plurima, qua? habet rariffima, capitium quoq; afleruat fcite admodum atq; affa- 
bre coqtextumex Auium pennis; cuius imaginem ego reliquis meis iconibus appingi curaui. 

Scripturis quoq; ab auibus compluribus,potiffimum autem ab Oloribus, atq; Anferibus,ne- Scriptores, 
cellaria fuppeditari indrumenta, quis ed qui ignoret ? Illud tamen haud ita vulgatum adijeio , 

40 pennarum (eu calamorum Coruini Generis Auium , in iconibus in tabulis ex pyro feftis , mul- Pennarum 
to quam cum aliarum calamis fieri folet, fubtilius delineandis ; vt podmodum fculpturo fer- ex Corui- 
uiant , maximum vfum efie ; quod mihi e pi£tore meo Cornelio Suint Francofurtenfi , iuuene n 9 
huiusartisperitiffimo,exploratumed. vius ‘ 

Illud etiam minime tacendum cenfeo, ex Auium plumis, potiffiminn vero Anferum,Ono- Ars quieti 
crotalorum, Cygnorum, Anatum & Gallinarum humano generi quietem conciliari;laffitudi- deftinata , 
nemq,*velex longo ac difficili itinere, vel ex alio quouis diutino labore leniri ac penitus fuble- 
uari . Hifce enim lectos Sc culcitras , aliaq,- id genus quieti dedinata indrumenta ; qu« 7rhpcorct, 
usf TtriSoToi Grscis dicuntur, impleri videmusmeq; nobis tatum id vfitatum cd, 

fed antiquiffimis quoq; Romanis ; vt ex hifce s Ciceronis verbis colligere ed : Eripiamus. hm\ u.^Tur 
$ 0 * gtitudinem , quomodo eum collocemus in culcitra plumea , pfaltriam adducamus , * fc. Qusji. 

Quarundam etiam Auium pennis matrona? nobiles in Italia, ac potiffimum ex Struthio,- 
num plumis flabella fihi parant; quibus ^Aiuis temporibus calidiorem aerem temperent.Non- 
ne & Mufas olim eifiiem ab antiquis decoratas verifimile ed ; eum non alias reperias pretiofio- 
res ? Ego fane , qui earum datuas ita exornatas Roms in a?dibus Petri de Radicibus ; vtin libro 
m,eo de datuis iam ante inultos annos edito , videre $d ; obferuaui : ita efle noo dubito ; idque 
ideo factum fuifle exidimo , quod illa? cantus fui dulcedine , ac lenocinijs , nec non poetarum 
carminibus > quibus materiam fubminidrare credebantur , eos , de quorum laudibus Sc enco- 
mijs feributit, quafi volare faciant. 

A 2 Sed quid f 


4 Vlyfsis Aldrouandi 

Architcdu Sed. quid ? no nile cafas quoque , magnasc); domos fabricare ; omnemq; Archite£f uram a b 

ra_ . Anibus edocti videmur?Quis enim, bone Deiis,eft-etfi in hac arte peritifiimusiqui fe ab Hirun- 

Hu-undi- <jj a j s auicuLc tam exigua foicrtfa, ac labore in nidi iui conftru&ione, fuperari non fateatur? 
in^idlfi- 1 enim iibi nidum, quo, quieti confulat; quo fpbolemfuam nutriat; totum luto conftruir ; 
cio _ ftramine roborat; CQrumq; i nopiagnulta fc madefacit aqua,pennisq; puluerem fpargens lutum 

fibi parat, & pro ftramine mollibus vtitur plumis, flacci.Q; atque hac tam infigni figacitate de- 
h in Aid - feftum fupplet . Quare rc£tc h Ariftophanes o 'pvj 9 x,$ rizroms , id eft, Aues fibros vocabat : & 
bus . Epigramat-arius TniAozvTisg 6a.Acipas$ y Hirundinis nidos; & ^«AocTo^^ex camo fabricare dicebat. 

Ars milita- Quin etiam quantum ad militarem difciplinam fpefrat; nonne Grues in orbem congloba- 
ns • ta,omnesq; fibi aduerlantibus Aquilis roftra obuertentes:ita vt impune laceffiri nequeant, aciei i q 

Grues mi- i ruenda modum quendam aperuifie videntur ? Buteo ad primum, ac etiam fecundum, quo 

cehiiedo P e ^ tur > telum ; immotus atque vix tertio cedens ; fugaci militi timiditatem aperte exprobrat, 
cuerunt. Nonne etiam Grues caput fibi, regemq; conftituendo ducis in bello fummam demonftrant 
Buteonis neceffitatem ? Imo vero tota fere militaris ars ab eis accepta videri debet; fi modo vera fint,que 
audacia , de eis legimus : alia enim in excubijs nodte locata fiint : alite coeteris dormientibus circumeut, 

& explorant; ne qua ex parte infidia tentenmr; vbi vigiliarum tempus fueritimpletum , per- 
funfia munere in fomnum fe pramifio clamore componunt , vt excitent dormientes , quibus 
vicem muneris traditurae fintrat illa? volentes fufcipiunt fortem, vicemq; exequuntur ; & quam 
acceperunt gratiam , pari cura & officio compenfant . Hinc etiam antiquiffimum illum apud 
> Lib. 6 , de Romanos vlinn profluxifie reor ; quod coronis plumeis , vt 1 Polybius refert, e Struthionum , zo 
mil Rom. vt p Uto ? p en nis contextis, capita 1 ua adornare confueuerint ; quemadmodum & noftri adhuc 
Tuba: an- milites cum hoftihus manus conferturi pileos , caffidesq; eifdem cohoneftant . T ibiarum bclli- 
tiquitus fic carum inuentionem ex Gruum tibijs,ad fanu edendum antiiTimis,promanaffe conflat. Aethio 
bant ex ti- pes etiam in clypeorum locum pelles Gruumfubrogafle k Herodotus fcripfit; ita vt ex horum 
bijs Gruu « obferuatione clypeos hifce diebus notos efie videamus . Accepimus quoq; Aues tabellariorum 
Aues rabe! vacc uonnunquam efie funffas ; vt de Marrhe Aegypti rege narrat 1 Alexader ab Alexandro ; 
Urioru mu Cornicem habuit, cui litteras perferendas traderet. Columbam hoc quoq; officio functam 

nere fun- narrat # Egnatius . Galli enim ac Veneti Ptolomaidem in ora Syris obfidentes tabellariam 
6tse . Columbam litteras circumferentem,d Sultano fliis ciuibus diutina obfidione defatigatis,adepti 

1 Lib. i. funt; quibus fignificabatur, Regem breui cum maxima claffe hoftium vires facile extirpatu- ?0 
cap.17. rum : quo explorato pro interceptis fi £titias litteras affigunt , quibus Regis nomine mone- J 
#Lib.j.c.4 J^^rjturobfeffijVt fe dederent ;hoftibus parerent ;re&isq; fuis confiderent : fe alijs negotijs di- 
ftri&um, minime illis opitulari pofie: pertulit ita fuis Columba fi <ftitias litteras, quibus perle£tis 
„ L ib' 2 3 a fine mora earum mandatis obfequentes., repente vrbemdedidcrut.Talequippiaml. Lipfius m 
tur.cap.6. refert fa&itatum efie apud Batauos , Columbis literarum adminiftris , & ad eos delatis , fefe e 
maximis vita periculis ereptos. Atq; eodem in loco alia funilia exempla de Columbis repenfet. 

Ars nani- Quin etiam maximum aues naucleris auxilium praebent, tefte n Plinio , curfurn nauium di- 
gatoria . rigentes . Miluus gubernanda? nauis modum edocuiffe videtur, flexu cauda iter fuum per aera 
n Lib. 6. c. dirigens; natura pramonftrantein aere, quid in aqua fieri oporteat. At in Taprobana infula, 

3 2 * quod nulla fit fyderum obferuatio; neque Septentrio cernatur; alites nauibus imponunt ; qua- 

rum volatum fequuntur nauticum datur occafio,& fimul terram petunt . 

Ars culina Coquinam, popinamq; omnem frigere, ac ieiunam efie fine auium fupelle£file,norut,quot- 
ria_> . quot in Apici j fchola edo&i lunt , Neque enim ad necelfitatem folutn & fanitatem alendi cor- 
poris: verum & ad fuauitatem obleffandi guflus (cum in nullo cibi genere maiorem palato 
adlubefcentium faporum varietatem fit reperire , quam in hoc ipfo , quod ab Auibus petitur ) 
tanquam quodam cupediarum penu vberrimo, homini abunde ex auium genere profpe&um 
voluit benigna parens rerum natura: ita vt nec opipara, nec dapfilis couiuatoris habeatur men- 
fa;fed a lautioribus potius faftidiatur conuiuis; qux non varijs ex volucrum materia ferculis in- 
ftrufta fit . Hinc omnibus hominibus ; tum maxime epulonibus , ac ventribus ; quorum nulla 
pra*ter aqualiculi, & cuticula? curanda cura mentem follicitat:fcilicet,vt edant natos fe creden- ^ 0 
tibus, tantis votis expetuntur in epulas Gallinacea familia , Columba, Palumbi, Pauones, Ana- 
tes, Anferes, Perdices, Coturnices, Turtures, Turdi, Attagenes, Phafiani, Ficedula’, Cenchri- 
des fiue Miliaria, quas Hortulanos Bononia dicunt; Sturni, Merula, & huiufcemodi alia? 
plurima . 

Aucupes quoq; Accipitrum, Falconum, Bubonum, fimiliumq; Auium minifterio; non mi- 
nori voluptate, quam frufiru; Auibus tamvagis, quam gregalibus capiendis inhiant . 

Ludi . Hoc quoq; inter coeteras hafce vtilitates filentio inuoluere non pofiiim ; quod Auium quo- 

que vfus in ludis apud antiquos fuit; vt ex Suida hifce verbis eft colligere: Q> prvydzoTroc Ludus 

quidam 


Prolegom. in Ornithologiam . 


5 


quidam efl , in quo Coturnices in orbem collocant, quorii capita feriunt, & qui in gyro Coturnicem profirar Coturnicu 
«erit, or di ne reliqua s capit: qui vero af errat-, tradit alteri Coturnices verberandas 3 idfa per vices faciunt . P lc ^ us » 
Phyfico abllrufa ac recondita naturo arcana perfcrutari cupienti , ditiina quodam fpecula- phyfica-.. 
tio, in Auium omnium, ac operationum earum examine, proter vtilitatem, fuinmam quoque 
parit gratiam , ac voluptatem . Hinc enim Symbola, Emblemata, Prouerbia , Hierogliphyca , 
fimiliaq; alia fiiam originem agnofcunt. 

Medicis quoque exhuius noilro Ornithologio opere non mediocris vtilitas accefliira eil : Medicina * 
ciim quia in viftu tam fanis,quam ogris proforibendq , hinc falubriuin & infalubriiun Auium 
diferim-ina fcitu neceflaria hauriant : tum quod ab Auibus integris & earum partibus medicar* 

1 o mina fopius depromant . Efficax enim Ciconia* vius eft in Apoplexia & Paralyfi : Alauda? in Homines 
morbo Colico : Pica? loquacis in Cordis Palpitatione : Ifleri leu Galbulo in Idtero : Palleris qua.- mcdi- 
Troglodids in Calculo , & Vrino diificultate . Pelles Cygnomm , Onocrotalorum , V ulturum «meta di- 
& Aquilarum ventriculo appollta?, concoctionem promouent . Pinguedines multam Auium, dicerunt a 
Fel, atque ipfa etiam excrementa in medicina vfum caedunt . Quid ? nonne medici ipfi multa- u ■' 

rum quoq; plantarum inuentionem Auibus acceptam referre debent ? quo a natura erudita , 
eas nobis ceu digito commonftrarunt, earundem in feipfis prodito effeftu . Pauca, ne fnn lon- 
gior, exempla fidem facient: Morbum enim ingruentem Hieracio herba Accipiter propuh 
iat; Chelidoniam vifuifaluberrimam Hirundines monflyauere; vexatis pullorum oculis ili| 
medentes: Origano fibi medetur Ciconia; Aetite Lapide Aquila 5 Circus Cichorio; quod 
10 fafeinationi rcfillat : Miluus Rhamno ; V pupa Adianto ; T urdi Myrti ramo 3 Pauo radice Li- 
ni; Ardea Cancro Palumbes, Graeculi, Merula?, Perdices lauri ramo annuum faltiduum pur- 
gant: Columho, Turtures & Gallinacei herba, qua? vocatur Hekine : Anates, Anfores, coete- 
roq,- aquatico herba fiderite: Grues &fimiles Iunco paluflri: Coruusoccifo Chameleonte y 
qui etiam vi&ori nocet, Lauro infeftum virus extinguit . Ad hoc valetudinis conferuando flu- 
diumijsmaximamineflevidemus; cum regiones ac fodes pro tempeftatum varietate, nunc 
caloris , nunc frigoris, aliarumq; aeris iniuriarum, mutare foleant; vt in Ciconijs, Gruibus, Co- 
turnicibus, coeterisq,- huiufmodi licet obferuare . Proterea non magis quam natura fertfe cibo Auiu rem- 
replent ; motus & quietis modum feruant 1 forte denique fiia contenta? viuunt : adeo, vt nulla perantia in 
fere medicina? pars fit , quo non ab auibus aliquod emolumentum reportet ; quod huc vfque C1 b° • 

3 o oftenfom paffim efc ab authoribus . Therapeuticam autem Ibis auis roflro Nili aqua pleno fa- 
turam aluu proluens, qua reddi ciborum onera maxime falubreefiyClyfteris inuentiqpe auxit, 

Qui tempora annidiftinguerenonnorit,ab Auibus qiiibufdam id facile edocebitur. Nam Aftrono- 
Hirundinis,Coturnicis,Ciconioq; aduentus, redeuntem annum demonflrat : Coturnix eij- mia -* • 
ciens triflitiam hvemis, laetitiam veris introducit, recedens frigus inflare denunciat : ita Hirun- 
dinis aduentus oquinoftium vernale;recefius autumnale fignificat.-Lufcinia cum folilitio a?fti- 
uo colorem & vocem mutat. V nde 0 Baptifta Mantuanus de Auium ingenio loques fic canit : 0 Li 5 . Al~ 
Afra etiam , pluuiasfy docent , & certa dierurru, pbonfi . 

Tempora, & annorum \ Sic ver cognofcit Hirundo ; 

Alciones hyemem, ventos & fulmina cudunt , 

40 Et tempeHiuos campis filientibus imbres . ■ 

Muficis opus hoc quoque non erit inutile, cum pateat a quibufeiam Auibus viam quandam Muficru , 
patefa£lam,qua ad vocis harmoniam ampleftendam dirigamur; vt refle meminit p Plinius : p Llb. io K 
Lujcinifs , inquit , diebus ac noctibus quindecim garrulus fine imermffu cantus, denfante fe frondium ger- cap.29. 
mine , non in nouiffimum dignq miratu aue . primum tanta vqx tam paruo in corpufculo ,tam pertinax 
Jpiritus deininvna perfecta mu fic a fcientia modulatus editur fimu 3 & nunc continuo flirttu trahitur, 
in longum, nunc variatur inflexo , nunc di (Unguitur excifd, copulatur intorto, promittitur r euoe at 0 , infu- 
fcatur ex inopinato ; interdum & fecum ipfe.mur murat, plenus, grauis, acutus, creber , extenfus vhi vifum ■ 
eft, vibrans, fummus , medius , imus . Quanta in Acanthidis ; quanta in Oloris voce proflantia ? 
Quisobfocro Auium garritum muficum concentum in fe habere non dicat? nonne earum 
50 cantus inprouerbiumabijt? Poetas enim Theocritus Mvo-eov opvidac vocare confueuit,quod 

Lufoiniaruminmaremaffiduecaiiantfua poemata^C//^f/^,referen > te q Aeliano , aut horefl q Lib.ij» 
in India volucrem amatorio affectu flagrantem nomine Hprionem (fi recle memini ) naflei magnitudine cap.22. 
parem Ardea , rubris flmiliter cruribus , oculis coeruleis , fic a Mufca infiruttum , vt natura munere tam 
fkauiter canat , vt ipflts referat Sirenes , & dulcedine adfuauifjimos hominum cantus , qualis e fi in primis 
Hymenai nuptialis , accedat . 

Quantum ad Theologiam fpedtat , & illa certe maximam hinc perceptura efl vtilitatem ; Theolo- 
quan ioquidem cum in nouo , tum in veteri tellamento plurimarum Auium fit mentio ; mul- gia-^ » 
toq;ab;ijs fimilitudinescapiuntur; earumq^ alio mundo ; alio immundo cenfentur ; quorum 

A 3 omnium 


6 Vlyfsis Aldrouandi 

omnium rationem, ac caulas percipere non poflunt, ciui Auium naturam perfpe&am non ha- 
bent. Quin etiam confiat Aues quafdatn infignia nobis probitatis , pietatisq,* exempla pnebe- 
re . Quis enim ita Cupidinis , V enerisq; retibus irretitus efi,quem non infigne illud in Porphy- 
rioneadulterijodium reuocet ad pudicitiam ? Quce obfeero femina tam itnpudicaeft, quas 
vifa Turturis eaftitate vitam eam nefariam ac belluinam non prorfus deteftetur £ Auis ea non 
nifi vni iungitur marito, conjugium nunquam defer it; imo ne morte quidem a ih dirempti ma- 
riti , quoad viuit , quem folitario gemitu te Aratur, torum violat , Quis erga parentes adeo durus 
& immanis eft ; qui Ciconia?, aut Meropis, Pellicanive pietate erga parentes confpe&a, impie- 
tatem cum pietate commutare non cogitet $ Quem non moueat Hirundinis, Accipitrtsq,* in 
fui generis Auibus (epeliendis amor ? Quis adeo in fiios inhumanus , iiliberalisq; eft, quem Ofi- 1 9 
fifraga; benignitas in pullos Aquila? non faciat paulo humaniorem ? Erubefcantfaneilli,qui 
parentibus luis pietatis beneficium negant, & ad Cornicis exemplar lefc conferant, qua? pullos 
fuos in iuuentute omni ledulitatepalcit, eiuftiein officij in fene&ute ab ijs talionem receptura . 

? Traft. i. Narrat 1 Albcrtus Magnus, aucupes quofclam in fuperiori Germania; parte caiu in canu , cce- 
lib.SJa A - fumq,- arbori infidentem Falconem incidiiIe,admiratosqi qui fibi vi&uin pararet, atque ideo 
nmuU.6. dum in fylua fe abicondunt,duos confpexiile Falcones alios, qui fuam illi praedanynfigni pro- 
fecfo pietatis exemplo, participabantur, Non minor etiam aflfe&us quarundam Auium eft: 
erga homines ; a quibus difcant auari illi & y.uruv$pa>mi , illiberalesq; , qui omnem humanita- 
tem erga proximos exuerunt ; & no (eant beneficia etiam in alienos collocare , T ale eft, quaiiis 
f Ub.$.c .2 febulofiam mihi videatur, quod narrat 1 Diodorus Siculus de Semiramide a matre fua in lo- m 
ca CdXoLi & deferta,m quibus Aues erant plurima?, expolita . T radunt , inquit, rem mirandam , 
Aues infantem alis confciuentes nutrijfe coagulato lapi e ex proximis pajlorum mapahbm rapto. Acto anno 
tum firmiori egeret alimento , Aues cafium eodem ex loca raptum ori infantis admouiffe . £ua re k pajlo- 
nbus ex corroflme cafei animaduerfa , infantem fpeciofam forma compertam ferunt ; mitritamif apud fc 
dono pofea datam p,rafd> pastorum, regio nomine Simma . Hic libens carens ,vt fliam magna cura nutri- 
tam Samiramidem ab Auibus ( eo enim nomine lingua Syra vocantur ) appellauit : quas poflmodum Syri 
* in Ouajl. omnesvt deas hmorant . Romani quoque , 1 Plutarcho tefte, Picum Martium diuinolblentaf» 
Mom. ficerehonore, quod Romulus & Remus a Lupa, & ab ea Aue enutriti fingerentur. Adh£c 
fempiternum illud materni erga liberos affe&us vinculum, fi^ab vilis animatibus, ab Auium ge- 
nere in primis fuam agnolcit originem , Cuius rei mirum equidem exemplar hominibus pr«- 39 
bet Hirundo , vt jnterim alias praeteream : illa enim in prole enutrienda , infigni atque incom- 
parabili equitate tam mas, quam femina, vt fepius in Tufculano meo obleruaui, laborat : nn- 
partitfingulis pullis cibum, obleruat conluetudinem quandain ; ne qui acceperit, bis accipiat, 
excrementa pullorum communi ope vterque eijcit, ne eorum putor proli noceat; quam , vbi 
« U.6.AI- adoleuerit, circumagi fqrascg ea egerere docet, De eadem Aue idem fere canit “ Baptiffe Mat* 
pkonfh tuanus, 

Dum parua domus, dum infirma propaga , 

Dum nati implumes , tepido fert pabula nido 
Semper, dr extenfis docet tre per aera pennis . 

Hac efl cura tenax , studmmq, immobile matri .. 4 O 

Non minori quoque induftria , atque amore rapaces Aues filios fuos inftruunt ad venatio- 
nem , donec ad perfe&uip. robur peruenerint ; quod tempus per menlem vnum durat ; poft- 
quam vero e nido euolare ceperint ; Aues viuas capiunt, & coram pullis dimittunt, eisq; occi- 
dendas tradunt ; atque ita taqdpm ad venatum eos afiuefaciunt * 

Ex quibus omnibus facile conftare arbitror , quantum vtilitatis ex hac noftra prnithologia 
quiuis reportare polfit . Nulla enim fcieqtia eft, atque ars, qua? non ab Auibus,etfi rationis om- 
nis expertibus, vel fua haulerjt rudimenta, ye| fdtem aliqua acceperit emolumenta. 



DE OR’ 


Prolegom, in Ornithologiam . 

DE ORDINE. 


7 



V' M ordinem, qui Grocis dicitur, rerum animam appellare Platonem 

videam; & tantum ei tribuere Menandrum, vtdifpofitione tabularum condi- 
tuta, per hunc illi poetices parti colophonem impofiiifle crediderit ; non ab re 
fore decreui , cum reftam tranandarum rerum difpofitionem maximo prae- 
conio, fummisq; laudibus doftiffimorum virorum cofenfu efferri cognofcam : 

ip i quippe quo tanquam ar&iffunum vinculum ccetera omnia complebitur, & 

omnium tam dirorum , quam fia&orum norma eft, & regula ; fi pauca de ordine huius hifto- 
rio noftro profatus fuero . In fpetn enim ducor , his prolibaris , coetera clariora & dilucidiora 
fore, Nam cum rerum naturalium riui innumerabiles fint, ideoq; earum hiftoriam perpoli- 
re arduum efie introfpexiflem ; rationi confer* taneum effe duxi, in methodum eas redigere : ac 
deinde ne confufa cognitio obfcuritatein pariat, ad fua propria loca omnia reuocare. Cum ita- 
que particularem omnium auium , tam ab antiquis,& recentioribus deferiptarum , quam no- 
ffris diuturnis obferuationibus conquifitarum hiftoriam contexendam fulceperim; in huius 
enarratione feriem dignitatis feruare duxi : primumq; rapacibus, tanquam nobilitatereliquis 
longe proferendis,interomnes Aues dare locumftatui. Primo igitur omne id genus Auium, 0r ^° ma ' 
xo quod aduncis eft vnguibus, carnibusq; vt plurimum ( quandoq; enim etiam glande & pomo ) 

victitat, ex noftro hoc auiario propofiturus fum , Carniuora autem ifthoc, cum quodam diur- [^ n ** 1 
na , quodam no&urna habeantur; ego primum de diurnis, quod prodam interdiu rapientia , 1 
fenfu,& viribus alijs pro polleant, tra&abo . No&urnoruin vero , quo obfcura nofte carnium 
paftum quorunt, veluti Vlulamm , Bubonum, Afionis, Aluconis, Caprimulgi explicationem 
ad proprium librum transferam . His & alias multas Aues fubiungam , & non fine ratione ; vt 
patebit poftea. 

A' diurnis igitur rapacibus aufpieaturus,in primis de Aquila Auium reginajn genere, fingm 
las ftatim Aquilarum fpecies fubne&ens : deinde hoc eodem femper dignitatis ordine feritato, 
de reliquis rapacium diurnorum fpeciebus fum afturus . Non tamen me latet alios alium or- PHnij ordo 
30 dinemfuiiTelecutos: 1 PliniusenimaScruthiocamelihiftoriaorditur; Phoenicem^ mox fli- retonw* 
bijeit. Verum cum horum ille quidem ancipirisinterquadrupedes,&bipedes fitnaturorhic * Lib ' 10 ' 
vero fabulofis hominum figmentis potius, quam a natura fic compofitus exiftat ; ego potius ab ca ^' u 
his, quo reuera & fimpliciter volatilia funt , quam a Phoenice commentitijs authorum menda- 
cijsobuolu:o, autabancipitis naturo Struthiocamelo inchoandum putaui . Arbitror tamen 
Plinium maxima Struthiocameli corporis mole ac robore motu, primum ei inter Aues locum 
tribui (le. At qui alphabeticumin Scientijs ordinem fecuti fiunt, vt Galenus in fimplicium ficui- 
tatibus deferibendis : & Paulus Aegineta, atq; Auicenna ; vt& in hac Auium hiftoria quidam 
recentiores femper mihi fummopere difplicuerunt : quod rerum fpeties commifcentes , quo 
fimilis naturo funt; ideoq; coniungenda,diftrahanr,quo vero plurima a fe mutuo diferepant, 

40 ideoq; diftingaenda ; contra conne&ant, naturo ordinem turbent, fcienriarumq; methodum 

omnem inuertant,ac confundant . Neque Petri Bellonij ordo quicquam me mouct,vel autho- Bcllonij 
ritas , qui hiftoriam de Auibus particularem lingul Gallica canferiptam ( quam nos multis ab ordo . 
hinc annis latinam fecimus ) aggrefliis , V ulturi principem locum affignat : lndu&us forte fuit 
hic vir egregius i j fidem, quibus ^Pierius V alerianus rationibus, qui in volucruin genere nullam b j n kicro - 
hac magis admirandam efie cenfuit; idque peculiari eius vito rationeab omnium Auium vul- glipbyds . 
go femota,tum etiam ob lingulares ingenij eius dotes,quibus coeteris procellit, principumq; di- 
tterijs & pi&uris fope inferuit. Sed me eximia illa aquilino naturo dignitas , quo in progreffu 
manifefte apparebit, cui veterrima apud antiquos exiftimatio, nec non philofophio,ac poefios 
principum Ariftotelis & Homeri authoritas accedit, vtinter rapaces Aquilo primas tribuam , 

50 impellit . Philofophus enim in ordine rapacium diurnarum primo loco Aquilam nominat; vl- 
timo vero vulturem ; Neque ipfe c Plinius , cum de Phoenice abunde dixiffet, a b hoc ordine 
deflexit : fed proxime Aquilo tra&ationem fubiunxit ; Etenim diferris verbis in ipfo capitis li- ' * °" 

mine Aquilo debitum honorem profatus, Ex his , inquit, yu* mtiimus AquiU maximus honor , 
maxima vis. Quamuis enim eiufdem generis diuerfarum fpecierum nulla ordine eilentio aliam 
procedat, nec vna alia fit prior; funt enim fimul natura omnes fpecies fub vno genere conten- 
to ; dignitate tamen ac nobilitate, fi fpecies inter fe, non ad genus conferantur, coeteris promi- 
net Aquila, quod multiplici cum animi, tum corporis dote procoeteris Auibus fitinfignita . Se- 
cundum itaque locum cum ob iam didas rationes, tum quod excepta vua Aquila rapacium 

omnium 


1 


8 


Vlyfsis Aldrouandi 


omnium diurnarum fit maximus , V ulturi afcribendum exiftimo . Tertium iure optimo fibi 
vendicant Accipi tres, quod no Aegyptijs folum, fed alijs etiam gentibus facri fint habiti; ideoq; 

Vsps Gracis didi; His Falcones non quod viribus fuit inferiores, fed quod Accipitrum quo- 
que fpecics fint ( Falconis enim nomen recentioribus tantum vfitatum eft ) fubiungam : Hos 
fvliiuus fequitur citm animi, tum corporis dotibus multo inferior; at a Plinio inter Accipitrum 
quoque genera relatus . Agmen hoc claudit Cuculus, & Arifcotelis item temporibus Accipiter 
creditus ; alioquin ex rapacium genere reijciendus ; quod a minimis etiam auiculis impune la- 
ceOatur . Inter notturnas verp rapaces Bubo , poetarum in primis fcriptis fiimmopere decan- 
tatus , coeterasq,* omnes magnitudine vincens, primus occurrit ; fecundus Afo fiue Otus illi fi- 
millimus fere, at paulo etiam minor; quibus Scopem quamuis Alucone,Vlulaq; minorem, fub- i o 
neximus ; quod excepta magnitudine tota facie fere eos referat; quarequartum Aluconi , qui 
corporis mole vix Afipni cedit ; quintum Vlula? locum affignauimus ; fextum Nc&uat,qua?, 
fi animi eius dotes confideremus, vel primum, vel faltem fecundum fibi vendicabat : hanc fepti- 
mo fubfequitur Strix, no&ua?, vt patebit, haud abfimilis ; oftaud atq; vltimo Caprimulgus cu 
hac confufa auis . Quarum omnium rapacium tradita hiftoria de V efpertilione,etfi non a no- 
fturnis foliim,fed a coeteris etiam omnibus, praeter vnicam Vulpeculam, diuerfa aue habebitur 
fermo,qu6d npfturno tempore fua, ut nochirn^, obeat munera:V efpertilioni Struthium cum 
quod & ille auis fit ambiguae natura , tum quod aptior illi locus alius affignari non poterat,ad- 
didimusXum vero de Gryphe, Harpyis alijsq; cum rapacibus, tum etiam alijs fabulofis Auibus 
r#a (fim claificorum feriptorum monumenta referta fint , non ab re fa&urum me credidi ,vt& 
de illis quid memoria? proderem; fed cum mecum reputaremjqua operis parte eas reponerem, 
tandem conclufi rapacium hiftoria?; quod & illa? vt plurimum ex raptu viuere crederentur, 
fubiungere ; Inter quas Gryps , quod viribus alias pracellat, principem locum fbrtitur ; fubfe- 
quentibus Harpyisitertio Stymphalides aues tata corporis mole,vtfolis radios obumbrare fin- 
gerentur, deferibuntur; Quibus tandem Sirenum, etfi minime carne vefcentium,fabulofarum 
tamen hiftoria adne&itur. Hifee itaque rapacibus cum diurnis , & no<fturnis,tum fabulofis fa- 
tis fuperq; declaratis ; antequam ad Coruini generis Aues , quibus caro quoque aliquando pro 
paftu eft, primum de Pfittacis mihi agendu duxi; hac fola ratione, quod Accipitribus toto cor- 
poris habitu fint apprime fimiies : nam & roftrum habent curuum , & pedes aduncos . Inter 
Coruini generis aues Coruus & robore & corpore maior, primas obtinet; hunc Cornices , has 3 o 
Graccul^hos Pica?, inter quas Picam Brefilicam qtioq; repono, fequuntur; atque ita data a po- 
ftrema hac aue occafione,de peregrinis quibufda termo habetur, videlicet de Rhinocerote, de 
Manucodiatis , Rhyntace , de fabulofo Phoenice ; item de Cinnamomo, & Ruc aue omnium 
maxima . Adduntur tandem & alis in hoc opere p er tra £ta nda?,q u b d roftra habeant ro- 
bufta ; in quibus Picis martijs, vt reliquas prateream, fuo loco abunde di£l:urus, me- 
rito prima? attribuuntur. Atque ita in tres partes Auium omnium, quotquot 
vel mea induftria , yel aliorum opera haftenus obferuare mihi licuit , hi- 
ftoria diuidetur ; In quarum pruna de iamrecenfitis, agetur ,* Se- 


cunda p re ter Graniuoras aues,Gallinaceafeilicetgenera,CO'= 
lumbals, Pauones, Phafianos, f milesq; alias, eas quoque 
continebit,qu9 V ermibus vinitant, item que Pam- 
phaga? funt . T ertia ac poftrema parte Aues 
omnes ’ iis,vtAnfe- 


; res, 


, ICd C4J, V 

Ardeae , vieftitant , recenfe- 
buntur; fiAudtorille 
vira noftr^ dabit 
yitam & vi- 
res <, 



''•rea eas, vt 



DE FR4^ 


Prolegom. in Ornichologiam . p 

DE PRAESAGIIS NATVR ALIBVS. 

ED priufquam hiftoriam ipfam aggrediamur, nos operam non Iufuros fore 
credimus , fi primum de pra?fagijs Auium ; poftmodum vero de augurijs fcr- 
monem habeamus: re profe£to non ingrata, fed ad operis intelle&um ma- 
xime neceflaria . Sappeiiumero enim in hanc narrationem incidemus , vt quid 
ipfa? prafagiant, qua? diuinationumgenera ab ipfis apud antiquos deprompta 
j fJ fint, dicamus ; quomm ratio nifi prius conftiterit,vel negocium faceflet exqui- 

fitis ac delicatis ingenijs ; vel in re obfcura & incognita non exiguas tenebras legentibus offun- 
det. Acceditquod hi quidem effe&us fint maxime generales Auium, & ex quibus agricolis in 
primis , tum uero nautis & mercatoribus , qui, ut rem faciant, fub Dio uerfari coguntur ; quin 
medicis ipfis non exiguum emolumentum accedat , Ex his equidem auguria rcuera pra?ftigia? 
funt, quibus a uiro Catholico fides haberi non debet ; at prafagiorum rationem caufamq,* af- 
ferri certiffimampoff'e,non obfcure profitemur. Qme enim pra?fagiunt aues , licet nullo peni- 
tus rationis difcurfu cognofcant,fagaciffimo tamen natura inffin&u, aeris ffepius permutatio- 
nem, qua? eas uellicat,noxamq; infert, percipiunt. Huius perceptionis caufam , quamuis etiam 
aitj ad coelum, eiuscpibatum tantummodo referant ; id tamen ad particularem earum naturam 
potius reduci dehere arbitror . Nam quemadmodum etiam multi noftrorum ex alteratis luis 
corporibus,luna?,fblisqjOoniun£Honem,adfuturasq;-tempeftatesconijciunt;fic&illa?,ciimex 
ambientis aeris uapore afficiuntur, temporis mutationes denunciant: non tamen pnefagiendi 
omnes eadem figna habent . In alijs enim obfbruatur uox , in alijs uolatus,funt qua? locum mu- 
tent, qua? nouos geftus exerceant, alia? pennas fuas expurgant, alia? fefe in aquis abluunt: rurfus 
coeli Iratum nonnulla?, alia? morbos, peftem,& iram quandoque diuinam, alia? agrorum fferili- 
tatem portendunt. Sed manifeftiora omnia euadent, fi ad lingula accedamus , Pluuiam inpri- Lacuftriu 
mis annunciabunt Aues, qua? lacus, fluuiosqj incolunt; fi, ut obferuauit a V irgilius , auium prae 

Certatim largos humeris infundere rores , fagia^ . 

Et caput obieclare fretis , & currere in vndis , a 9 cor S ‘ 1 * 

Ac ftudio incaffum cernes gcf ire lauandi . 

30 Namcuminaquaui&iteiit, filius aduentu iam iam adfuturo exultant atque geffiunt. Vel 

haec etiam in aquatilibus hifce Auibus caufa affignari poffit, calida fcilicet quadam intemperies 
ab uaporofa illa exhalatione in earum corporibus indu&a : tunc enim calidiori aura aeftuantes 
impendentis pluuia? refrigerium fummopere exoptant. Qu^ in arboribus uitain degere con- 
fiieuerunt, fi ad eas ocyus. quam folent, recurrant, procellarum, uentorumq,- iam iam imminen- 
tium haud incerti teftes ab agricolis habetur : Tales enim Aues cum ficcitatis potius quam hu- 
miditatis fint amantes , ccelefcem breui adfuturam aquam fubterfiigiunt, Qua? uero rarius, uel Arborum 
nunquam aquas frequentare folent ; fi ad earum margines & riuos plumas obferuetuellicare incolae . 
agricola,fub te&a mefiem fuam, ne a pluuijs, quas ab auibus jfumpto argumento adfuturas ex- 
templo agnofciqcorrupatur, defert : T um enim aeris humidioris exhalatio grauedinem Aui- 

40 busadfert ; quapropter ut ab. ea noxa fe liberent, pennas fuas uellicando id onus excutere ad- 

liituntur . Rurfus fi easdem, atque etiam marina? relidis fedibus in ficcum exeant, maxim^ tem- Marinas . 
peffatis nuncia? habentur . Qua? terreftria loca habitant, fi cum filentio ad humidiora proficif- Terreihcs. 
cantur, ferenitatem portendunt : quemadmodum etiam procellofo tempore fi alia? alias inuo* 
lent, atque ultro citroq,- inter fe contendant. Praeterea fi terreffres uel faftemqua? in aquis ha- 
bitare non folent , abluere fefe obferuaueris ; de procellis uenturis metuendum Ariffoteles. do- 
cet, ac Aelianus , Auium , qua? infularum incola eff e confueuere , ingens conuentus , ac pra?ter infularum 
morem in eftate congregatio, aquam portendit. Siq,- in magno numero in regione , quam ha- incola,* . 
bitare non folent, appareant, damnaq; inferant 5 iram Dei in eam gentem adteftari uidentur . 

* 0 Vnde b Ieremias propheta uerba Domini de punitione pronund£s,ait : Et vifitabo fuper eos qua - b Cap : 15. 
tuor fp e cies, dicit Dominus, gladium ad occifonem, canes ad lacerandum, & volatilia coeli, & b e Hi as ter- mptincip. 
u ad deuorandum & deuaftandunu , . Porro fi alites relidis infulis, campis, atque fyluis ad duitates, 
oppidaq,* atque alia loca habitata fefe transferan t, agrorum firerilitatem fignificant ; uti & mor- 
bos, aerisq; contagium fi uel mortui in terram decidant, uel fi nidos proprios relinquant. Aqui- Aquila , . 
Ia fi in Orientem contederit,uentorum nuncia creditur. Si accipiter, inquit c Theophraftus, in c De fignk 
arbore confidens , & intus inuolans pediculos qu^rat, haud procul abeffe pluuias demonftra- flmiar. 
bit, No&ua fi ante folis occafum & citius; quam folet garrula nimis, cauis fuis exeat, pluuias No&uju. 
portendi t: tunc etenim tempus pr£uertit,ne a pluuia, cuius breui adfuturg nuncia eft , & inimi- 
ca, pabulum 



io Vlyfsis Aldrouandi 

ca , pabulum fibi parare impediatur. Si vero dum pluit nimia quoque loquacitate molefta eft, 
Comas . tranquilliorem, ferenioremq; cadi ftatum praedicit. Si Corui, ac Grqcculi magna ccipia ac gre- 
garim volantes, Accipitrina voce vtantur, procellas iam iam imminere pollicetur . Auftrina ve- 
ro a tque humida aeris intemperies mutationem vocis adferre potuit . Nam cum aerem, & per 
eum, arteriam & pulmones, coetcraq; formandi vocis inftrumenta, humiditas nimia impleat ; 
diueriam ab coniiietudine fua vocem proculdubio efformapt: quod vero turma tini coeant ac 
congregentur ; qiueda.ni Sympathia ac mutuus amor id poteft efficere . Corui quoque fi arbo- 
rum ramis infidentes, alas prater morem multoties concutiant, pluuiam ex veterum obferua- 
tione indicare creduntur;tunc enim motu illo (qui ab Academicis cenfetur calefacere) corpo- 
ris fui naxam, qua? ab humida illa coeli aura indufhi eft , natura duce fcudent eluere . De lignis s p 
d 1 ‘Gcorg. fpturai pjuuj«,qu^- de Coruo obferuantur, eadem fere canit d V irgijius s 
- — — E pastu decedens agmine magna 
Camorum increpui i denjis exercitus alis . . 

Sicca enim & retorrida eorum complexio caufam pra?bef , vt adueniente iam humore pra?- 
fienti aduerfps illam remedio , hx Aues exultent, quafi & geftiant . Riirlus raucam edentes vo- 
cem, atque, vt Plinij verbis vtar, cum lingultu quodam diu multumq,- latrantes, aquas vel pro il- 
Cornix . Ji s ventos fignificantj Cornix vbi nimia garrulitate faftidium parit, feq; vndis fubmergere fub- 
c i Aji icrg. inde nititur, certa pluuiar pramuncia eft. De hoc fic apud c V irgilium i 
Tum Cornix plena pluuiam vocat improba voc<lj > , 

Et [ola in ficca fecum [patiatur arencu * . 

Praeterea fi frequeti numero prope aquas cornicatur, eafdem portendit. Ratio eft,qubd ad- 
uen titia corporis eius moleftia , quam vaporpfusilleaer induxit, ad expellendum eam inuitat; 
vndead aquas fefie recipit,vt earum frigiditate calorem illum luperfluum obtundat.Si denique 
fub vefpertinum crepufculum nimis querulam fe audiri linat, tum ferius imminere pluuiam 
Graeculus, pollicetur ; quin eam deteftari creditur . Graeculi fub domorum tefta fblitarie degentes, & 
alas pneter morem motitantes, vellicantesq;& explumantes, pluuiasin propinquo elle annun- 
ciant; quemadmodum etiam fi ferius quam folent, a paftu domum redeant. Huius rei ratio eft; 
quod praecognitis naturae duftu coeli iniurijs, vt profequentibus etiam diebus de pabulo fibi 
praeuideant, folliciti lunt. Si vero fumrno mane loquaciores , vocalior esq^ fint, quam folent ; 
BicusMar- tempeftatum haud dubia teftimonia fecum ferunt . Picus Martius , qui & pluuiae Auis nuncu- 3 Q 
tius . patur,fi altiori voce , & plus foliro ftrideat, tunc certus eris de adfuturis aquis . Gallus Gallina- 

G alius . ceus,que ad excitandos ad opera mortales, rumpenduq; illis fomnu natura genuit, nouit fidera 

& ternas diftinguithoras cantu, cum Iole it cubitum, folis ortu percipit, diem nuciat venientem 
cantu & alarum applaulu , Hic li primis n oriris horis, ftatimq; vbi occubuit fol,infolita ac rauca 
voce cucuriat, alasq; quatiat,imbxium, procellarumq; teftis habetur . Nam exhalatio illa humi- 
da , atque Auftrina aeris conftitutip,voci deftinata membra , vt fenfim replet ; ita multa pituita 
infarcit,raucitatemq; parit : a cuius ppndere atque moleftia cum liberare fele ftudeat, ad vocis 
ac motus opem conmgrtjvel.quod larynx ab humidiori aere dilatatus grauiorem vocem effor- 
Buili . mat,eamq; raucam & clangoiam.Pulii Gallinacei,& cocte ra? fere alites omnes, fi roftro pedun- 

culos Ilios plumarim vellicent, feq,- piveter lolitum faburrent ( quod de Echinis quoq; teftatus 40 
{ Ljb. 1 8. eft f Plinius ) pluuiam ad fore .denotant . Pruriunt enim ob efferuefactos intus humores, & ab ' 
ca M 5 • ambienteexpirari prohibitos, quam noxam vellicatu eo, vel tollere penitus , vel mitigare faltem 

Gallincu. adnituntur . Gallina? ac Galli, fi, vbi mox oborta eft pluuia , domum fub loca ab aquis tuta ma- 
gno curfii ex agris contendant; & fi mane ad paftu tardius quam folent, & quafi coafri exeant, 
procellarum, magnarumq; tempeftatum futurarum , a ut pra?fentium , qua? nondum ceftatuive 
* Gallina- fmt, teftimonia adferunt.Gallinaceos quoque teftatur Aelianus, cocterasq; domefticas Aues , fi 
ccus . alarum, yocisq; nimio ftrepitu ac cucuritu obmurmurent, tempeftatem minari. Columbi fido- 

Columbus micilia fua ferius quam folent repetant , nullo etiam abigente , yel fi a paftu folitum redeundi 
tempus prajueniant, pluuias metuunt ; atque ideo tantum fibi cibum quaerunt, vt pro craftina 
Pauq . die etiam fufficiat . Pauones per no&urna flentia vocem clangofam ftepius reiterantes , haud 50 
longe abefte vndas denotant a caufam fuperiora declarant ; Vocis tamen illa ingeminatio co- 
Pafficr. piof orem intus calorem, auff umq,- vocalem fpiritum teftatur . Paflerculi crepufctilo matutino 

Grus . pipientes, tempeftatum figna in aere imprefla fignifioant, Grues fi e mari ad mediterranea loca 

contendant, vehementes pluuias,fi Philofopho habenda eft fides, minantur: contra fi inter vo- 
landum non clamitent, ferenitatem promittunt . Si volantes a refto flefterent curfu , & retro- 
cederet, infandam nautis tempeftatem, & mare proccllofum, mox turbines & fluftus pronun- 
s Lib. 1. [e ciant ; id q; s Virgilij teftimonio compj-obatur : 
org. Nunquam imprudentibus imber 


II 


Prolegom. in Ornithologiam . 

obfuit , aut illum [urgentem vallibus imis 
Aerea fugere Grues . &r alio loco , 

.Quales fub nubibus atris 

Strimonia dantftgna Grues, atque atbera tranant 
Cum fonitUy fugiunt Notos clamore fecundo. 

Horum enim Notorum calorem fugiant, cumreuertuntur in Thraciam . Ea?demfivoce 
vtentes inconcinna & male explicata, & non feruato ordine in volatu fuo per aera ferantur, fiq; 

. tandem valles deferant, & humilem volatum, & oblique inftituant,atq; eundem, vnde venere, 
locum repetant pluuiarum & hyberna? confhtutionis nuncia? habentur . Demifse autem voli- 
j 0 tant,vt nubem, qua? in altiori aeris parte tunc exiftit, fugiant : primum locum repetunt , neplu- 

uia ac tempeftas iter earum impediat. Hirundo aquas & paludes frequenter petens, & ventre Hirundo, 
illas, & alis contingens adfuturas iain pluuias pneniinciat . Eadem fi nullo fixa loco, modo hac, 
modo illae volitans parietibus fubinde htereatj vel demiflum adeo exerceat volatum, vt terram 
tangere videatur, & puluerem excitare , pluuiarum item fignumadfert . Dixerit quifpiam 3 
quod ipfa futuram tempeffatein pra?cogno{cens,dutn ferenum adhuc coelum eft, de mufeis , 
formicis, atque id genus animalculis humi & in muris viffitantibus , fibi pullisqs fuis profpicere 
cupiat: vel quod furfum elatos vapores perhorrefeens, ( eft enim Auis mollicula) humi degat ; 
vel quod per eam auram, ajftuante aere excalefa£ta,in terra, locisq; vmbrofis, refrigerium quad- 
rae . legulus Auis omnium quotquot ha&enus obferuaui, anicularum minima, fi motum, can- Regulus . 
2,0 tumq,- exerceat infoli tum , eadem per omnia promittit . Retorridam enim, atque exuftam fen- 

tiens temperiem, humidiorila?tamr aura,aduentantemq ; * pluuiam exofculatur. Rubeculaauis Rubecula. 
te£fc a,locaq; ab hominibus habitata, motu infolito petens, tempeflati mox venturas fe fubduce- 
re innuit.Picrochola auis aquam fua? natura congruam ac peroportunam voce fua annnuciat, Picrocho- 
& venientem maximo applaufu falutat . Auferes magno cum clangore ad aquas accelerantes, la-> . 
fefeqj placid e ijs immergentes ; adha?c infolito garritu tumultuantes pluuias ( modo recentem Anferes . 
aquam frequentare libere antea potuerint) prafagire annotarunt antiqui, & quotidiana docet 
experientia : ad bilem , quam pra? omnibus animalibus magis a?ruginolam egerunt , noua hu~ 
miditate temperandam , aquas proxime adfuturas, magna voce, atqj applaufu inter fe congra- 
tulantur. Anates fi tempore fereno gregatim focientur,& nullo feruato ordine volitent ; adh^c Anates . 
fi frequentius, quam folent, & turbulentius vociferentur ( nifi aliquos ex fuis fe amififie ea voce 
teftentur ) fub tefla reducenda funt,qua?cunq; ab inflantibus procellis corrumpi polfint ; qua- 
rumaduentus illi naturali inftinffu periti, nullum cum in motu, tum in voce ac volatu ordinem 
feruant ; quibus tanquam peroportuno remedio moleftiam , quam a vaporofo aere acquifiue- 
runt, expellere conantur. E^dem Aues & Mergi, fi alis nimium lafciuiant, ventum portendunt, Mergi. 

&, vt inquit h poeta ; h 1 • V^g- 

Cum medio celeres reuolant ex aquore Mergi , 

Clamor em % ferunt ad littora : cumque manna 

In ficco ludunt Fulica . F ulica: . 

Haud enim ignorant Aues illse nubem eam obfcuram,que a vaporibus ex aquis furfum ela- 
tis dependet, aquam denuo minari ; cuius impetum vetita? alio migrant : vel quod tunc pabu- 
4 ° lum ijs fuum (pifeibus enim vi&itant) ob talem auram in medijs aquis deficiat. Ardea aquas Ardea-,, 
ftagnantes fibi familiares vociferabunda deferens , longeq,- inde ad medios agros plorabunda 
fubfiftens , aut fupra altam nubem fe efferens , pluuias & tempefhtes pra?fagire traditur . De 
quo ‘ Virgiliusita: * Gcorg. 1. 

-Notas/fo paludes 

Defer it, atque altam fupra volat Ardea nubenu . 

Propter enim vaporofi aeris iniuriam ad loca a piuuijs,ventisq^ tutiora profugit, corporis fui 
imbecillitatisconfcia;veladde,qu6dtumobcutis raritatem noxa contra&a virium robore 
quodammodo deftituatur . Hinc ilice querela?, & ad refocillandum calorem altus volatus . Ea- 
dem etiam impetuofam tempeftatem,Ariftotele telf e, fi mane in aurora clamitet, annunciat . 



DE AV- 


12 


VlyfsisAldrouandi 
DE A V G V R I I S. 



1 S ita enarratis,tra&atus de augurijs & aufpicijs anne&atur , res non abfimilis 
fiiperioribus • qua?q; ex illo diurnandi genere ortum fuum habuit . Ciun enim 
Anes naturali quodam inftin&u^fiue quod animalia fint, qua? fenlu faltem vi- 
uantySc fenfibus addicta fenfilium impreffiones ficile percipiat ; fine quod im- 
beciIliorafint,&ad patiendum faciliora externas affeftiones pra?fagire vide- 
ret luperftitiofti antiquitas : itaque eo deuenit fententia? , vt aliquid diuinius in i o 
eis inefte exiftimaret, & non folum externas corii , aerisq,- mutationes; fed futuros etiam euen- 
tus , quorum vel Deus folus, vel nos ipfi authores fumus , coniectare eas , & diurnare crederet . 
Qua? fententia maxime erronea eft,&: fiiperftitiofti,fticrisq; literis plane contraria . Quid enim 
de actionibus noltris , atque earundem euentis , quarum principium in noftra poteltate fitum 
eft; & in nobis fit velle & nolle ; quarum progrellus tot cajfibus,vel impediri,vel adiuuari , etiam 
nobis inconfultis,poftunt : quoniam exitus loli Deo notusieft ; quid, inquam, Aues ex his rebus 
dubijs praenplcant ? Habenteqiiidem pluuia? , tempeftates , ferenitatesq,- caufas luas naturales 
ftatas & certas; at de bellis, de nuptijs,de itinere, de aulpicandis quibulcunque negocijs,& fum- 
matim de ijs,qua? in noftra voluntate fita lunt,& ab confilio,vel noftro,vel aliorum dependent, 
nulla certa conieCtura eft,vel opinio. Quid? quod Deus qui coeteras conieCturales artes, medi- 10 
cinam, agriculturam non modo admitti tr/ed etiam laudibus extollit, hanc Hetrufcorum difci- 
* Icrcm. 2 7 plinam maxime exolam habet : atque ideo eius vftim H ebriis plane interdicit: a Vos nolite . _? , 
fe Dcuc. 18 inquit, audire Prophetas vestros, & fomniatores & augures . Et b iterum: Gentes tfl 'aquarum pojjidebis 
terram augures CV drninos audiunt : tu autem a Domino Deo aliter injlittttus es . 

Nolim ergo hifce anfam dari Chriftianis mentibus , ad hanc vanam & fuperftitiofam difei- 
plinam amplectendam ( hanc enim amentiam puris mentibus extirpari optimum exiftimo ) 
fed,vtqui noftra hec leCfuri funt,vel in antiquis monumentis peruoluendis quotidie ver fm tui; 
qua?q> his nugis paftim plena funt,ea facilius & commodius percipiant;& vana qua? ftint,vt va- 
na cognoicant, atque vt vana contemnant . Non eni m fcire, fed facere mala, malum eft . 

Verum cum veteres, ut Nonius Marcellus annotat,auguria pro rerum omnium conieCfuris 3° 
e 2 .Fhffipp. acceperint - vnde c Cicero, O mea Jemperfruflrd vtr/JJima auguria rerum futurarum: latius quoque 
pro quauis dixit diuinatione.Ego auguriorum uocem hic accipio, ut a felis Auibus dependeat; 
utfeilicetfint diuinationes fiue conieftura? , qua 1 uel ex earum inlpeCtione, uel uoce obferua- 
i ln bicro- bantur. Non poftum autem laudare argutam quidem, atque ingeniolum d Iohannis Goropij 
glipb. etymologiam, quam ex Germanorum luperiorum lingua depromit : illi enim pro Oog , quod 

fine diferitnine uel acute uidere,uel oculus fliis dicitur, Aug feribunt ; V ult ergo augur efte uo- 
cem compofitam ex aug & ur ; & hac excellentiam perfefiionis : illa acumen uidendi notari . 

* liV $ .e* Nam reuera augurium ab Anium garritu ; ut ait Feftusruti aufpicium ab Auibus {pedendis , ut 
i j. geniai. uuk Varro; nomen traxit:& augur paflim pro aufpice apud Authores fumitur . 
dler. Etquamuis e Alexander ab Alexandro quinque recenfeatex Fefto auguriorum genera; 4 ° 

Augitnoru quorum alia prolpera,alia piacularia fint; primum videlicet ex coelo; fecundum ex Auibus;ter- 
ntreraci t * um ex tripudijs quartum ex animalibus; quintum ac poftremum ex diris : ego qui de Auium 
in aamna au S Lir ft s hic folummodo ago, ad bina haec genera. ea reduco ; ad oblatiua fcilicet, & imperati-, 
oicr . ° ua • Imperatiua petebantur a Dijs ; nec in imperantis erat manu, ea uel accipere , uel non acci- 
Oblatiua . pere : uel aguofeere,vel non agnofeere : Qua? uero ultro non petentibus fa&a & oblata erant, 
Piacularia, i o poteftate hominum erant . V traque modo faufta , modo infaufta portendebant ; infaufta , 
Ciiuia . Piacularia quoque dicebantur . Cliuia erant, qute fieri aliquid prohibebant ; & caduca, cum in 


Caduca . 
Augurandi 
modi . 
Pnrpctes. 
Inferas . 
Ofcines . 


:mplo,feuaugUrij loco, per augures metato , excidebant ; ueluti uirga e manu . Triplici uero 


ationeAues auguria faciebant; uolatu nempe , uoce, & paftu : prima? Praepetes dicebantur: 
quarum item duplex eratgenus; alia? enim altum, qua? Praepetes fimpliciteigalia humilem, que 5 °' 
infera nuncupabantur, uolatum exercebant. Qua? uero uoce, uel cantu, uel garritu augurium 
edebant , O urines dicebantur ; quafi ore canentes ; quare & ofmen pro omen quoque ueteres 
{ 'Ve Vlul dicebant . Erat tertium genus , quod ex Auium paftu colligi dixi ; id tripudium Soliftimum 
Tripudiu appellabant : 1 Cicero Tcrripauiu primum di£f u fuifte feri b it; & poftea voce paulatim immu- 
Teai^auiG tata Tripudiu.Soliftimum uero a folo nomen meruitreoadtum id augurium idem Cicero loco 
c :x: c ^ ato ! -lo eat; quod auguretur e pullis in cauea ante fune CneAis, & quod ex offa cadere aliquid 


gimmn . 
Liberum. 


ooo 


luum 


r teret, ut tripudium foliftimu fieret: contra liberum, quod ex pra?petibus capiebatur, qi 
i fuifte refert Deiotaru;qui libere uolates Anes aperto coelo, non elautas cauea, l]?effab 


quali 
it. 

Gra?ci 


Prolegom. in Ornithologlani. 


13 

Gra?ciac Feria?,vtex s Xenophonte liquido eOnftat,aufpicia dextra feliciora crediderunt; 
Romani vero finiftra magis approbare vifi funt ; vnde h Plautus ; T acete, inquit, habete animum 
bonum liquido exeo foras au(picio,Aue finifina .Et 1 Dionyfius Halicarnaffeus , vt caufam adferat , 
cur finiftra auguria pra felicibus habita fint ; in ha?c verba fcribit- penes quem fides cfto : Ha- 
bent autem , inquit, Romani talia pro addictorqsfiue ex dificiplina Hetrufca ,fiue tta edocti a maioribm , 
hac ratione ( vt equidem arbitror ) vt fedes fit optima in captandis aufpicijs , qua Orientem flectet ; vnde 
fvl (fi luna furguntyjlellafc tam fixa , quam erratica , (fi- vnde mundi motus fiumit exordium ; cuius circu- 
lari vertigine , qua in eo funt , modo fiuper terram exi fiunt , modo fub terra latitant . Porro qui Orienterru, 
fl edant. Septentriones a finifiris habent ; a dextris Meridiem , Honoratius autem est prius , quam pofte- 
rius : Sublimis enim ab Aquilonari tractu polus attollitur ; circa quem mundus voluitur ; (fi e quinque 
*° ccelt circulis , qui vocatur ArEticus , hac parte fimper efi confpicuus : At ab Aufra/i tractu , is qui vocatur 
Antarcticus , femper in ea parte delitet . Verifimile e fi autem inter figna, qua de c$lo feritantur y ea pracellc- 
re , qua fiunt tn parte optima ; (fi quoniam ad Orientem vergentia potior em partem obtinent , quam Occi- 
dentalia ; tum in his ipfis celfiora funt Australibus Aquilonii a , merito habentur optima . H&C ille : Et 
Donatus in h*ec k Virgilij verba: 

Subitofefiagore 

Intonuit Uuuni * • 

la?uum pro profpero accipiendum efTe vult; haneque addit rationem, quod precantis latus 
la?uum, dextrum fit eius , qui poftulata largitur; Pariter & Seruius fmiftra auguria , a finendo ; 
quod nos agere aliquid finant,di£tafcribit; quod & 1 Feftusex m Varrone probat. Ego tamen 
3,0 & auguria dextra fauftafuifle Romanis quoque reperio, Corui in primis atq; Aquila?; n Plau- 
tus ; Impetritum, inquit , inauguratum cjfiquouis ammittunt Aues , Picus,Cormx eft ab Ima, Cor uus, Par- 
ra a dextera confuadent . Et Q Cicero . <fiuid habet augttr, cur a dextra Cornus , a jiniftra Cornix fa- 
ctat ratum ? Item & p Horatius ; 

— Ego cui timebo 
Prouidus auflex 

^Antequam flantes repetat paludes 
Imbrium diuina Auis imminentem. * 

Ofcincm Cortium prece fufe itabo 

Solis ab ortu. 

Aquila fi c dextra parte veniret felix omen faciebat,& magnarum rerum aufpicia. Sic q Ho- 
merus, cum primo Aquilam alte volantem populu retinere pro infelici augurio dixifiet ; mox, 
vt fentiat nihil intereHe inter dextrum & finiftrum in h^c verba He&orem introducit loquen- 
tem, auguriaq; vt vana contemnentem . 

Tm hti /JATurpiTro/Li y xS ! ’ dMyl'fco y 

E/V 67 u ioxu 7rpog dei r ««A/cfm, 

E/V i7T d pifipd TDiyi 7T0T ) fotpQV mpOiVTU, 

— —ffinas minime moror , neque curo 

Siue ad dextram vadant , ver fu s auroram, folemtf 

Siue ad finiit ram i fis. aduerfus occafum obfcurunu > . 

4° Bonum quoque & felix habebatur augurium fi pulli per quos aufpicabantur , comedifient, 

pra?lertim h eis comedentibus aliquid ab ore decidifiet; pulticula enim illis potiffimum daba- 
tur in aufpicijs,quia ex ea necefie erat aliquid decidere; quod tripudium faceret . Sin vero om- 
nino non edifient; periculum imminere credebant,&infaufta portendi . 

Erant & Aues, quarum auguria plerumq; bonum : item & alia? quarum infelicem euentum 
fbrtiebantur . Inaufpicatarum varia? erant nomenclatura? . Altera? enim dicebantur, qua? fu- 
peruenirent, & felici aufpicio vitium facerent ; Arcula?, quae arceret: Cliuia?,qua? difficulter ad- 
mitterent; Enebra? &Inebra?,qiueobftaculumdarent,abinhibendo: Remores ; Fecilytra? ; 
Voifgra?; qua? fefe vellendo malum aufpicium nunciarent. Bubo funebris, & maxime abhor- 
rens publicis praecipue aufpicijs, deferta incolit; fi itaque in vrbibusautomninoinlucevilus 
5 0 effet ; pro diro habebatur oftento ; & Vrbs luftrata quandoque dicitur, quod Capitolij cellam 
intrafiet. Cornices inaufipicat a garrulitatis haberi feribit r Plinius , a quibufdam tamen laudari . Cor- 
ui,e odem tefte,*# aufncijs foli videntur intellectum habere fignific at ionum Juarum.-pcffima eorum fignifi- 
catio, cumglntiunt vocem velut Hrangulati . Parra item eft inaufpicata , de qua f Horatius Gala- 
tea fua? nauigationem difluadens, inquit : 

Impios Parra retinentis omeru 
Ducat , &C. 

Inter aufpicatas Aues Aquila primas obtinet j vnde apud 1 Homerum Priamus ab Hecu- 

B ba admo- 


8 Lib. de^j 
ptedia Cyri . 

Auguria-, 
dextra , an 
finiftris fe- 
liciora ,] &c 
contra . 
h In Epidi- 
co . 

1 Lib. 2. non 
longe d prin 
cipio . 


k Ub.i. 
Aeneid. 


1 Llb. r 7. 
m Lib.s-E 
pift. Quqf 
n ln Afma 
ria . 


0 ifDeD 
limat. 
p Lib. 
carm. Od. 
27. 


q IliadM . 


Altera . 
Arcula: . 
Cliui® . 
Enebr® . 
Inebr® . 
Remores . 
Fecilytr® . 
Voifgr® . 
Bubo . 
Cornix. 
r Lib. io» 
cap. 1 2 . 
Corui . 

• 

Parra . 
s Lib .3. 
Ode. z 7. 
Aufpicat® 
Aues . 

* Iliad.a. 


H Vlyfsis Aldrouandi 

ba admonitus ; Iouemor.it, vt Aquilam mittat, cuius volatu in bonam fpem ere&us , auQ^i- 
cioq; fecundo confifus , ad Naues Graecorum fe conferat, 
llfifiov «T oicovov Tctylw dyy<tXov y coi dureo 

OiXr aTog oimcov 9 ufi xp&Tog tft julyi/povy 

At%io'v y ocppd juiv ctvroe; £v d(p8ciXjuolai vonaacg 
T a> Tticrums £vr) mete; ‘/ea Actvctm rctgV7rd>Xcov } id eft , 
xJMitte autem Alitem velocem nuncium ; qui tibi ipfi 
Diletliffnms inter alites ; cuius fortitudo eft maxima , 

Dextrum , vt eum ipfi oculis percipiens ; 

Hoc fretus in naues eam Danaorum equitum: IO 

u # na _ Atque hinc eft , quod u Seneca inq uirat , cur Aquila hic honor fit datus , vt magnarum rerum fa- 

tural. quafi. ceret stufpicia ? de quibus nos fuo loco. x Plinius ex Accipitribus Ctrcon refert claudum altero ped(u>, 
cap.32. profpernmi fuiffe augurij , nuptialibus negotijs : Nuptias enim ftolida gentilitas , teftibus Macrobio 

x Lib. 10. & y Alexandro ab Alexandro ; duobus aufpicibus, & totidem fignatoribus fpondebat fiipulabatur tfc ; 
cap.S. inq uit , is noctu , ac quandoque prima diei luce ; magna cautione ; id ne feret motu cadi & terra ; calo 
^Libz 'c tur ^ at0 > in^dto $ proce lio fo^ die ; publicis fe/iis ; lemurijs , quibus occifi Remi vmbra placabatur ; fera - 
1 .2.C.5. i { y us . £ [UC p arentA nfj US . ancylibus nondum conditis \ pofiridie nonas ; idus ; calendus \ quoniam ij dies 
% ln prologo atri erant . Quas fuperftitiones ridet z Plautus his verbis : 

Ca f mA • Argentum; fi quis dederit , vt ego fufpicor ; 

V lirb ibit nuptum ; non manebit aiifpices . ZO 

Triorchis . Sed ad auguria, vnd e digrefla eft oratio j reuertamur . T riorchi, quem Buteonem Romani appel- 

lant , familia etiam ex eo cognominat a , cum profpero augurio in ducis nauifedijfet ; Phcemonoe prine ipa - 
Vultur . tum in augurij s dedit , vt Plinius loco citato narrat . V ulturis quoq; plurimus erat vfus ; quia Ro- 

mulo in condenda vrbe duodecim apparuiflent; vel quia, vt Herodotus vult ; Vultur nulli nocet 
animali , qui non mfi c aduner a comedit ; nec Aues mortuas attingit ; Erat tamen infauftum plerumq; 
eius augurium ; potilfimum fi fana Deoriun inuolaflet . Sed de Auibus alijs , quarum felix , & 

* Lib. 5. ea- infelix augurium erat ; confule a Alexandrum ab Alexandro . 

¥*• 1 3 • Augures auguria captaturi in fupremam curia? partem , quam auguraculum antiqui appel- 

lum UiaCU " k^ant; recipiebant; veftemq; induti facerdotalem ; lituum, qui virga erat, manu tenentes ele- 

uata,oculis intenfiffimis Aues obferuabant; finiftrorfum ne, an dextrorfum; canentes ne, an ta- 30 
cit£,aduolarent;bonum inde aut malum rei,q uam meditabantur; elicientes euentum. Captan- 
h ln Mac- tes p6rro auguria fedebant,vt ex b Plutarchi his verbis quis intelligat, OV dv i.p%w *V opmt 
eeUo . Ka,<kto/ume y t^ca 7roXtc0;ohov. y ii amvkd pit/xi8rcdpitvlu > , vir amae rivo/; dvctynu^p y /uv7ra ytyovd- 
rcov ar/udm Ct/Buico v £71 avi X$i 7 v ii; TroXtv dtpuvat ipyfjb y rd vrpo.jutjuit8-c0ju.ivov oiwjuet y Hcf Xoe/Btiv 
trtpov oC Tromcnrdt rlw tf V7rctpfp ; . hoc eft Magifiratum ; ciim extra vrb em con- 

ducia ad hoc domo aut tabernaculo augurij capiendi gratia confcdijfet ; atque priufquam id ejfct peractum ; 
necejfaria aliqua de cau fa, in vrbem redire coactus fuifiet , oportebat priori loco relifto alium con- 
e Lib. 9. ducere indeq,* augurium petere . Hinc Seruius in illud c Virgilij , Sacrata valle fidebat, fecundum 
Acncid. augures, i n q ui x, fidere est augurium captare : Interdum vero cubantes aufpicabantur ; vt idem 

quoque teftatur. Precabantur autem certa fibi, ac clara &profpera, e coelo figna dari; qua? 40 
d 3. Aencid . Deos eorum precibus annuere teftarentur; harum precationum formulas expreflit d Virgilius 
his verbis : 

Jpuem fiquimur ? quoue ire iuhes ? vbi ponere fedes ? 

Da Pater augurium , atque animis illabere nofiris . 

Augurari Sivero augures vicus haberent; augurandi caufa prohibebantur; quia integros & fanos 
quibus & corpore & mente eos effe oportebat . Erant & tempora, quibus augurari erat vetitum : Metel- 
hib eu r ^ IS en * m ^ ont ^ ex Maximus poft fextilem mefern auguria captari noluit; quod adultis & per- 
ii itum . f e £}.j s luibus aufpicarido; antequam a^ftas aduenerit,fit prudentia?:autumno autem Aues par- 
tim inutiles funt; partim morbida?; partim pulli imperfefti 5 & aliqu^ propter anni tempus alio 
deuolant: Sic ex viceratis Auibus auguria captari non licere ( fiquidem morhofe Aues augu- $0 
rium nullum faciebant ) fa?pe relatum eft. 

Augurii ho Ca?terum quanto olim in honore atque authoritate haberentur augures apud omnes gen- 

nor apud tes . ac potilfnnum apud RomanosrpaiTim qua?uis feriptorum monumenta teftantur. Hos ete- 
Komanos. n j m ex ma { orl bus, pra?ftantioribusq,- Vrbis eligebant, vnde Cicero fe ab Hortenfio viro clarif* 
fimo in collegium augurum fuille cooptatum gloriatur ; Et QJVlutium Sceuoiam augurem 
videmus , inter primarios omnium a?tatum viros connumerari ; cuius (anguine ; quod aram in 
templo V eft^e, quo nihil in V rbe habebatur pra?ftantius ; illum amplexantem Sylla? carnifices 
interfeciflent ; ignem-iUum qui Virginum cura perpetuus erat; pene extin£tum fuific crede- 
bant. 


Prolegom. in Ornithologiam . 


i5 


b.mt . Sed & Paulas Aemylius foiitus eft 'dicere ; quod ncc Senatus cogi , nec conucniendi lo- 
cum poterat habere ; nifi quando & vbi augures nraferipfiflent » Omnia enim gerebantur au- 
•{picatojprajfertim in bellis ; vnde e Cicero ; Rem bellicam nofiri maiores admimfiran nifi dujpicafo 


c Lib.z.dc 

noluerunt ; Et Liuius pradio Allienfi,vt nouum <Sc trifte prodigium habet, quod nec anjpicato , nec Diurnat, 
litato inftruunt aciem , Et fiepe apud eum,aliosq;hifi:oricos fit mentio, Confides aufidcio operam de- 
di fi . Sed quid maius fi de iure qturimus • quam pofie ( vt cum f Cicerone dicam ) 4. fummis imperijs , f Llb. 2. dc 
& fummis potefiatibus comitia tollere ; confflia & infiituta demittere ; vel habita r e fc indere? quid gramiis legib.^ 
quam rem inceptam dirimi, fi vmts augur A LIO DIE dixerit ? quid magni fcentim , quam pofie di- 
ficernere,vt magifiratu fe abdicent Confiules ? Cuid r eligi ofius, quam cum populo \ cum plebe agendi im da- 
1 0 re, aut non dare ? Non parum quoque augurum authoritatem extollere illud videtur; quod cum 
ceteris facerdotibus fimul , ac ad iudicium dudti , ac damnati (unt, alium foleant fubftituere : 

Augurem vero donec vita fuppetebat, licet maximorum criminum conuidtum ; fiiccrdotio 
non mul&arent . Hos etiam Deorum internuncios , interpretesq; vocitabant; vt ex verbis Ae- 
neae apud s V irgilium ad Helenum augurem conftat,ait enim ; g Acncid t 3 

T rowgena interpres Ditium, qui numina Phoebi , 

£fui tripodas, C 'lar ij lauros ; qui fydera fient is ; 

Et volucrum linguas ■, crprapetis omina pennte. 

Quapropter non plebeios folii m illis morem gefiiife legimus; fed ipfos etiam Confules; Di- 
«Statores, nec non & Reges ; penes quos omne erat imperium . Scipionem ferunt, quod augu- 
20 res iudicafient ; vitio creatum efie ; fpontefiaafemagiftratuabdicafie. P. Claudius,ac L.lu- 
nius Cofi. fupplicio digni indicati fiint ,• quod contra aufpicia nauigallent. Et quamuis Pro- 
praetores, & Proco nfules legamus rem quandoquegeflifieinaufpicato, id augurum dignitati 
non repugnat , quod foli magiftratus aufpicia haberent . Denique tanti fecerunt auguria , vt 
apud h Liuium extet, <~Aufi)icijs vrbem conditam efie ; aujpicqs bello ac pace, domi militi afiomni a geri ; . Llb. 5. 
quis efi qui ignoret ? Jpuid. enim efifii pulli non paficantnr fifi ex cauis tardius exierint ? fi occinerit Anis ? 
partia funt hac ; fed partta ista non contemnenda , maiores nofiri maximam rem hanc fecerunt . 

Sed vt deteftandam hanc idolatriam, qu^a viro Chriftiano omnino debet efie aliena , ac 
tanquamfummapernicieseuitari ; plenius perfequamur ; paucis itaque adducf is argumentis 
ex eorundem fuperftitioforum Ethnicorum feriptis, quam breuiter fieri potefi: , eandem refu- 
30 ternus : .Cum etenim fimii ille Dei Dannon, vt Deus haberetur ; auguriorum fit inuentor : 

( quamuis Car ea, a quo Caria appellata funt, reperifie dicatur 1 a Plinio ) nihil inde boni habe- 1 Lib.j. ca- 
ti potuit . Quis enim ita mente captus, qui Deum Opt. Max. fecreta Eia, qua? non homines fo- 
Ium, (ed ipfos etiaim latent Angelos , Auibus maniteilafie credat quando ipfinnet Auis peri- 
culum fibi ob oculos propofitum non nofeat ? Quanam obfecro ratione, quod futurum erat , 
praxiixifie potuit ? Equidem e nido auolans aliunde paratura alimoniam nutricandis pullis , 
plerunque regreditur re infefta, nec ufpiam inuento cibo . Refert k Eufebius , cum Alexander k Llb. 9. de 
■ Macedo ad mare rubrum proficifeeretur , Iudeum quendam adfuifie, nomine Mofomanum ; ‘Prxparn. 
qui augure omnes confiftere iubente , Auemq; ei caufam illius rei inquirenti offendente, ac di- Luang. 
cente conducere it;i confifeere , donec Aliis an hacfvekllac eundem indioafiet^ Anem fagitta 
40 interfecit ; auguriqf ac,alijs id, a?greferen^uS:t^diadit ^ quas e&dftefju;b'f ?.quomodo Auis 
ifta, qua? nihil de (agit^ppfeuiderat,de itinere nobis pra?dfeere pbfuit ? Quare qciofos & feria- 
tos fore Deos dicebat doffilfimus M. V arro ,"<fi fua Confilia Cornicula? cfecjerent , aut Coruo . 

Cicero etiam ipfe augur auguria ridebat, hominesq; arguebat , qui Auium vocibus, aut volatu, 
aut paftu confilia foa moderarentur ; & Nonio dicenti , Jpem optimam habere licere , quod fieptem 
Aquila in castris Pompei c fient capta, redi e dicebat moneres, fi contra Picas nobis pugnandum foret . Sed 
Clodium,Flaminium,aliosq,',fuperftitiofusquif}siamdixeritexercitumperdidifie ; quod pul- 
lorum Soliftimum Tripudium expeftare recufiifient.Quid Regulus? nonne auguria feruauif, 

& captus e fi? Mancinus religionem tenuit, & fub iugum tamen mifius eft.Pultos edaces habuit 
Paulus ad Cannas ; tamen cum maiore reipub. parte proftratus efi:. C. Cafar ne ante brumam 
5 o in Africam nauigia tranfmitteret,augurijs & aufpicijs renitentibus fpreuit : eo facilius & naui- 

gauit&vicit . T roianorum fortilfimus He£tor auguria prorfus contemnens, ficinfit apud 1 1 ju a d.M. 
Homerum : 

H'/a«V v-vyctRoio A idg 7 rztBdjMTU, /SbA^, 

ET? oicovoe dp/^og d/uvuz&cii 7 np) roruTpng 
Nos autem magni lotiis pareamus con filio 
Vnum aufiicium optimum, pugnare pro patria . 

Quo poftremo verfaEpaminundamThebanum vfiim etiam fuifi'e,te{fatur m Diodorus an- m Lib.i $. 
te Leuflricam vifforiam.Qui quoque cum duo contraria auguria,quo tempore moturus erat 

B z caftra, 


1 6 


Prolegom. in Ornitholog. 


caftra^ip^aruiflent, quorum altero viftoria , altero clades portendebatur ; anxios inde milites 
eonfpicatus , ac fciens liuiufmodi res ciPe uaniifimas , animos addidit militibus ; dicens mone- 
ri altero exercitum ; fi fortiter hoftem aggrefiiis 'eflet, uifiroriam promitti : altero autem inter- 
necionem, niti ordinem inacie tenuiifent, uel ducibus non obtcmperaflent . Ita Q^Fabius 
Llb. t/co M iximus augur apud 11 Ciceronem dicere eft aufus ; optimis augurii, s ea geri ,qua pro reip [Alate fe- 
rent \ & qua contra remp. ferrentur , contra anfpicia ferri . & Conful ille , qui pullos paici nolie an- 
nunciantibus,iu.Tit, ut biberent, proijci in fluentem, is minimi auguria fecille uideri poteft, 
Refte Virgilius: 


S cneci. 


Nefcia mens hominum fati, fortis Afutura . 

o C q^ Vt itaque finem confutanda? uame huic gentilium auguriorum fiducia? colophonem impo- i o 

tra Symma nam, ° Prudenti j fequentes uerfus epilogi quafiloco fubiungam, qui fcilicet fuperftitionem il- 
chum . lam egregie refutant . 

St Brennum , <_ Antiochum , Perfen, Tyrrhum , Mithridatem* 

Flora, Matuta, Ceres & Laurentina fubegtt , 

His tamen aujf icihus fhccejfus dextra dederunt 
Omina Ut i ficos , & felix adfuit ales , 
fguid ftbi vult virtus, quid gloria, ft Caminum* 

Corum Apollinem penna vel gutture iuuit ? 

Sed tamen hic Coruus, cur defuit exitiali 

Forte die, infattfas tegerent ciim funera Cannas , ±Qt 

Oppeteret f fuper congefla cadaucr a conful? 

Cur Cremera in campis Cornice vel ofeine Parra* 

Nemo Deum monuit perituros Marte finifro 
1 er centum Fabios vix Hirpe fuperfite in vno ? 

Nullane trififeis T ritonia Noclua carris 
Aduolttans, proflo effe Deam pranuncia Crajfo 
Prodidit ? aut Paphiam niuea vexere Columba , 

Cuius inauratum premeret gens Perfica lembum * . 

Non mirum itaque, cumplena mendaciorum ac fallacia? ; ut omnes funt Daemonum in- 
uentiones , fint ipfa auguria 5 fi a Deo , eius^j miniftris in ueteri teftamento, ac tandem a San- _ 
ftifiimo Concilio Tridentino reie&a, & hominibus Chriftianis interdi&a fuerint . Sed hsc ^ 
quantum ad generalem quandam cognitionem attinet,(atis di£ta funt : nobis enim properan*» 
tibus ad altiora, plura de his Icribere, & tempus & ratio prohibet * 



VLYSSIS 


VLYSSIS ALDROVANDI 

PHILOSOPHI, ET MEDICI 

BONONIENSIS 

ORNITHOLOGIAE 

LIBER PRIMVS, 

Quieft 

DE AQVILIS IN GENERE, 

DE AQVIL£ DIGNITATE. 

O N fatis efficax eorum , etfi grauium virorum , mihi videtur opinio , qui vel 
Gallinaceo Gallo, vel Pauoni principem in alitum genere locum tribuunt. 

Nam quamuis dimicans Gallus cantu fuo exultans fuperbiat, & Leonibus ip- 
fis omnium animalium ferociffimis afpectu fuo pauorem incutiat , regnumq, , 
in quacunq; fit domo , exerceat, atque ternas difcernendo horas, quafi gnarus 
aftrorum dicatur ; ille tamen fponte fua Aquili, cuius non prasfentiam fol um, 
fed vocem etiam eminus expauefcit , merito cedet . Pauo autem licet ob verficolores pennas , 

5 ° pr^fertim fi in rotam eas expandat, Auium fit formofiffimus,maieftatemq; ac grauitatem ince- 
dendo pra? fe ferat, atque rationis aliquo pafto ( laudatus namque orbem ere£tis cauda? pennis 
gloriabundus effingit , idque aduerfo maxime fole, vt fulgentius radient ) particeps videatur, 
cum Aquila tamen de dignitatis, nobilitatisq; loco certare non potefc : prasfertim fi volatus fu- 
blimitatem,celeritatem,ac durationem,vi(usq; acumen, animi generofitatem,magnilicentiam, 
liberalitatem,corporis robur, vim, audaciamq,*, denique & viuacitatem contemplemur . Aqui- 
la enim reliquis omnibus volat altius, adeo vt coelum petere ? illudq; adniti contingere videatur: 
vnde apud Ethnicos Iouis nuncia vocatur, & a Theologis D.Iohanni Euangelifta?, quo nullus 
myftica,coeleff:iaqj Dei dogmata accuratiori indagine perfcrutatus eft, merito affignatur, ita vt 
tefte D. Auguftino, fi altius de Deo locutus efiet, cum diceret, In Principio erat Verbum, nemo 
4 ° hominum intelligere potuiffet. Ob eandem excellentiamRomanibellica&triuinphaliafi- 
gna eius imagine decorarunt, vnde merito Romanus ales fuit nuncupata . Nulla enim fere or- 
bis terrarum pars fuit, ad quam modo patuerit acceff 'us,quam feliciffimo huius Anis duftu Ro- 
mani fuo non fubiecerint imperio . Quorum cui % legioni prterat , vt a Iofephus teftatur , rex ipfa a _ dc 

Auium omnium , & eadem valent ijjima ; vnde etiam impertj figntim ipjis ett , & velat omen viBorit in bel.litd.c .5. 
quofcuncjue eunt . Haud me fugit tamen Perlas longe ante illos auream Aquilam alas expanden- 
tem fibi pro figno militari feci ile . Omniu praeterea Auium ( reie&o, exploloq,- fabulofo Phoe- 
nice, quem fexcentos & fexaginta annos viuere vulgus nugatur ) viuaciffimam , folertiffimam, 
ac velociflimam Aquilam effe perfpeftum eft . Inluper quinam cum hac viribus contendere 
audeat, quae Dracones ad pugnam laceffit , ac cum ijs decertat ; Tauros adoritur, ac interimit ; 

»50 Hinnulos vincit i Vulpes lacerat; Anguibus vefcitur? Qua? hac ipsa alia Auis in prole educan- 
da benignior ? qua? in deligenda iuftior ? qua? vilu prasftantior ? qme in aufpicijs felicior f qua? 
pr^fagiendo habita veracior? quafane ratione Graci nominis ,etymiq,- dignitatem meretur 
aVto? , quafi veritatis fignum difta . Huic enim vni aliti Ethnicorum omnium & Harufpicum 
maxime confenfu id honoris datum , vt magnarum rerum fecundi femper euentus eius aufpi- 
cijs portenderentur, ac Buteonem, Sanqualim,Immuflulumq; longe diurnando anteire crede- 
retur . Reliquarum ergo volucram oftenta quascunque interuentu fuo abolebat. Neque vero 
per aerios tra£tus vili omnino cedit, praeterquam fulmini . 

B 3 Aquilam 



i8 


Vlyfsis Aldrouandi 


*ttad.9. 

& a. 

c Lib. 6. dc 
belloTro- 


fn c Dcor, 
concil. 
s In lxeut. 


Aquilam itaque reliquis omnibus Anibus producere non folumex defumptis rationibus , 
quas iam adduximus , fed & grauiifuna poetarum , philofophorum , aliorumq,- illqftrium fcri- 
ptorum authorifate euinci poteft, & in primis fatidica Sibylla canentis : 

Ex Afia veniet Aqmh E ex magnus ad infar 
Ardens, qui terram peditum equitum catcrua-» 

Obducet , qui cuncta malis labe faci a replebit , 

Item b Homeri, qui TztetdiuTov ^sts rmv , hoc eft volatilium perfe&iffimam’ tanqu a m S*mAi- 
kc 4 t&tov eam appellauit. c Daretis quoq; Phrygi) ita lcribentis,regioq; ea nomine compellantis. 
Rex Auium ? ac vifo cunctatur funere ,fdmeru 

Deponens , jq 

uno ’ Pindarus quoque hanc Auem pluribus in locis fummo honore dignatur ; pr^fertim vero 

d Ode. 6 , his verbis, d tvwt dpa oi cpct/alm 77 Siog dpgp v oimuv /ulyuuv Ahrcfjgideft, bacilli locuto mi- 
llibmior, ft Dem ducem Auittm magnam Aquilam^ . Item ybi excellentiam eius in exemplum trahens de 
'Ode.jEy^ Arcefilao tradit in h.TC verba : e upiasova /jav aAr/dag vdov cplpfdivxt n y (jdpaog n TctvvTcn— 

tbior , pogiv opvi^iv A’/« ro g %7rMiv ) ideft , praflantiorem retate mentem alit , & linguam , & animi magnitudi- 
ne esi velati Aquila inter Aues expandens alas , Alibi etiam regillam volucrum a Deo declaratam 
prodit. Ad cuius confirmationem inter c cetera, qua? adduci poffint, minime digna omiffu, aut 
negle£tu,vifa eft tam multis & tantopere decantata illa, licet fabula, de Iouis alite; idq; propter 
authorum, qui eam literis tradiderunt, eruditionem ac dignitatem , narrationis varietatem; 
exempla quoque morum hinc emanantia ; denique ob tractationem omnibus numeris abfol- Q 
uendampie quid fcilicet huic noftrce defit hiftoria?,quod latere fub fabularum cute dubitemus: 
atque vt, fiquidexiftimauit antiquitas polle ex fahulofis commentis rei naturalis cognitioni, 
virtuti, fama?,&: honori accedere ; illud etiam & nos animo & re ipfa allequamur . Primum ita- 
que cur Idui dicata ftt,eiusq; fceptro infideat,vt f Luciano,& 8 Oppiano placetfttem quod Auis 
Dei dicatur, vt Danti; triplici oftendi poteft ratione, naturali nimirum, hiftorica ,& fabulofa. 
Nam quemadmodum ipfa vifu , vt diximus , eft perfpicaciffiino , oculorumq,- acie fuhtiliffima 
atque puriifuna: ita principibus ad rectam rerum adminiftrationem fumma prudentia & per- 
h Lib. de fal fpicacitate efie opus certum eft . Ioui autem aduerfus Titanas proficifcenti,facracj,* facienti, vt h 
fa Relig. Laftantius afterit, in auipicium aduolauit ; ficuti etiam cum Saturnum bello fuperauit , vt Ser- 

uio placet, ideoq; viftor pro bono omine acceptam tutela? fua? addixit . Sunt & multa huiu£ 
modi alia ; qua? de ea referuntur; qua? hic recenfere longum eftet.Eam etiam Ioui cum Gigan- * 
tibus pr^lio dimicanti fulminum tela lubminiftralTe narrant, Aglaofth enes enim authoreft 
Iouem Aquila? aflumpta figura Naxum infulam, in qua primum infans Cret« lubreptus ^edu- 
catus fuit,vt regnum confequeretur,petijfte : Addit& Aquilam Ioui (acrificanti aufpicatam ; 

& cum Titanibus manus coferenti tela fubminiftrafte , eoq; aufpicio vium,eaminter aftra col- 
' Aencid.g. locaffe . Qua de caufi 1 Virgilius, k Ouidfus,& 1 Claudianus armigerum Iouis alitem vocant, & 
k c Meta- flammigerum m Statius 
morpb .1 3 . jy ec p,g n j us ar dens 

Pban' ^ Accurrit, mueo quem flammiger ales olori 

m Tbcbaid. Imminet , Et quidam Ornithologus recentior 

g Inter quadrupedes debetur quanta Leoni 4 ^ 

Gloria , tanta mihi creditur inter Aues , 

Ales facra Iouis magnarum gloria rerum , 

Inter Aues omnes regia (ceptragero , 

Vnde.in multis vetuftis numifmatibus Aquilam fupra Iouis fulmen, & in aliquibus ferentem 
ipfius fimulacrum videre eft , in alijs geftantem Iouis ac Iunonis effigiem : Sicuti autem Aquila 
lationis Iouis , ita Pauo & Struthioeamelus I unonis Aues didt^ funt . Reterunt etiam Iouem ob me- 
Aues qurc , moriam antead i oblequij,quod lcilicet Ganymedem, quem ardenter deperibat , vt pocillato- 
ris munere apud te fungeretur, in coelum rapuerit, hanc Auem fuam fecifle ; Fabula eft notiffi- 
ma, verum in ea enarrada authoribus non omnino inter fe conuenit.Ganymedes patria Phryx 
n In Me- fuit, Trois Regis hliusfcatamitus Fefto & Martiali ab officio cognominatus,& ante illos 11 Plau- 
naeb. [q y Dic mihi nunquid vidifti tabulam pictam inpariete,vbi Aquila catamitum rapuit ? ) puer vultu 
adeo venufto , adeo liberali ; vt nihil fupra ; quem aliqui paftorem ; aliqui venatorem faciunt . 
Hunc, dum in fyluis venaretur, vt Virgilius;feu dum greges pafceret;vt Lucianus ait, Iouis iuftia 
ab Aquila in coelum fublatum ferunt.Lucianus Iouem ipfum in Aquilam conuerlum, puerum 
pocula miniftraturum fublimemabripuiflefcribitrVt vtfit, fabulofum vtrumq; eft : Inhoc ta- 
men omnes confentjunt; nempe in huius facti pr^mium Aquili effigiem coelo donatam & 
collocatam efte; qua? fuper Aquario, quem Ganymedem, quafi aquam ex vrna affundentem 

vocari 


Ornlthologias Liberi. 


i 9 


IQ 


r Lib. ").E~ 
pigraram. 


ZQ 


vocari plures teftantur, volitare videtur , .Hanc fabulam 0 Theocritus/ Guidius , q Virgilius dc~ ° In Syra- 
feri p (erunt . Virgilius diuine his verbis : : cufis. 

Intextus^ puer frondofa regius idccs ' ! ’ ro. Me- 

V eloces iaculo Ceruos , curfufcfatigat ^Aencid $ 

Acer, anhelanti fimilis -,quempr apes ab ld<L> 

Sublimem pedibus rapuit louis armiger vncis . 

Longmi palmas nequicquam ad fidera tendunt 
Cuflodes ,fauiq, Canum latratus ad auras , & c. 

Sic autem Ouidius : 

Nec mora percujfltm mendacibus aera pennis 
Arripit Iliadem ; qui nunc quoque pocula mifcet \ 

Inuitafo Ioui nectar Iunone minijlrat . 

Meminit item Aufonius : 

Stat louis ad cyathum , genuit quem Dardanius T res , 

Huc facit & r Martialis dialogus : 

Dic mihi quem portes volucrum regina ? T onantem . 

Nulla manu quare fulmina gefiat ? amat . 
fluo calet igne Dens i pueri . Cur mitis apertu 
Refpicis ore Iouem ? de Ganymede loquor . 

Aquilam marmoream iam didae fabulae manifeftum teftimonium; Ganymedem fcilicet 
raptum ferentem , ego olim Romae in aedibus Reuerendiflimi Epifcopi de Rufticis , in platea 
de V alie vulgo dida obferuaui : item apud Illuftrilfimum Camillum Capranicum , nudi louis 
fimulacrum , cui item marmorea Aquila prope pedes aftabat . Afteriam quoque Cei filiam a 
loue, vt ait Fulgentius, adamatam , poft vitiatam Latonam , ab eoque in Aquilam mutato op- 
preflam fuifie tradunt, & ex eo concubitu Ioui Herculem peperifie . His fi placet & hanc adde 
fabulam, qua; Aquilam Ioui adhuc puero nedar miniftrafte, atq; ideo inter aftra relatam , nar- 
rat i Meminit huius Maero apud f Athenaeum his verbis : 
educabatur in Creta Magnus Juppiter , nec vili 
Cognitum id erat beatorum \ is autem membris omnibus crefcebat , 

Ipfum autem alebant in antro diuino # T, r erones , 

Ex Oceani fluentis Ambrofiam adf er entes, . 

Netlar vero ex faxo ingens Aquila femper hauriens 
v_Aduolans portabat confluito, prudenti^ Ioui . 

Eam victo patre Saturno Iuppiter altifonus 
Immortalitate donatam, in coelo b ab it are voluit . 

Lademfc magnificentia T r er on as Vleiadas honor auit , 

£hia nunc aflatis fiunt ac hyemis nunc i a , 

Nec defunt qui fabulentur, cum Dij Aues omnes inter fe partiretur, Aquilam in portionem 
fuam fortitum e(Te Iouem , quod altius eundis euolet , & inter omnes principatum obtineat : 

40 Vnde & prouerbio locus datus A W? iitew, ideft Iuppiter Aquilam delegit • vbiquisafei- 

fcitfibi praeclaros, fuisq,- rebus accommodatos viros , Hinc peculiari priuilegio a fulmine eam 
immunem efte; cuius tela Ioui porrigat; non tantum ex antiquorum monumentis offenditur; 
verum etiam naturali ratione. Dicitur enim fupra fecundam aeris regionem nubium ac fulgu- 
rum federn eueda, cum fulgura, qua? infra fe funt, tantum feriant, ab omni horum idu fele tu- 
tam praedare, quemadmodum 1 Apuleius his verbis teftatur : Aquila cum fe nubibus tenus altijfime t ln ^ or -_ 
fiblimat,eueffa alis totum istud fipatium,quo pluitur & ningitur, vitra quod cacumen nec fulguri , nec fui- dis . 
mini locus est in ipfo , vt fic dixerim, folo atheris & faftigio hyemis ; cum fe extulerit, nutu clementi leucr- 
fum & dextrorfum tanta corporis mole labitur, velificatas alas quo libuit, aduertens , modico cauda guber- 
naculo drc. In hanc opinionem comprobandam facit quod Pindarus eam nubiuagam vocat, & u u illad. 

- 0 Homerus de ea loquens, vt Aquila , inquit , v-ftTnrmig , ideft alta petens , qua defendit in campum 
cSV vrpim i pifimoov y u{e.?c per nubes obfcurasfx* Ariftophanes ytvoifaam AVo ? vfi n fra^ideft, Aqui- x j n 
la fiam in nubibus de altiiiiino volatu dixit . Ad hunc fenfum Romae , tefte li teratiflimo y Iufto bm. 
Lipfio • in vinea apud Cardinalem Carpeniem in arcula marmorea antiquiflimum extatmo- y ln <tAn- 
numentum ; in quo infculptum eft louis nubiferi caput, cum pedore , & fub eo Aquila expan- M- 
fis alis fubuolans (ubfequitur . Honores item Aquilae in (acris & templis delati , vfusq; in trium- 
phis ac ludis varijs,quos confulto hic praetereo, proprio capite de ijs adurus;regia,principemq; 

Auem elfe , coeterisq,- anteponendam declarant . Hanc denique noftram (ententiam duplici cap .5. 
Arifto telis authoritate communire placet, z prima exprimo hiftoriae: a altera exnouo eiufdem: a Cap.32. 

quarum 


30 


s Lib. 11 . 

Deipno- 

fopb.cap.13 

•Jc rpripuvet 
pauicke Co 
lumbas: tre 
pidx Ple- 
iades . 


20 


Vlyfsis Aldrouandi 


Api 


quarum prioris hac funt verba : Vo lucrum aliqua penna volant, vt Aquila & Accipiter-, Aliqua mem- 
brana ficca , vt Apes drScar ab ai, aliqua in fecla volatilia,qua exanguia funt : aha cute , vt Vulpecula Auis 
& Ve [per t ilio .Volant pennis & cute [anguine pradita. Ex his verbis palam eft inter volucres pen- 
. nis volantes rapacibus, & inter has Aquili primatum ab illo dari . Eadem omnino ratione ad- 
matus m- fererepoifumus inter infedta membrana volitantia primum nobilitatisgradum Apibus ab eo 
ter infedta. adferibi . Neque id ab re, cum ab his tot, tantaq; & tam ftupendo artificio proueniunt ernofu- 
menta;quod Maro diferte ac copiose fuo carmine oftendit. Altera item authoritate Ariftote- 
lis ductus omnibus alitibus anteponendam Aquilam, clare colligo, qua! fic habet : V olant fubli- 
meSyVt quam longijjimo dijjita interuallo defpiciant , qua de re folam Anium omnium Aquilam diurnam 
pcrlvhent, jq 

Dubitare autem quifpiam poffit , cum Aquilarum multa! fint fpecies , quanam harum Ioui 
in minifterium afeita fuerit, tranfiataq; in coelumrcui refponfiim efto,eam fibi louem delegifie, 
qua! aurea dicitur nomine Chryfaetos . Sane non omnes Aquila! fulua! funt , feu aurea' : Alias 
nigricantes efle conftat;alias albicante cauda ; alias aterrimas; alias denique alterius coloris ; vt 
fuo loco apparebit . V erum qua! colore funt fiibrutilo , vt coe teris nobilitate praftant , ita tefte 
Ariftotele rara funt confpe&u . Ex his ea coelo donata dicitur , qua Ganymedem Ioui amanti 
tradidit . I taque Clearchus Tyrannus cum ex fucceffu continua felicitatis fe Iouis filium dice- 
b ode ret , praferri fibi Aquilam auream tanquam generis argumentum voluit ; & b Pindarus aureas 

Tytblor. tantummodo Aquilas Ioui facras indicat; vbi ait, l vSa, ttoG ypvcrlm A tdp Akrdv 7 rdpt^po^id- 

c Lib .5 .Fa- ciiyvbi olim e a, qua aureis Iouis Aquilis affidet Sacerdos : Idem teftatur c Ouidius, inquiens : i0 

flor. Grata Ioui fulua rojlra videbis Auis . 

d Lib. 2 . de E t d Cicero de glandifera quercu loquens , fuluam Aquilam Tonis nunciam olim refert ex ea euo- 

legib. lajfe . Item & Claudianus — — Fuluusf T onantis Armiger , pro Aquila nobiliori dixit . 



Errores 
quoriidam 
grauifTimo 
ruiii homi- 
nu ob am- 
phibolo- 
giam . 
a Lib.12.ca 
pit.15. 


AquilaPo- 
ticus. 
h Abi. 18. 


Aquila Po- 
ticus. 


&QVIVOCA NOMINIS AQVIL&. 

V O N I A M vero maximam ad rem ipfam intelligendam negocium legen- 
tibus faceffere folet eiuftiem vocabuli varia fignificatio , quam aquiuocatione 
vocant Philofophi; idcirco refla rationi confentaneum exiftimo ; neinam- 3 ° 
biguo verfemur ; vt prius huius didtionis ( Aquila) aquiuocationem in diuer- 
fas rerum fignificationes diffufam diftinguamus . Omnis autem aquiuocatio 
inde nafeitur, quod res, quam voces multo plures numero fint. Quo fit,vtfa- 
penumero grauium errorum tricis implicarfturpiifimeq,* hallucinari nos contingat , dum ani- 
mum non fatis ad uertentes vnam rem pro altera , etfi toto coelo ac genere diifideat, accipimus ; 

& qua longe diuerfnfima funt, eadem facimus:Nempemorbum , plantam, lapidem , animal , 
idq; nominis fimilitudine decepti . 

Quod ipfum fummis,do6fiifimisq,- Theologis vfu venifie videmus : nempe uerbi gratia Di- 
no Ainbrofio , qui pro uoce Graea Lpvydv in Hexamero pifcem marinum planum , Paftina- 
cam Latinis didtum defignante, qua! per radium ceu telo virus eiaculatur , T urturem , Auis in- 4 ° 
nocua 1 nomen vertit, ( vtrumque enim fignificat) amphibologia fcilicet deceptus . In eundem 
errorem D. Bafilij interpretem, item qui Galenilibrutn de compofitione medicamentorum in 
Latina linguam tranftulit, lapflim , imo & Plinium aliquoties fimiliter hallucinatum uidemus . 
Nam exempli gratiaf nominis Ixia (quod Chamaleonis nigri venenum etiam alioqui fignifi- 
cat, ) fimilitudine falfus, Ixon ( quod vifcum fonat,& non uenenum , fed illomet tefte prafens 
contra id remedium ) interpretatus eft, non fine graui errore . 

Quo itaque omnia dilucidiora appareant, huius diftionis (Aquila) diuerfam notionem ad 
diuerfas res manifeftandas defumptam,paucis perftringamus, eo feruato ordine , quem rerum 
dignitas poftulat. Aquila nomine uir uenit intelligendusgenere Ponticus , religione Iudaus , 50 
de quo D. Lucas, Egrefus,m quit , b Paulus Athenis Corinthumpetijt , (finueniens quendam Iudaunu> 
Aquilam nomine , & Prifcillam,accejjit ad eos , fr quoniam illis erat optonyyos, id eft eiufdem artis, uide- 
licet Scanofaciona , vel Sutoria (vt interpretatur Origenes) itaque una cum illis huic opificio ope- 
ram dedit , pofiquam ipft in Achaiam ab vrbeRoma vemjfent .Huius D. Paulus multis in locis tan- 
quam dulciifimi ainici memini t.Erat enim ipfis, ut artificium commune, ita & animus concors, 
mensq-; eadem . Nam & una fimul , cinn fe Deo uouerunt, capillitium fibi fuccidi iufsere, pro 
more , qui ab omni atate , apud omnes gentes, omniq; in religione inualuerat . 

Alius fuit Aquila, Ponticus itidem, ac religione Hebr£us,qui fub Adriano Imperatore vixit, 

cui adeo 


21 


Or.iitholooix Lib.I. 

£> 

cui adeo charus fuit , vt eum rcftituendae Hierofolyma; operum conftituerct pra;fe£him . Hrc 
cum quotidie Chrifti anorum numera augeri , Deumqjoftenta & prodigia per eos edere ‘cer- 
neret, occulto fHmulo quodam percitusfe Chriftianis adiunxit , baptizariq; iulfit . Erat autem 
Aftrologia: periti di mus , Sc genethliacis iudicijs aifidue inten tus . Quo fidum ede , poftquain 
Chriftianorum religione fuiflet imbutus , Sc priora ftudia nollet deferere , vt Chriiliani Sacer- 
dotes, qui eum poft multas admonitiones ab adrologicx dilciplina; {ludio defiftere nolle cer- 
nerent, hominem illum a coetu facro ablegarent , & Ecclefia eij ceren t , hac fcilicet pama irro- 
gata emendatum eum iri exiftimantes . Ille vero contra iracundia nfaiori accenfus ad ludio- 
rum Eicerdotesfe contulit, aeperexeerationem Chriilianifmo eiurato, circumcifionem dc- 
j Q nuo recepit, & Profelytus effe£fus eft . Atque hac ipfa de caufa linguam hebraicam breui edo- 
ctus , nonam quandam ex Hebrio in Grtecum fermonem interpretationem literarum (aera- 
rum inftituit , Sc quidam etiam in Caldaicum vertit, teftimonia de Chnfto prorfus ob (curare 
ac tegere fumtnoftudio conatus . Deum autem cum Ma ne hiretico mendacem dixit. Nam Epipb- lib, 
vocem hanc Graeam, mr dvrov y contra ipfum Deum fic interpretabatur, propterea quod py n d.& 
AdamumEua non multo poft ad mandati diuini violationem impulerit, ideoq-fadtafitinfi- m£niur * 
diatrix,qu£ adiutrix appelletur, Hic illius erat opinio, fed ex D Cyrilli Sc Damafceni interpre- 
tatione adiutrix Adami di£ta eft ad humani generis propagationem: Multa alia de Deo & piy- 
fertim de Chrifto Iefu mentitus eft, eaq,- de caufa a Iudads cancris omnibus interpretibus an- 
tepofitus , vt notat c Diuus Auguftinus , Hic Aquila creditur eft c ille , qui Sc Onxelos D, Hie- c Llb - 1 * - dc 


io 


ronuno vocatur. 


Ciuit. Del 
cap.z 3 . 


Fuit infuper alius vir Aquila; nomine Alexandri^ Aegvpti pra;fe£tus tefte d Nicephoro,qui Aquila re 
vixit fub Heliogabalo, tempore eo, quo Origenes Alexandri a' florebat. fe&usAlc- 

Fuit& Aquila Rhetor celebris, qui fcripiir de luminibus iliis orationis, qua; Schema tavo- xandrix. 
cantur, tefte e Petro Vidtorio . d Lib.j.Hl 

Pontij Aquil^ nobilis tribuni meminit f T ranquillus,q uem vrntn e collegio triumphanti^ fuh - &>r • -MctU 
Jellia tribunitia pr&teruehenti non ajfurrexijp fibi adeo indignatus eft GJtfdfjvi proclamaverit 5 Repete er- -Aquiiav 
go a me Aquila remp. tribunus : & nec dettitit per continuos dies qui equam cuiquam } nififub exceptione e t 

polliceri , Si tamen per Pontium Aquilam licuerit . phalar * 

Eft & Aquila nomen pifeis ex genere planorum, quem & Grceci aWp appellant, cartilagi- Aquila P5 
. neuSjPaftinaca; fimilisyadeo vt aliqui eum fecundam Paftinaca; fpeciem exiftiment, Ariftoteli rius tribu- 
3 ° notus & Romanis fub nomine Aquilonis celebratus: Genuefibus pefce Ratto. Aquila ideo vo nus . 
catur.qulavelutiexpanfisalis Aquilam imitatur ; Pefcc Ratto a caudatenui.oblontra & mu- ln c.ca- 
rinfcfimili. 

Aquila etiatn lignum fignificat, his qui hi ftoriam rerum Indicarum confcripderunt, nempe a f 1 " 

corticem ligni Aloes, Alue di Campaa appellatum , quod quidam odoratum admodum in Ia-. Aquilo . 
ponendi regione nadei adierunt, quamuis Chinam id producere tradant eiushiftoriographi. p dee ratto 
Huius vfum efte in fuffumigijs, feu thymiamate ad Idolorum facrificia apud Barbaros propter Aquila li- 
gratum odorem, rerum Iaponicarum Liber V.teftatunEquiclem crediderim efte verum Agal- § num • 
lochum s Diofcoridis,& Agalugin Arabum , ex quo barbari extrahentes fuccum ad nos exue- Alue ^ 
cum, aridumq,- corticem tranfmittunt indigni impoftura. ' * . an |b ar !‘ 

4 ° Aquila pr^terea herba eft Hefychio que in Libya prouenit,item Sc Varino. h Galenus refert sj^iS 1! 

Pamphilum queiddam in opere (uode herbis inferipto , grammatico & magico potius, quam Agalugin . 
medico AVo f, ideft, Aquilam herbam inter alias recenfere, cuius nulla vfpiam apud Gra;cos Aquila her 
mentio vnquam fafta legatur, prteterquam in libro quodam Herma; Aegyptio attributo , cui ^ • 
titulus eft, de triginta fex facris horofeopora herbis , quas claru eft, nihil aliud, quam nugas ve- 1 Llb f' 
ras ac deliramenta anilia efte ipfius Pamphili fimilia Ophionicis Conchlacis . Nec enim pror- Ae 

fum quifpiam extitit Conchlax : ad rifum enim Udum nomen eft , ficuti pleraque alia inlibro - ” 

eius confcripta . Nec triginta fex herba; ill^ vitra nomen ipfum quicquam funt,nec vlla ipfts res ber . J 
fubiacet .V erum Pamphilo, ficuti Sc plerisq; alijs ocium fortalfis fupererat inutiles fabulas libris Promethei 
intexere : Ha&enus Galenus. H^c forte fuerit Promethei herba di&a Apollonio, quam e fan- herba. 

50 guine eius natam fingit: qui a iecinore, quo Aquila depalcebatur, profluebat. Vnde& radix In Ar g°" 
danguinolenta apparet,flore croceo cubitali vel cubitum a, terra dircante, caulegemino. Scho- ^ ^ ri - 
liaftes poetam hanc comminifci ait, cum a nullo rhyzotomo talem ftirpem deferibi coinpe- maius> 1 
riatnus. Centaurij quidem maioris radicem fucco manare {anguineo apud veteres legimus, ve- Aquila A- 
riim huic reliqua deferiptio minime conuenit, ftrum. 

Aftrum item efte Latinis Aquili nomine donatum A rabibus Alkair, omnes aftrologia; pe- Alkair. 
riti teftantur . Eft autem decima nona ftellarum Septentrionalium imago , feu partitio . Stellis 1 Li\>.$.Ar 
quatuor conftat,quarum vna incapiteeius conftituta eft, vt inquit 1 Hyginus , ln vnaquacjj ala ^ ro ' 

vnam, 


*> r 


Vlyfsis Aldrouandi 


vnam , vnam item in pecore fed obfeuram , in capite vnam , eamtp fulgentem admodum ha- 
bet: Coeli multam partem occupat, dextra quidem ala extra circulum Aequinodfialem non 
multum prodit, fmiftra autem no loge a capite Ophiuchi figurata videtur . Roftrum a reliquo 
corpore eius diuidit circulus ille, qui a Cacro ad Capricornum peruenit: In duodecima Aqua- 
ri} parte finiftraoritittvn a cum Capricorno, occidit autem exorto Leone xiij. Cal. Angufti, 
k Lib.S.ca- cuiu$ k Plinius meminit $ coitus omnibus , inquit , -pecoribus ad Arcturi occafiim , ideft: , k tertio idus 
fu. 47. c Matas. ad Aqmla occafum . Aftroiogomm experientia tempeftates ciet, Genethliacis vero(fi his 

J Capit , pe- fides adhibenda fit ) faufta ac felix eft, In 1 Arati commentario legitur de Aquila? die q uod fit' 
jtult. in Italia adxirj. Cal. Ianuarias,& quod fi puro & miti appareat aere, la?tas promittat futuras fe- 

getes^Nam tum genitalis lafleusqj.fuecustrafinit.titur a ladteo circulo in terras . Si vero Luna IQ 
illa die ro fc ido frigore afperferitfegetes , a?gre illas habituras fignificatur , fi vero fuerit interlu- 
« tib. 1 . c. iuum,o,mncshybernos fruedus Iasios iri.Porrd de hoc aftro ni Manilius ita canit : 

4. &lib. 5. Nunc ^MqutUfidus referam , 'quA parte fmiflra 

c.vnko K Rorantis iimems, quem terris fuflulit, tpfa 

E er tur,fr extentis pradam circumuolatalis , 

J fulmina mi ffa refert, fr codo militat ales, 

Riflfextamf notat partem fuuialis Aquari , 

Illius m terris Orientis tempore natus 
Adj)olia,fr partas fnrget vel cade rapinas . 

&d animo. Aquila? nomine Chymicis multa veniunt, Paracelfus filem ammoniacu ob leuitatem fuam 
luacuim ^ f u b|i ma tiones,item.& Mercurium praecipitatum , Aquilam vocat, Hortulanus idem quoq ; 10 
M«fcu©iip. iiQ.men fUrphui‘i,arfenico,hec non & auro tribuit . 

AUenicfi. Eapisjtem eikiem eft Aquila? nomine , verbi gratia cum aquam Aquila?, aquam lapidis 
Aurum . efle dicant , qui huiuf modi commenta vocibus tam obfcuris & inauditis inuoluunt , ne fcilicet; 
Aquila Ia- intelligantur pulchra fua ifta?c myfteria , & certe haec non intelligi multo fatius eft. Appella- 
pis . tur idem etiam lapis illis Gryphus non temere forfin, quod non aliter ac hoc animal fua rapa- 

citate nocet, ita ille lapis c^teracp omnia, quibu^ad fuam Chrylopoeam y tuntur Chymici, pecu- 
nias ex loculis noftris eripiant, nosq,- faepius Codro, quod aiunt, pauperiores reddant . De hoc 
« Lib.de la- lapide n Auicennas feu potius Chymifta quifpiam . 

pid.. nomn. Hoc idem Aquili nomen eft cuidam fluuio Aegypti ( praeter Nilum , qui & i ple a multis 

Aquila llu Aquila cognominatus, fuit, ) ob curfus velocitatem , feu rapiditatem , alueicp profunditatem a 3 °; 
mus . Pnfco rege quodam Aegyptio inditum : Hic enim cum olim intima Aegyptij longe ac late . 

inundans totam regionem depopulatus eflet.Itaque ab Hercule gnauo (vtfama eft) contiuuo, 
obturata eft eius eruptio , & in fuum alueum conclufa . Quare Graeci fibulati furit Herculem 
Aquilam occidilTe.;qua? Prometheiiecur affidue rediuiui deuoraret. 

. Eodem nomine & Scythia quidam fluuius vocatur apud Herodotum , & Agretam , a quo 
quod optimam atque intimam Scythia?,cui imperabat Prometheus, partem deuaftaret, locum 
datum volunt fabula? , quod Promethei hepate vefceretur, idque Iouis iuflii , quoniam imbres 
frequentes,eius impetum.& amplitudinem augerent . 

Fluuium eiuftiem nominisefte, &in Eridanumdeftuere°hiftoria habet tripartita, de quo 
Lridanuni memorandam hanc refert hiftotiam '.^Maxentio Herculipf lio perempto , Conflantinofo lam f olo re- 40 
- rum potito, Ecclefu Cbrijii effiorefeere ac vigere in religione capere, datumfo ijs iam licenter , fr alacriter 
1 .i.car a g eye p 0 tilfitnum,qHi circa Tyberim fluuium fr Eridanum (quem Padum accola appellant) item circa Aqui- 
lam commorabantur . In huc locum fermo fertur aduellam nauigio Argo ad Tyrrhenum pelagus fuijfle per- 
ducam . Argonauta enim ventum validum declinantes, non eodem nauigio in regrejjione vfl funtfedtran- . 
fhrntes mare , quod fuper Scythas efl , per hac fluminavenerunt ad terminos Italorum , & hic hy emant es . 
oondiderunt ciuitatem^ua voratur ^Arnona . i^AeHatevefo fuperueniente , cooper antibus eis prouinc ialt- 
bus fere quadringenta fladia arte mechanica trahentes Argo per terram ad fluuium Aquilam deduxe- 
runt, qui permifeetur Eridano fauces habenti in Italicum mares . 

Sozomenus, Zozimus & Califtus Iftrum, fluuium dwAiv Acylin vocat, quorum interpretes, 


Gryphus 

Japis. 


Hms 

JNUus. 


Tluuius 
^Scythice . 


'Fluui 


ptq. 


tefte # Abrahamo Ortelio Aquila & Aquilum fecere . Ifter autem hic apud antiquiifimos au- 
thores Iftria? fluuius eft, alius ab Iftix> Germania , vt Pomponius affirmat, qui addidit , eum ex 


ffter ffu- 
uius . 

«J: In T cfau 

^Lib^aa a ^ Lier ^° Padioftio in mare effluere , idqj ratione horum duorum fluminum aluei dulce exifte- 
pit 1 % XCL ‘ Huuius fabulofus eft etiam p Plinio tefte . Nec defunt tamen , qui hunc eundem cum Plini} 
Cataionix Nauporto putant, & hodie Quieto dici, fed & hoc filium . 

oppkium . Aquila oppidum eft in regno Catalonite , propter quod carfus fuit exercitus Iofephi Encfi- 
Ahrutioru ris regis Morochi . • 

urbs. Aquila giuitas eft Vcftinormn feu Abrudorum,vbi glim Amiternum, quod T urconium , 

Vola- 


Ornithologia? Liberi. 


2 3 

Volaterrano dicitur, fuit, natalibus C.Crifpi Saluftij Oratoris ac hi ftorici praeclariinfignis . Rc- 
ftaurata* tempore Caroli primi Sicili» regis, nomen Aquila; impofitum eft ea occafione, quod 
qui vrbem ftatuebant,eam inter vicinas caput elaturam haud aliter, quatn Aquila inter Aues 
1 perarent, vel quod magis eft verifimile , quod Amiterno primo illius conditori nomen efiet 
Aquilo 5 Meminit eius Baptifta Mantuanus hoc verfu : 

S fortia belligerans Aquila fub manibiis altis . 

Aquila feu apud Ptolomeum Tufci» mediterranea vrbs eft.Leander Aequa penden- 
te vocat. Aauenfes forte Plinij,quos Taurinos cognominat, Ortelio authore . 

Aquila? etiam tres infula? fiint in mari mediterraneo paulo fupra littus Bethic» . 
j 0 Video etiam pagum quendam prope Treuiros,Igle, ideft, Aquilam indigete voce ab ea gen- 

te vocari, quo antequam Romani operis molem etiamnum licet confpicere . 

Aquila maior & minor Mauritania; Tingitana; duo loca funt apud Antoninum . 

Item pradium in Phrygia apud Nicetam , 

Ad Aquilas Attica; locus eft apud Paufaniam , 

Locus item eft ab Rauenna vicefimo miliari, vbi bafilica D. Chriftophoro extrufla vifitur , 
id nominis habens. 

Eft etiam mons Aquila; nomen in comitatu Veldkirchij Germania; vrbis . 

Eft quoque machina bellica fiue tormentum iniftile antiquis vfitatum . 

I11 carcerum Olympici certaminis embolo, ideft roftro, Delphis »reus in canone ere&us vi- 
fitur,& in medio ara , qua; Aquilam ex »re alis longe extenfis fuftinet . Eft autem machina hu- 
iufinodi,vt ea commota Delphinus in terram cadat , 

Aquila monet» genus eft Ferrarienfibus inde nuncupatum, quod in ea Aquila; alas expan- 
dentis effigies infculpta fit . 

Aquila infuper, quod Imperatorum militare infigne efiet, vt fuo loco declarabitur, paffim 
pro eo,& pro quauis legione accipitur . 

SYNONYMA, EORVMQVE ETYMVM. 

QVILA G necis aVroV tefte Hefychio etiam dicitur ro xvjotdriov ro iv yiiao/c, 
cymation in fuggrundijs , forfitan quia id formam Aquil», vt poftea fiio loco 
dicemus, volantis habeat. Primum fi quid ominis eft in vocabulis Gr»cis, vt 
certe eft, apte profe£to Gra;cis dvros dicitur rrapd ro diasoo ; quod eft prope- 
modum rapior impetu, & concitus feror, Hoc volandi probat pernicitate , vt 
&C»liusnotauit:vel tretpei t d dii eW? $***, quod femper augurium Aquil» 
foleat efie veridicum ; A’W ? communi lingua vocatur , Attici tamen aptius K diro\ fine / profe- 
runt .Tegitur vtraque vox apud Ariftotelem. Quamuis Orion dirdv&ici a verbo dlosu, ideft, 
imperium facio , non impetum , quod in ca;teras Aues imperium habere videatur , exiftimet . 
Alij ab ct particula intendente, & di&ionis fignificatum augente , & nomine ? deriuari vo- 

lunt,quoniam Ioui, qui allegorice aerem denotat, facra eft, eadem origine , qua & aer a verbo 
deo , ideft Epiro, deducitur . Cypriorum dialecto A 'yop tefte Hefychio, V arino , Macedo- 

4 ° num, Ua.puo\ y Perg»orum £i/ 3 »mGy dicitur. Rurfus ijfdein Macedonibus Pi py 107100 c , item 
tivytTro^i K'p% upoc, Perfisj KctrzippdKrn$ Sophocli jAxuAw 5 Hefychio voceforfan a Latina cor- 
rupta , Quibufdam A hag , Homero O/W?, vt& nonnullis alijs . Demum & Yddnov vocatam 
elTecomperio : item & (fpvtov vocegenerica 1 tjozlu) y vt apud Plutarchum & Athen»um . 

Eodem modo Latini Auem Aquilam vocant. Aquila autem ijs dicitur, ab acute videndo, vt 
Pompeius vult ; Eft enim tam exafti contuitus, ut fiiper mari immobili penna in eam altitudi- 
nem elata adeo, ut nec humanis pateat oculis, pifciculos tamen defiiblimi natare uideat, unde 
Aquila quafi Acula nomen nafta uideri poffit, quia triplici acumine uifus , ir» & uenandi in- 
ftrumentorum,roftrifcilicet,unguium, & oculorum, pnedita eft . Alijuero ab Aquilo colore 
uocem hanc manare uolunt: Eft- enim Aquilus color fufeus &fubniger ab aqua denominatus, 

5 0 qualis eft Aquil» . Nuncupatur <k Latinis paraphraftice regia & regalis Ales , Iouis ales, flam- 
migera Auis, regina Auium, alijsq,- modis . Arabibus A!nefer,& Zumae , Hebraice *i wd nefer 
Alchal gagita & Aakeb.Pandectario Efcos;Gallis Aigle, Anglis an Egle,& Arnt,vel Arent . Il- 
lyricis Ozel vel Orzis . Germanis, Heluetijsq,* Ein Adier , quafi Adelar , ac fi nobilem Aquilam 
dicas, quod Chrvfaeto maxime congruit . Hifpanis Aguila conocida . Germanis inferioribus 
Arn & Arent, ut & antiquis Fracis, vnde ipforum Rex Arnhulphus ab Aquila; auxilio nomen 
adeptus fuit Carlomani filius . Alijs etiam inferioribus Germanis Ein Aar, nempe Tungris. 
H»c de Synonymis: Reftat autem vt iam rem ipfam aggrediamur . 



T ufcice 
urbs . 

Infula: A- 
quila: . 
Iglo . 
Maurita- 
nia: loca. 
Prredium 
Phrygia: . 
Ad Aqui- 
las . 

Machina.» 
bellica . 


Moneta . 

Signu mi- 
litaro . 
Legio . 


Aquila Cy 
mation di- 
6fca,&:cur. 
Etymolo- 


E 7t0f 


Aquila un- 
de dida. 


Iouis ales. 
Regina A- 
uium_» . 




24 Vlyfsls Aldrouandi 

FORMA ET DESCRIPTIO 

Aquilarum in generq , 

^ RDVVM atque di ificile eft, confufiim in fu as partes ordine referre; fed d if- 
^ ficibus omnibus fitisfacere : vtrunque pro viribus & ingenio pneftare conabi- 
mur. Nunc prima facie fe oftendit fubie&i traftatio , illius quidem vniucrfa- 
lis , (cum Aquila non vnica tantum complectatur fpecie ) fiib quo & Aquilas i 9 
omnis generis exaftc inquirimus . Earum tractationem vtpo te natura? ordine 
pofteriorem, generali termoni fubneCtere proponimus ; vt non foliim vniuer- 
tale a particularibus reCtioris doCtrin^ gratia feiungamus; led etiam, vt illud hifce iubente Phi- 
lo fopho , &C natura ipfa diCtaute proferamus , Auium quodam natura placido funt ac mites , 
quodam vero fero, cultu tamen, arceq; cicurantur ac manfuelcunt , Aquila nec habilis eft ad 
vllam difciplinam,nec facile humano ftudio domatur; tantum naturo impetu proceps fertur . 

In defcribenda eiusforma ingenere,neque colorem, neque magnitudinem determinatam ad- 
ferre pofiumus,vterq; enim pro varietate fpecierum in fingulis diuerlus efflllud tantum, quod 
commune erit omnibus hic profequemur. 

Delineatio, pft Aquila omnis ypu '4 , ideft adunco rofero , & recuruo vngue ; Corpore coteris Auibus zo . 
colla ta , magno quidem, non tamen maximo, cum a multis magnitudine vincatur, Carne dura, 

& olle finno ; Plumis rigidis: tota pene corporis compofitione denfa , probe compafta, ac ro- 
bufta ; figura, vt plurimum erefta, ita vt velexiplo habitu polfis intelligere carniuoram efle 
Auem, quietis ac pacis inimicam,fbiitariam,fylueftrem,ad prodam ac pugnam natam . 

Capitis anterior pars porreCta paulatim arCtatur, & terminatur in roftrum,quod durum fo~ 
lidurnq eft, fed temporis traftu fit inutile , qua de re vbi de iuuento renouatione habebitur fer- 
mo , plura fumus diCfuri . Crelcere idem vique ad fenechim mirum videri non debet , cum ex 
genere fit excrementorum, vha cum vnguibus & pennis , quo fiiperftite animali continuo au- 
gentur incremento. Proprium vero maxime eft Aquily roftrum habere admodum aduncum, 
adeo vt in prouerbium, abierit: Nafus Aquilinus,pro infigniter adunco , quem generofi animi 
fpeciem probere adulatorie potius,quam vere afieri vulgo, Plutarchus fentit . 

Oculi vt plurimum rubore vtuido perfufi funt, non glauci, fed quales Leonum, charopi didi, 
qmte qua- concaui,ac profundi ; non admodum rotundi, nec nimium oblongi, magnitudine mediocres , 
les . ad reliquum vero corpus comparati , parui videntur : acutum cernunt , limpidiflimi enim funt 

'wloVii’ ^ acres : ^ n< ^ e Ehilofophus,quibus oculi non glauci , fed charopi fint , animofos haberi dicit , 

^ ' coiedura quadam a fimilitudine ad Leonem & Aquilam duda , qui omnium animalium ani- 

mofilfimi reputantur . Hanc vero, quam omnes & feriptis & verbis celebrant,admiranturq,- vi- 
fus aciem, diligentiores rerum naturalium fcrutatores,Halia?to tribuunt praecipuam , & quam 
reliquis maiorem. Laudatilfimis autem Aquilis oculi profundi & caui,in quibus vis videdi me- 
lius colligitur . Dentibus caret omnis Aquila, etiam Morphnos : cui quidam dentes falso tri- 
buunt, demunt linguam. Crediderim ego ferratum intus roftrum , minus proprie dentatum os 4 ° 
exiftimari & vocari .Collum habet longum, alas redas & extenfas, led in fummitate recuruas, 
neruofis paucaeq; camis,tanta? magnitudinis vt eas a Homenis thalami ianuis compararit , vbi 
ait, ToW apet t5' wuTipStv i ' 1 araui 7rnpa. f hoc eft tanta? eius ab vtraque parte erant ala? , videlicet 
quantae lanua? thalami, (eu aheiftius Aquila? magnitudine fiia fores thalami a?quabant . Crura 
pne corporis proportione , haud ita longa . Pedes minime a?q uales ; Dextrum nem pe finiftro 
Cerebrum maiorem; colore varios, a natura obtinuit . Cauda pra?dita eft breui . Cerebrum ei obtigit cali- 
eiufq; uis . diffimum,aded vt in puluerem redactum, etiamfi Cient# fucco permifeeatur, & cuipiam pro- 
pinatum , calido uapore imbutis cerebri ventriculis imaginationem mire concitet, imo vt & 

Fd. in maniam inducere , a quibufdam credatur : Fel cuiufcunq; Aquili impendio acre & mor- 5 o 
Lib. 4. dc djx eft^ad cor rodendi uim ufque:quamobrem colore uifitur a?rugineo b Galeno tefte,qui ta- 
fecifd™™ men,cum de pra?ftantiflima Aquili fpecie loquatur, de Chryfaeto intelligendus lienit . San- 
l 0C(l . guinem haberecraffum,fibrofumq: uerifimillimum eft, cum animal fit magnanimum, ac ro- 

Sanguis . buftum ; Qualia omnia fanguinem confiftentia fpiflum , ut timida tenuem ac dilutum poifi- 
Olia. dere Philofophi fentiunt . Offa cralfiifima duriifimaq;& iolida pene ei naturadedit, quibus & 

medulla? ineft minimum . Pennas habet, firmitate ac duritie infigni , qua? (ut experientia mul- 
Penna: . torum & authoritate didici ) pennas aliarum Auium , pr aefertim uerd Aliferum & Columba- 

rum permixta? abfumunt, idque forfiui ob latentem quandam , qua prodita? fint, uim ; Auis 

enim 


Aquilo:.. 


Rofhvpfc. 


Waftis A 
quiimus 

OarliA- 


Dentss . 

Collum . 
AV& . 
a Ilkid.a » 
Crura. 
Pedes. 
Cauda 


Ornithologice Liberi. 25 

e nim ipfa, dum viuic , reliquis omnibus volucribus infeha eh; itaque deriuari vim illam anima; 
lem in res quoque eius exanimes per fympathia? contagionem non improbandum eft;vt re 1 
euentus docuit, etiam in interemptis, fuper quos patrator fceleris vel cafu , vel ad tehandam Halitus A- 
confcientiain addu&us fuerit , Alij peltiferam quandam maleolentia? vim aliti incile depre- quila; pe- 
hendere, nam & animam ipfi peditne olere certum eh , propter quam contafta ab ea corpora ftifeL ' • 
facile computreicant : Indicio elfe reliquias eius hehernas , qua? neque ab ea ipfa , neq; ab alio ^ enn ] aru1 ? 1 
quopiam animalium repetantur . Permeare vero eam contagionem in pennas , ita vt alienas t™- 

iuxta fe pofitas propemodum adurant, eh probabile; itaque fi telorum aliquod ex pennis ipfius p£ nas . 

alarum in pharetram immiflum fuerit, hanc conlumere ceteras pennas, plurimi tradunt. Al- Alnus. 

1 o uus ei mollior eh,quam ceteris Auibus: cibus enim eius multo, quam non rapacium, eft humi- Cibus A- 
dior; Qua etiam de caula non bibit, quila; qua- 

Vngues,vt omnium rapaciilima, pro mucronibus gerit aduncos, recuruos, firmos, Leonum y n ' oucs A 
unguibus non dilfitniles,qui & ipfr adunci funt. Cum enim multa animalium genera, docente 5 
Arihotele vngues,fed diuerfos ohtineafit, (habent autem illa vngues quibus digiti funt , his ve- i cs . 
ro digiti funt, quibus funt & pedes, excepto Elephanto; huic enim digiti indiuili , ac leniter for- § 3 .Tuatur. 
mati, neque vngues omnino funt ) erunt aut reftis vnguibus infEru&a , vt homo, aut aduncis , HlUor.c.9. 
utinter quadrupedes, Leo, inter volucres , Aquila & Accipiter, Quod ad corporis totius ma~ Magnin*- 
gnitudinem attinet , nihil vt dixi , determinatum adferre pollumus , videmus tamen quafdam A< E ul:E 

uifenda? adeo & magna? proceritatis , vt incommodum ht eas in pugno gehare, h Athena?us 
feriptum reliquit zo. Aquilas cubitalis magnitudinis in pompa Ptoloman Philadelphi d eia- Dypnos. 
tas fui 11 e. Apud Ornithologum hi horia talis eh, Inter Mifenam & Brefam Germani^ oppida, Aquilarum 
dumruhicipecoraamiffaqua?rerent,innidoingentifuper tres patulas quercus, quaquauer- maximam 
futn tanto fpatio expanfo,vt quadrig£ fub eo conuerti potuilfen^pulli Aquilini tres fpeftand^ biftoria . 
magnitudinis inued fuerunt, Horu maximis ala? per tranfuerfum extenfa? feptem vlnaru men- 
furam ^quarunt, vngues viri grandis & corpulenti digitis nihilo minores, crura Leoninis maio- 
ra erant . V erumenimuero pro fpecierum diuerfitate corporis earum quantitatem variari iam 
paulo ante monuimus , itaque cum ad particularem de fingulis traft ationem ventum erit, ac- 
curate & figillatim exponemus , T emperiem feu crafnn Aquili calidam , & ficcam arguimt T , .. 
motus, ira, falacitas, ferocia & animofitas , habitus corporis . denfus, anhelitusgraue olens , her- StebcuA' 

30 cus denique tanta? acrnnonia?,vt nulli in Medicina vhii die polfit, 1 Galeno authore.Sanguine q lla ie . 
tamen abundant magis ha? , qua? frigidioribus nafcuntur regionibus , qua? nempe ad Aquilo- 1 tib.10.de 
nem vergunt. . ( _ fimpl.med. 

Robore magno, viribusq; corporis inter omnes Aues Aquilam validilTimam ehe, ex natura f acult * 
partium, conhitutione inhrumentorura,difpofitione totius molis , ac temperatura, ipfa tadem F orfltucl ° * 
experietia cognolcimus,authoritate probamus, iudicio fatemur. Non autem credat quis, cum 
tanta corporis adfit moles , multum carnis polfidere , vnde & grauior , & ignauior ad motum , 
vel hoc indicio exihimari polfit ; Nam pondere carnis deilituta Aquila neruorum robore 
abunde armatur, & qme pauca caro eh, pondus addit ; neruus robur ac fortitudinem . 

40 D E A QJ I L £ SENSIBVS, 

& primo de vifu. 

R AE C E L L E N S animal inter uolatilia,& omni admiratione dignum , fa- 
piens natura fecit Aquilam; fed hoc parum eflet ftacntixov fi tantu inhrudam 
■; adunco rohro,aduncisq;unguibus,&:folo neruorum robore munitam finxif- a 2 bc '_ 
fet ; nifi additi fuilfent oculi plufquam lyncei , & ad clarilfimos folis radios in- neficijs . 
conniuetes & intrepidi. Qua de caufa ob aciem lum ilium felix a a Seneca vo- . 

catur, &ipfam Aquilam inde nomen fortitam elfe pleriqueuolunt . Etfme 
exacta neruorum opticorum compagine, puritate & copia fpirituum uifibiliu , cryhallini hu- fq tatui: t f e 
moris foliditate&fplendore Aquilarum oculos conhrudosehe, ueroeh admodum fimile. perlpica- 
Et quidquid Auerroes fu is moliatur aOertionibus, clarum eh uifiim Aquili elfe perfe£tilfimu , cia Aqui- 
ciun remotidima queque exa< 5 te perfpiciat . H^c eminus uidendi uis , non ab imbecillitate feu l amm • 
defe&u, ut ille contendit , fed ab inhruraenti proficifcitur fplendore & fpirituum claritate & Qil 01 P 94 p 
copia. Fit etiam quod ab obietti exceflu minime ludatur; non autem quod differentias uifi- 
biliumexaftilfimedifcernat ; hoc enim iudicio uerius, quam fenfbrio tribuitur. Vndeciun a 
uiris do£tis Aquila omnium animalium fenfu uidendi pr^hantiflima feribatur ; non utiq; ho- ac . 

C mini 



2 6 


Vlyfsis Aldrouandi 


mini anteponitur difcernendi ui , fed fenforij foliditate, ac fplendore . Homo quidem pro fui 
magnitudine minime procul uidet,uerum uifibilium differentias accuratiffime dignofcit : fyn- 
cerum enim purumq; habet oculum , in quo exigua qu^q; apparet motio, ueluti in uefte mun- 
biuTdifFe minima etiam macula clare confpicitur ; Quemadmodum etiam tadu ceteris anima- 

rentias acu ^us prepollet,qubd pro fui corporis proportione cutem tadus organum , temiiffimam mini- 
ratiflimedi meqj corpulentam fortitus fit . Quare in afpedabilium diagnofi homo non foliim reliquas 
gnofcit . animanteis,(ed & ipfam Aquilam luperat,ob anim£ fcilicet preftantiam ; ha?c uero ob orga- 

Tadu ho- ni robur , &fpirituum copiam, & nitorem, uifuualet^ pra?ferdmad eminus profpedandum . 
m° pr? cx- Ad q U od etiam facit oculorum fitus profundior , quem in Aquilis notant , qui harum bonita- 
maUbus^ tem ac P ra ^ antIa m > oculorum alta cauitate metiuntur . Quandoquidem conftipatius lumen 1 & 
pollet US ^" habent,& radios obiedorum magis congregatos recipiunt . Qua? omnia efficiunt, ut non fo- 
lixm citra noxam inteta acie folern afpiciat Aquila , uerumetiam ut uifiis eius folis lumine quo- 
tib. 2. dc dammodo perficiatur . Idem habemus ex b D. Auguftino,ciim dicit : Sol itte,quo vere nihil inter 
'nkbc^^o Pulchrius inuenitur, nojlros fauci at (fi obtenebrat oculos , Aquilinos vero vegetat infpectm . His 

mc ).c.~ 5 o. jpp is ( | e cau (] s (5 a J en us , Plinius , & alij complures aciem noftram , fi cum Aquilina conferatur , 
c tib.z.Aln debilem affirmarunt . Et c Baptifta Mantuanus fummam oculorum aciem exprimens, ait : 

fhonfi . yt mtrantum noxas (fi nomina finxit 

Diuino clarum ingenio y vifu<j potentem 
Perfpicuo y cui non Aquila, qua pignora foli 

obqciunt, non fe valeant componere Lynces . io 

Eft enim tanti contuitus Aquila, ut eum fuper maria immobili penna feratur , nec humanis 
pateat obtutibus, de tanta fublimitate pifciculos etiam minutos natare uideat . In eandem fen- 
Maxima tentiam Aurelius Auguftinus . Oculus (inquit) Aquila multo quam nojler efi breuior , eo tamen ipfa 
Aquilarum j H blime, it a volans *vt a nobis tanta luce difficile cernatur , latentem fub frutice Lepuficulum, fub fluctibus 
per pica- nAn tem pifciculum uidere comperta ejl , Quam rem grauiffimo Iaera? pagin^ teftfinonio fi confir- 
d cap.p. & mauerimus, facilius quiuis inducetur,ut credat, d D.Iobi enim ift^c f U nt uerba , A quila de rupibus 
3 -j, contemplatur efcam, {fi de longe oculi eius profpiciunt . c Homerus autem, cuius minime uulgaris eft 

c Lib. 1 7. authoritas,pulcherrime idem uerfibus expreffit qui latine redditi fic fonant, uerbo ad uerbum 
Jliad.ycrf reddito : Vndtj circumjpiciens vt Aquila , quam quidem dicunt acuti ffime cernere inter cali volucres , 
f 1 ) * quam etiam in alto exiit entem non celer pedibus latuit Lepus fub frutice vmbrofo recubans. Apud f Plu- 

Lib.dc Ho £arc hnm carmen ita latinitate donatum reperitur : 3 ° 

* Illa etiam fublime volans, caloj propinquans , 

V elocem pedibus Leporem videt eminar, atque 
8 Lib.r.fcr- Arripit , &c. Eodem accedit s Horatius , dicens , 

mon.fat .3 . Cum tua perui de as oculis mala lippus inunclis , 

Cur in amicorum vitijs tam cernis acutum 
£)uam aut Aquila , aut ferpens Epidaurius ? 

i Verum infigne illud Aquila? vifiis acumen, vel ex eo maxime a?ftimare debemus, quod ipfa 
a natura feipfam,fuascp dotes agnofcere edoda, in exploranda prole a vifu indubitatum argu- 
mentum fumit.Cum enim ipfa contra folis radios obtutum non fledere feratur, & iola contra 
rotantis iubaris fplendorem immotam tenere aciem, itaque pullos fuos fufpenfos vngue folis 4 ° 
radijs obijeit, & quos viderit immobilem contra firmare pupillam , vtdignos fuo genere con- 
feruanquos vero dedere obtutum videt, quafi degeneres abijeit, & hac quidem ratione , vt Si- 
lius Italicus ait : ' ' 


Phoebaa dubios explorat lampade fatus . 

* Vnde rede viri perfpicaces &dodi Aquilisfindodi ac exci Nodu£ prouerbialiter compa- 
rantur. Martialis : Aquilas ijfmiles facere Noctuis quaris ? Nec audiendus eft ille magnus alio- 
Aquila an fubtilitatu indagator, afterens Aquilam aduerfus Lunx fulgore, cum plena eft,nidare: Na 

aduerfus lu omnibus clarum eft, Aquilam inter Aues diurnas cenferi , acre veraefie : Qua? vero diurna? 
na; fulgo- funt,nodu quiefcant, neceffe eft :& quidem maxime rapaces, qu^ vidumlahore ac corpo- 
^n 1 niitet. motu fibi qu^runt fub fole,vt e contrario nodurn» , nunquam vel rariffime interdiu viden- 50 

tur ; Non eft ergo exiftimandu,vt mea fert opinio, in tale diferimen a natura vocari Aquilam , 
vt vifum probet contra luna? fulgorem , cum illum in Phoeba?os radios lucidiffimos & acuti (fi- 
mos figat intrepid e . Imo fenio hebetatum oculorum lumen folari lumine emendat, vti latius 
h Tetr.fa- exponetur cum ad locum de affedibus Aquili ventum erit . De Aquila itaq; hec h Heti ufco- 
nct, 180 rum poetarum principis verba funt accipienda : 

Son animali al mondo di si altera 
V iH a } che contra il Sol pur fi defende «, 


DE ODO- 


Qrnimologiae Lib. I. 


27 


DE ODORAT V, GVSTV 

reliquifqiie Aquili fenfihus 
excernis , 



QV I L A iuxta , ac V ultures odore percipere dicantur a Philofdphis, 
cadauera remotilfima, atque etiam tranfmarina , ad quorum elcarn ag- 
gregantur: quod & 1 D. Hieronymus attingit ad illum locum: vbkumq ; 2 in Comm . 
fuerit corpus , illuc congregabuntur & AofuiU . Adijciunt alij eam cadauera Mntth.ca 
diifitafere miliaribus quingentis odore perfequiv Quam-iis id non de V lUZ 4 * 
omni in vniuerfum Aquila intelligi velim . Cadauera enim reliqua non 
conferantur, fed Gypaetos,ideft, Vulturina Aquila inde diffca , cui & Gypaero? 
Hypaeto, ideft, Subaquila, tanquam degeneri eadem de caufa nomen dicitur Hy 
inditum eft:Neque enim alioqui b Ariftoteli a(lentiremus,qui folum Gypaetum ex Aquilis,ca- P aetos > & 
daueribus uefci lcribit . Quoad guftum , non tantum carniuora , fed & multiuora dicitur ede . 
Quadrupedes, Aues,Pifces, Serpentes, Infera, & Glandes, & fi perraro, comedfeplacetas quin ft0r.cap.s2l 
etialn,& mellita pulmenta vorare perhibetur. fed plura, vbi de uifbu Aquilarum agemus . Re- Gypaetos 
20 liquos fenfus , auditum nempe & tar um, eide minime denegamus, cum hi animali omni per- folus uefci- 
fero,fola T alpa excepta, omnes adfint. Aquilam uero animal perferum ede,utpote qure no- mr cadauc 

* _ . , E rm • • < *-% «aiiIIi /'Iniqui iv% ^ fl* or I1< ^ il hi id* rv f*.il <atv« 1 ♦* llbllS ■ 

Aquila car 
niuora, & 
multiuora 
eft . 

c De incef- 

»y O D ad fexum attinet, huius differentijs nomina peculiaria non finit pofita, fu animal. 
fed Aquila: nomine, c iim mas, tum femina fine difcrimine Grammaticis iittel & de nam j 
ligenda uenit. Quod etiam lureconful torum Coryphaeus a Baldus confirmat , ra corun ^ m 
cui fubfcribit Bartholomteus Gepola b . Reuera Aquife inter fedifcrimen a/ 
habet fexus , cuius natura certilfimum in omnibus animalibus perferis ftatuit 2 ftrtijnw 
9 indicium; penem fcilicet in mare & teftes, uterum uero in feminis; q iiod non bo.ltcm no- 
fblum in plurimis obferuauimus Auibus,quasdid'ecuimus,ueriim & in ferpetibus : imo binum mine vni- 
in uipera mare penem , & in femina duplex vuluae orificium , fadfta a celeberrimo noftri uerfitatis. 
temporis anatomico D. Gafparo Taliacotio earum anatome conteximus . Accipitris c ' de f CYH * 
quoque id genus , quod eam ob rem T riorchis appellatum fuit , tribus a natura do- /"&• 
natum fcimus tefticulis,quamuis quibufdam aliter uifum fit. De quibus lingu- 
lis fuo loco latius , Externis quoque notis quibufdam fexum Aquilarum 
deprehendere inde docemur , quod femina? omnes in genere ra- 
pacium corporis mole maiores, pulchrioresq,- , at ingenio 
ferociores minusq; trafeabiles ede videamus, Contra 
mares , & minores , & manfuetiores» 


tisquatuor moneatur, fiQ fanguinea,nulli dubium eft, qui c Ariftotelem legerit 

S E X V S 



h l.ivpenul. 
col.jf.de ver 
bor.fign . 


40 


SEDES, 


28 


Vlyfsis Aldrouandl 

SEDES, LOCVS. 


3 Lib. 9. c. 
ZzdenAt. 
anim. 
b Lib. 10. 

™p- 3 - 
] Cap.39. 

’ Cap.49. 


mimbus & 
alijs Aui- 
bus habi- 



IO 


2.Q 


O N T I V M vertices editiffitnos quofque , & confpicuos incolunt Aquila? , 
fiue cuma venatu ad quietem fe recipiunt, fiuevbifoboli nidos parant. Ra- 
ro faiic ad campqs relidis rupibus defcendunt, fedvt plurimum e fpeculis 
liifce fuis , vti teftatur Qppiatms , ca?lum profpedant . V erum non in petris 
folum,fed& in arboribus, praTertim admodum celfis , fi a Ariftoteli , ac b 
Pliniocredimus,vitamagunt. Denique loca ardua, afp^ra,&inaccefl'a ha- 
bitant, quod C D. IobetiamdocetjCumait : Nunqmd adpraceptum tuum eleuabitnr Aquila , & in 
ar duis ponet nidum fiuum ? In petris manet & in praruptis filicibus comtnoratur , atque inaccejfis rupibus . 
Idem d P ropheta Hieremias innuit, dicens . Si eleuaueris vt Aquila nidum tuum , inde detraham te . 
Solerter admodum hoc faciunt,quo nempe, yt affirmat e Philofophus , ab animalium c<etero- 
e Lib. 9. HI tum infidijs tut£ degant, neye ferpens aut aliud animal noxium veneno aut flrage prolem ene- 
ttor.c.3 2, cet, atque ne corporis mole fublimem aera fubiture impediantur,ciim difficulter a terra tollan- 
tur : praeterea ne cum alijs Auibus rapacibus quid commune habeant, prout fylueflris acfolita- 
riaferaq,- earum natura eft : Ab omnibus enim hominum ^dificijs, atque ab aliorum Auium 
cu a 10- rapacium nidis fernota procul affiedant loca, cum quo(yt diximus)pulli extra omnem pericu- 
li metum degant, tum ne ob loci propinquitatem cum alijs de pr^da contendendum fit , mul- 
ta?*); mutus luftinenda? moleftia? . Ifcudcundis Aquilarumfpeciebus conuenit ? praeterquam 
Hinnularis,qus Pygargos dicitur,& Morphno : illa enim in planis, oppidis, & campis, lucisq; 
commoratur , vt efcs propria? viciniorfit, qus tamen quandoque montes & altiora fuis freta 
viribus confcendit : huic vero vita circa ffagna eft & lacus , aquaticas nempe appetenti Aues . 
Fugere tamen fcribitur Aquila quscunque faxa, cum quia fua duritie vngues hebetant, tum 
quia horum cqruitate non facile loca l^uia ampleditur , & gradum figit . Hoc tamen his , qua? 
fupra allata funt, aut etiam rationi aduerfari minime putandum eft ; Nam vt eminentiffimis 
prscipitibusq,- locis, qua? non femper,vt plurimum tamen petrofa funt, fedem figere , nidumcp 
collocare dicamus, non tamen ideo necelleeft eam huc illuc diuagari, & fumma faxorum pe- 
dibus obire , Cauet enim maximopere,ne vngues iniuriam patiantur, quorum magna confer- 
nandorum cura tenetur, ytfufiusfuo loco dicemus. Magnum loci ambitum tenet ynum par 30, 
Aquilarum, vt ampliori ad prsdandum tradu occupato faciliusfatientur,nequevllopado 
vicinas patiuntur ; determinant ergo fpacia,nec in proximo pra?dantur nidis loco , fed diftanti 
* Lib. 9 Hi- admodum , vt f Ariftoteli & Plinio placet:Quod quidem non temere facere videtur, ut ita mi- 
fi0r.cap.-3 2. nus mdum prodant,& prsdam,qus in propinquo capi pollet, ad yfum maiorem , vrgente ne- 
ceffitatereferuent,cum illa femper, vbilubet, potiri poffint . Remotiores vero efle volunt, ne 
aut citius fuga euadere venatum earum, aut ab alijs rapacibus comprehenfa facile queat pra?- 
ripi. Aelianus caufam efle fcribit,ne ex mutua loci propinquitate inopes pra?da? pereant . Infu- 
s ln Tybe- las non habitant, paruas pradef tim,cum ha? neque montes excelfos, neque animalia in qua? ra- 
rio.c.i 4. pacitatem exercere, fuamq; voracitatem explere queant , habeant . In infula Rhodo idcir- 
h Lib.-j.(je- co nunquam alioqui confpeda. Tiberio in ea agente ante paucos , quiim Romam reuocare- 4 Q 
lnScren tur ^^ es > vt narratS Suetonius , in culmine domus eius Aquila afiedit, quod portenti loco acce- 
trionalibus P tum ^ ult • Et h Strabo fcribit hoc locis prope Ma?otidem paludem peculiare efle , ne Aquilam 
regionibus gignant • Earum vero regionum, magnos podlfimum montes incolit, qua? animalibus abun- 
Aquil? gra dant,ibiq; vbi cibi copia abunde fuppetit, frequens yifitur . Quare cum regiones Septentriona- 
liores suc les, ut Polonia, Britannia, Suecia, Dania,<fkhis finitim«,Ruffia,Bomifia,Lituania,Liuonia,Aui- 
& ferocio- b us aquaticis , qux ad volatum , adeoq,- ad effugium tardiores funt , & Agnis , qui quia carno- 
res ' flores funt efcam largiorem probent, ( in his enim obc£ lum frigidius corpora fucculentiora, 

no reotw" ^°Ecfiorafurjt,) refert^ fintj fit vthifcein locis Aquili plerumque eximia fint magnitudi- 
Aquil? ua- nis, fummje rapacitatis ac feroci^; Quanquam in alijs regionibus pro corporis proportione, ac 
rii funt co ( vt aiunt) ca?teris paribus,uigore,audacia ac feritate haud inferiores poffint uideri , Peruanum 5 6 
lore . America regnum , vt 1 Francifcus Lopez refert Aquilis abundat , qua? coloribus varijs & pen- 

1 fi arte 2. nislucidiffimisornata?funt. I11 Tauro quoque & Caucafo frequentes reperiuntur,rarx vero 
hitt.lnd. aut pj an ^ nu ji^ j n Scythia extrema & parte Sarmati^ ob aeris inclementiam . Hifce adijeitur 
ueniefum c l ll ^ < ^ Aquila, quoad viuit, neque nidum, neq; locum mutet, fed unoquoque anno ad eundem 
nequelocu reuertatur.Atquihincobferuatumefteamdiuviuere, quafi connatus aer,atqj c^lumdome- 
mutat . fticum ad vitam prorogadam etiam Aquilis,qu9 fjionte & fuapte natura bene conffitutg funt, 

k 9. Hittor. non minimum conferat.T eftatur k Ariftoteles diuturnitate eiufdem nidi vitmitatem declarari , 
cap.3 2 . quodmifi idem perpetu 6 ei nidus effet, minime verum effet dicere . 

VOLA- 



Ornitholoo ias Lib. I. 
V O L A T V S. 


2p 



I X l M V S, cum de corporis , partiumq; babitu ageremus , alas Aquilis ner- 
uo(as,& maxime denfas ac firmas e(le, ne ab re ftatuere videremur, qubd nui 
lo labore & exiguo tempore magua itineris (patia dimetiantur, & volatu fint 
quam velociifitno. Adha;c pennas na&a; funt valde cie n (Iis, & corpus, fi id illis 
compares,admodum exiguum. Quare tam fubljmes feruntur, vt ceteras Aues 
omnes , atque eas potiifimum, quae corporis mole & pennarum raritate in al- 
tnm fe efferre non poliunt , lub fedefpiciaut: defpiciunt autem eas induftria naturali fponta- 
neoqiinotu,ac tum pr*(ertim cum praeda? inhiant, nempe, vt quam maxime procul, iuxta 
Philofophi 1 opinione, eam afpiciantV ti pulcherrime delcribit b Apuleius his verbis : Cum nu- Hwfb.9 
bium tenus fefe Aquila, extulit , nutu elementi leuorfum vel dextrorfum tanta mole corporii labitur y veli fi- b ^qfffdis 
catas xlas.quo libuit , aduertens modico cauda gubernaculo, inde cunela defpiciensjbidem pennarum emi- ^ ^ 
nm mdfefa remigia , ac pauli fper contabundo volatu pene eodem loco pendula circumtuetur , & quarit , 
quorfus potijjimum in pradam fupern? fefe ruat fulminis vice . Quam rem allatis aliquot tum e (acris , 
tum e prophanis literis, teliunonijs confirmare libet: c Salomon inProuerbijs:cyw (inquit) fa- c Am 23. 
ciunt (ibi pennas quafi Aquila \ & volabunt in caelum . d Habacuch . Venient equites eius a longinquo , d Habac. i. 
& ad lolabunt vt Aquila feflinans ad comedendum . Eandem velocitatem ifbe quas ponemus , com- e Dent, 28. 
n arationes , declarant . Prima e(t ex e Deuteronomio: Adducet Dominus fuper tegentem de longin- 
^ quojn (imditudinem Aquila volantis cum impetu . f Item: Aquilis velociores , Leonibus fortiores Saul Regum 
Jonathas ; Hinc eft, vt ad prophanos tranfeamus, quod eam s Homerus , ceteris Auibus (ubli- c % a Pf*f d q 
mia petendi facultate pra;ualere oftend ere volens, per antonomafiam AhroY , & vtt- 

7r/7r'4W,idefi:altiuolantemvocat,& irrnM , ideft volucrem *aw? : ityylw f Itemvbi Achil- h Iliada 
lem ei comparat : Aquila (inquit) impetum habens nigra venatricis , qua fimul forti (fima q, celerri- 
maq alitum est .Pinda.ms Aquilam velocem appellat inter uola tilia. Homericupi Aquila; 

^hetdn# Lucretius hoc verfurepetijt: naiXih^l 

Hic neque tum fohs rota cerni lumine largo 

* Altiuolans poterat'. V triufijue diftionem vnicam & Vergilius duabus expreffit; Lib. 1 x. 

Vtque volans alte, raptum cum fulua Draconem Acn. 

30 Fert Aquila , &c. 

Minus mirandum videbitur, quod eam (efe noftris obtutibus eripere altiflimo fuo volatu 
tradunt,quando,vt^Oppianuscanit: yem' ° 

Aquila at here as pennis pernicibus auras 

Sulcans aquar it fola j . 

Et Ludouicus 1 Arioftus , vt Gryphi celeritatem in uoIa.ndo. exprimeret , ipfum Aquilam Sc ■ cant.33. 
Falconemfuperaredicebat: flan.96. 

4 vfo fac ea andar di Palafreno 
LHppogrifo per t aria a sigran corfo , 

Che l Aquila , e il Falcon vola affai meno . 

40 Ex alto eain ca?teras Aues adoriri k Virgiliana probant hxc carmina 5 Y Acncid.i 

Afpice bis fenos latantes agmine Cycnos 
Aether ea quos lapfa plaga louis ales , aperto 
Turbabat coelo crc. 

Ad eundem fere- (enfiitn 1 Cicero : Ad interpretem , inquit, detulit , Aquilam fein fbmnisvifum 1 Lib. i. de 
ejje facium . At ille , vicijli.ljla enim Aut volat nulla vehementior . Huic equidem Antipho. Baro ( inquit ) ‘Diuinat. 
vicium te ejfe non vides ? iflx enim Auis in fellans alias Aues & agitans ,femper ipfa poflrema efi. Illud 
Eme peculiare, & eximium Aquila; inter volandum alarum robur liquido oftendit , quod ipfa Aquile mi- 
fola inter Aues refta via, non obliquo, vt ca;tera;, furfum feratur , deorfum hem vnico impetu ia inuola- 
infiar iaculi delcendens (efe pra;cipitet, neque hinc vel inde inclinata . Pindarus, qui in laudibus tu pemici- 
Aquila?canendismultusfuit,vtiplarummirabileinpernieitateminnueret,fabulamcommen- ^ s * 
tus eft , qua refert Iouem, cum vellet maxime mediam habitabilis orbis partem certa menfura y m 

deprehendere, duas pari velocitate Aquilas, vnam ab Oriente, alteram ab Occidente emififie ; ^q ieus q c [ 
Illas vero vtrinque pari pernicitatis contentione vlasconuenifie Delphos, feu Pythonem, cui phi didi , 
loco idcirco Omphalo (eu vmbilico nomen fit . Itaq; in rei memoriam Aquilas aureas in tem- & cur. 
pio Apollinis binas cofecrafie, qua; poftea bello Phocico fublata; fiot. Idem Dei potentiam, ^ pythior. 
quem nulla quantumuis maxima remorentur interualla, exprimere volens , Aquila; compara- q<Ic< 2. 
tione vtitur Deus ( inquiens ) qui & alatum Aquilam ajfequitur , & mannum prauertit Delphina . 

C 3 Hic . 



Vlyfsis Aldrouandi 


' a /n%(c- 

tncis. 


n In Equi- 
tibus . 


Volatus 
rcpus pio- 
pnu Aqui- 
la;. 


Morus to- 
nicus in A- 
uibus qua- 
lis iit. 


30 

Hic (e tanquam ardua petentem, Aquilam vocat , ni at Bachilidetn «mulum humi reptantem 
Graeculum: videlicet, quod illum tanto vinceret carminibus interuallo, quanto corium a terra 
diftar . Homerus (ublimipet^ Auis velocitatem , cum lumina viftis excellentia qoniun&am ex 
eo probat, quod ipla in fublimi conftitutapnaxiinocjj difiun&a fpatio , animal paruum, idq; ve- 
locilfunum, & videt & capit, multas dotes fimul vno verfu comple&ens, quem Plutarch. citat: 

Illa etiam fublime volans , calo% propinquans 

Velocem pedibus Leporem videt eminus , atque 

Arripit y &C« 

Huc faciunt Adagia, qu* hinc manarunt, eodem celebrata fenfu, aW? tVwpjfA, a/c, ideft 
Aquila in nubibus : quod de re magna, quam non facile aflequaris, plerique interpretati funt , ad j Q 
diftantiam referentes j Ali j de ijs qui longe reliquos antecedunt, & ad virtutem refpiciunu V n- 
de apud n Ariftophanem : 

** — Li'mp n ^Queti^ 

rfs IV viQiAyaiv dmo.c ywWca/, ideft* 

——<7 audeo istkoc nomine , 

J$upd Aquila fiam in nubibus , 

Verba funt populi Athenienfis promittentis fibi fore,vt orbi vniuerfo imperet , tatoq,- inter* 
liallo reliquas antecellat vrbes, quanto Aquila in nubibus reliquis uolatilibus efietfubliinior. 
Item illud : Aquilam volare doces . A’«t ov In-racd-cu JiS' 'damis ; in hos , qui monere quempiam co- 
nantur in ea re, in qua ipfe fit exercitatiffimus & feliciffnnus , At uero tempore generationis, in- 
cubatus , ac pullorum nutricationis minus ualet pernicitate , atque ui uolandi s ita ut nec eam , 
quam aflidue folent, aflequantur pr*dam , Volatus quoque ficuti, & quietis tempus proprium 
illis elle ab ipfo Philofopho aceepimus , cui Plinius aftipulatur . Nam ab meridie operantur & 
uolant, prioribus uero horis diei ieu mane , donec impleantur hominum conuentu fora, pran- 
dendi^ iam inftet hora,ignau£ fedent, Infuper diuerfum ab aliis Auibus uolatum,dum pr«d^ 
intenta eft, exercet Aquila, eum tonicum uocant, qui fublimipetis tantum competit, ca?teriscp 
farcophagis . Eli autem motus tonicus firma qua?dam & ftabilis motio , qua mouens fumma 
contentione, ac ni fu potius in loco manens, quam ab eo difcedes mouetur : fitq,- ut medicis pla- 
cet, inufculis fimul contradis, & membrum quafi immotum confesuatibus , didus quidem to- 
nicus doro tS Tor2 quod eft firmum, quoniam uolatuumatq; motuum is habetur firmiffimus, 
ut cui magna fit opus ui,ac neruis ad illum fuftinendum, nempe dum eiufmodi Aues fefe in ae- 30 
rem altiffnne attollentes pallis licet alis, tamen immota? manent , adeoq,* aduerfo uento & pro- 
prio corporis ponderi refiftunt,ut neque hoc ipfo premente ferantur deorfum, neq; illo etiam 
huc atque illuc impellente loco dimoiieantur , 

DE INGENIO SEV MORIBVS 

Aquila; . 


Animaliu 
differende 
penes eoru 
ingenia . 



N G E N I V M eft uis qua?dam naturalis , uel natura? cuique ingenita , qua? 40 
Gra?ce dicitur w<pv'U y fecundum quam fic uel aliter animalia affe&a efle dici- 
mus,fpe<!ftatcp ad parte anima? iralcibilem. Hoc in lingulis admodu differens 
cernitur . Nam alia mitia, reinifla ac minime peruicacia funt, ut Boues : alia 
animofa,peruicacia,bruta omnino, ut Sues fylueftres : alia ingeniola, ac timi- 
da^it Cerui, Lepores, Cuniculi: alia illiberalia, perfida, infidiofa, ut Serpentes : 
alia liberalia , fortia, & generofa,ut Leones : alia ferocia, infidiofa,ut Lupi: alia aftuta , malitio- 
fa,ut Vulpes:alia animofa, blanda, &obfequiofa, ut Canes : alia mitia & manfuetudini addifta, 
ut E lephantes : alia uerecunda, & cauta, ut Anferes ; alia inuida ac ornatus & politur* ftudio- 
a Lib. 6 . de fr>ut Pauones . Quod a Lucretius aftruitinquiens : 

rer.nat. ^Jtippe etenim varijfenfus animantibus infunt , ^ q 

Quarum quapp fuam proprie rem percipit in /£_•> , 

b Etbicor. Alibi b Ariftoteles ingenium deferibit uim quandam certa, qua ea perficere aut adipifei poC 

fc qnifpiam,qu* ad propofitum pertinent . Sane non priore folum ratione animantes ingeniu 
fuum quafque habere proprium , fed & hac pofterius allata ingeniofas efle quafdam , & foler- 
c Li y 9 ' fyi_ tes uerum eft aflerere , etiamfi ha?c homini magis proprie , & excellentius competere minime 
sior.anim, negandum fit . Veruntamen non folum huius , led Sc difciplina? , eruditionisq,- complures ani- 
eap. 1 . manteis commune aliquid habere c Ariftoteles docet, ratio, experientiaq,- confirmant . Alia 

enim , 


Ormtliologiaj Liber I. 31 

enim uiciffim inter fe,ali* ab homine prolatas, ( qua?fcilicet auditunoncarent) non modo 
ftrependi,(ed & fignificandi differentias poliunt dignofcere . Et certe nifi his ingenium edet, & 
d :>cilitas,non uocum formulas, non tempus refpondendi addifcerentjnon motus compofitos; 
n >1 uocem altoris & domini,non fibila,non nutus cognoicerent, non omnia qua? cultura atq; 
cicttrationc blanditijsq,* addocentur . Atque hoc.quidem. pafto alijs magis , alijs minus ingenij 
adelfe pro totius corporis temperie, organorumq,- difpofitione putandum eft: Adeo ut d Philo- d Hisl.c. 7. 
foahus ita fcribat : Omnino ratio brutorum magnam refert vita humana fimilitudincm, magis ^ in mi- lib.9. 
nori genere , quam maiori videris intelligentu rationem . Sed non eft exiftimandum hominis inge- * n g c f| lur j 1 
nium cum brutorum ingenio unitate fpeciei idem ede, aut uniuoce de utroq; dici , ueriun his ^ el n * a ° 
10 ineft tantummodo per analogiam quandam , ea parte qua difciplinar capaces (unt : Diffunde f e p lt f- 
autem eftinuentionis munere . Praeterea etfi animal omne menunid'epoffit,reminifcifolius 
e d: hominis . Imperfedius quin etiam , multoq,- debilius brutis adeft ingenium, quippe quod 
patientis fblurn rationem obtineat : homini uero nobilius , quod & agendi & patiendi munus 
Pubeat, difciplina, inuentione & iudicio . 

Quod cum ita fit : ut ad Aquilam nodram ueniamus , hanc non folum communi illo om- Aquila du 
nibus animantibus modo , ingenium peculiare , anima?q,- mores congenitos , quibus a arteris plici 
plurimiim di (erepet, habere fatendum eft, praiertitn cum uehementiifimorum,maximeq; di- tat ingenij 
uerforum affeftuum in ea confpiciamus effedfus, iuxta quos non folum genero fam Aquilam, il § nifica " 
magnanimam, fortem, temperantem, feram, iylueftrem uocamusfuerumetiam illo altero mo- uone * 

2,0 do ingeniofanyniraqj folertia ac lagacitate,fi que alia,pr?ditam:Imo aftu,induftriaq,- fibi a na- 
tura indita(cuius inftinefum du£tuiriq;, ut cetere omnes ratione deftituta (equitur)hanc mul- 
tis atque adeo pro maiori parte, animantibus procellere merito affirmare poflumus . Cui len- 
tentia? no ftra e Philolophus clariffimis uerbisaftipulatur,ubitradit: optime conftare ea ani- t Lih.z. de 
malia,quo calidum , tenuem & fincerum (anguinem habent, quippe quo una & uiribus cor- part.cap.2. 
poris & ingenio plurimum ualeant. Aquilam uer6,cum fupra calid?,ficc?q,- temperatur? fue- 
rit declarata; {anguine bdio(o,ac propterea minime erado, l eruido defecatoq,- ede, nemoiue- ^ 
rit inficias . Ex quibus eam ingenio coteris pr?ftare confecutione (yllogiftica colligimus . (a^uinis . 
Cuius plurima ac diuerfiffima (pecimina,euidentiifimaq,- poftea figillatim recenfebimus . Pro- 
fefto effet eadem forfan aliquanto minus noxia, nifi (ut ferrum per (e nocens ueneno tin&um 
30 magis noxium euadit ) ad arma dotesq,- corporis aftus accederet ingenij.Calliditas enim & ua- 
{licics in potente, & uice uerfa, potentia in homine do£to, at malo; eft tanquam gladius in ma- 
nu furiofi; ut contra homini opulento, at ftolido & rerum ignarojopes ac potentia idem funt, 
quod annulus aureus in roftro Suis humum effod'ure,uelliisq,* aureum Oui natatur? ; Obfunt 
enim potius, quam profintjmo uero, quod uiribus minus eft concedum , hisq; deficit , (?penu- 
nierd aftu (lippiet ; inferior alioquin futura edet Aquila , nifi V ulpina pellem adderet, ut cum 
Ceruos , ac etiatn T auros aggreditur. Sic ut raptas T eftudines frangat e (ublimi iaciendo inge- 
nium 1 Aquilis ede teftatur f Plinius, uti latius fuo loqo declarabimus . De fingulis autem qu? ad f ^. IO< 
Aquile ingenium (pectant, aut eius natur? peculiaria funt, difturi, primum, num docilis etiam cap .3. 
fitjconfideremus.l nde enim uelmaxime ingenij uis elucebit , 

DOCILITAS. 

VAPTE quidem natura Aquila ingenium fuumvarijscommonftrat exem- 
plis , cum tamen natura fit fera,(ylueftris , ac (olitaria? . Nam infirmis adhuc 
alis iuxta parentes volitat, ijfque magiftris ad uolatum fe exercet, cum vero ef- 
ferre fe poteft, parentes anteuertit,prafertim cum prada? auidos ede, & ob ni- 
dorem humi uolitare fentit. Ingenio eftminus tra&abili, difficiliq; admodum 
ad parendum humana? inftitutioni.Nihilominus tamen, etiamfi hoc docilitati 
Aquila? haud parum deroget, non tamen eam penitus abrogat, cum ex fententia multorum, & 

5 0 experimentis, prima & tenera etiamnum setate cicurari poffit , cinn nimirum adhuc pullus ni- 
do eximitur, nec in feritate fua confirmata adoleuerit ; (olent enim audacia innata, ac feri- 
tas vna cum a? tat e nobis fimul accrefcere. Fcemina quoque , a Arift. tefte , moribus mollior ibus, mitef- a Lib.9. Hi 
eunt celerius ,& malum facilius patiuntur . Difcunt etiam , imitantur ingenio fius , minus quam mares ffor.c.i. 
animofe . In quibuldam regionibus citius ac faciliorioperamitefcunt, obtinent namque loca 
ac plaga? quandam varietatem natura , qua ingenia quoque fiunt diffimilia .Imo vero nullius 
animalis feritas aut ferocia tanta tamve indomita eft, qua? non humana ratione,arteq> & longo 
v(u paula tim domari ac cicurari queat . Nam } yt ait die : 

Longa, 



Vlyfiis Aldrouandi 


Aquil^quo 
modo per- 
domanda- 
lint . 


Aquila ad 

ue.nadi.im 

quomodo 

inanibus 

gefr^da. 


Aquilaru 
cibus . 

k Lab. 4 . de 
j4nim.c.z6 
Pullorum 
Aquilx in- 
ftitutio, ad 
uenatu Le 
po^em, & 
Vulpium 
apud In- 
dos . 


jLupi abA- 
quilis ca- 
pti. 

Venatio cu 
Aquilis a- 
pud Afri- 
canos . 

Aquila tna 
gica arte ci 
curata . 
c Jn Numa. 


3* 

Longa dies homini docuit parere Leones . 

Quodfi igitur cuipiam huius Auis capiendas, necnon manfuefa cienda cupido incederit, il- 
le a me rationem ac modum edoflus haec ohferuahit . Ante omnia fune longillimo ah excellis 
rupium moptiumve cacuminibus in (porta demifius , pullum Aquilinum e nido tollito , inter 
abripiendum interim ab Aquilas ferocia caueto, caput probe inunitus, necnon humeros & bra 
chia , & manus craifiori quopiam tergore (bu corio . Sublatum palo alligato haud procul a ni- 
do, Sic enim.fiet,vt querulo pullo excitus, vel alter vel vterque parens aduolet, offam delaturus, 

E ff £ genus diligenter oh fer uato,poil eodem quo illi cibo ipfum paliurus, obfcuroq,- repofitum 
loco, prinium doceto in manus alfilire : hinc Aues cicures inuadere,quas ab eo examinatas in 
pallu exhibebis.Quo vero a fugae metuffeurus elle polfis, aut pennas cauda; , ne eas ad volan- \ p 
dum queat extendere confuito , aut podicem in ambitum plumis (poliato , quo tenellas ac fri- 
goris impatienti parti confidens, neque aeris, & auras algidiori fefe committere aula , ab altiori 
volatu ab.llinea,t , & humi feff contineat 2 Quorum hoc tutius erit, ne cauda confuta & volan- 
di impotens casteris Aquilis ad iniuriam exponatur . Eo igitur modo , vt diftum ell, pulli nec- 
dum proueftas £ tatis nidis eximendi & manluefaciendi (uut. Adultas haud tutum ell cicurare, 
cum propter connatam ingenij feritatem , qua per astatem magis proficiunt , (tantum abell vt 
eam exuant)titm propter inllrumentorum robur, quo blanditias reluflari, faciem manus aliaff 
que mllitutoris partes grauiter pollent lasdere . Solent vero in hunc finem cicures reddi ac im 
Irrui , vt earum ope Aues grandes quasuis,prasfertim vero odore Canum depraehenfi Lepores, 
Cuniculff&Hinnulicapiantur, iQ 

Qui autem eam manu geftaturus ell ad venatum , robullus fit oportet , vt pondus eius (u- 
(linere queat, ac flarim fimulatqj videritprasdamaCanedeprashenlam,inllru£lam ad hoc, 

& affuefaftam extemplo dimittat fiipra Canem tatilper volitaturam, donec Leporem conlpi- 
cata adortum capiat. Aegre vero Aquila etiam cicur manu geflari poteft. Brachio toti onus to- 
lerabilius erit, fi ab humero vitra manum pelle (eu tergore Cerui no , aut alio corio munitu fit , 

V olare conata imped ienda , aut retinenda non efl, (ed dimittenda,ne impetu illo brachium 
geflantis offendat ; aut (ane oculis uelatis portanda ell . Reuocata redit ad brachium aucupis , 
ut ne! prasdam adepta, uel firuflmta ei infidens quiefeat . 

Nutrienda omnino ell earum animantium carnibus, quas rapuit, aut (olet rapere , vt Anff- 
ruin, Ardearum, Caprearum, Agnorum, Leporum &c. 

Si ergo Leporem ceperit, Leporina in cibum porrigenda ell , idq; fas pius, quo libentius ani- 
malia huiufinodi infequatur . Cuius rei probe gnari Indi , ut 1 * Aelianus refert, Aquilaru pullos 
educatos,ad Leporum, Vulpiumq,- uenatum, (neq; enim ad horum capturam Canibus egent ) 
hoc modo inllituunt . Primum ad Leporem , feu Vulpem manfuefaflos carnem appendunt, 
eos abire finunt, & ad curfiun incitant ; Ad eos a tergo infequendos Aues emittunt . Illas pras- 
dam acriter confe£fcantur>& fimul ut hanc uel illum ceperint, pronium pro captura appenfam 
carnem confequuntur . Hasc nimirum apud eas proffquendihasbeftiolasmaxima illecebra 
ell , Pollea uero quam eas <?xa£le ad uenationem erudierint, tum in montanos Lepores ac fe- 
ras V ulpes emittunt . Alites affueri,fpe pradij,quas ex obiefla prasda ijs ollenditur,& inffquun 
tur celeriter, & comprehendunt.Qiias ceperunt, dominis reportant, non plane infeij pro carne 
ilja,quas prodas domeflffas appendi (olebat, fefe ex fera nunc uiffera reportaturas . 4 ° 

Habuifie perhibetur Cubiat Tartarorum imperator multas Aquilas , nefeio utrum naturali 
blandicie,an magica arte cicura tas,qu£ no (olum Lepores , Capras, Damulas & V ulpes cape- 
rent, iterum etiam inaudita audacia ,& magno cum impetu in Lupos infilicntes eos adeo diue- 
xarent, ut ab hominibus fine labore & periculo capi pollent. 

In Africa quoque alfuefiunt uenari V ulpes, atque Lupos, qui refiftentes, acriter cum eis cer- 
tant 5 uerinn (olertes ac ingeniof^ Aquiff (upra uerticem eorum uolant, infident capiti, ac fa- 
ciem roflro impetunt, ita ut Lupis eas (auciare fit difficile. Etquamuis humi deieflus Lupus 
volutando , Aquilam a fe conetur excutere, perfiftit tamen illa , nec nifi effra&o ipfi capite, aut 
euulfis oculis ab eo diuellitur . 

Inueniunturquinetiam Aquiff magica aliquando cicurat^ arte, ut c Plutarchus de Pytha- f© 
gora tellatur, Cum Romana Re/publica bdlicoffs audaciflimisfo hominibus tunc aji naret, cum Numa prin 
cipatum obtineret, fluttuantem & exajperatum populum trattare,& ad pacem traducere inteUigens , a reli- 
gione primum auxilium petijt ; qua res cum primis- effecit , vt fapientiam , difciphnam^jiiam Pythagora 
confuetudme paraffe videretur . Nam & huius Philo fophia, & illius ciuilis prudentia , magna pars in con- 
gre (fu cum Dijs,&Jludio religionis confumebatur . lam fplendorem etiam externum habitumeff eodem quo 
Pythagoras canfilip,affumpjiffe dicitur, qui Aquilam cicur at am,cum fuperuolaret , magicis quibufdam voci- 
bus , ac fufur ruminibus Jiflere atque deducere fohtus effet , & m Olympijs per catum populi tranffens fa- 


tio 
ua? 

tempore 


T-O 


Ornithologiae Liberi. 33 

m ir aureum oTlendijfl , alijfque partentofts machinationibus & actionibus vfus fuiffe perhibetur . Ha- 
ctenus Plutarchus. Apolloniada? Epigramma extat in Aquilam, qu£ Rhociij's,ybi alioqui Aqui 
lx nunquam confpiciuntur , Neroni I mperatpri illic agenti , vitro fefe manfuetam praebuit . 

Verum vt aci inftitutionein Aquilarum edocendam,vnde digrefla eft noftra,reuertatur ora 
, videamus, num qua ratione profpicere pofsimus , ne iam multa opera perdomita? fugiti- 
aliquando fu£ta? fpe concepti emolumenti dominum fruftrentur , PotifTnnum vero eo 
ipore, fuga? periculum efle (olet, quo Aues libidine a ccenfe generationi dant operam» 

Quare tunc arfemcutn feu auripigmentum cibo permiftum offerendum eft: hoc enim a?ftum Quom do 
ac teruorem libidinis eius extinguit, Fugam an moliantur, hoc paCto deprehendi poterit , ^X°ab 
Quum Aquila dominum fupm circumuolat, fic vt non longe ab eo recedat, fe fugitiuam non foga prohi 
futuram offendit. At fi volans caudam extenderit, & fe circa illam conuerterit, verfuspla- beantur, 
gam aliquam afcendens,euin fugam meditari indicium eft. Item fi non defcenderitad clamo- Quomodo 
rem , quo paftus offerendi fignum datur , nifi forte nimis fatura eft aut pbefa , Quum circa pu- Aquil* fo- 

ri cogno- 
1’rantur. 
Aquilx cal 
litricko fe 
filentur ab 
animali- 
bus noxijs. 


gnum,cui prius infedit,defertum circumuolat, aut in terram defilit, captanda fuga? defide- 
rium prodit. Illud quoque eius ingenio adfcribendum videtur, quod paffim de ea referunt au- n 
thores, quod fcilicetaduerfus noxia animalia Callitrichum herbam in nidum fuum ingerat f 

V O X; 



L A N G O R proprie Aquilarum vox eft : & dicitur Gra?ce , vt Ap- clangor . 

polloniusafferit* quod varijs etiam Homeri probari poteft locis, pra?fertim a 1 lliad.M. 
eo: A 'vtos JY z^cty^ctc ttItwo dvi/uo/o, 

Ipfa vero (Aquila; clangens volabat flatibus venti . 

Quod tamen Euftathius Auium fignare vocem yoluit , qua? leuiufculum cla- 
morem aut clangorem edunt, & minus efle, quam b Hefiodus hac vo- b In eli- 


cem Aquilis quidem, at non {olis,tribuit,nam & V ultoribus . Homerus vero cum c Apollonio 
fabulofis etiam Harpijs , V nde 4 V ergil' 


de. 


lus; 


30 


e Argon lib. 

2. 

^ Aeneid. 3. 


K_At fubito. horrifico lapfu de montibus adfiunt 
HarpyU,& magnis quatiunt clangoribus alas , 

Alij Gruum proprium efle clangorem dixerunt ? fed author Philomela? Aquila? peculia- 
remfacit; 

Dum clangunt Aquila , Vultur pulpare probatur . 

Eft autem Aquilarum clangor aliarum Auium clangori admodum didimilis f Quidam il- Reboatus 
lumreboatum appellarunt, propter ftrepitum grauem, Auibus alterius fpeciei , maxime no- 
centibus tam mimicum , adeoque terribilem , ut earum feratur tardare motum, & obtun- ^ 
dere , qualis fane regiam Auem decebat : qui tamen, quod mirum eft , fpernitur a pauidis Co- aui jbus . 
lumbis. Reuera tantum abeft,ut vocem aliquam edat, aut canat Aquila, vt mutam pene qui- 
dam tradant, aut uixuocalemrMelan^tumuerd, ne uix quidem, quam ? Plinius fine clan- Melan^tos 
40 gore, fine murmuratione efle fcribit, Quodcumdegenerofiifima ac praeftantiffima Aquila clan- 

etiama f Philofbphoverumefl'efcribatur,cdtrauer6famelicamfemperefle,&querulamjde- • 
generi Aquilarum generi, V ulturina? nempe (Subaquila ideo di&£) tribuatur; uideri cuipiam Llb ’ 1 °* 
haud temere poteft, quod animi quadam magnitudine dufta ha?c Aquila pulla, & innata 
temperantia,qua fame ac fiti illam luperiorem efle dixit? Gyllius,ab clangoreillo,queruloqj^ 0r> ^ 52o 
murmure fefe contineat . V oces enim huiufmodi plerunq; intemperantis , impotentisq,- animi s Ex Aelia. 
affeffes aut inopiam, aut cupiditatem, aut timorem, aut ketitiam indicant. Nam Melana?- cap. 3. llb. 
tum , quam liberalem uocat , inuidi^q,- expertem, ideo non clangere nec murmurare h Arifto- 1 4 * dc 
teles autumat , quia modefta minirneq,- petulans affectus moderari , ac cohibere melius poffit , 
quam cetera?. An ob organorum uocis prauam quampiam aut ineptam conftitutionem uo- 1 

Lq cem non edit? Nam pullos adhuc mutos omnino efle conftat, quod illis ob linguam humo- Caufa cur 
5 re quopiam etiamnum tenellis impeditam fortafle accidere quis exiftimet. An id potius na- non clan- 
turali quadam prudentia facit ? ne pra?da , cui inhiat , hac fua noce ac reboatu admonita gant Aqui 
fibifugaconfulat, atque ea ratione uox fuafibiipfidamnofafit. Hoc ingenio fane Aelurus 1 ** 
Mufculum ihuadens altum agit filentiumpnolliq; ac fufpenfo gradu incedens omnimodo ca- 
net , ne uel minimo ftrepitu de prsefentia fua eum commonefaciat ♦ 


VICTVS 


34 


Vlyfsis Aldrouandi 
V I C T V S. 



Cur appc 
titus 


NIMANTIBVS omnibus natura querendi ui&um non una, at varia ad- 
modum ratione prouidit, Sunt qua? fumrno labore efcam acquirant, funt qu£ 
nullo pene : ut quid valerent ingenio , quid lolertia , quidue pigritia , aut ve- 
cordia , viribus quoq; quantum inter ie differrent, eadem oftentaret . Etenim 
quibus vires, & expeditiorem motum largita eft, bis modum quaerendi efcam, 
occafionemq,- difficilem reddidit . Contra vero cui difficile erat, & propter iq 
corporismuniaautimbecillitatem , aut paruitatem vi<5tumquxrere, nec illi confuluit de in- 
genio, nec detraxit de alimonia, imo exfubiefbhumo accommodauit appetitui commo- 
dam alimenti fubffantiam . Damnanda profe&b erat Natura , fi Leoni vim ianiandi Ceruos, 
Cernis autem velocitatem ad fugam; fi Aquilis rapacitatem,ac non Ardeis pernicitatemffiqui 
bufiiam dentes pifcibus, & non alijs teftam, dediffet, cuius munimine vita eorum virium 
_ inops ab aliorum afiultu tuta eflet . At nec imprudens in ceteris fuit : Nam cum per virium 
ftimu corporis reftaurationem, quibus vegeti mobilesq; fpi ritus vitam fouent , animalium indiuidui 
lum natura perpetuitatem , quoad fieripoftet, moliretur, itaque illud: abfque alimonia fieri noluit , fed in- 
animanti- ternum illis motum appetitus tanquam ftimulum quendam ingenuit, vt profeipfis paftum 
bus mdicte quotidie quaererent. Qiiem etiam-H non continuo quxritant, continuo tamen aluntur- V nde 20 
m * tunc animalibus neceflefuit, quibus corporis robur ac inftrumenta aderant, vfque ad ferita- 

tem protrahi ob indiuidui fcilicet conieruationem.Hinc eft quod animalium qutedam rapa- 
cia , quadam mitia dicantur; & qua; rapacia , carniuoraimitia pene omniuora; & rurfiis qux 
carniuora , vi&us & cibi auida ; qux vero omniuora eadem temperantia , prxfertim , qua? ex 
herbis , frugibus , ffu£Hbusq; vftftitant : Nece fle autem fueratliuiufmodi animalia,qux earni- 
uora erant , ex alijs animalibus viuere & efcam raptu acquilitam auiditate conficere . Ex ho- 
Aqwfe ca r rum numero eft Aquila, qux,quorutn carnibus vi 6k itet, rapina docet- Ob nutrimentum enim 
nium ' 3 eft . carnes omnis generis animalium deuorat ; At ob fui a morbo tutelam q uteri t Lepores , qui ad 
cibum & medicinam faciunt, vt quorundam opinio eft . Quadrupedes ergo , Aues, Pilees , 
3 ti,b'9-cap. Serpentes venatur . Violentum enim (tefte a Aeliano) animal & tyrr amcum non modo in ajfequendis 
jo^de ani- ad v utendum neccjfartjsrapinas exercet 5 fed etiam vfu carnium dele flatur : nam ad fe explendam Ce- * 
mdib. pores , Hinnulos r An fer es ex corte , & alia plemnque rapit . Qua? vero his Aelianus addit , dum ita 

feribit: V na tantum ex Aquilarum genere , quaj otiis appellatur , carnes non attingit , fed ad vicium ei 
h Lib.S.Hi herba fatis eji : & qu amnis Pythagoram Samium non audiuit, nullam tamen animantem edit : fabulam 
fiorxap- 3 . fapft rei veritati aduerfatur . Nam b Ariftoteles exprelse teftatur aduncas Aues omnes carni- 
Sei petum uora6 e pj' e frf rU g es (j quanto magis herbas ?) etiamfi in os indideris , refuere . Anguibus etiam ve- 
daeft, lcitur,hosqj* vel propter antipathiam, vel propter eam, quam exhumido & frigido cibo ca- 

Aquila gre pit voluptatem , maxime omnium appetit . Nam in eos, vbicunque viderit ex alto ma- 
gales Aues gno ftridore fertur, opprellos laniat, & poftquam extraffa de viiceribus venena fugendo de- 
maxime in cerpferit adhuc faucios deuorat * Ex Auibus gregales maxime infequitur , vt Columbas, An- 
fequitur . f ercs? Cycnos, Gallinas, & huiufinodi alias. Agnos & Oues raptos in frequenti cibo habet* vt 4° 
idnt' Ca ^ ^ C flaccus de Aquila loquens teftatur: 

— j — lMox inouilia 
Demift hofem viuidus impetus , 
lMox in r eluti antes Dracones 
Egit amor dapis atque pugna. 


Ode 4 
Aquil^ ca- 
nes apud 
gregehi ab 
ripiunt . 
d Lib. 23.de 
animal , 
PifcibusA- 


Imo non Oues tantum , fed & Pecoriscuftodes quantumuis truces Canes abripit, ita vtpa- 

V ‘ ‘ ‘ ‘ - - - lb J ■ 


mam 


ftores, vbi forfaii Aquikinpropinquo agit, non minus Canibusfumma cura ab his, qr 
uilonares S re £* ^ ll ° prouidere cogantur . Tauri quinetiam, Cerui, Hinnuli, & Vulpes in cibum ipfis ce- 
Aquilcc fte dunt, aliaq,* permulta t de quibus copiofius in V enatu enarrando agetur . Pifcibus libentius , 5© 
le&antur. quam carnibus vefei Aquilonares Aquilas d AEbertus magnus refert; & Cancros inter extera 
c Lib.9- Hi eis eflegratilsimos , nifi forte de Halixto dicere voluille credendus eft. Condunt referuant%>\t 
ftor.cap.52. inquit e Philofophus y fuo nido , quantum cibi pullis fupereti . Cum enim die quaque facultas venandi 
Aquilae tna non detur , fit interdum , ne quod portent , extr infectis habeant . Auidx admodum & peneinexple- 
drTfunt U1 " ^ Lint v ^ c l LI ^ a: y ” quando famem(cuius alioqui patientes funt ) tolerarint , tum diu- 

Aquik in curnumieiunium multo cibo afiumptoconpenfant. Vnde fi quid ex copiolo venatu fupereft 
hofpitesim iaiii exlatiatis, reliquis Auibus,qux ipfas huius rei caufa alleftari folent, relinquunt; At fi eis ad 
manes . plenam faturitatem quidpiam deficiat, ad conuiuas reuertuntur , quibus luam ingluuiem, 

violata 



35 


r Lib.i. Mc 
tamorpb . 


10 


Ornithologias Lib.I. 

O 

violato hofpitij iure , explent . Nam iuxta f Ouidium : 

Viuitur ex rapto , non ho/pes ab hojpite tutus . 

lino , fi forfan maior fames eas prem it , neque a fui generis volucri abftinent . Quo nomi- 
ne prophanarum notam, quam illis inurit Aelchylus, haud poliunt effugere. Vnde merito 
auara; vocantur ab s Aeliano . At Albertus lioc non facere fcribit Aquilam, nifi iratam;quan § Lib.i. de 
do videlicet diu cum alia de pra»da collu&atur . T unc enim contingit , vt vi&rix deuoret de animal.cap. 

viffam.Cadauera& exanima corpora non tangunt, prxterfolam Percnopterum Auem de- 3 in- 
generem. Quare quod in h Euangelio Matthaei (criptum eft: : Vbicunque fuerit corpus illic con- h^ a p 2 ^ 
gregabuntur dr Aquila , vt de myftico fenfu, de quo agere non eft: huius loci, nihil dicam, 1 D.Io- i Hom.^9. 
hannes Chryfoftoinus de Vulturibus intelligi vulr,cum inquit ; De Vulturibus enim dicit feriptura, j n 2 4 .Ma. 

his 




in S Iob t Quoniam vbicunfy fuerit corpus , illic inuenientur Vulturum pulli . Hoc enim naturale his ejl , K Cap.39. 
vt dicit 1 D.Hieronym, vt etiam tranfmarina cadauera fentiant. Ne vero facrum T extum aut cor- 1 T" '°tn.6. 
rumpere, aut in eo temere quidpiaminnouare, vel etiam antiquorum Patrum ac Ecclefia; 7 I,a ' 

D ociorum fententia? refragari velle videamur , accommodum vtriq; reconciliando loco , & 
veritati hiftoria» naturalis maxime confimiim erit exiftimare cum m Ariftotele, Aquilas , qua; m L -y H - 
cadauera feftantur, Vulturinas efie & Vulturis fpeciem referre, dubij nempe inter hunc lkftor.cap.3 2 - 
illamgeneris . Vnde & Subaquila Latinis & tbroaGo/, vel yu7foWTo;, ideft, Vulturina; Aquila; 

Gra;cis , dicuntur , nempe degeneres & vi&ii inertes . Hac itacp ratione cum Iob,& D, Chry- CSciliatur 
foftomo Vultures, cum D.Matth^o Aquilas vocabimus, vtroq; modo apte, cum vtriufcn na- Io , b> & D- 
turani referant. Chry, - cl,m 


D.Macth. 


Sed Hactenus viftus pqtiorem partem, efculenta fcilicet, abunde pixefttuximus: nunc po 
culenta examinemus . Aquila, ut adunca; prope omnes ( excipiuntur enim Tinnunculus $c Aquila no 
Miluus ) fine ullo potu uiuit, q uod fanc Hefiodus nefeiuit ; facit enim in narratione obfidio- ^bit. 
nis Nini Aquilam augurij pr^fidem bibentem.Siti enim fuperior,& inaudita fortitudine,tem- e 10 1 er 
perantiaq,- in vitftu prasfertim praxiita , fontes minime qiia;rit , nec puluerulentas uoluta- 
tiones , ut Aelianus , nec arenam eius firmitudo defiderat,ut Suidas ait, neque fiti neque frigo- 
re uifta , laboris alleuationem extrinfecus obie&am expe&at, & aquas c c reqiuem praeclare 
contemnens , Hanc miratur hifce uerfibus Scaliger . 

Patientia quanta, ejl Aquila Miluiotfc 
T erras abeunti , ac maria , aeris traclus ? 

3 ° Quanto tolerant tempore- ieiunia ?■ 

Sunt qui exiftiment, inter quos eft Suidas, eam idcirco aquam non bibere, quod ad po- 
tum (anguis eqrum animalium , qua; ceperit, ipfi fufficiat . Et Aegyptijs,tefte n Qppiano pia- n Jn ^ ^ 

cuit , Aq uilas non aquam , led (anguinem bibere (eu (orbillare . Quod ne cui dubium relin- f - ls _ 
quatur , irrefragabili 0 Diui Io.bi audioritate adruemus, qui fic habet . Pulli eius ( de Aquila lo 0 Cap.3 9. 
quens ) lambunt (anguinem . Qeteriim fi forfan aliquando aquam bibifte uifa; finit, non potus, Aquila fan 
led medicina? gratia id fecifie putandum erit . Aliius uero earum (emper mollis ac liquida ed, guine lam- 
etiam fi non bibant : nam humoris , quod fitis eft, ex nuper occfilorum animalium (anguine b 11, 
ad coftionem & digeftionem (ufficit. Si tamen vel morbo, aut nimio a;ftu cofe<ftas,aut fra&as 
. efte contingat , refrigerium querere , idq; non nifi tarde ac ftnnma neceffitate coactas eafilem 
4° docuit natura folers ac prouida ; Vnde in vltimo (enioroftro pra; ficcitateincuruato , itavt 
cibum capere nequeant, vitam aliquandiu , bibendo faltein fiiftinere coguntur . 

C O I T V S. 



QV I L A M, quia fera admodum eft, Venereis illecebris minus tangi cuipiam 
videripoftet. Gregalia enim propter abundantem in eis humiditatem ac(o- 
cietatis vfiim, Veneri indulgere magis quis credat? Ea nihilominus, quod for- AquilaVe-' 
taftebiliofi valde fit habitus, falacilfimam efte condat ; Quod probe perfipe- ncn m | xi - 
dam habuerunt Memphitici (apientes ; Cum enini Martis congrellum inclul ~ 
cum Cy t^rea uellent pingere, duas Aquilas firnul fibi mutuo ex aduerlo feden ^ ec * 
tes delineabant, marem Marti & feminam Veneri comparantes ; Et hoc ideo , quia cum reli- 
qua animalia non (emper mari ad omnem mixtionem parere velint, (nifi forte Pallerem fala- Paller fala- 
ciffimum omnium Auium excipias)Aquila nunquam (ubigi recufat . Ter decies enim in die cillimus . 
comprefta, poftquam iurrexerit, fi mas reuocet, denuo accurrit. Eandem ob cauftim, nem- o m s lib.i. 
pe quod in Venerem maxime prona fit, Aegyptij eam V enerem vocarut,& Soli dicarunt, quia Aquila di- 
folem, qui munus fuum atque verfum triginta dierum fpatio, (altem fecundum Aegyptios cataloli . 

abfoluit .» 



Aquila ui- 
uacifllm.a • 
Draco mo- 
fttrifice ex 
coitu A qui 
kc mans,& 
I.upc-ortus. 
a Excrc. 
iS 3 .z. 


a Llb.S.ca. 


'E^U.tTOf 

degeneras 
Aquila . 

Actitem la 
pidem cur 
in nidu in- 
ferat Aqui- 
la. 

b Lib. 6. de 
bello cittil. 


Actitis lapi 
dis uis ad 
partum ac- 
celeranda . 

c Tom.iXi. 
in Efuia . 
ccip.6%. 


3^ Vlyfsis Aldrouandl 

abfoluit , imitata ter denum numerum coeundo compleat . Miretur nec immerito quifpiam,' 
quod cum animalia omnia falacia hreuioris vita; fuit (Venus enim dum fpeciem inftaurat, ab- 
fumendo humidum perdit Indiuiduum) Aquila tamen libidinofiffima fit «que, ac volucru vi- 
uaciiTima. Aiunt Accipitre quandoq; commilceri cum Aquila femina , led i pia oua, qua; igno- 
bilitate ante conceperit , ne incubare quidem dignatur, & vt marem lateat , procul auolat. 
Nam ille, quum adulterio corruptam fen ferit, vlcilcitur grauiter, & tandem data poena abigit. 
Narrant qui res Africanas literis mandarunt, Aquilam marem aliquando cum Lupa coire, 
grauida; autem in tantam molem vterum,vt rumpatur, intumefeere , Produciq,- ac edi Draco- 
nem , qui roftro & alis Anis fpeciem referat , cauda Serpentem , pede Lupum , cute efle verfi- 
colorem , nec fnpercilia polle attollere . Hoc quidquid dicant alij , in mundi ratione poflibi- 1 P 
le elle , monftmm tamen eft deforme ac infolens , etfi fama fit Africam femper aliquid noni 
producere , & Dracones frequentes dare „ Mihi' equidem , vt a Iulij Scaligeri verbis vtar , ani- 
mal quodpiam illis in locis efle tale, quo minus credam , detrahit fidem vanitas generationis, 

V nicuiqjhomini libero licet in re liter-aria,& quod no nolit, admitfere,& quod nolit, repudiare, 

INCVBATVS. EXCLVSIO. 

N Nido exlublimi rupe aut excelfa arbore conftru&o , ac concinne prepa^ 
rato , oua deponit, vtincubet. Deliorum numero fcriptonbusinter fenon ^ 
conuenit. Quidam in ea lunt lententia, vt tria in nido collocare dicant, anti- 
quis adhaerentes . Quod vero a Ariftoteles tradit ex Mufei verfu s 
Excludit binos , edit terna , educat vnum . 

Licet vt plurimum hoc ita fieri verum fit, tamen binos aliquando vilos pul- 
los alij , & Auicenna quandoque ternos ex vnico nido exemptos memorfe prodiderant . 

Et Omithologus te (fis eft , tres in uno nido inuentos,ut fupra habuimus. . Quod vero 
de leptenis Aquila; pullis Mario puero repeitis , item alijs ad Albini cunas e nido allatis 
Icriptum eft, & a nobis inter auguria poft referetur, aut inter tabulas , cum Plutarcho , qui 
ternos tantum ad luminum natura; confueto more excludi aderit , aut inter portenta & mon- 
ftrolos partus cum i pio Albini patre aferibimtis . Ciim autem duos plerunq; excludant, vnum 30 
tantummodo educunt, & alterum ( vt Ariftoteles & Plinius tradunt)expellunt nutriendi t«- 
dio . Quippe eo tempore ipfis cibum negatiit natum , profpiciens ne omnium ferarum foetus 
raperent . Vngues quoq; ipfis tum inuertuntur, & penna; inedia albefeunt , vt merito partus 
fuos oderint, quos cum lcilicet generant, eo maciei rediguntur, vt exhauftis viribus feris ca- 
piendis non lufficiant, vnde hebetiores & ignauiores reddite, Exactw degenerantium Aqui- 
larum eo tempore nomen accipiunt. Tempus, quo ouis incubant, fpatio tricenum dierum 
maioribus , minoribus vero viginti ,.vt plurimum definitur . 

Maxima vero difficultate fouendis ad exclufionem ouis dant operam , nec omnino pullos 
excluflira; edent, nifi Aetitem lapidem in nidum importarent. Iplse enim adeo ex«ftuant, 
vt oua prope excoquantur ( inealelcunt enim tantopere, ac fi bulliant) quare necefte erat eius 40 
lapidis refrigerio feruorem temperari , & peculiari qua pollet ui , accellerari partum . Et cum 
binos tantum lapillos nempe marem & feminam ( vt quidam volun t ) in nidum inferant, bi- 
nos etiam tantummodo pullos pariunt.Alij ideo hoc fieri dicunt, vt lapidum pondere depreft 
fus firmius confiftat nidusjled prior lententia vero eft magis fimilis . Hinc b Lucanus : 
fonant foeta tepefacio, fub Alite fixa . 

Alij lapidem eam ob caulam in nidum inferri inquiunt , vtis contra uentorum, tempefta- 
tumcj, violentiam tutus fit; quod tamen luperftitiofum eft credere. Vnde hominem, qui alicu- 
bi firmas fedes fixit, per Aquilam lapidem ita in nidum collocantem, hieroglyphiee fignifica- 
ri volunt . Huius autem lapidis mira uis eft ad eliciendum foetum , quamobrem hodie partu- 
rientibus admouetur ad accelerand um partum, vt ego Deo dante, in libris de folsilibus abun- 5 o 
de difturus lum , led nunc vel illud quoque loluin dixifle volui, lapidem elle nobilem , qui ab 
Aquilis nomen meruit, magnitudine vix ouuin fuperans, colore puniceus,vel rubeus, vel cine- 
reus . Quod nunc de hoc lapide diximus ab Aquila in nidum inferri , id c D. Hieronymus ta- 
men ex incerto authore Amethyfto gemma; tribuit, fi hoc verum eft, obrecenfitas rationes 
fiat, necefie eft, idq; forte in defeftu Aetitis , uel etiam ut eo nidum a uirulentis animalibus 
defendat , qua; enim ebrietati refiftif gemma , ut etymum nominis indicat, id facile pr«ftare 
pofle , etfi non affirmem , rationi tamen haud abfonum rndico . Sunt praeterea qui & Adian- 
tum herbam ab Aquila ob ealtlem rationes in nidum imponi tradant . 



Alber- 


Ornithplogiaj Lib. I. 


37 


vaim. 


d Albertus Aquilam frufta ait } feu partes V ulpinac pelli s, L cpori neu e, aut molles calidoscj.; pi- Hb. 2 
los anim alium colligere, hisqjoua fquenda imponere . Editis vero iam pullis , quorum fummo 
amore fhgrat,omne Itudium , omneinq,- curam nutrica 'ioni impendit. Verum , * yt Claudia- j eporin-- 
nus poeta canit? • vepeWre 

Paruos non Aquilis fas ejl educeri foetus . trimcnta-. , 

Ante fidem Solis Scc. ■ cur in ni- 

Antequim ergo enutrire pergant, i ure pullos fiios, ne fcilicetdegeneres alant partus, diligen du iropor- 
tius examinant, & adhuc teneros & volare non valentes ex vnguibus Cif pendunt, Solisq,- ode- ^ Aqum. 
rentes radijs, cogunt aduerlbs intueri Colem, percutiunt recufiuites, lbli inuitos obuertunf, Ari- 
i o ftotele tefte , vt fi forte oculos Cios vi Iplendoris inflexerintyaut ni&atione obnu bant,eos tan- ' tcr iij cofu- 
quam degeneres & adulterinos nido abdicent, ac laxato vngtie in praceps dimittant : Si vero -latus dono 
conftanter aduerfiim Idletn oculisqy immotis afpiciant, tum extra omnem fulpicionem illos nj Augu. 
inter legitimos foetus alcribant . Itaq: c^leftis ignis , vt inquit A elianus,eft generis incorruptus Aquila qd 
iudex,quo Ciorum pullorum ingenuitatem legitimam Aquilae experiuntur. Arido teles, cuius ex P cnaLur 
oculi illachrymarint,a parentibus occidi,fcribit:atilluin educari, cuius acies firma contra Cete- an J^ u ^ 
rit.Huius fa£ri caufam reddit e Plinius,quia Hali trifacibus id potiffimu tribuit etiam AriCote- ^ nar > 
les) fuum genus non habent fed ex diuerfo Aquilarum coitu nafcuntur , Id quidem quod ex iqs natum di , rn Aquila: q 
Offi figis genus habet, b quibus Vultures progenerantur minor es, & ex ijs magni, qui omnino non generant . fpuiiae , & 
Hinc fit vt eiectos pullos ab Aquilis cognatum genus Oflifrage, quas Phanas Antigonus vocat- qux legiti- 
ex AriCotele, excipiant & educent cum fuis. Sane nullu eC Auiu genus, quod fpecies Cias ma- • 
gis permifceat, ac cofnndat, quam Aquilam, vt in tra&atu earum particulari exponetur latius. 

Cetera tn genuinos ac legitimos , qua ratione educare loleat Aquila, luculenter docemur , f e J u _ 

vbi dicitur. Jfuomodo portauerim vos fuper alas Aquilarum , & affitmpferim mihi , q uafi uelit dicere . cat i' uos le- 
Portaui vos quafi in humeris, Ccut Aquila pullos fuos geCat,pry ter morem ceterarum Auium, gitimos fex: 
quae pullos pedum digitis comprehenfos, quo lubet, ferunt. Timentenim eis ab Auibus , qua? t«s • 
ipfis uolataltius. Aquila uero cum omnesuolatusfublimitateCiperet,eaderefecura;attamcn, Exod - l9 ' 
quia telo poteC impeti, pullos fuis alis exceptos per fublime vehit, infigni pietatis argumento , 
quafi corpore clypei vice telis obiefto , fefe dilcriinini malit exponere, quam pullos perire, no al - s portat, 
detre&ans vel vite proprie difpendio,quam foetui dederit, incolumem conferuare. Hinc m a- * 

xima folicitudinepro nido *pullisq,- tutandis excubias agit.Ferturipfi quedam piefagiendi in- 
3 ° efie vis, qua hofbem quantumuis procul abfit,nido inCare fentit, eum aut arcet , aut , fi iam vio- 
lantem nidum deprehendit,vnguibus lacerat teCe s AriCotele. Ad venationem aliquado exer- g njj.p. qji 
cendam a teneris pullos inCituit,& imbellibus adhuc Agnos , Arietesq,- & huiulmodi animalia fior.c. 32. 
non omnino extin£ta,fed Curantia adhuc ac femiuiua tradit, ac in paftum exhibet, quo mino- Ad uenatu 
ri negotio ea debellare pomnt-,& quodammodo triumphantes ferocitatis fua? quoddam fa- exercet pul 
cianttyrocinium. los^uos A- 

Erga eoClem,C quando egrotare cotingat, magna indulgentia ac benignitate vtuntur . Vbi T 1 V ^ 
enim ob Comacbi debilitatem, (olidiorem cibum cocoquere nequeant, tum languinem e pry- g ris p U y is 
da exu&um , oreq; bauCum fuo , in os pullorum parentes euomunt, hoc pafto leui ac digeCu quomodo 
facili recreantes cibo, qui morbo frafti duriufculum leu difficiliorem conficere non poflunt. indulgeat. 
4 ° 'Iuxta illud h lobi paulo ante adduftum : Pulli eius , nempe Aquili, lambunt fanguinem . . h Cap.3 9. 

Dehinc viribus ac etate aliquantum confirmatos ad volatum inCruir. V nde optimus Iehb- Ad uolatu 
ua paternum CiuaffeiCum erga Ifraelitas exprimere volens, ab hac Aue comparatione defum- quomodo 
pta,ita fatur *. Sicut Aquila prouocans ad volandum pullos fuos ,& fuper eos volitans expandit 'alas fi/asfdr M u u al 7 ° s 
ajfumpft eos, atque portauit in humeris &c. Parentes enim, vt primum alis paulo firmioribus vola- 111 

tum affetCare vident, pullos in altum fublatos,vt teCatur k Sinefius,dimittut,quafi permittentes, i j) C uter 2. 
aut potius periculo ipfo monentes , vti proprijs fnlt^ pennis , iam (quod dici folet) fine cortice * /« 
natare,& ^tbera uolatu luperare dilcant. Sibi reliftas,ac dilapfas forte, rurfus fufcipiunt,ante- 
uertentes setatis i piorum debilitatem . Hoc exercitationis genus fa?pe iterant, accrelcente pau- 
latim cum viribus acutate, audacia & robore. D. ‘Hieronymus eos qui de animantium Icri- l Lib.iS.m 
50 plere uaturis,omtiium quidem beftiarum,&: Iumentorum, & Pecudum , Auiumcp ingenitum Efaia.c. 6 5, 
efiein filios , pullosq,- fuos affe&um teCari perbibet, fed maximum amorem elfe Aquilarum , foU9i.g. 
quod Homerus “quoq; approbare videtur, Telemachum atq; Vlyfiem eis comparans , lon- m Odyfl.w. 
gam ab le inuicem abfentiam deflentes . V erba eius lunt : 

— T>?A fjua%p$ df 

A ’ ' fjtyrxyQiis 7TctT r tp ecStAoV o^opao cT dzpuct A u/Smv, 

A'/upoTipom cTst dviv vp 'i/uipos & pw yooio 
f&bcuov J)t Aiyfcog } ddivdmpov « t oicovo) 

D on , 


3§ 


Vlyfsis Aldrouandl 


A quila quo 
modo fo- 
tus gradi- 
li (cuIqs a!- 
iueiatiaC-* 
ad cihu q- 
rgndum- 
n Lho.C'3, 
0 Llb. 6 Ml 
flor, Ariim. 
cap.6. 

O1T1 Fraga; 
pietas erga 
fotus alia- 
rum Aqui- 
larum. 
PL(.p,c.S2 
Hiitor, 
Ariftotelis 
cociliacio . 

** Lib.+ car 

mi. Ode. 4 . 

Pullorum 

propulfio 

vnnenafi 

catur» 


T Satyr. 14 , 
Aquile pul 
li quam cf- 
cam appe- 
tant . 


3 In Ligu-° 
rino. 
Pullorum 
gradiufcu- 
lorum na- 
turae deferi 


puo 


&!wcLt y it diyu 7 no) ya/u^dw^ye Kn n 'tImos 
A 'ypoirti ifyih.ovv), 7ra.pot; 7nvPtiv<i yvA&<u. ideft, 

T elemaebus autem 

Circunfufius patrem bonum lugebat lacbrymas fundens 
Ambobus autem bis defiderium obortum est latius. 

Flebant autem Hridule tanquam Aues 
AquiU aut Fuit ures curua unguibus: quibus filios 
Ruttici excipiunt, antequam volatiles fierent . 

Fa&os vero iam pullos gradiufculos,eoq; annorum ac roboris proue&os,vtiam fine paren- 
tum ope vidlum parare queantgum longiflime a nido fugat, imo ne quidem in eadem regione { Q 
eos h^rcre patiuntur, rapina: fcilicet imulos, vt n Pliniusrefert, adeo vt, quemadmodum Aui- 
cenna te datur, foetus fugientes , & parentes perfequentes , in retia fimul quandoque incidant . 
Imo vero, fi 0 Ariftoteli potius ( vti fane debemus) fidem adbibemus , eijciuntluospullos 
ante,quam tempus fir,& dum adhuc parentis operam defiderant, necdum volandi facultatem 
adepti ; quod per inqidiam eos facere creditur , Natura enim inuida ac famelica eft,nec copio- 
lae venationis , & vt ille ait, amicus egomet inihi . Inuidet igitur filis liberis iam maiulculis , ac 
edacioribus,& ob eam rem vnguibus lecat. 

Pulli etiam ipfi inter fefe de fede ac paftu pugnare incipiunt: Itaque a parente domo extur- 
bantur;deie£H vociferantur ac periclitantur . Eos Olfifraga recipit, tuetur & alit, vfq; du,quod 
latis eftyadoleuerin t . Huic tamen loco repugnare videbitur , quod ab eodem p Ariftotele feri- ^ 
ptuin eftjinb.TC verba : Alunt pullos fuos, donec potefias volandi jiat ; tum nido eos expellunt . Verum 
hos locos prima fronte diffidentes tertius ciuldem Philolophi locus conciliabit, eiufd em capi- 
tis, vbide Melansto agens ita Icribit . V na hac foetus fuos aht, atque educit ; pernix, concinna , &c. 
ca:teras igitur eos abdicare & exponere indicat . Ceterum iftam natura ingenijq,- in Aquilis 
inter fe diferepantiam ac varietatem iu traftatu particulari minutius excutiemus. Propulfio- 
nem pullorum innato & patrio vigori 4 Horatius tribuit ; 

Olim iuuentas, & patrius vigor 
Nido laborum propulit infcium ' 

V er nnf , iam nimbis remotis 
Jnfolitos docuere nifiis 

Venti pauentem: mox in ouilia 5° 

Demifit hostem viuidus impetus ; 

Nunc in r eluti anteis Dracones 
Egit amor dapis atque pugna , 

Cuius vero dapis amore teneantur podifimum, pulchro docet carmine ■Iuuenalis? 

Sed Leporem & Capram famula Iouis &generofa 
Jn faltu venantur Aues , tunc prada cubili 
Ponitur, inde autem cum fe matura leuabit 
Progenies, flimulante farne fejlinat ad illam 
fluam primo rupto pradam gujlauerit ouo : 

Innuit Poeta ea in pofterum elea pullos affici , quam a matre pofitamjoblatamq^ , fimulatq^g 
oui putamine efFrafloexclufifunt, primo delibarunt. . 

Eorundem pullorum naturam iam grandiufculorujn poeta vetus f Guntherusin fuo cul- 
to canit carmine. 

Regia fic volucris primas vt crefccre plumas 
Artubus , & teneros durefeere fen ferit vngues ; 

Ngtura feti at ur iter ; iam lamcp parentum 
Officio contemnit ali , nidof relitlo 
Egreditur , paruo% pudet latuijfe cubili ; 

Mox confifa fibi fcuro tuta volatu , 

Aut Leporem venatur agris , aut athere Cycnum 
Corripit ,<& proprios in acuta rupe penateis 
Aedificat, fimilesffibi parat edere f cetus . 


50 


GENE-* 


Omithologias Lib. I, 

generositas AQVIL£. 


39 



ENEROSISSIM AE efle natura Aquila plurima ac manifefta argumen- 
ta fatis docent . In primis vero regiam illius indolem vel illud maxime decla- 
rat, quod minus quam poffit Lgdere contenta, in nidi violatore, tanquam fubie- 
cto parcens, vitiares rigorem, quadam clemetia temperet, Nam,vt refert a Ae- a Lib.z. ca- 
lianus; Cum ex omnibus animalibus maximo ftudio in natos fuos exiftat,acri- 4 °* 

jo ' ' ter eum perfequitur, quem illos inuafifle contexerit, nec inultuimpunitumq,-^l u ^j|" 

dimittit; Non tamen, ad infligendam illi poenam, aut fumendum de eo fiippliciCun rollro vti- ^ -^45 
tur,fed moderatius verberat alis tantum, & vnguibus lacerat . Non minus etiam excelfam eius tes f (Etus 
ac generofam indolem commonftrat, quod generis fui legitimiq,- ortus feueriffuna affertrix fit, fuos . 
males proprij foetus facere iaduram, quam natales eorum in dubium reuocare,& uel folius fu- Aquilaquo 
fpicioqis nota , tanquam parum genuini fint , contaminari : Vnde ut di&um eft, folari lumine mo ^° tuos 
ceu incorrupto iudice examinatos, ab. oculorum limpiditate probat, legitimam & fe dignam foetus egl ' 
prole minime exiftimas,in qua femina paternae uirtutis non eluceat, Etenim ut b Flaccus canit: [|™° s piQ ” 

b Lib. 4. 
carm.Ode 4 


Et hunc imitatus Ludouicus Arioftus ; 
c itemrurfus j 


.^.5. 


Ejl in ImenciSy eji in Equis patrum, 

Virtus , nec imbellem feroces 
2 Q Progenerant Aquila Columbam . 

Che la Damma non genera il Leone , 

Ne le Columbe l ” Aquila, oil E aleone , 

Di Vacca nafcer Cema non vedefii , 

Ne mai Colomba d’ Aquila , ne fglia 

Di madre infame di cojltmi honefi , , 

Illud quoque magni animi magnum eft argumentum , quod etfi Cornix eam infeftetur, ac Cornix cur 
confli&ationibus eludere ftudeat,hanc tamen praeclare contemnat , & innata quadam nobili- Eceret ab 
tate difimulanSjipfim deorfum ferri finat . Illa uerb furfum quam poteft lublimius euolat. < 1 U1 a * 

Hoc quidem non Cornicum timore agit ( Quis enim hoc dicat , qui plane perfpedam ha- 
beat Aquilae uim ? ) fed potius propria quadam animi magnitudine , qua Cornicis infra le uo~ 

3 0 lantis lapfum non aegre patitur^ ut audior eft Aelianus , Sin uerb non defiftat ab incepto , nec 
importuna procacitate molefta e(Ie definat , tunc correptam unguibus lacerat . Hinc natum 
adagium , A \rov xppmn , ideft , Aquilam Cornix prouocat : fi quando leuiufculus quif- Aquilam., 

piam homuncio,qui neque prodeffe queat, nequetedere, maximis uiris oblatrat, Huicfimile Coinix iP" 
eft & illud : Aquila T hripas afpiciens y A 'wd s Q fenus opm , De animo genero lo qui pufilla negligit, ^ 

Eft autem Thrips,ut quidam arbitrantur, Auicula quadam minutilfima,quam Aquila cum ui- Thripas af 
deat (eft enim oculati, fima) haud quaquam dignatur perfequi, utpote praedam fuis unguibus pibiens . 
parum dignam . Ad hunc fere modum in Graecorum commentarijs lcriptum legitur: Ego Thrips A- 
mendum lubefle fufpicor. Na Thripas uermiculi genus efle conftat, & Theophraftus crxfXn-, uicula . 
xus y Kaf Q pinus nominat, quos Theodorus Gaza V ermiculos, & T ineas uertit : Plinius T ineas, v 
4° & Thripas uocauit , & culicibus fimiles. Per Thripes etiam figniheare uidetur uermiculos, qui rac j ices cor 
radices ficcas eroduntjunde radices Qpmn^izut apud Theoph. dicuntur,qu£ corrofae fimt uer- ro q entes , 
mibus. Ssepenumero huiufcetnodi uermiculos circa fruticum radices inueni , & etiam circa li- 
gna eorundem, cuius materies facillime ab illis perforatur , maximumcp damnum radicibus il- 
lorum inferunt , Huiufmodi uermium di feri mina multa obferuauimus fecundum differen- 
tias uarias radicum plantarum, quorum effigies ad uiuum in noftrisInfe&orumHiftorijs in- u f 
fculptas, & ligno incifas habemus ; quemadmodum etiam Coflos obferuauimus , qui in lignis mes _ 
fpontenafcuntur,eaq,-corrodunt,tefte d Plinio:quiuerbhisCoj(fisuefcuntur^p^P<pa>o; dicun- < 1 1 ;^, Uf 
tur. Eodem pertinet & illud. Am>V oti &vpMt tus ru\nus y ideft, Aquila non capiat mufcas . Summi c. 33. 
uiri negligunt minutula quapiam, animusq; excelfiis reshumiles defpicit . Et maximis occu- Qpmutpu* 
|0 pati negotijs ad pufilla conniuent. Huic non diffimileeft. Ne fufineas tenere primas inter Grac- yot. 
culos fi 'Aquila effepoffis , Huius Auis exemplo exprobrata uecordia,quendam obiurgat c Sanna- Prouerbiu 
zarius Poeta , cum ait : 

■■ -\ _Nn hoc pudendo fanquine 1 ’ 2, 

n i r / ■ J ^ j carm. 

Se tmgit Aquila fulmmum y & edi immemor r p a j co 

Ponenda honefta mortis hac fpes eft tibi . t j 0 q. 

Quod uerb Falco feu Gry falco, quandoque Aquilam turbare ac infequi dicitur, nihil huius ia infequi- 

debet derogare generofitati,imb eius eft culpanda audacia, & tanquam maieftatis rea, infunu- tur . 

D z landa 


Anes mul- 
tas cnr in_, 
NoCtuam 
inuolent . 


Aquili an 
liberalis 9^ 
ienda , / 


a ln Romti « 

lo. 


Auicenna; 
opinio de 
Aquilas li- 
beralitate . 


Accipitres 
& Falco- 
nes quomo 
do uenen- 
tur. 

Aquila cur 
Stoeffar 
Germanis 
didla. 


Vlyfsis Aldrouandi 



4 o 

landa fuperbixacrebellionis,quod Auium reginam offendere prxfumat . Neq; Aquilis igna- 
uix nota propterea inuri potefr, curri multo maiora & fortiora non foliim uolucria,fed & qua- 
drupeda, ut Ceruos & Tauros aggrediatur, & deuincat, indubitato fane,& euidenti magni ani- 
mi, qui fibi ipfi imperat, argumento . Hinc etiam cadauera non guftat , per arrogantiam quan- 
dam , quod regiam in genere fuo obtineat dignitatem , nifi forte a fe occifi & relidi animalis. 
Adde etiam quod cum maxima alitum pars in Noduam uel terrore, uel nouitate eccitx inuo- 
lent,illa id parum regiam Auem decere credens, illius fpectaculo non moueatur , 

TEMPERANTIA, LIBERALITAS. I( 

'B aliena prxdafe continet Aquila . Nihil enim tale, etfi humi iacens , attin- 
git, fed luis laboribus gaudet, imo neque praedam fuajn , nifi admodum fame- 
lica fit , totam fela deuorat ; fed Auibus alijs fe eius rei gratia fedantibus tan- 
quam menfx afieclis communem exponit, lua tamen prius recepta portione, 
hadenus enim a communicando cum alijs abftinet, Pofteaquam vero exple- 
ta eft, reliquias exteris luas relinqui t,veriun(ut Aelianus ait)ipfis iam ad vfum 
ineptas . Vnde fi participes eius pr^dx futurx fint Aues alix , intadam ipfi nancifcantur opor- 
tet, veluti cum forte prxdx pondus experta, neque totam alportare potis, circumfufs Auibus, 
fiiamq,- quafi portionem fibi dari prxftolantibus , impertiri partem cogitur , alioquin inutilem 
ipfis futuram, fi ab ea femefa foret, quod putido illo halitu , ytdidum eft, omnia inficiat . Hinc 
merito dubitare quifpiampoffit, nunquid liberalitati id attribuendum fit. Nihil enim fuapte 
largitate, aut communicandi animo, exteris Auibus impertit, fed id folummodo,qu 6 d ipfi iam 
ad fummum expletx ac faturx fuperfiuit,ac inutile eft . Imo uero inexplebili quadam auidita- 
te,nec non immani crudelitate praedita cdfideranti uidebitur, quod cum reliqux omnes Aues, 
qux rapina uiuut, omnibus a fe (uperatis animalibus uefcuntur,prxterquam his, qu£ funt eiuft 
dem fecum fpeciei, ( quod Aefculus Poeta teftatur citante a Plutarcho : 

Volucrem volucris eji prophana Ji voret ) 

Aquila tamen neque ah his quidem uorandis fibi temperet . Eam tamen quidam ficexcufa- 
ret, quod id non faceret deuoradi animo , uerum dum efex quidpiam ex gutture alterius euel- 3 0 
lat, illam hoc pacto iugulet , Alij putant unam Aquilam perfequi alteram, ac uenari,ut prodam, 
quam forte na£ta eft, ab ea extorqueat, Hxc fi ad fedandum latrantem ftomachum fuffecerit, 
finit ut auolet libera , aut ea inoffenfa recedit . Sin minus , & ui£Htn iam a fed: iure belli in fua 
pofitam poteftate,innatauoracitate depafeitur . Auicenna uult Aquilam hoc non facere, nifi 
prx nimia ira, qua xftuat,dum propter praedam cum altera colluctatur . V nde iure merito eius 
crudelitas culpada uenit.Vna namqs (ut inquit Sofitheus) Aquila innumeras exagitabit Aues, 
quod uiolentum fit in rapinis animal & inexplebile , nempe cum exteras omnes Aues rapaci 
tate fuperet . Sed quicquid fit,hoc maxime 
partis lpolijs gaudeat . 


2.Q 


VENATVS, PVGNA, PR/EDA. 


4 © 


ENARI a meridie quaedam incipiunt, definunt vegere . Quaedam vero 
ab orto fele vfque ad meridiem . Cum vero vnguium beneficio potifsimum 
prxdam Seaflequuta rapiat , Scraptam auferat i ideocjj eorum vfus , probe 
gnara, maximam illorum curam gerit, cauetq,- ne vlla ratione obtundantur. 
Hinc in incefiu eo ftie intro femper vertit, ac contrahit .Sic in faxofa ingredi 
refugit, ne acie eoru vllo modo atterat . Et fi forte eam in petris agere , autin- 
fidere contingat , tum pelles occiferum a fe animantium , ne offendantur, pedibus febfternit . ^ 0 
Tantopere de his felicita eft,vt vbicunq,- fedens , nifi aut felem , aut prxdam intueatur, vngues J 
fuos perpetuo; infpiciat, metuens ne nimium incuruentur . Si vero forte hebetati fuerint, 
tum roftro acuit, aut ad lapides atterendo prxdationi aptiores reddit . Accipitres prxdam di- 
gitis adoriuntur, & capiunt, Aquilx vero fecundum quofdam, pofteriore digito pedis eam 
feriunt prius , (vnde & a feriendo nomen Stoefiar apud Germanos impolitum ) non tamen 
quamlibet impetunt ; fed eam dumtaxat, qua fe credunt viribus efie fuperiores . Sunt autem 
ad prxdam apprehedenda admodum veloces ac dextrx, vnde o%vAct/3uc eas Grxci vocamt, 
a.C0^ui\a/3uxp ftudium velociter quidpiam capeftendi . Raptam non protinus deferunt , fed prima' 

deponunt , 



Qrnichologias Lib.I, 


41 


ppdtu. tum demum abeunt, vt a Plinius refert . At Gaza , ex b Ariftotele pau- a Llb, 1 o. 

Io aliter : Rapta , inquit, non protinut ferunt , fed cum corripuerint & fu Fiulerint, deponunt, ex per- c*p-b. 
t&qfiam pondus requh fiunt . Ia n quo d occiderint, non eodem de loco ftatim deuorant,ne quis ^ lh ' 9 ‘ 
{abitus hoftis incurfus incautas deprehendat , & prada libere potiri prohibeat • fed explora- ^ or,c * 3 
tis prius ac refe&is viribus , prodam in nidum , velut in caftra , locutntp tutum deuehunt . 

Cum vero venationi fele accingunt, tum in alta rupe fedentes , & velut ex alta fpecula longe 
lateq$ profpeftantes , praedam obfemant , vt Icite hoc iphim quidam autor refert : Aquila in 
iublune elata, indeq,*cunaadelpiciens , ibidem paulifper contabundo volatu pene eodem 
loco pendula, circumtuetur & qua?rit, quorfum potifsimiim in prodam fuperne lefe ruat, 
j q fulminis vice . De cado improuifa ac inftar tormenti defcendens , fimul campis pecora, fnnul 
montibus feras , fimul homines vrbibus , vno obtutu fub eodem impetu cernens , num roftro 
transfodiat, num vnguibus necet, vel Agnum incuriofum , vel Leporem meticulofum , vel 
quodcunq,- efui plumatum vel lanatum fors obtulit . Leporem autem, vt tradit c Anftoteles, c Li h.p, Hi 
non ftatim rapit, fed expetat dum prodeat in plana , nec protinus de alto in terram defcen- ^ or ’ c ‘S z - 
dic . Quod ideo facit, vt tutior fit ab infidijs . Rapit hos vt plurimum anniculos , quorum 
Vt & Agnorum pulpis, iuxta Oppianum maxime delebatur, d vnde Homerus 5 d lliad.x- 

tdq diTOt; ufi 7 T r tTr!uq 

OV d id vvpfoav ipfiwm. 

A'p r /rd%wv « dpv dfaxRlw^ fi 7 Ttomx A ctycoov, id eft , 

. velut Aquila alte volans , 

Jffia defcendtt in campum per nubes obfcuras , 

Raptura vel Agnam teneram , vel timidum Lep orem . 

Teftudinesterreftres, quibus etiam mire afficitur, hac item ratione venari folet , eas non 
folii m in cibum, fed etia in medicamentu,(Ti forte a?gra eft) expetit. Ha? igitur femina? in coi- 
tu fup ina? iacent, quo perago , cum fe fe conuertere nequeant , tum Aquilis pr^da & alijs ani- 
maliDUS relinquuntur . Menedemus , vt eft apud e Diogenem Laertium in eius vita, Aquilam e L 'ib, z. dc 
a teftudinecapidicebatjprouerbialilcilicetdifferio: Non quod res in fe habeat veritatem, yitx p h\lo~ 
{ed vtoftendat, fortes ab imbellibus nonnunquam interimi : fic Leporem a boueeapi noftra- ' 0 $ 
tes dictitant eodem fere lenfu, non quidem velocitate, fed afturfic & Homerus Martem ce- 
lerrimum .1 claudo V ulcano co mprchenfum fcripfit : funt autem Menedemi h^c verba : 

3*3 KAtcntcT xpx %e/j Ttpos d&wcbv rctgfs , 

K it 7 rpdg mus xhrdg fipzgfi 
Deprehenfus olimeflab impotenti celer . 

Et tarda cepit tefiudo regem alitum . 

Has autem raptas e fublimi iaciendo frangunt,vt f Plinius teftatur:Nam unguibus comple- ^Eib.io. ca 
xa Se ex alto locum fpeculata idoneum , eas in laxum aliquod demittit allidendas^ vt hoc mo- p\ t . 3. 
do effracti te da, carne veicipofsit . Q^ua? lors interemit Aefchvlum poetam, eius diei rui- Aeichylus 
nam fatis, vt ferunt, pr.ediftam , leciira cseli fide cauentem . Sed fuit in hoc parum Aquilinis Poecaate- 
oculis Aquila , eam ad huius albicantem caluariam , laxum eife rata , demittens teftudinetn , 
miferumillumoccidit,vtveiobhancvnamcau(amoptimoiure poetis omnibus conueniat 
40 inuifimelfe. Aues ceteras hoc fere pafto perfequitur . Sane tam fublimis volat, vtfubfe f C( u us . 
omnes alias defpiciat volucres , quarum nulla cuin robore , tum pondere, & impetu ei par ei- 
fe poteft . Quod fi imprefsionem prima fruftra fecerit,ita vt petita Auis euadat celeritate, atq; 
inferior iffcum euitet, fiq,- eft ex genere non rapaci , puta Ardea, Anas aut Columba, tum abit s Lib.y.ca- 
libera,& periculum cum fuga,& metum cum fpe commutat . Sin aliud genus Aquilarum fu£- pit.16. 
rit,vbi eam pondere, atque impetu delatam uidet,tum viciifim audet eam aggredi, ciim fua? ce- h Excrci- 
leritatis,tlim illius tarditatis cofcia,tefte s Aeliano.Quod d nobis (ait h Scaliger) in Petrocoriys co - tat.231. ^ 
fpeclum ac ob [eruat um e fi acc id ijfe . Nam Falco ab Aquila appetitus , cum celeri dtlapfone fefe irruenti il- ^ CQ c l u ‘jr 
li fubtraxiffet , colle ci is cum animo viribus , aliquot rotationibus redintegratis vitro aggreffs in fugam com e 

pulit.Vn de non lemper fuperiorem e de, nec quauis prteda a le petita potiri eam apparet : Nam # 

^ 0 & de Cyminde,de quo * Homerus : ^aAsc/La , ivJpag di Ki fivd tv . id eft , ^ uud.p. 

Chalcida Dij perhibent, homines dixere Cymindem : Accipitvis 

licet viftoriam, Cadtnseam tamen &ipfi etiam viftori exitialem reportat . Tam acriter enim notam 
cum ipla pugnat, vt fepius amb^ deferantur in terram, alis fibi mutuo implexa, quo fit ut uiua» p u g n a cu 
in paftorum manus ambx deueniant . V erum hate, de hybride uidetur tradere Ariftoteles , de ^ u .. a * 
qua proxime erat locutus, etfi Gaza eam uocem omifit, in Grteco textu tamen reperitur . Vul- 0 Contra 
pes etiam Aquili impetum lupina excipit : Hoc & ipla Aquila, Aeliano tefte , cum in pugna q^dam a- 
contra nelcio qua? animalia liiccumbiqpr^ftat: nam fupinam fe ad terram abijeiens in hoftem nimalia . 

D 3 vngues 


42 


Vlyfsis Aldrouanetl 


io 


X® 


ungues dirigit: , quod cum hoftis proflare non poflit , in fugam facile compellitur . Sed tamen 
“ Polypu imbellem alioqui,& timidum no impune, uti de Cymmde quoq; retifiimus, capit, Ait ex 
1 Lib.j. ca~ hac hiftoria fiet palam, quam 1 Aelianus refert » Cum in fiaxum non admodum e mari eminens , Poly- 
pit. 1 1 . pus aliquando correpens afeendiffet , ibify explicatis brachijs fumma cum voluptate , quod frigida tempefias 

Polypus £ tepore filis calefieret , nefy fime in fixi colorem fi vertijfiet ( quod quidem ipfum cum ad dechnan - 

nvu-e detra ^ mo ^ en ^ as mA gft pifcibus infidius facere fiolet: ) Aquila acris & acuta in videndo ,pradam non 

xit & inter *l u ideffl(ibi futuram bonam paratam (fi promptam fibi , (fi fiuis pullis perfipicue cernens quanto potuit ma- 
fecit. ocimo alarum impetu in Polypum influit . Sed fi pifeis hic circumplicantibus Aquilam, fi pertinaciter 

adharefic entibus cirris in profundum detraxit , fi hofiem capit ali ffimum fimul interfecit : qua quidem ceu 
Lupus hi- Lupus hias, (vt efi in prouerbio) inani fpedelufa deinde in mari monua fluitabat. Id ideo accidere exifti- 
uerU 10 " m< W 1 alas quafi loris quibufdam vinftas explicare nequeat.Sed illud fatis admirari nequeo, 

k Lib. Pro- quod k Ambroiius Nolanus refert, Sturnorum conglomerantium turmam Aquili pauorem 
hle.i 1 4. incutere , quo minus illis inuadat , aut rapiat , cuius verba , quod infolens quippiam narrent, 

hic libuit adijeere : Speci ante , inquit, Ferdinando rege Alphonfi primi filio forte fupra molem ,fiatio- 
nemfo Neapolitanam , ad turmam Sturnorum ingentem aduolauit Aquila , cuius prafentia perterri- 
ti Sturni, veluti figno dato, omnes quoad fieri potuit ,fbi baferunt volando, grexqf omnis adeo ccmpaffus 
erat, vt Aquila nullo paclo auderet quenquam eorum inuadere . Jfiuinetiam illi vnd atque arclim volantes 
femel atque iterum circumiere fub Aquila infdiante , ac deinde rcclo volatu f allio fubfugierunt nemine eo- 
Anates rum offenfe , nec illos etiam Aquila infecuta efi . Qu£e res , fi apud alios, apud me fidem non habet, 
quomodo Audio tamen Aues aquaticas , ac Anates in primis vifa Aquila fimul quoq; cogregari in aqua , 
acoetium & in Aquilam demerfo capite aquam fpargere , atque ita accefiiun prohibere . feliciori lane 
hibeant^' f ucce ^* u > c I llamu t s maiori ingenio, & audacia, quam viribus,Tauros in Cra;ta inuadit, 1 Aeliano 
1 j_£l'* ccl atteft ante, Interea cum Taurus fie abijeit adpaflum,tum exinfidijs Aquila inceruicem inuolans, crebras 
pit.39. illi, fi acerrimas plagas roltro infigit .Ille tanquam a filo excitatus, primum incenditur adeurfum, dein- 

Aquilc pu- de, qua pote fi fefie in fugam confert . ffiuamdium plano fi Habili loco fertur , ab Aquila molefiia requie- 
gna cum., fi it ; ea nimirum , quoad in planitiem excurrit , nihil illi exhibet negotij,ac quieta volans illum acerrime 
T auris . obferuat, quacunque ingreditur . Cum illum proxime ad pracipitem .locum ac declinem accejfffe videt , ex- 
Aquilae pu plicatis in orbem alis, illius oculos quatit, fi ea qua ante pedes fiunt , nihil illum prouidentem, vi magna pra- 
gna cuitl, dpitem agit, laniatu^ ventrem appetens, quantum eius cupiditas fert , nullo deinde negotio , prada potitur . 
^Lib i o folertia Ceruos quoque ingenti confidentia ac animofitate adorta vincit . His enim , vt 

eap 4* * author eft m Plinius multum puluerem volutatu colldlum infides ipforum cornibus, excutit in oculos, eius 3 O 

Draconis orA pennis verberans , donec in rupes pracipitet . At acrior efi cum Dracone pugna multo jp magis anceps 
pugnacum etiamfe indere , Hic Aquila con fellatur oua auiditate malefica , at illa ob hoc rapit vbicumq-, vifumDra - 
Aquila. coneni. Ille multiplici nexu alas ligat, ita fe implicans, vt fimul decidant .Hac pugnam n Nicander de- 

In Drymu feribit his verbis : In Dryinum ferpentem fupramodum excandefit regia ales (^Aquila, ad vifum vbicun- 
excacjefcit Draconem confeHim aduolans , fi in f efi 0 cum eo animo dimicans , quamprimum in fiylua pafic entem 
n jj^Thc con fpexerit, quandoquidem totos nidos defirtos fecerit fpoliarit, diruerit, vafiauerit, aque cum ipfius Aqui - 
nacis U facturas , tum mitia oua lancinans . Emmnero impetu quodam ex inopinato fuperueniens , fi cytucm fi 

Leporem leuem facile. Draco extrahit ex recens deprehendentis vnguibus, ex arbufis, fi fruticibus, quibus 
abditus latebat, forte fortuna profiliens : fied is malum declinat . ibi tum pro conuiuio acriter decertatur . 
Inter im Lepus fefie in fugam dat. Sed hinc inde volantem alitem nequicquam infequitur in fipiram contra- 
ttus, oculos (f in CAquilam retorquens fufpicit ,quod in fublime elatam attingere non pofft . Hanc defcti- 
ptionem feu pugna: hiftoriam,idem carmine reddidit non inuenufto : 

Frouocat hunc vero finium Ionis ales ab athra. 

Plumea colla tumens, fi quando in valle repertum 
Pafic entem videat . Tpamque hic populatur vbi^ 

Nidorum pullos , diffringens dentibus oua. 

%^Afi Aquilam, rapuit Leporem cum aut vnguibus hadum 
Forte Draco fur gens denjo de cefpite,prada 
Nudat , fi hac volitans , dapibus pro lurida pugnat ; 

Hic fequitur fruflra delufus prapete curfiu » 

Contorquens orbes ac toruo lumine cernens . 

0 Jliad. At . Idem certamen 0 Homerus ita depingit : 

Anis enim ipfis venit tranfire promptis , 

Aquila alte volans finiflrorfium populum impediens 
Cruentum Draconem ferens vnguibus magnum 
Vinum adhne, palpitantem, fi nondum oblitus efi pugna : 

Incidit enim ipfitm tenentem in pettore circa iugulum 
Pxuolutus retro , hac a fe mifit humum 

Dolens 


50 


Ornithologia; Lib. L 


43 


p Lib. i. 

Diurnat» 


IO- 


q ZJ&.i i. 
Acncid. 


2,0 


x III. 4. Mo* 
tamorph . 


Dolens doloribus , 4«/?;» z/z z&^Vz/ multitudine^ 

Jpfa autem clangens volauit flatibus venti . 

E$ p Cicero: 

Hic Iouis altifoni fidito pennata fate lies „ 

Arboris e trunco ferpentis fauci amor fit , 

Stibbigit ipfaferis transfigens vnguibus anguem 
Semianimum, & varia grauiter ceruice micantem* 

Jfiuem fe intorquentem lanians, rofirofa cruentans, 

Jam.fatiata animos, iam duros vita dolores 
Abijcit efflantem, & laceratum affigit in vnda % 

Seq f obitua Colis nitidos connertit ad ortus . 

Hqs<$ imitatus q Vergilius : 

Vtfcvolans alte raptum, ciimfulua Draconem 
Fert Aquila, implicuit pedes, atque vnguibus hafit ^ 

Saucius at ferpens fnuofia volumina verfiat , 

Arrettistf horret fiquammis, & fibilat ore , 

Arduus in fur gens, illa haud minus vrget adunce 
Luclantem rofirofimul athera verberat alis „ 

Nafo r idem aflerit : 

Vtfy Iouis prapes vacuo cum vidit in aruo 
Prabentem Phoebo liuentia terga Draconem t 
Occupat aduerfum, neu fena retorqueat ora , 

Squammigens aut dos figit Cerni cibus vngues . 

Vbi Poeta Aquila? aftum in opugnando Dracone optime defcribit, quem imitatus uidetur 
ftofter r Ludouicus Arioftus Rogerium Aquila? comparans, cuius uerfus propter uenuftatem, * Cm . 1 0o 
non poniim praeterire : Stan.iop 

Come di alto venenda Aquila fuole , 

Ch' er rar fralerbe visio habbia la bifcia, s 
O che fi ia fopra vn nudo faffo alfiole , 

Doue le fpoglie doro abbelh t, e hfcia } 

^ < 2 , Non afjahr da qtiel lato la vuole, 

Onde la velenofa fffia , e firifcia ; 

Ma da tergo la adugna, e batte i vanni s 
Per che non le f volga, e non t a%zanni . 

Item rurfus 1 Ouidius in fabula Salmacis , & Hermaphroditi : * Metamov 

Implicat vt ferpens , quam regia fuflinct ales p/ ;0 y; ^ 

Stiblimemcfl rapit pendens caput illa pedes fc 
Alligat , & cauda fpatiantcs implicat alas . 

Albertus hanc Aquilae cum Dracone pugnam negare velle videtur, vbi fcribit . u Ariftote - 
les videtur dicere Vulturem cum Dracone pugnare, quod falfum efi . Imo potius Ariftotelem hoc fcri- 
pf ile falfum eft,fed Auicenna aut huius interpres V ulturem cum Aquila faepe confundit. Ad- 
4° dit Albertus : Non omnis quoque Aquila cum Dracone pugnat . Sed quoddam AquiU genus ejfe paruum, D raco ^ 
quod venetur Serpentem quendam, qui generali nomine Draco appellatur . Verum qua rationefultus berti. 
iple tantorum virorum authoritati refragari audeat, equidem non video, praefertim cum ip- 
(emet alio loco, velut fui oblitus , dicat : Aquila etiam cum tyro ( id eft vipera ) & Dracone pugnat Aquil$ pu- 
pro animalibus qua aliquando venantur, dum alter alteri pradam eripere conatur . Sane paruum illum 5 na CU]m - p 
quem ipfe Draconem communi vocabulo dici affirmat, Serpentem . animalia venari non eft X lpera 5 & 
verifunile . Dracone - 


ANTI' 


44 


VlvfsisAldrouandi 


ANTIPATHIA. 



A M vero internecino odio fe mutuo profequi Aquilam & Draconem,ex 
diftis facile eft colligere, ob innatu fine dubio & contrarium quedam animi 
affectum, quem Antipathiam vocant Philofophi.Qualem in plureis alias ge 
rere Aquilam animanteis in fequentibus latius declarabimus. Quamuis Dra 
conem odifle videtur propter victum: Na Serpentibus vefeitur Aquila . Hu- 
Aquita cu iufmodieidifsidiumacinimicitiacum01oribusintercedit,quiauthore a Ari 10 

Oloribus ftotele, Aquilam repugnantes vincunt,fi pugnam coeperintripfi autem nuquam nifi prouocati, 
pugna . inferunt pugnam . Idem b Athenaeus refert ex eodem Ariftotele, fed in numero lingulari , V e- 

* 9. HiHor. rum hic in numero multitudinis Cycnos Aquilam (iiperare feribit. Hoc quidem eu: verifimile, 

* dc b Cycni plures cum iint Aues gregariae, Aquilam vnam aggrediantur. Sin vero aliquando vni- 
bnofoph ca cum Cycnum ab alijs lemotum reperent Aquila, non eft mirum, fi eum uincit,quod c Ariftote- 
pt.f.6* ' les alibi teftatur, cum ait. Cum Aquila pugnat Olor , nutrit eam fepius . Vbi pro (nutrit) male 

* Lib.p, Hi quidam (uincit ) legunt . Hanc rem Albertus confirmat $ Si qua ( inquietis). Auium rapae tum, vt 
ftor.cap. 1 . V ultuY aut Aquila Cycnos adorta fuerint , acriter fe tutantur , ipf tamen nunquam pugna authores , alias 

vincunt, alias fuccumbunt . Aliquando infectantibus nobis cum multis alijs amicis Aquila & Olor inuicem 
confixerunt , vterq ; in aerem eueftus adeo fltblimii,vt neutrum vifu afjequeremur . Pof duas horas vterq ; 
d , delapfus, Aquilam Cycno fuperiorem animduertimus , qua famulo nofiro , vt Olorem caperet 

•! fjC f* / . -pv 4 rl n 


, accurrente , 


baid. 


fuga arrepta auolauit . De hac pugna d Statius : 


30 


e Lib. g. 
Tbcbaid „ 


Clara regione profundi 
Aeteres innumeri f afuerunt agmina Cycni , 

Siue hos Strymonia Boreas eiecit ab arCto , 

Seu fecunda refert placidi clementia Nili : 

Fixerunt curfus , hac rere in imagine T hebas. 

Nam fefe immoti gyro, atque in pace flentes , 

Ceu muris, va/lofy tenent fed fortior ecce 
Aduentatper inane cohors, feptem ordine fulm 
Armigeras fummi louis exuit ante caterua 
Intuor , lnachiyfnt hi tibi ( concipe) reges . 
lnuascre globum niuei gregis, vncaq, pandunt 
C adibus ora nouis, & f nidis vnguibus instant , 

Cernis inexperto rorantes fangume ventos i 
Et plumis fli liare diem ? &c. 

Et f rurfus : Nec fegnius ardens 

Accurrit niueo quam flammiger Ales Olori 
Imminet magna trepidum circumligat vmbra . 

r Lib. The - Et f rurfus : Vtqfen victorem fulminis albus , 

baid.c.p. . Ciimfuprarejpexit Olor, cupit hifcere ripam 

Strymonos , & trepidas in pectora contrahit alas . 

Nec temere hifcere ripam Poeta dixit, nempe vtfe fubmergat & fugiat Aquilam . Mirum 
s Lib. 5 . dc fanc ( vt inquit ) 8 Oppianus ab ea vinci fa? penum ero, ac fuperari tam pugnacem beluam . Eli 
pifabus . , enim,tefte Ariftotele, referete h Athenio, Cycnus foecundus & pugnax . Nam mutuo pugna- 
H Ll ' 9 i^ tes interficiuntur . Beroaldus capitalem quorundam inter fe inimicitiam exprimere volens, ab 
no f°P" l ft' ca his volucribus exemplo petito, fic ait : 

¥ lt ' 1 * Vtque Aquilam Cycnus, Congrum Murena, Camelum 

Odit Equus, &c. 

Eodem modo Aquila cum Auicula Trochilo , cui & fenatoris, & regis nomen eft, pugnare 
Aquilae & fertur, 1 ut Philofophus tradit, ideoq, cum ea diffidet, fi credimus, quoniam Rex appellatur ^ 
Trochili Auium . Quare vt regni affeff atorum extremo perfequitur odio , quanquam non is eft hoftis , 

pugna^ . cu i us yh-es metuit Aquila . Nam Trochilus imbecillis eft & fugax, folertia tamen & ingenio 
Lib. d<LA proditus, fruticetis & cauis abdit fefe,vt a potentiore facile capi nequeat. Hinc k Baptifta Man- 
ij . anan. tuanus , aliquid a primo fuo inftituto mutatum defignare volens , ita a funilitudine ab harum 
natura duCta, ait: 

lib. 5 .Alpho C ) cm infejta Aquila , difeordia nulla eft 

CumT rochilo , licet hic faflns } nomen ^ fuperbum 

Eegis 


4® 


Qrnithologias Liber I. 


45 


nim 


Regis (jr immeritos AquiU indignetur honores . CumG rui- 

Nec cum Gruibus eis fatis conuenit, H# tamen ab illis fbleitia Sc ingenio fuperantur . Ete- bus no co- 
n cum Grues e Cilicia migrantes, montem Taurum Aquilis plenum parant tranfmittere, j^ mt Ac L ul 
quibufdam lapillis, quo vocem cohibeant, in os fumptis noftu tacite tranfuolant, atq; ita de- ^ r ' ucs 0 
ceptis Aquilis tuto traijciunt . At ciim fe ab Aquila impeti perfpiciunt,in orbem confiftunt,& m0 ^ 0 c „ n . 
contra&a? in finum , & tanquam acie inftru£ta fpeciem pugnae oltendunt ; quare Aquila tK i Aqui- 
regreditur. Idem Auferes ab Aquila fibi metuentes cinn Taurum traijciunt , facere<teftatur lasfe de- 
Plutarchus 1 & ex eo Ammianus Marcellinus. Pugnat & cum Ardeolis Aquila, vt ex m Arifto- fendant . 
tele dilcimus . Nam ha? Aues vnguibus freta! non verentur eam adoriri , & tam acriter dimi- Anfer “ 

J0 care,vt in confli&ufepe moriantur. Cuin Ciconia frequenter dimicandi caufam habet, quod ^b°Aqui£s 
vna comedat oua alterius, Ciconia Aquilam (vt vult Albertus) potilHmum irifequitur tempo- ie c | c f eil _ 
re pullorum , & fi fola non fufficit, plures alias fibi adhibet pugnae focias , Hxc rolfri mucrone dant . 
multum valet. Eandem ob caufam lumino odio perfequitur Sittam & Subim , quod & ha? x Tom.i.li. 
Aues Aquilarum oua frangant . Hoc etiam de Scarabaeo in tabulis referetur. Bellum & initui- ^ c ^tinulU 
citiam haudleuem gerit cum eo Accipitrum genere, quem Hierofalconem , item cu eo quem * 
Falconem montanum vocant, Hic Aquilam magnitudine,moleq,- corporis haud inferior, pre- 
lio aliquando fternit.V ulturem veluti edacitatis aemulum, & homotechnum odit maximope- jeoHs*. 
re,de quo n QjCalaber , Et imbellibus y inquit, Vulturibus fimiles gradum fijiere non audebunt , quos in m 
fugam egit Aquila omnium Anium prajlantiffima , c]tm in montibus greges a Lupis deieftos dilacerant . sior.c.i. 

zo Rapaces omnes, vtcarniuoras, inimicas habet, eas capit aliquando, maxime cum videt geftare Aquil? pu- 
lora pedum, id cibi aliquid elfe exiftimans . Alioqui in deferto, vbi & fera? funt, & fine loris, eas g na cu Cl ~ 
non folet aggredi.Quare vt hoc periculum euitetur,non nifi ademptis loris tam Aquila, quam ^ onla . * 
alia ex rapacibus cicurata in praedam emittenda eft . Denique omnes in vniuerfum ; Aues tam 
rapaces quam non rapaces Aquilam extimefeunt , adeo vt illa, qua eam aut viderint, aut audie- ^ infefta. 
rint die, ad praedam non aufmt prodire , vt Plinius tradit ita vti 6 c Draco ipfe clagorem Aqui- Aquila cu 
Ix audienSjterrore perculfus intra latebras fuas mox mox fe abfeondat . Re£fe igitur Ariftote- quibus Ac- 
ies Aquilam dicit nullum habere animal amicum, plurima inimica,Quidam,inter quos Alber- cipitnbus 
tus, non verentur dicere , omnia , Neque tamen ideo (fatim exift imandum eft inter ipfam , & P u S"j Ct * 
Omnia ea, quae perfequitur animantia, Antipathiam quandam elfe propriam, nempe innatum V ulrureiu! 

• illud , & maxime occultum odium , quo percita omnibus aeque animalibus bellum indicat, & oderit . 

^ non potius euideiite aliqua caufa dufta ac incitata, vt cum pedibus pradafor aduncis n Llb. i-Pa 

Depofuit nido Leporem louis ales , vt ait ° Ouidius; aut qum vt p V alerius Flaccus : ralipom. 

altum louis armiger athra O mnes A- 

Aduenit, & validis fixam abripit vnquibus Amam c ues Ac l Ut ^ 

denique quamuis alum AqiiilSnon 

V enatrix pradam rostro meditatur adunco ex 0C |j 0 om 

alituum regina.? . n i a p er f e - 

Nam non magis ea odifle dicitur, quam Ga]lushordei,autfrumentigranum, Pyrrhocorax quianima- 
panem, Picus uermem, Canis Leporem, Vulpes Gallinam, aut homo Turdu & Perdicem: quae Ha_, . 

,^ 0 nihilominus omni ftudio con(eftatur,non vt taquam de hofte mortuo gaudeat : verum ut uo- ° Li.6.A4e 
luptatem ex fimili praeda ftimulata fame & cibum capiat, huius rei argumentum fatis manife- ^ m 

itum eft, quod omnia occifa comedat . Probat hoc cum natura eius , fi ullius alterius Auis,ma- ^ 
xime (ane rapax, Ium vniuerfilis omnium, prafertim eorum, qua? uincere poteft, perfequutio. Aquila cur 
Nam & Rex dicitur Allium , non quod verum imperandi modum imitetur , fed potius a uio- re x 
Ientia,& tyrannidemua omnibus dominatur, dum omnes opprimit, dum deuorat, dum omni- 'tur . 
bus hoftis omnes habet pro hoftibus. Non iueriin tamen inficias fibi cum quibufdam Antipa- Ac l ui h an- 
thiam & internecinum ii itercedere odium, fed cum paucis admodum, nempe cum Dracone apathia c,t 
cum Olore, cum Cymincie,cum Subi Scc. Ad antipathiam illud quoque procul dubio eft refe- lto 

rendum,quod quie lerpe ntibus impune vefeitur, & a Dracone uiftrix ill^fa abit , innoxio lio- q 
mini (ymphyto interimitur, quod q Aelianus (criptum reliquit. Denique nulla re tam liquido pit. 46 .des 

* Aquilas a multis Auibus naturali quodam dilfidio diftare patet, quam eo , quod quidam refe- Anim. 
runt,fi modo uerum eft, nempe quod non modo pr^fentem & uiuentem,ceu reginam exterx 

Aues & multa alia etiam animantia extimefeant : uerum quod Sc penna? eiufdem , quafi deri-. Pennarum 
uata quadam odi) illius parte in partes exanimes cum alijs pra?fertim Anferum , aut Columba- Aquil? an- 
rum pennis communem locietatem haud quaquam ferant, fed ipfe incorrupta atque integre, «pathia di 
alias fibi admixtas corrumpant, quod in pharetris probafle afierunt . Qj.iibufdam tamen aflter ali ^ s P enis * 
uifum eft, qui dicunt idem accidere etiam non coniun6tis,& (eorfim afteruatis utriufq; pennis. 
Sicciorum enim animalium partes ficciores,& minus excrementitias efte , atq; ideo diuturnio- 

ress 


4(5 Vlyfsis Aldrouandi 

res* econtravero humidiorum. Sylueftria autem omnia man{uetisficciorafunt,cumquod 
exerceantur amplius, tum quod pabulo ficciore & minus copiofo fruantur , Non defunt, qui 
contrarium allerunt, fcilicet quod, quia carnes, quam fruges fmthumidiores, ideo non potu 
Temperies opus fit, quibus vidfcus eft e carnibus . V erum vtcunq; ea res fe habeat, certum eft Aquili na- 
Aqiuk- , turam calidam ede, & ficcam admodum , ideaq,- corporis partes denfas , duras, & corruptio- 
ni minus obnoxias . Albertus quidem profitetur, pennas plures Anferinas ab vna Aquilina 
confumptas, fefeexpertum ede . Sedfi natura citius pereunt Aufer i na-, neque vere aut pro- 
prie ab Aquilinis eas deuorari , ac interteri dicemus , nec occulto aliquo , ac ingenito dilfidio 
feu antipathis id attribuemus . Experiri poterunt curiofi, Anferinis pennis alijs leorfim fepofi- 
tis,alijs cum Aquilinis commixtis, yt videant pari ter, nunquid lis vel ilis priores contabefcat. io 

DE MORBIS AQVIL/E. 

S A V C I S S I M I S Aquila morbis obnoxia eft.Horu praecipui furit, vifus he- 
betudo, pennarum cams,& roftri nimia aduncitas, qu^ extremo iam lenio vi- 
< 9 :um impedit, V nderecfe a Plinius non sgritudine,fed fame Aquilas ait op- 
petere, in tantum fuperiore accrefcente roftro , vt aduncitas aperiri nequeat , 
Quod vero hsc sgra medicata ad iuuentam redeat , authores vno confenfu 
- Lu ^ rpy produnti& v Io. Baptifta Porta ea ob caufam ad cutis hominis, mutationem iq 

fog.c.13. eam prodelle aderit. At de modo alij aliter fentiunt. Mihi quidem nulla ratio tam probabi- 
Aquilaquo lis huius mutationis ede videtur, quam qus de mutatione pennarum intelligitur . V identur 
modo lene enim Aues, qus pennas mutarunt , quod Vt plurimum faciunt rapaces, vt in Aquilis & Ae- 
am mu- c ipi tr ibus prsfertim obferuare licet , renouari ac velut feneffa depofita reiuuenefcere . Quam 
c Cap.prlm. c l LU<L lem fententiam varijs Sacrs feripturs locis confirmare licet.In primis vero illo c Miches 
Pfal. 102. Prophets, Dilata caluitmm tuum fient Aquila . Item altero d Dauidis vbi ait : Renouabitur vt Aqui- 
Serpenres U , iuuentus tua . Ita fane etiam Serpentes quotannis reuirefeere dicuntur, cum leberidem, id 
fenedtaim, eft, pellem veterem , quam inde & fpolium & fene£tam , nec non exuuium vocant, exuerit . e 
exuunt . Diuus vero Hieronymus , iuuentutis in Aquila renouationem hoc pafto deferibit : Aquila vbi 
Tom .4. in confenuerint , grauantur penna , ef 1 oculi : filuarit illa fontem , erigit (f pennas , calorem in fe colligit 
■ C ' in eo modo fanantur oculi , in fontem fe ter mergit , atque ad iuuentam redit ; vnde in f Pfalmo . Renoua- 
'Pfal. 103. biturvt Aquila iuuentus tua. In eundem hunc locum § D.Auguftinus feribens, multo aliter id 
U j n eodem rece-nlet. Dicitur Aquila ciim fencclute corporis prejja fuerit , crefic entis rofiri immoderatione os ape- 
Tfalm . rire , & cibum capere non pofic . Itaque modo quodam naturali in menfura quafi reparanda iuuentutis , 

i^Aqtiila dicitur collidere ad petram ipfium. quafi labium fiuperius , quo nimis crefic ente , edendi aditus clau- 
ditur , atque ita caret prioris rofiri onere , quo cibus impediebatur , accedit ad cibiim , (f omnia repa- 
rantur 3 erit po(l fene flutem t an quam iuuenis Aquila, redit vigor omnium membrorum., nitor plumarum, 
gubernacula pennarum 3 volat excelfa fiicut antea ; fit in ea quadam refurreflio . Quod autem lupra 
modumvnguium,& roftri redunci vitium ad faxa illidendoemendet, & verum , & reipfa 
h In Com- compertum ede teftatur Albertus Magnus , Rabbi Rahadias,tefte h Rabbi Dauid , hiftoriam 
mcnt.c. 4 1 . Aquils reuirefeentis ita refert ' Quolibet decennio ad, centum annos vfqtie ignem element arem petit , 4 ° 
Efaia* cuius calore fupra modum accenfia , in mare fefe dat pracipitcm ,fiufrenouat , pluma nona repullulant . 

Centefimo vero anno, ciimidtentet facere fdefiituitur viribus , quare cum e mari pracipitata refurgere 
nequeat , ita tandem emoritur . Alij hanc rem ita referunt , Cum feneffa grauatur, fuper nu- 
bes, quam poteft, volat fublimius ; vnde Solis calore hebetudo, & caligo oculorum confu- 
mitur : ipfa mox impetu fa<ft o in iplo adhuc caloris feruore , aquis fi igidifsimis tertio immer- 
gitur, atque inde refurgens , ftatim nidum petit, vbi inter pullos iam capturs aptos quadam 
quafi febre correpta, cum fudore quodam plumas exuit, a quibus donec pennas , plumasq, 
refumpferit , fedulo fouetur , & palcitur . Etenim naturalis 5*0^7«, & erga parentes pietas , 
quam non minimam infeuide naturam brutis confpicimus , in Aquila prscipua eft, ac fingu- 
Cicomae a- laris . ficuti & in Ciconia , qus parentes fenio iam confeftos , ac fi ipfi pulli eflent, educare , & 50 
moi eiga_, nutr i re fblet, non ingrata acceptorum beneficiorum memoria . Cum enim fenes iam effbets 
pu os uo • v i r ibus rapinas amplius exercere nequeant jitaq; a iuuenibus , ijsq,- maxime rapacibus ,& ro- 
‘ Ll 1 s-.Dip buftis auxilium petere coguntur . Hoc Epicrates apud 1 Athen^um his verfibus , quibus in Lai- 
nofophx. 10 dem meretricem iam anum ludit , apte admodum expreffit ; 

Mtbi videtur id perpefia , quod 

Solent Aquila, nanq ; ha tuuenes cum fiunt, Oues , 

Lepores carpunt arduis ex montibus, 


Tulere 


Ornithologue Lib. I. 47 

T uler e fublimes quos pedum robora * ' - 

Vbi fenetta mox gr Attis comprcfferit , 

Iuuenes volantes quaritant acia famcj> . ■ . 

Ad eundem fere modum , quo diximus, k Albertus ex loracho , & Adelino autlipribus fenem k Llb.13.de 
Aquilam recreari iuuenta refumpta refert, licet eius rei periculum fecifie neget, cum ait : Dl AnimaU . 
cmt fenem Aquilam eo tempore , quo pulli iam adulti volare poffunt $ ficubi deprehendat fontem clarum , & de. Aquila . 
late fcaturien tem,refle fupra illum in fublime efferri, vfque ad tertum agri regionem , quem in Meteoris 
aflum vocaitimw$vbi cum incaluerit, it a vt fere exuri videatur ffuhhbdemijfis , retraftiffe alis in fontem 
frigidum illabi, vt a frigiditate forinfecm adflringente, calor internus augeatur: tum fonte reliffo ad nidti 
fuummn procul di flantem aduolare , & inter alas pullorum t ellam refolui in fudorem ; (ffic cum veteri- 
bus pennis feneftam exuere, indui^ mnis ; interea vero dum renata fuerint , nutriri prada pullorum . Ad 
hac non habeo, quod dicam, nif mirabilia natura ejje multa : in duabus quidem Aquilis , qua apud, nos ale- 
hantur,nihil huiufmodi obferuaui . ; erant enim illa cicur es , & ad modum aliarum Auium rapacium muta- 
bantur . Hoc eiiimuero Accipitri in genere tribuitur, vt anno fus iam Ipirante Auftro Solis ra- Acci P ltcr 
dijs alas oppandat, vt tepente aura pori cutis aperiantur, penna?q; relaxata? veteres, excufia? ex- II 

cidaut, nonis fuccedentibus.Quod lpfum fane facne litera; di ferte teftantur ore 1 lobi dicentis ; ret t 
Nunquidfp Deus ) per fapientiam tuam plum ffcet Accipiter , expandens alas fiias ad Aujffrum 1 Prsete- [ Cap, 39. 
rea quemadmodum domefticus Aceipiter,cui, vt pennis veteribus exutis no use fuccrefcant,in Th?naccc 
loculum quendam ,feu a?dicuiam reclulo , fi quid cibi venenofi exhibeamus , vt ferpentis car- vis • 
nem, citius, ac facilius renouatur (Nam Tyrorum vfu , ex quibus antidotum illud pneftantifli- 
iojxintn Theriaca confici tur,Elephanticis, Leprofis, alijsq; cutaneis vitijs deturpatis priftinus de- 
cor, 151 Galeno tefte,reftituitur) ita etiam Aqu% lerpentum paftum,quo deledari folet,ad plm m The- 

melcendum denud , priftinumq; nitorem recuperandum, haud parum conferre, non temere n ff CCLa -d Pi~ 
quilpiarp exiftitnare polfit , V nde ha?c tria, nempe flatum Auftri , & Solis radios ( addunt quiJ oncm ° 
dam, calorem motu, & agitatione corporis, dum fubliini is volat , comparatum ) vim denique 
veneni ad reparandas vires, ac iuuentam inducendam plurimum facere verifimije eft , Veriim, 
vt lerpentum efus hac i 11 parte Aquila? falubris eft, ita idem caufa eft incommodi illius , quod 
in vifu perpeti tur.Nam in tanta virium & annorum iafturahaud facile poteft illam, quam am Aquilae u£- 
te iuuenis adhuc digerebat, cruditatem concoquere; vnde crafiis uaporibus ad caput elatis ocu- j. us fi uomo 
los fuffundi contingit, cui afFe<ftui,lolari lumine ex prselcripto natura, eo, quo fupra retulimus, do cprpim 
30 modo mederi folet, Verum fenio decrepitis iam fuperius. roftrum vftjue adeo recuruatur, ut Aquili ro- 
tandem fame pereat. Hinc fabula fidem inuenft, qu^ id ideo accidifie ait Aquili, quod olim ftn curui- 
cum homo efiet, Hofpiti iniuriam fecerit , Idem ex Ariftotele Aelianus paulo aliter refert : La- tas qua no- 
tio fuit,qui in Aquilam mutatus, vncis vnguibus uidetur . Hic in fene<fta,roftro eius ob nimiam xa inferat . 
aduncitatem reddito inutili,hanc poenam, famem leilicetob vitam, dum homo efiet, crudelia 
ter peraftain fubit,& infuper Scarabeorum odium. In fenecla ergo cum cibum vorare nequit, 
forbere cogitur, vnde natum prouerbium, Aquila fenettus, in (enes bibaces exprobratio , quippe Aquila? Se- 
quod amifia edendi. facultate, edentuli humorem affidue forhilleiit, & uitam pertenui illa ope ne6tus jP- 
aliquandiu protrahat , Hinc n Terentius: Vifa vero ef, quod dici folet. Aquila fenettus , Verba funt Per ' Dium * 
Syri adulantis hero, quod ftrenuc bibifiet pridie in canuiuiq'. Peculiaris enim lenibus eft biba- J** Ucau- 
citas, & umofior fenilis £etas:nam uinum minuit leneftutis moleftiam , eiusq; ficcitatem, & fri- 
giditatem humiditate, ac caliditate temperat,Hinc Plato iuuenibus nullum, uiris moderatum, Vinum fe- 
lenibus largiorem uini ulum, concedit , Et fane uinum lac fenum vulgo eft , & dicitur , Dicitur nlbll$ ” ia ~ 
etiam idem prouerbiu ^lio paulo leufude bis, qui in (enefba meliores funt, non quidem IJ^on- con ” 

te, quia nofint , led quia ob «tatem inepti praua agere nequeant, uti tum nidum uit^q,- condi- 
tionem mutant Aquila; ob roftri incuruationem innoceutiores . Solet & ilbec dici paroemia 
Aquila fenecla , Corydi iuuenta de uiridi , & cruda leneda ; qua? aliquorum ignauae.iuuenta? pr«- 
ftat.Nam Aquila anus pr^ftat Corydo auiculx etiain xute integra . Huius fententia? funt illa 
fapientis Gra?ci ; 

Illa feneclus gr altor, qua parilis iuuenta , 

Illa iuuentm grauior, qua fmilis fenetta . 

Eft autem notandum,qubd°Aelianus,ubi fafeinatium oculos etiam beftias etfi omnis rationis 
expertes, arcana ac mirabiliquadain ui cauere Icribit ; Aquilam quoque gentili fuo lapide ^ti- 
te contra falcinationem fe tueri teftatur, Pr^ter hos, quos recenfuimus aftedus, quidam phty-* 
riafi quoque,leu pediculari morbo Aquilas quandoque infeftari Icribuut , hae fortafie de cau 


5Q 


q Liib.i.ca. 
3$.dc Ani- 
mal. 

Pedicula- 
ris morbus 


fa, quia pulueratrices no lunt, quemadmodum Perdices, Gallin^, Phafiani &c. qu^ eidem ajio- 
qui malo obnoxi^ in puluereuolutat^ fibi medentur . Quandoquidem uerb iam Aquilam ad Ac * m x 
extremum lenium, imo ad ultimam uit^ metam perduximus, ut quemadmodum ipla fua uita, 

ita& 


48 


Vlyfsis Aldrouandi 


ita & nos quoque eius enarratione defuncturi, extremam manum imponamus, colophonis vi- 
ce hofce verfus ignoti cuiuftiam Poeta; , qui capita fumma totius Aquilina vita; comple&un- 
tur, memoris caula adijcere libuit: • V y • 

Aquilinas Alta, volat, ma.net in petris, rofrum terit, eft rex , 

vita; breuis Venatur, ieiunat, habet gemmam , rota Solis 

deferiptio » £0/4 probat pullos, lambit, fonte innouat alas , 

Fulutty videns vngues, pifces,pradatad clangit . 


HISTORICA 


SQ 



rus amor, 


tritus , 
h Lib.+ 


V' M ea, qua; de Aquila fparfim,& apud diuerfbs authores leguntur, hifce qua; 
hadenusde natura eius ac indole , totiusq,- vita; ratione dida funt, tam ardo 
vinculo colligentur, vt commode ab his diuelli nequeant, quippe qua; vel po~ 
tiffimum Aquila; ingenium , mores , eiusq,- ingenitas , ac naturales affectiones 
offendant. Itaque hiftorica qimlam hoc loco fubnedefenon ab re nobis vi- 
Ium fuit . Sunt autem pleraque huiufinodi , vt lingularem quendam affedum 
pietatis,ac amoris erga hominem, vt vel in benelicio collocando benignos, vel pro accepto fele 
gratos declarent. Ex quibus lanc quanta ipfi cum reliquis animalibus antipathia eft , tantam e 
Aquili in conuerlo cum homine lympathiam intercedere conftar. Gratitudinis praeclara; illud eft, quod 1Q 
e mi referunt in Sefto educatam a virgine Aquilam, eamq, libertate donatam , hanc duplicis bene- 
r,r,r \ ficij gratiam retuliffe, primo ut Aues,mox etiam vt venatus virgini agger eret. Quid -quod cum 
virginem diem obijffe, iamq,* rogum exurenda; extrudum vidilfet, in accenfam pyram fele 
iniecit , & fimul conflagrauit, quippe qua; pari fato interire, quam altrici domina; fuperuiuere 
latius habuerit . Hanc ob caufam incola, quod vocant Heroum , in eo loco fecerunt, appella- 
tum Iouis,& Virginis , quoniam illi Deo ales adlcribitur. Si quis tamen a veritate hoc alienum 
3 Lu io.c.5 p L1 tet, a Pliniuinhuius rei authorem mendaci) infimulet, per me licet, penes quem fidem eius 
Aquila Pyr rei effe volo.Simile eft, quod de Aquila Pyrrhi Epirotarum regis alumna narratur.H^c affedd 
rhi nomi- er g a dominum demonftras, gaudebat fi quis forte dixifiet Pyrrhus, quafi ad nomen altoris au- 
ms amans, ditumgeftiens . Ha;c eadem mortuo domino ab Omni cibo prorfus abftines inedia femeteon- 
So^er^b S ^ ec * t * Ptolomamm Soterem Arfinoa; filium ferunt Macedones expofitum,&: ab Aquila nutri- < 
Aquili nu- tum. Lfa;c fubltmis fuper infantem extenfis alis,& $ftum lolis & pluuiam auertebat , Aues gre- 
gales arcebat , & Coturnicum (anguine tanquam lade infantem alebat, vt Suidas in Lago te- 
Itatur. Ariftomenem quoque feribit h Paulanias miro ab Aquila modo e Ceade ( fic alte dehi- 
fcentem foueam uocabant) liberatum , cuius rei hiftoria , ciun infolens fit , ac relatu iucunda , 
non pigebit authoris hic verba referre : l, A rijhmenem qui fepe alias, idem & tunc Deus fer nauit : cu- 
ius qui res geftas ma gntfcentius extollunt, admlaffe Aquilam dicunt, qua cadentis corpus paffis alis fubiens , 
ita illum liber au erit , vt omni ex parte HUfus ad eius barathri ima delatus fuerit : Fato certe nefio quo 
Ariftome- exitus ei etetro illo hiatu monf ratus ef . Nam cum in imo iam fpecu confitiffet , vefe obiiolutus decubuit , 
nes quomo extremam, quam proxime adefle putabat, vita horam expectans . T r iduum erat ibi iam commoratus , cum 
do libera- audito flrepitu quodam retecta facie per fublusires tenebras Vulpem vidit cadaucra appetentem . Cogitans 4^ 
tus ab A- ■ itaque per ostiolum omnino aliquod beftiam illuc penetrajfe , vt ea quantifper propius accederet , operieba > 

4 I U1 a ’ t ur : jd cum,vti volebat, ac cidifet feram manu altera comprehendit, altera,quoties fe illa conuertiffet, ma- 

nu, chlamydem mordicus prenfandam obif ciebat, & currentem quidem, qua fe via dabat, cur fu confequeba - 
tur ; trahendum vero fe beltu per inuia prabebat.Vidit postremo cuniculum nihilo ampliorem, quam vnde 
poffet Vulpes euadere , per quem luminis fe aliquid ojlendebat , per illum quadrupes ,vt primum dimifit eam 
quafi manumijfam Artfiomencs , luftrum fuum repet ijt . At ille angustam illam & minime peruiam ca - 
uernulam manibus aperiens intrans ad fuos tandem euaft.Fitit eius fortuna, cum captus ef,mira & inopi- 
nata ; maior enim viri fpiritus erat, maior ex rerum gefarum magnitudine audacia , quam vt quifquam 
capi illum pojfe [per are debuerit, fed nihil fuit admirabilius , nullum certius proflantia huiufce argumen- 
tum, quam quod e Ceada elabi potuerit . Quam (ane lalutem Aquila; debebatjnunquam enim Vul- ^ 0 
c in Paral- pecula; beneficio euafurus fuiflet,nifi in medio laplu ab Aquila fuftentatus placide ad ima con- 
Ictis ex Ari fediffet,alioquin in mille frufta abiturus . 

ftodemo in Sed quoniam in Aquila; benignitatem incidimus,minime omittedum eft, quod apud c Plu- 

tarchum legitur,vtficui argumentum placuerit, totius hiftoria fcenam fibi. pingendam curet. 
Helena ab Ciim peftis olim apud Laced^monios graffaretur, vrbemq,- exhauriret, oracula monuerut ma- 
Aquila fer- 1* vim ceftatura, fi quotannis nobilem aliquam virginem immolafient. Obfequuti Laced^mo- 
uata . nij oraculi fidem approbauerunt . Forte vero euenit, vc Helense (brs obtigerit, qu^ cum 

danda 


OrnitholooiiE Lib. I. 

D 


49 


cc incia duceretur, Aquila deuolans facrificuli gladium abripuit , &ad armenta delatum fu- 
per iuuencam demifit, cuius prod igij argumento fublata eft . 

Pari prorfus pa&o apud Valerios Virgo, cui nomen Valeria? Luperc^ erat , facrificio forte Valeria vir 


deftinata Aquila? beneficio (eruata eft . 


' ab Aqui 


mi- 
rus amor. 


.17. c. 


Non minus lnemoranduin ardentiflhni amoris Aquili in hominem infigne exemplum, feruata. 
quodaPhilarcho acceptum Athen^us fcriptum reliquit . Puer Arnum fudiofffimus ^_AqmU Aquilae & 
■pullum , quem dono accepi f et , vario , & multiplici cibo aluit ,& fiudiose diligenter^ curauit , agro- P uel1 
tanti quando f medici officium proflans: Nam eam ipfam non t an quam rem ludicram alebat , fed tan- UISai 
quam alius vel amores fuos & delicias , vel natu minorem germanum fratrem , fic fine is Aquilam ma- 
1 C gna diligentia & cura tuebatur . Cum autem progrejfu at at Is in mutuam inter fe amicitiam vehementer 
exarffent , atque accidijfet , vt ex morbo puer labor affet , tum ei Aquila affiduitate offici/ ajffislebat j cum 
non ederet , ipfa pariter cibum non admittebat : Poltea vero quam e vita excejjifet , atque efferretur ad 
monumentum fepulchri, eumprofequuta e (i , cumtf cremaretur in medios fefe rogos immifit. 

Crates Pergamenus hiftoriam in beneficentia genere praeclaram de Aquila recitat, quam & 3 Nib. 
Stefichorus Poeta poemate profequutus,& d Aelianus refert.Z)<?r^,inquiens, &fexvin frumen 3 q.de Ani - 
tu in area perticis excutient es vasiiffimis Solis ardoribus, cum ardenti fsime fit irent, vnum ex fuis,vt aquam ralli, 
de proximo hauriret fonte , miferunt . Is mefforiam falcem in manibus habebat , in humeris fiiulam ge- 

stabat , vbi vero ad fontem venit , Aquilam fricti ffime , cautef offendit ferpente circumplicatam , iam Agricola 
iam proximam , vt frangularetur . Agricola vel quod non ignoraret y vel quod auditione accepiffet , 

40 Aquilam Iouis nunciam & minifram ejfe, & item quod egregie teneret feram befliam ejfe ferpentemf al- £ ei , pen _ 

ce eum diffecuit , & vinculis Aquilam , vnde effugere non poterat , exoluit . Ciimif his obiter geH is reuer- rem p U g n a 
tijfety atque haufla aqua vinum temperatum omnibus minifr affet , ij quidem auidiffime bibere aggrediun- tem . 
tur. Is autem qui aquam haufffet ,iam poH illos bibiturus erat. Ad labra igitur poculum cum admouifet , Agricola 
feruata Aquila circum locum illum etiam nunc verfans , vt hanc mercedem fu falutis perflueret , fc in ab Aquila 
poculum inuolauityVt fcyphum f angeret , potiof omnis effunderetur . Ille qtiod vehementer ftiret , gra- pneleiua- 
uiter indignatus ait : Hanc ne gratiam, cum fis illa ( nam Auem agnofcebat ) tuo conferuatori refers ? It ane tur ** 
louem gratiarum infectorem & prafectum vereris ? , Cum hac eloquutus in fiti fe ad alios conuerteret , 
videt ex venenata potione palpitantes extremum firitum affare . Serpens enim vt coniqcer e licebat ,fuo 
veneno fontem infecerat. Itaque redemptionis pramium ei, quife.confruafet, Aquila cum pari falute com - 1 

penfauit . Hoc gratitudinis & relati beneficij exemplum eft . e Lib.12.de 

3 ° Nunc aliud non minus memorabile, {ponte feruati infantis ex eodem c Aeliano addamus , anim.c.i 1 . 

cuius hsec funt verba ; Esi (f amor (f benignitas erga homines in brutis laudabilis ; Nam Aquila olim * n ^ ans a .^ 
infantem feruauit . Sed operapretium eft hiftoriam integram explicare , amplum finientia. nostra futu- ^ U1 a el “ 
ram teflimonitim . Sacchora Babyloniorum regi futurum e fha nepotem, qui regnum auo adimeret Chal- uatus * 
dai pradix erant . Hoc ille metuens, in fliam durior ef: (f vt omnis abcfet fuficio , ar Ili fime inclufam 
cuf odiri voluit . Sed fufra fuo conflio rem fatalem impedire conatus ef . Nam flia ex obfcuro quodam 
homine grauida peperit . Natum autem ex ea infantem custodes regis metu ex arce ( cui flia includebatur) 
pracipitarunt .forte autem prateruolans Aquila, vifo cafu,perfic aci fima nimirum Auis,illicb,priufquam 
terra allideretur , volando fubiens infantem dorfo excepit , (f in hortum quendam deportatum leniter de- Tilo-amus 
pofiit : Eum loci dominus inuentum, forma eius delectatus amauit , educauitq, : (f T ilgamum appellauit . rex. 

4 ° is pofi ea in Babylonios regnum adeptus ef. Hoc f cui fabula vi detur, me quoque non approbare illi fatebor . 

K^Audio tamen Achemenem Perfam quoq j a quo nobilis Per far um profapia defendit , Aquila alum- 
num fuiffe. > Achetne- 

Prophanishifcefacrasaliquothifi:oriaslibetfubne£bere,verioresproculdubio &fidema- nes Perfa 
gis dignas, ex quibus appareat, vt multarum aliarum auium & animantium > fic etiam Aquihe Aquil? a- 
minifterio ad priorum fubfidium diuinam bonitatem vfam efie . Laurentius f Sunus hanc de Lmnus. 

S. Medardo narrat hiftoriam . Pof eius decefum , cum iam domi paratum ejfet conuiuium , per quem- Eo.-j.dc -vi 
dam fertiorum puer a parentibus vt conuiuio intereffct , i nuit at ur . Ille vero, qui ad ho c mijfus est , eminus f ' an ^ 
proficiens , videt puerum propter pluuiam, qua tunc forte ingruebat, aliquantum ab equis feccffijfe, ac tan- ( j^ C( i ar £ ' 
quam latebram propter imbrium effufonem quarentem, ab officio declina fe : & in altum oculos eleuansvi- A q U q a p Ue 
50 det Aquilam alarum expanfone , omnisfy ad hoc diftento corpore , tam congruenter puerum cooperire , vt rum fan&u 
in nullo , cum circumquaque pluuia illa gra faretur, ab innundante aeris illius contingi pofet exundatione, a pluuia de 
hoc diu miratus tandem non f ne multa trepidatione appropinquans, humillime puerum fanet um adijt,& fendens . 
ex praferipto patris paterno interefet conuiuio , diligenti fime inuitauit . 

Idem au£tor de S.Benedifto refert, quod occifi a latronibus corpus eius ab Aquila fit inuen ^ 
tum; Cumque ait y per tres annos exemplo magifri difritte vitam ageret, latrones fuperuenientes ,& mul- 1 
tam apudipftm pecuniam efe fper antes, duttum ad ripam fluminis Vuag,iugularunt , & in ipfam aquam ” * 

demer ferunt . Diu vero corpore eius quafto & non inuento , per integrum annum uifa ef Aquila in ri- 

E pa 


Vlyfsis Aldrouandi 

pa ciufidcm fluminis , quafi quadam obfieruatura, [edere : fer quam de corpore certi eflefti , qitendam in 
aquas immergi fecerunt > (fi fic integrum , qua fi nuper obij flet , inuen erunt . 
g Lib.$. To Ioannes Herbor tus, item Martinus Cromerus de Stanislao Epifcopo Cracouienfi fan&ifsi- 

lonica hijh j^ohanc referunt hiftoriam, hoc fere modo : Iratus ,furenscj ; BolcsUus Polonia Rex , in adem 
D. Mickaelis in rupe prarupta fupra Vifiulam canjfeftu arcis Jitam , quo ipfe ad faciendam fac r st 
S Stanis facrificium cum paucis fac er dotibus commeabat , contendit , & Stanislaum facris operantem per 

laus a Bo- Satellites fuos aggreditur , qui introgrefli , fubito (fi infolito fulgere perculfi,fupini cadunt , indeif mani- 
leslao Po- bus fi pedibus reptantes , fe proripiunt . Submittit Rex alios iterum atque tterum , idem fi ijs , quod 
Ionia? Re- primis , accidit . Furore igitur percitus , moraep impatiens , increpita fatellitum ignauia fi formidi- 
ne occifus . ne , ipfe fricto enfie in templum irrumpit , lethalifl ictu facrofancli Epifcopi verticem ferit , ita ut ca- i q 
dens parietem proximum cerebro ajf er geret . ibi fatcllites templo corpus humi procumbens extra- 
Bum minuiim , furori regio rnorem gerentes , concidunt, & in fubieBis pratis Canibus , & Volucribus 
S Stanislai ^ nun ^ um disijcitmt . Dies , quo hac patrata funt , fuit o elatius Maq anno Chrifii , 107,0. ciim Sta- 
mebra ab nislaus vix triennium Fpifcopus fuijfet . Rege autem cum fuis militibus abeunte , quatuor Aquila inufi- 
a quilis fer- tata magnitudini? apparui (fe feruntur , corpus fianBum a laniatu Canum fi Rapacium Amnm defen - 
uantur «. dentes , toto biduo , donec moti ea re pij Sacerdotes refumptis animis membra difieBa collegerunt , fi 
fuo ordine difofuerunt , qua e vejhgio mirandum in modum coalui fe dicuntur . Ita corpus integrum 
pro foribus adis illius , vbi martyr Dei cafius tfi , in Vrna venerabundi condiderunt , quod decimo pcfi 
anno in arcem Cracouienfiem in medio Bafilica reconditum eU . £)uin fi lucerna permulta in aere 
fuper eum locum , vbi difieBum erat corpus Stanislai noQe proxima x qua eadem confequuta dt , ardere 
a nonnullis vifa commemorantur . 

In vita S. Beda Venerabilis cognominatus , qui martyrum Ecclefia? Anglicanaj pro Chrifto ca?fd- 
Cmhberti rum hilf oriam texuit, Aquila? cuiufdam meminit , qua? miraculose Pifcem accepit e dumi- 
£pifcopi . ne ? & Sancto Cuthberto Epifcopo Lanfarnienfi , ne fame periret, detulit ; eius verba funt : 

Difice , filiole , inquit virfanftus,/)^ fidem fmper 3 fi fiem haberem Domino , quia nunquam fa- 
me perijt , qui Deo fideliter' fieruit . Et furfum afpeBans , videns Aquilam in altum volantem : Cer- 
S Cutliber n * S * Inquit , Aquilam illam porro volitantem ? Etiam per huius ministerium pofsibile efi Domino 
tus ab a qui f)eo noSlro , nos hodie reficere . Talia confabulantes y agebant iter iuxta fluuium quendam . Et ecce 
la pifcem f abito vident Aquilam in ripa ref dentem , dixittf vir Dei : viden vbi nofira , quam pradixi , miniHra. 
accipit . re fidet ? Curre , rogo, fi quid epularum nobis attulerit , infpice , fi citius ajfer . £>ui accurrens attulit 

pifcem non modicum , quem nuper illa de fiuuio prehenderat . At vir Dei , quid, inquit , fecifti fili ? qua- 3.0 
re minifira fiuam partem non dedifii ? fieca citius medium , (fi illi partem , quam nobis miniftrando 
meretur , remitte . Fecit vti iujprat , fumptaq, fecum parte reliqua , vbi tempus reficiendi ade- 
rat , ditter terunt ad proximum vicum , (fi dato ad afiandum pifice , fie pariter (fi eos ^ 
ad quos intrabant , gratifsimo refecere conuiuio , pradicante Cuthberto verbum 
Dei , atque eius beneficia collaudante . _? * Et quia beatus vir , cuius ejl 
nomen Domini fipes eius , (fi non refpexit in vanitates (fi injk 
mas falfiis . Et fic refkmpto itinere ad docendum 
eos , quos propofuere >fwt 
profecli tt 


5 °* 



vsvs 


QmithologiasLib.I, 



V S V S. 

Audquaquatn maneri naftra nobis fa£turi fatis vifi fumus , fi nudam tan- 
tummodo Aquila? hiftoriam texere contenti ellemus,nifi etiam prodeffe, adqj 
eius vtilitatem, incilius gratiam astemus ille & optimus naturas pateromnia 
animatia produxit, fermonem conuertere velimus. Nam vt inquit a Horatius: 

Omne tulit punctum, qui mifcuit vt ile dulci . a j n artc ^ 

* Qua de caufa Aquili ufum,qui ad finem caularum omnium nobiliifimum re politica . 
so fertur,fingillatim exponere decreuimus,vt non minus vtilitate,qu;im nobilitate fua , tantopere 
iaffcata pofthae omnibus fiat commendatior. Aquili ufus uarius efl ac multiplex ; & alius qui- 
dem nominis,alius vero rei.: & qui rei, alius in facris, alius in humanis . Qui in ficris, uel ad cui- Aquil^ mul 
tum diuinum, aut a£torura expiationem, aut futurorum augurium, & huiufinodi alia , Qui in tiplex vfus. 
humanis, vel ad aflioties ac mores, & affectus uel animi, uel corporis, uel ad externa, u^ad quas- 
itum, fpe&at . Et hasc partim a primordio inuenta , fe J non ad nos ufque propagata , partim 
permultum antea tempus adnoffrum ufque suum obferuata funt, prasfertim quod ad ficra 
attinet,vt ex fequentihus apparebit . In facris. uero tractandis , nihil mihi liceat, nifi authorita- 
tem fanCtorum patrum puram defcribere,do£torumcp dogmata, qu^ ab Ecclefia Romana re- 
cipiuntur « Nolo falcem meam, ut dici folet, in meflem aliena mittere, veriun omnia ab ortho- 
' 2.0 doxis patribus tradita, & Ecclefia Catholicae atque Apoflalica? affenfu comprobata* vera, fir- 
ma ac rata, indubitataq,- habere volo:vt & fi quid in meis 1 criptis minus purgatum aures pias of- 
fenderit, irritum e fle cupio, ac i abeo. Reflat nunc, vt.de vfu,quem prasbet in facris, aliquid di* 
camus. 


COGNOMINATA, 

& Denominata. 

QV I L AE cognomine facris fcriptoribusuenitD.ToannesEuangelifla,neq; D. loannes 
id immerito, quippequiaflumptisfanCla? contemplationis pennis, ut Aquila CLU ' di< 5 tus 
reflo intuitu ad Solem , fic ipfe ad Dei uerbum , ipfum Solem iufticia? mentis A T U a * 
oculis conuerfis eleuatus fuit .Vnde a D. Auguflinus de eo in hanc fententiam a Scrm. 3 4 . 
fcribit: Eius doctrina Euangelica altitudine dijfert a reliquis . In quatuor Euangelqs in D.Ioan - 
vel patius in quatuor libris vnicus Euangelij loannes Apofiolusnon immerito fecundum ncm » 
wtelligentiam fpiritualem AquiU comparatus multo fubhmius alijs tribus erexit pradicationem jkam , f 
ita corda erigi voluit . Nam esiter i Euangelifatanquam cum homine Domino in terris ambulabant , de di- 
vinitate eius pauca dixerunt . Jjlum autem,quafi piguerit in terra ambulare-, fcutipfe in exordio fuifermo- 
nis intonuit, erexit fe non folum fuper terram f fuper omnem ambitum aeris > f coeli , & fuper etiam om- 
^ , nes exercitus Angelorum, omnem J conii itutionem inuifib ilium poteJUtum,f peruenit ad eum , per quem 
•40 omnia faci a funt ; dicendo: In principio erat verbum , &c. Idem b Auguflinus ita fcribit . loannes b Lib. i.dc 
maxime diumitatem Do mi ni, qua patri ef aqualis, contendit, eam pracipue fuo Euangelio , quantum fuffi- cofenfu qua 
cere credidit , commendare curauit . Jtaq-, tribus alijs altius fertur, ita ut uideas eos quafi in terra cum Chri- tmr Euag. 
Jio homine conuerfari, illum autem tranfcendijfe nebulam , qua tegitur omnis terra , f peruenijfe ad liqui- 
dum coeln,vnde acie mentis acutiffima atque firmijjima videret, Jn principio verbum, verbum apud Deum , 
per quod facta funt omnia , f ipfum agnofeeret carnem facium effe , vt habitaret in nobis , ef quod accipe- 
ret carnem, non quod mutatus fuerit in carnem . Tres Euangeliflas temporalia facla Domini , & di- Euangeli- 
<ftj,qu£ ad formandos mores uit£ ppsfentis maxime ualerent,copiofius profequuti, circa aflri- ftaium di- 
cem illam uerfati funt virtutem.Ioannes uero fafta Domini multo pauciora narrans, difta ue- ferimen . 
ro eius, prasfertim quas Trinitatis unitatem & uitas asternas felicitatem conformarent, diligen- 
y 0 <’tius , ac uberiusconfcribens,in uirtute contemplatiua commendanda, fuam intentionem pras- 

dicationemq; tenuit/ Idem fnter ipfos, inquit, Euangeliorum fer ipt ores, loannes eminet in Dininorum c Jn Prolog, 
myferiorum profunditate, qui a tempore afcenfionis per annos LXV. verbum Dei abfque adminiculo feri- fuper Euan 
bendi,vfq -, advltuna Domitiani tempora pradicauit, fed occifo Domitiano a Senatu Romano, cum permit- gel.Joan. 
tente Nerux ab exilio redijjfet Ephefum, compulfus ab Epifcopis Afia de conterna patri diuinitate filij feri- 
pfit hoc Euangelium aduerfis h creticos , qui eo ab fente in eius Ecclefam irruperant , qui Chriflum ante^> 
iMariam fuijfe negabant .Vnde merito in figura quatuor animalium, quas uidit EzechiefAqui- a ScYm 2 ^ , 
D uolanti coparatus efl. Et d alibi rurfus inquit : Johannes ijle Euangelista multum alte volat, vix eft f u p Cr j oan . 

E 2 eum 



1 



5* 


Uiado s m 
principio , 


r Lib.q.7 ) ar 

the.fccund. 


Vlyfsis Aldrouandl 

eum mente comprehendere ; adeo , vt alibi idem D. Auguftinus teilatur , fi Altius de Beo ferip- 
fifiet , nullus hominum eum intellecturus fuiffet . Inter caeteros feriptores Ecclefiafticos, qui Ioan- 
c Ll 4. chri nem Aquila? cognomine donant, s Hieronymus V ida eum fcite hifee fuis verfibus depingit ; 
Qualisvbi alta petens terris aufertur ab imis 
K^dlittium regina , vagas fpatiata per auras 
Dat plaufum gyro , atq\ in nubila conditur alis , 

Aether ea iamfc illa plaga leu is inflat, & acrem 
Intendens aciem , criniti lumina Solis 
Sufpicit , obtuitufe oculos fixa haret acuto . 

Et f Baptifta Mantuanus. 10 

Quartus Ioannes Aquila fignatus , amictu 
Lucet in albenti , mento f & vertice c aluus . 

Carfar & Sunt qui lepide admodum & dodte Caelarem & Ariftotelem vita; humana? lumina & pne- 
Ariftoteles cipuarum virtutum fim ulacra Aquilas cognominent , vnde haec carmina alibi legimus : 

A quilae di- Geminas Aquilas rebus in arduis notaui , 

• Cafar creperi gloria , fulmen atque belli , 

Ac Arifloteles > altera natura loquendo . 

Nabucho- D e Nabuchodonofere magno Babylonis Rege fub Aquili cognomento haec habet ferip- 

ono or tura {aera apud s Ezechielem Prophetam : Aquila grandis magnarum alarum longo membrorum 
mimuus°" ^uclu , plena plumis & varietate , venit ad Libanum , & tulit medullam Cedri , fummitatem frondium 
Aquila . eltls euu {f lt > &tranfportauit eam in terram Chanaam . In vrbe negotiatorum pofuit illam , & tulit de 

femine terra , & pofuit illud in terra pro femine , vt firmaret radicem fuper aquas multas , in fuperfl- 
cie pofuit illud . Ciimf germinafet, creuit in vineam latiorem , humili flatura refpicientibus ramis eius 
ad eam , dr radices eius fub illa erant . Facla efl ergo vinea , & frucliflcauit in palmites, efl emi fit propa- 
gines , efl fati a efl altera Aquila grandis , magnis alis , plumisf multis , efl ecce vinea ifla qua fi mittens 
radices fluas ad eam , palmites fitos extendit ad illam , vt irrigaret eam de areolis germinis fui , qua i » 
terra bona fuper aquas multas plantata efl , vt faciat frondes , efl portet fruclum , vt fit in vineam 
grandem . Huius Vaticinij hic eft fenfus; Nabuchodonofor Rex Babylonis,qui ideo Aquila no- 
minatur , quia quemadmodum illa habet inter Aues principatum , nc ille inter homines Chal- 
d^os , de quo & h Ozeas : Qua fi Aquila fuper domum domini . Magnarum autem alarum & lon- 
go i membrorum du£tu dicebatur , quia multas gentes fibi fubditas regebat, ducebatq; ma- 3 ° 
gnum exercitum, qui alarum nomine fignificatur, vtapud 1 Elaiam. Ent extenfio alarum eius 
implens latitudinem terra : Et aqud k Ieremiam . Extendens alas fluas ad Moab : apud Lati- 
Ak dicitur nos etiani di£ta elt ala equitum turma , quod pedites tegat alarum vice . Et in acie ala dex- 
tuma equi tra locatur & finiftra inftar alarum Auium . ( Plena plumis) quia ditiflimus erat. (Venit ad 
tum,&<jua 'Libanum ) hoceft,ad templum Salomonis, propter eminentiam & excellentiam ficvoca- 
x 2 \ tum, vel quia erat ex lignis Libani, (eu ex Cedro montis Libani, quae &: Cedrus maior dicitur, 

Salomoni c ° n ftru£tum • V enit enim Nabuchodonofor Hierofolymam , quam expugnauit, & abduxit 
ex quo li- fecum quicquid erat pretiofum,cum Ieconia Rege, & optimatibus fere omnibus qui per me- 
gno ftru- dullam Cedri intelliguntur . Et facta eft altera Aquila grandis . hic fuit Rex Aegypti potens 
dum . ac magnus , & praecipuus Babyloniorum hoftis , ad quem Zedechias confugiens , totum fefe 40 
Hierofoly- ac j e { us fidem & amicitiam contulit , & fedus , quod cum Nabuchodonofore inierat, & iure- 

ma capta . j uran j 0 confirmauerat, periurus violauit . 

Aiax cur — => • ^ - r - ■ - 


Cap.i 7 . 


Cap.iS . 


j Cap.g. 
k Cap. 48 


Aquilae co- 


Cur Aiax Aquilae cognomine cohoneifatus fuerit, 1 Pindarus exponit in haec verba ; 


gnome ha 
buerit . 

5 Jftbm.Odc . 
6 . 


T CLVT C/pa 01 <pCLjUiVq> Trlfjflw 8i0 $ 

A 'pX 0V °ig>vw juLiyuv- echrov, 

A c L ila, d t vfiovjuiv invi^iv • 

Emiv vi (pcotmcttc juctVT/c clvlip y 
Hs Ksireu t vt Troile ov dnut; & T iAct/ucov t 

K at vtv opvrgQC (pdvfnoc 

ittcovvuov ivpv/Sjciv 

hlclVTOj y Aa,COV iv 7 T 0 VOlg i X- 

'yrctyiov fivuciim ± ldeft. 

Hac illi loquuto mi fit Deus ducem Auium magnam Aquilam & dulce intus ei titillauit gaudium , & 
Pvrrhus dixit loquutus,vt vir vates , , erit tibi filius , quem petis T elamon, cr eum Aquila , qua apparuerit , cqgno- 
rex Aquila ment0 appellabis Aiacem latcpotentemflupendum in laboribus turmarum Martiarum . Cum enim Her- 
dici voluitj cnlesiii Telamonis gratiam facrificaret, vt ei filius nafeeretpr,itaq; filius propter Aquilae prae- 
& quare . teruolantis aufpicimn,AiaX Telamoni natus primum AVro? di£tus eft ; Pyrrhum Epiro tarum 

Regem 


50 


Qrnithologice Lib. I. 


53 


Regem Aquilae fibicognomen aflumpfifle, & eo gatiifuinfuifle Plutarchus teflatur. Pyr- Pyrrhus 
rhus d pugna , magna cum gloria ac celebritate nominis , ac Ut it i a in Epirum reuerfissjum A\ro\ , idest rex Aquila 
Acpuila fa. lutaretur , per vos , inquit , Ahro* fum , qui me veflris armis janquam alis in altum extuliHis. vo ^ ic> 

Vnde femper ei Aquila cognomen fumme placuit , eocp vfttsejl . Tradit itetn 11 Plutarchus Tyrannos 
quofdam & Reges fe vrbium expugnatores , fulmina , vi do res, Aquilas , Accipitres appellari & » 
ingenti cum voluptate voluide. Hos tamen non nominat . Scimus autem Antiocho gratum Tyrani qui 
ibide Accipitris cognomen, etfi aliquibus Buteo propter impudicitiam didus fuit.Ea eft enim bus nomi- 
animi humani elatio, vt proptergloriamac oftentationempnulta ab animalibus quoq; ratione nibus a P* 
carentibus mutuetur, quorum vel adio,vel conftitutio aliqua nobilis, atq; clara appareat . Vn- F ellarl V(> 
s| 0 de etiam Pindarus Lyricorum Princeps , fuauilHmusq; alioqui Poeta fe Aquilam , at aemulum Antiochus 
Bacchilidem Graeculum cognominauit. Qui vero metem pfychofim profitetur, no re (altem, Accipiter 
feri & nomine cum animalibus communicare voluerunt . Sic Magi Aegyptiorum , patres ap- dici uoluit. 
pellabat Aquilas & Accipitres,& Leones,qui lacris ij filem iniriantur.Quid? quod abaniman- Pmdarus 
tibus, quibus quidgenerofum inelfe coi pexerunt, natos (uos Germani iua indigete lingua iam Aquila di- 
ab omni £tto recep a confiietudine feinper denominarunt . Huius rei exempla fimt Arnhul- c f uo j uit * 
phus,& Arnoidus . Arnhulph enim non aliud , quam Aquila? auxilium (onat, quo auicunq; 
id nominis nadus eft, monetur, vt natis (uis, amicis, fubditis, Aquilina fortitudine , feu inftar p e onesq, * 
Aquile auxilium pra?beat,pra?(ertim fi princepsfuerit. Fuit autem Arnhulphus Caroli magni quinam di 
filius Rex Francorum,qui honefte ac (apienterah Aquila?auxilio,quod,vt quidam volunt, ali- tti apud 
20 quando ab ea accepit,vel potius quod populis fuis debuit, & tulit, cognominari, imo nominari Aegyptios, 
uoluit . Siquidem vox illa Aren , feu Arn , vel Aar , que , vt quibufilam placet , ab Hebrea in 
Germanos deriuata eft ; vt autem mihi videtur , ex ipforumet lingua? fontibus haufta eft, qui- 
bus (Ar) iratum fignat,cum nulli volucribilis plus infit,quam huic omnium crudeliifima?,qua? n ^ illitis 
Aquila dicitur, quamuis non defint, quibus Arnhulphus quafi Ernhu phus dtdus putetur, qui Etymolo- 
honefto ope ferat, kiq; promoueat.Pari pado Arnoidus Aquile nomen debet, quod Medico gia » 
illi Villanouano fuit, & Aquilini animi feu indolis heroem denotat . Simili ratione Arnehim Aquila quo 
Belgij vrhi, ab Aquila Rotnanorum,quicaftraillichabuerunt, nomen remaniifte( fanat enim mof *° ^ er 
Aquile domicilium) verifimileeft, ^ nls l " 

Aquile cognomen etiam Nilofluuio olim fiiifle legitur, vt ex 8 Diodoro Siculo palam fit, Arnehim., 
y ob curfus videlicet velocitatem & aluei altitudinem . Nonnulli vero Nilum Aquilam cogno U rbs unde 
.3° minari opinati lunt a colore, vtpote qui,vt p Maro inquit ; didta. 

Et viridem Aegyptum nigra faecundat arenas . Nilus flu- 

Aquil^ autem plereq, tali fimt colore . Catullus etiam equora colorari a Nilo affirmat . No- um J cur j v " 
men illi a limo, quem trahit, fadum aiunt Etymologici . Nam mare in longa inficit (patria , eaq; ^ ^ 
de caufii Melas olim,& mox Melon Ennio, Au(onio& alijs appellatus fuit . Atque id etymon o 
a nigrore Feftus& Seruius agnouere . Hinc eft quod Aquila apud Aegyptios Nili fluminis fLib.i.gc- 
hieroglyphicum habita fuerit . org. 

A b A \to\ Aerius Medicus <Sc reru natura? indagator infignis denominatus eft, fortafle pro- Nili Ety* 
pter animi impetum & acumen ingenij. mologia . 

Huic fnnile eft apud Latinos Aquilius fiue pronomen, (lue cognomen fit, ab Aquilo colore ^ eau . m 

,4° (vt videtur ) petitum. . . mlnhlbat 

A tvro c i7C7io$ Archiae equus eft Iberus tanta? uelocitatis,ut lola? cum eo certare pofle utdean- it p c ^ 
tlir Aquila? . Equus ab 

KiraitA.it Graecis ab Aquila didum . Cuius inuentionem Ion & Pindarus Corinthijs aferi- Aquiladi- 
bunt.* Pindarus in ha?cuerbaqu#rit: ^ us * 

T /c, facay vaoimv oieoveov fiwriXnci di^vpov t&Ustt- ideft, Ac coma 

Spuis Deorum templis Auium regem duplicem pofuit ? Jji A»ame 

Aetoma autem templi pars erat in modum akeconftruda, uel quod Aquila? effigiem fupra non< ? 
templi culmen haberet, qualis erat in faftigio templi Salomonis ab Herode ere&a . Ante uero *j n olymp , 
retrocp aetoinata concinnari (olita prodidit Didymus, quoii quida cum Pindari Scholiafte de 
duplici Aquila intellrgunt. Euftathius ucro de illa culminis parte, qua? (pedem volatis Aquilae 
oftendit, nempe qua tedrum in altum (caditfigura triangulari. Neqi.n.omma te&a hac fpecie 
conftituuntur.Salentautem ditiores ex antica parte, (eu frontifpicio,& poftica trigona figura 
muros, 

huiufmodi tedh 

poffint,uid rint alij. q Galenus in haec Hippocr. uerba dvikxuv tIw xAiftctxn ksm mpo c ri/paiv ■, ^ 

v4 «A&d, « <&poc di r (op.it olxn y idejl , Scala ad turrim aliqua altam, aut domus f a fligi u attrahenda. KtTco- j-f t pp. dc ar 
pa oix.H (inquit) vocat culmen feu fuprema domus partem triangulari forma na fi folanum quifpiamfa- ticulis , 

E | cere 


, qui per interualla (canfilia (e(e colligunt in mucronem ad inftar penarum extenfarum 
iodi tedis adftruere, quiipfi muri uelpinne muroru , an fimiliteraeti uel aetomata dici q ^ 


54 


Vlyfsis Aldrouandi 


cere uelit , loco tegularum aream planam conflituet,at fi tegulas imponat, ea forma teflum erigit , qua facile 
pluuiahs aqua de f mere queat . Ynde in altum medio culmine a poflenore in anteriorem partem per longitu- 
dinem por reflo , hinc & inde fupra laterales parietes tectum humiliter deducitur , vt geminarum alarum 
demijjaru fpeciem pra fe fer at, ex qua fimilitudine veteres huiufmodi te flo at ornatis nomen indtdiffe vtden - 
r Jn Exc* tur ->q u °d & dtrov appellarunt tum Diocles,tumalq.li.i£tcims x Galenus. Rurfus diTeo/uct to iic, u |oc 
’ dva,TiTct[4ivov rH e 6 popli $ clamo ap/ymov exponit, id quod fupra tedum triangulari forma eleua- 
tum eft,aut in fuhlime eredum. Erotianus vero oUrco/aa, rlw $ipdvlw t 2 ^djuctrop y domus fafri- 
gium & culmen.Dicitur &cmro\ ,yt ex Galeno dixi, &Varinusquoq; annotat, quiexSuida 
ait , diTcojuuTce. dici TU tcov hpcov gvyriaf-ccnci y cl Ttripvydc, nvoct) diTxp zaAoZ ro, hoc efrflacrarum 
«dium teda , 5 hoc efr, Aquilata & Aquilas dici & alas . Ex quo fcriptum efr i o 

? j n auibue, a P uc ^ Ariftophanem ydp vp&vohi#{ ipt^omv orpo s ukro\ ideft: veftras domos ad fafrigium 

tegemus, Helychius dvro v dici vult w/uttriop r d ivro7$ ydmp,, cymatium aut prominentiam fug- 
grundarum & imbricum, forte quia ea Aquilf volantis formam pr« fe ferat . Annotatur etiam 
t ex Eu fracido /ufpos n rw vciUv dici dirtat^ Sc dirof Jid r d iomvcu7rmpu%tv d?r«, nempe templo 

Hippo C ° n ' rl ^ P^ nnacu ^ a & faftigia,quod Aquil« alarum fintfimilia. Ex quibus dodffmms 1 Anutius Foe- 
* fius in Galeni loco a nobis etiam primum citato manifeftum adefle vitium aduertit. vbi enim 
huius nominis notionem exprimit, quod tedumab vtraque parte demifsuin fit ad alarum ex- 
panlarum infrar, fic legendum ceniet , uvoxe ydp loUaaiv efodactmpot vraA&io) ytet/da-at tSto g 
ohiotp ao ptlpos, diro v d d : ict) didi, videntur enim, inquit, veteres ex hac f gniheatione ifram domus 
partem fic vocafle & diadv quoque : vt f gnifleet Galenus ted i culmina, & pinnacula arripvyct^ 
Aegypti re c ||da,&«Vr<=:\ antiquis. Apud quem ibidem quoque ex Diocle to' oNtco/uu, oheiev, madvex pli- 
cur cUaT cari legendum mihi videtur, cum locus in omnibus exemplaribus legatur corruptus, 

A cuii 1 u s co Aetia dida fuit olim Aegypti nobilifima &fertiliisima regio, vt quibuldam placet, ab Aqui 

lor quis. l a > vt alij volunt ; ab Aeto quodam Indo , 

Aquila vn- Aquilus color dicitur fuicus &: fubniger , verum dubium efr,vtrum hic ab Aquila, an Aqui- 

de dida . la ab hoc fufeo colore dida frt , 

Aquilaria Aquilam etiam ab acute videndo quidam didam volunt ; alij vero ab aqu« colore , qui in- 
u °zS*a de certus eftJnteralbum & nigrum. 

bcl. Cui, Aquilaria locus efr in Africa authore u C«Iare a Clupeis diftans. 22 .milliaribus non incom- 


20 


Aquilo ve 


- moda«ftatenauibusftatio, 


tus vnde , Ab Aquila etiam , vt notat Leander, fecundum quofriam Aquileia Fori Iulij vrbs prima- ^ 


Sc cur fic ria Ptolonueo, Straboni, Plinio & alijs dida efr, qu« Incolis adhuc nomen retinet, Germanis 
didus . Aglar vocari puto . Aquilam quoque vocatam teftatur Eufrathius , Acyleia dxvhnt* efr Ste- 

phano. Colonia dicitur iiiVefpafiani nummo. 

Item Trigeftinus finus Plini) vocatur ab Eufrathio & Stepliano Aquileius finus, vti & Ptolo 
m«o , Intimus Maris Hadriatici recellas efr , hodie golfo di Triefre appellant. 

Aquilonem ab Aquila deduci pleriq; arbitrantur : efr autem Aquilo ventus Septentrionalis 
frigidus ac ficcus , ita didus a vehementifsimo & maxime impetuofo flatu, inftar Aquihe.Hu- 


Aglar. 
Acyleia. 
Trigefti- 
nus linus. 
Golfo di 
Triefte. 


*Lib.6.Mc 


ius vun 


4 Q 


Ouidius ita deferibit. 

Apta mihi vis ef , quia trislia nubila pello 
JEt freta concutio , nodofacp robora verto , 

JnducocL nities , d terras grandine pulfo : 

Jdemegockm fratres calo fumnaflus aperto: 

( 2{am mihi campm is esi) tanto molimine luctor* 

Vt medius noHns concurfibus infonet ather , 

Exiliantfy canis ehft montibus ignes : 

Idem ego ciim fubij conuexa foramina terra , 

Suppofuify ferox imis mea terga cauernis , 

Soltcito manes , totiimq, tremoribus orbem . 

y Ll ^' ca ’ flat autem hic ventus y Plinio tefte inter Septentrionem & exortum fblfritialem , c regione 

Aquilonis Cauri. Atqui hic ego z Ioannis Goropij Becani viri longe dodifsimi,de Aquilone , eiu% Ety- 5° 
venti Ety- mo fententiam pr«terire nequeo, qui fic feribit : Sexto menfe certo figno demonfl rabatur id , quod 
mum. ’ ante Noe crediderat , ita vt tam reuera ostenderetur , Deum fidum in his , qua promi fer at , fuiffe. Nui- 
* Lib.Sf. l 0 autem certiore figno id poterat o flendi , quam flatu vehementer deficcante & omnia nubila maxima vi 
Chronie, in dtsqciente , qualem Aquilonem ejfe nemo efl qui ne fetat , cui inde Romani nomen dederunt , quod c alum 
origm. An- r uc ( um ^ e0 n dditum Aquilum colorem videatur habere , id efl aqua tranquilla extra Solis radios & re- 
tucrpiams , colorem immutantia wfpefla fimilem . Ventus hic vnd cum colore , d quo nomen habet , Saturninus 

efl: atque idcirco facile Suetonio credo , Auguflum partem huius coloris d Saturni domo pracipua, quam 
d in Ho- 


Ornitliologiae Liberi. 55 

in Horizonte coelestis (ehem itis habuit , /ibi traxiffe., fpuemxdmjdamvero Saturno feptimi orbis Planc- 
ta gratus e fi hic ventus , & hic in edo color , ita Noacho , cui Saturni nomen a poFIeris eft impofitum , ni- 
hil potuit vnquim in vita accidere iucundius , quam hu*ic flatum fentire in arca tecto magna vi deto- 
nantem . cui Aquilum , fudumtfc edum ne ceffario ftuccedit . Ha£tenus Goropius . 

Ab Aquilis eft StAquilo villa non loge a Nicomedia,cuius meminit; 3 Platina,ubi Conftan- Aquilo vil- 
tium Magni Conftantini filium haereticum & fecundo rebaptizatum ab Eulebio Nicomgdien la . 
fi in ea villa clare tradit . Hinc autem deprehendi error poteft , quo ducuntur nonnulli , qui a ln Fcllce • 
hanc h^refim Conftantino adferibunt, quae profero in tantum Principem tanquam religio- f ecundo • 
nisChriftianaeamantiifimum,necdebuitcadere, necpotuit- 
J0 Aquilonia Hirpinorum,quos Aquilonos Plinius vocat, in Italia ciuitas , ab Aquila quoque A< j u,lonia 
nomen meruifte videtur : Liuius atque ipfe etiam P coloniae us illius faciunt mentionem , & b _ 

Leander eam nunc Agnone caftellum vocat. 

Aquilinus vere ab Aquila denominatur,uel nafus aducusmel uifus acutidimus Graece dird. Aquilinus 
JV , & dln/oe. Naius ille apud Perlas,vt Plato c & Plutarchus Icribunt,in maxima veneratione quid figni-. 
fuit,quafi animi cuiuIHam genero fi indicium pre fe ferat, adeo vt regno indignos exiftimaret, ficet - 
quibus hic faciei ornatus aberat. Nam Cyrum talem fuiife hiftoiici plures tradunt, atq; ea fe 
lpecie gloriari lolitum. Aquilinus item in malam partem accipitur, videlicet pro rapaci , d Plau- J 1 ™ n0 1 l ~ 
tus . An tu tnuenire poftulas quenquam coquum , ntfi fit Miluims & Aquilinis vngulis i vbi Aq uilinas c fi Apoph 
vngulas pro manibus rapacibus dixit . Eadem vox & in propria cedit nomina , Hinc dictus tkegmatih . 
10 Aquilinus Epilcopus quidam Ebroicenfis, cuius vita apud e Surium legitur. d In Pfcud. 

Aquilifer etiam ab infigni Aquilae ferendo dicitur, vulgo Alfiero . Aquilinus 

Aquilex vero non ab Aquila, led ab Aquis legendis nomen habet eleganti certe vocabu- Jpi/ co P u *- 
lo, quod aquas inueftiget 

rum . 

A Q.V ILJE VSVS IN VANIS ;,S ltr “ 

T7 I • C Aquilex as 

Jbthnicorum lacns . dicatur . 



> \ R I O certe ritu , & diuerlo refpeftu Aquilam antiqui Ethnici in vlum re- 
ligionis attrahebant. Quidam viuas ad cultum diuinum adhibebant : Qui- 
dain earum fimulacro vtebantur. Illi eas aut alebant in honorem Iouis, aut 
Dijs immolabant, vt gratiam Deorum fibi vel conciliarent, vel augerent, vel 
referrent, vel propter confuetudinem . Apudquoldam funeralibus&iuftis 
adhibebantur, vel ad coelum emittebantur animam crematorum Regum , & 
ImperatorumCquod prorfus viris Cliriftianis non eft credendum, vtpote quod Catholicae , & 
Apoftoiicaereligionirepugnet)in coelum eue&urae . Vnde legimusititra fepta templi Syriae 
Dete liberi, ac Dijs colecrati palci folitos fuiile Boues magnos, & Equos, & Aquilas & VrIos,& 
Leones, atq; illos homines haudquaquam laefifie, fed omnes & ficros fuifie,& maluetos . 3 Ar- 
40 nobiusitem facrificari Aquilas lolitas innuit, cum inquit. Jpuod fi animantium cruore afficiuntur 
fuperi,cur non mattatis ijs Aquilas & Vultures? Idem teftatur b Iulius Capitolinus ; 5 /,inquiens , he- 
catombe Imperatorio facriftcio fiebat, non centum Pecora, fed centum Leones,centum Aquila, & extera hu- 
iufmodi animalia centena feriebantur . Hecatombas enim vouere , & Gr^cis & Romanis olim 
moris fuit, cum peftilentia alijsqjgrauibus morbis laborarent, quem morem a Laconibus pri- 
mum fluxifle ferunt . Cuius voti obleruatio talis erat, vt centum aras vnoinlocoaggeftoceP 
pite facerent, in eisq,- centum Boues, centum Oues,centumq,- Sues vno tempore immolarent . 
Si vero Imperatorum id votum effet, tum Leones centum , centum Aquilas vno tempore ma- 
ftabant; fuitqj inftitutum,vt cinn hecatombae, vel publica vota loluebantur, lugere populus & 
merere defineret . Nam in lucf u vouere mali aulpicij erat, & deteftabile . Sic Paulus Aemilius 
| 0 lacrum centum Boum vouit apud Plutarchum. Qjuod & Marium feciife c idem teftatur.Lon- 
go vero ante tempore apud d Homerum Minerua monuit Pindarum , vt Apollini voueat he- 
catomben Agnorum primogeniorum. Idem videre eft in e Qdvfiea & alibi . Apud Lufitanos 
id facrificij genus in vfu etiam fuiife teftis eft f Strabo . Quod vero in funeribus iuftis Aqui- 

la adhiberi fit folita, in primis ex Antipatri,Ieu ut alij, ex Speufippi memorabili Epigrammate, 
de Platonis fepulchro facile liquet, cuius ille animam ad fepulchrum e coelo allapfam in Aqui- 
li fpeciem agnofeit . 

Cur Aquila ad tumidum hunc volitas dic: nunquid ab afiris 
Hic habitare Deum forte aliquem intuita es ? 

Imo 


Aqlar vfu$ 
in funera- 
libus . 


AquileDijs 

facrificate . 
a Lib. 7. cd- 
tra gentes . 
b ln vit(u> 
maximi) & 
B albini . 
Hecatom- 
bas quado 
vouerent- 
Grarci , Sc 
Romani . 
Hecatom- 
barurn in- 
ftitutio , 
c ln Vita-f 
propria . 
tfliaiU. 
e Lib. 2 3. 

{ Lib. l>Gc- 
ogr. 


5(5 


Vlyfsis Aldrouandi 


Imo &nimti txtinelifum diua Platonis, Olympum 
Qua colo, fed corpus Terrigenum Attica habet . 

Idem 8 Herodianus Sc h Diongraues hiftoriciteftuntur. Imperatore enim, qui in Deos re- 
g Lib'4' Hi ferendus & conlecrandus erat , vita funffo , pyram in tabernaculi formam conftruebant , idq$ 
^°rl° m ’6 aLiro > & ebore, fignisq; & rabulis pi&is exornatum mirifice, alio defuper breuiori vfque ad ter- 
H\ji. Rom tIam contignationem erigebant. Aquilam vna cum omnium odorum aggeftu, le&oq,* auro & 
Aqaik v- purpura conftrato,in quo defunfti effigies iacebat, in fumnao culmine collocabant . Hunc le- 
fus in fune chun Senatus, Equefterordo,ac viri triumphales, quicp ampliffimos honores gefierant,in pyra 
ralibus im cum carmine & hymnis deferebant, multis omnis generis honoribus diurnis & humanis agge- 
peracoru , ; tandem incensa pyra cum vapore & fumo Aquila agitata , e fummo culmine tabernaculi i q 

aera petijflet, religio mcufia fuit,ipfius Imperatoris animam per inane coelum petijfle , ipfumfy 
omni eo, quod mortale & caducum erat, depolito, &z quafi defa?cato , in numerum codeftium, 
Apothcofis & Deqrmn concilium, receptum eflb quam confecrationem aVo&W/iq A: ciQctvdra>aiv Grxci 
Qr®cis qd. nuncuparunt , 4 D ion Caffius funus Augufti deferibit his verbis : Hac chm reciiafiet de fcnfto T i - 
1 Lib. %6. berius , feretrum ij dem , qui ante , fublatum triumphali porta , ex Senatufccon fulto extulerunt . Ade- 
Rom. Hijh rant ducendo, funeri Senatus ,Equitesfr cum coniugibm , Pratorianify milites , ac fere omnes , qui tum Ro- 
ma agebant , homines . Postquam cadauer rogo in campo Martio impofitum fuit , primum omnes Ponti- 
fices eum circumierunt , deinde Equites, tum Legionariy , reliqui milites, ij demum, qui custodia pra - 
fuerant , omnia pramia,qua cb fua quondam in bello egregia facinora ab ipfo accepiffent,fuper cum conq- 
cientes . Pofthae Centuriones acceptis facibus, iuffu Senatus, rogum fuccenderunt. Eo abfumpto. Aquila ex ^ 
Aquila Au e0 emifsa euolauit , quafi animam Augutti in coelum ferens. His peractis reliqui di/cejjerunt . Lima autem 
gufti anima cum Equitum primis in eo loco qutnque dies commorata, offa eius legit , ac in monumento condidit : luxere 
in cclum ef viri non multos dies, luxere mulieres integrum annum , quod decretum erat . Tanta itaque erat olim 
feri e puta- in his & alijs multis Romanorum credulitas , vtnon folum Imperatoris animam ab Aquilae 
Romano ro S° raptam in ca?lum portari, Sc inter numina referri exiftimarent , fed vt etiam lele id ocu- 
rufalfaper & vidifiefan&e adiurarent. Vcautem augerent hanc perfuafionem , itaque homines condu- 
jflialio de cebant,qui plebi hanc fallaciam impingerent. Vnde Imperatoribus Aquila? dedicata? fuerunt, 
anime Im- cum propter hoc, tum ob portenta varia per illas non fine fuccellu allata . Imperatori Seuero 
peratorum figna mortis attulerunt Aquila? quatuor, a quibus libi vifus eft pernodturnam imaginem in 
immortali- c^Ium abripi . De qua re plura , cum ad aufpicia ventum erit . Idem videre eft in numo , cuius 

inferiptio eft D. A V G V S T I P A T R I S. in quo Aquila ex igne fubieifto euolat.Hoc ego 3° 
ad iufta eius retulerim . Nonnulli facrum elTe putant, quod Imperatoria facrificia, qua? Gra?ci 
Hecatombas appellant, ex centum Leonibus & centum Aquilis celebrata fuerint ab aliquot 
Imperatoribus, vti&a Gra?cis, quemadmodum paulo ante diximus. Sed hoc nihil ad Au- 
guftum , de quo nihil tale memoria? proditum legitur . In numo autem , cuius inferiptio eft : 
Aquil? D I V V S P E R T. P I V S PATER, Aquila eft pii* infid ens, quafi ipfum fupra ca?lum 
declaratio. efle velit innuere . Nam altera inferiptio eft CONSECRATIO, eft vero ifta?c 

Aquila in Diui Marci Antonini Pij,& Pertinacis numis ditierfo modo expreft'a,nonnunquam 
cum fulmtne,alias Antoninum iplum inter alas geftat, nonnumquam vero cubicularem ledtu- 
k . Ium in ca?lum tollit cum inferiptione rCGNSfiCRATIO. Simile numifma depingit Se- . 

Denum/ baftianus k Emzus,fed veri Imperatoris effigiem repnefentans . At 1 Gulielmus Choul M. Au- 40 
relij numurn habet , in quo Aquila fulmen pedibus ferens , & in dorto virum nudum, oui fce- 
antlq.Rm. P trum manu tenet, alis expanfis ad qlurn volare eonfpicftur , cum inferiptione; CONSE- 
Funqi alia CRATIO S.C. In foeminarum funeralibus non Aquila adhibebatur, fed Pauo,quamuis id 
feminam vni Sabin* Augufta; non negatum fit. Huius rer duo item videas numifmata Fauftina?apud 
fmc Aqui- eundem Choul, quorum vnum Pauonem folummodo habet ad edum afpiciemtem cum in- 
ia. feriptione, CONSECRATIO, aliud vero Auem mulierem nudam ferentem eodem 
Aqiul^ ffi- titulo, 

res^ttdbu ^ u ^ us alitisimagini alij diuinos honores deferebant, tanquam fub eius fpecie Iouem ip^ 
ti. fum venerantes, Iuda?os vero hoc genus idolomani# exoftim habuifte vel ex eo oftenditur, 

Aquila au- quod cum Herodes inter c*tera templi ornamenta fupra maiorem portam Aquilam auream 
rea ab He- pofuilVet in fignum faltem Romani nominis, a quibus regnum Iud*^ acceperat, non vt illam 
rode fupra adorarent Hebra?i; illi indignantes eo collocari animantis effigiem, quo religio fua vetabat, 
temp i poL authores fuerunt quibuidamiuuenibus magni animi, & fortitudinis, vt Aquilam eo colloca- 
fua . CUr tam detraherent, infringerent, patrios ritus illibatos conferuarent . 

ludiorum - 

Icxcotral- • 

dololatna . 


AVGVRIA 


Ornithologlae Lib. I. 


57 



AVGVRIA ET AVSPIC1A. 

A N T V M tribuit fuperftitiofa antiquitas augurijs & aufpicijs , vt nihil inau- Aqbik pr q 
fpicato tentaret, vel agendum fufciperet. Cum vero ab Aquila fiepiisimc au- pes di&a. 
guria antiquis defumerentur, itaq; illis Praepes di&a fuit , quafi volatu aufpi- 
cia faciens, vt alia? Oftines, qua? garritu. Verum quod aduolantem Aquilam Aquila no 
imperia portendere &C honores a (ferre crederent, id temere ia ne , & ftuite ad- P ol ’ teere 
, modum egifte videntur, quod & ignobilibus, infima?q,- fortis hominibus Aqui d euum * 

1 0 lam aduolare fiepe contingat, quorum tamen nemo vllam aut nominis, aut dignitatis celebri- 
tatem aflequitur. Apud honoratiores vero haxoftenta faltem obferuabant. Nam magnificis 
omnia funt magnifica , Et fieri confueuit, vt eorum, qui ad aliquam amplitudinem euehuntur, 
tam dicta, quam fa£ta quamnis leuia fedulo obferuent homines, & nil nifi fumma &c diuina in 
illis admirentur. Veruntamen tot exemplis moniti, inficias ire non poffumus, quin in Aquila 
id fit pnecipua admiratione dignum, quod vna omnium animantium, idem apud omnes na- 
tiones gentesq; femper indicarit, quodq; Aquili rebus gerendis tam (sepe fefe duces exhibue- 
rint & quafi diuinitus (vt ipfi putabat) miffa?,vel quid agendum oftenderint,vel quo res euafu- 
ra ellet, pra? monuerint. Sedomniaifta?c portenta non alio , quam ad Cacoda?monem referri 
pof!unt,nec debent, qui huiuimodi pra?ftigijs vanas nimium & credulas gentilium mentes ir- 
* 20 retire , 6c ad cultum fuum pertrahere ftuduit . Aufpiciorum , qua? ab Aquila petebantur , ha?c 

erat ratio . Si enim e dextra parte aduolabat, patulisq,- acexporre<ftisperftrepebatalis,tum Augurium 
omen bonum certifsimo fibi perfuadebant. Si (edentem vidiflent, magnum omnino auguria ab 
efle exiftimabant,fed laboriofumin re peragenda; Nam fedenti Aquila? Aues ca?tera? molefta? qul a ’ 
funt . Si cor vi&ima? raptum ab Aquilis fuillet, nimium propitios fore Deos ea res oftendebat. 

Mi nora aufpicia, etfi priora, vt Cornicis & Columbarum, femper maioribus cedebat, & Aqui Aquik- m 
la fuperueniente, nullum erat. Rurfum fi Aquili, Corui,& V ultures in vnum coij fient, c^dem, P’ 

interpretabantur . Si cuius ^dibus infedifiet Aquila, aut fi pileum in alicuius caput mififlet, im- 
perium portendebat. Hafce & alias aufpiciorum Aquil? fignificationes ex quamplurimis exe- Alexandro 
piis, qua? ideo hic fubiungimus,colligere ac confirmare licet . Magno 

3° In natali Alexandri Magni die, Aquila; dua? pra?petes fupra culmen domus infederunt, quo Aqui- 
omen duplicis Imperij, Europa: Afia?q,- pr£ fe ferentes . 1 x ^ lUE Im 

Nato Maximo (qui turbulentifsiniis Reip.temporibus Imperator ele£l us eft a Senatu , ut 
Maximini obuiam iret crudelitati )quamuis ex humili &ob(curo genere, patre fcilicet arte Maximus 
ferrario, aut, vt alij dicunt, carpentario, aufpicium dedit Aquila, cum carnem bubulam, & qui- q Uom odo 
dem multam in patris cellam angufto impluuio proiecifiet , eam deniq; ciim iaceret , & nemo imperium 
attingere auderet religionis metu , iterum fuftulit, 6t in proximum lacellum Iouis Pra?ftitis adeptus, 
detulit . 

Simili oftento infantem adhuc Aurelianum vindftum fafcia fine vlla noxa de cunis fuftulit , ^ ure ia,aus 
& in aram, qua? iuxta faceilutn forte fine ignibus erat, depofuit,vt author eft Sabellicus. l” de cunis 

4° Albino etiam feptiina hora, poftquam natus eft, in conuiuio , quod natalitijs fuis deputa- Ablatus, 

batur, dum fibi inderetur nomen, feptem Aquila? paruula? allata? funt, & quafi ad cunas pueri Albino fep 
conftituta?. Omen pater eius procliuius adiniiit^eo quod id rarilfimum efiet in illis regionibus, tem Aqui- 
vbi Hadrumentumeft. 1? allatae 

Odauio Augufto, cum puer adhuc ruri quarto ab vrbe lapide via Campana educaretur, in 
nemore prandenti ex improuifo Aquila de manibus panem rapuit, moxq; altifsimc euolauit, Z 

qu* paulo poft leniter delapia ex improuiio eundem ei reddidit , Xiphilinq, Suetonio, & eripuit, & 
Dione tcftibus . reftituit . 

C. Marius cum nidum Aquila? cum feptem pullis puer adhuc in agro reperifiet-, eumcpgre- Matio qd 
mio fufceptuin ad patrem detuliflet, is admiratione motus confultis aufpicibus fepties penes lepteAqui 
50 filium rei fummam futuram accepit. -Id in tot, quot geffit,confulatibus apparuit, quos eo nume ^ P 01 * 

ro primus omnium afiequutus eft.Hoc tamen a Plutarchus Romana quodammodo hoftis hi- 
ftoria?,rem fabulofam exiitimat,quod Aquilam dicant non vitra duos pullos parere, vt fiio lo- 
co ditftum eft. 

Regni aufpicium Romulo allatum ex Ennio habemus in hifce verfibus a b Cicerone citatis. b 1 .Diuina. 
Et Jimul exalto longe pulcherrima prxpes 
Lx.ua volauit Auis , fmul aureus exoritur fol , 

Cedunt ter cpuatuor de cxlo corpora [ancla 


tenderint . 
a /w Mario. 


53 


Vlyfsis Aldrouandi 


<^Auium, prapetibus fefe pulchris^ locis dant ; 

Confptcit tnae ftbi data Romulus ejfe priora 
Aufpicia regni , ftabilirafofcamna folumq, \ 

Aquile du? Dum enim fratresde Imperio certarent, ac vter eorum m^nia conditurus edet, contenderent, 
Roniulo ap (e aufpicio flaturos pa&um inierunt ; Itaq; Aquili bina? pra?petes Romulo primas detulerut . 
paretes Im Aquilam Tarquinio Prifco regnum portendilfe vulgatifTimum eft ; quippe qua? pileum fe- 

reodemnt" ^ ent * abftulit^ mox remifit: futurum inde Tanaquil eius vxore Hetrufcorum difciplina inftru- 
Tarquinio interpretante, vt principatum caperet, de quo Dionyfius c Halicarnailieus ita fcnbit. Vt 
Prifco Aq- emm I^nic uinm pernemt (Plinius affirmat id laftum , cum Capitolium peteret ) vnde Roma ex 

la Impenu Hetruna vementibus primum conjjncua eft , d qui la repente demtjfa pileum ei de capite rapubt , ac fubhme j© 
promittit . reuerfa ftmnpenfile vehiculum, cui T arquinius infidebat , volatu obqffet , & deinde fe in altiffima aeris re - 
c Ai- 3. An- gione abfcondijfet , mox fubitorurfitm delapja , capiti pileum apte repo futi ; ibi omnibus prodigq miraculo 
tupRom. ftupentibus, mulier feorjitm abductum virum complexa bene Jpcrare tujftt , euafurum a priuat-a fortuna ad 
Pileii e Tai ^ ote ft att€m regiam ; monutt tamen, daret operam, vt volentibus Romanis principatum ajfumcr et, dignum^ 
quimj ^ r p r Aeret honore tam eximio . Ille coelesti prodigio latus, iam porta propinquus vocatis m vota Dij$ ,pre~ 

J^bA- catus eft,vt ratum aujpicmm facerent , aduentumqjuum fortunarent , atque ita vrbem innectm eft . Roft - 
quila , hac admijjus ad Martq Regis colloquium , primum quis ejfet,indicauit , deinde habitatum m vrbem [e ve- 

poit ab ea- nijfe cum toto patrimonio , quod vt maius , quam pro priuati hominis facultatibus 4 libenter fe depoftturum 
dem capiti in vfum Reqis&Reip. 

impolitum d Plutarchus de Agone fcribit : Apud Argiuos aliquando defecit Heraclidanm genus , e quo Regem ^ 
qiiid por- £0S deligere patria conjuetudo iubebat ; Jduarentikus eft fcifcitantibus , oraculum datum eft , regem ab ^ 
^ Orat 2' de Ac i u ^ A demonftratum iri , ac poft paucos dies Aquila m domum Agonis deuclare anfpecia fuit , itaque 
fort. Alex. Agon Rex defignatus eft . 

Aa 0 n cur * Aufpicatum fimiliter etiamfi {omnium Aquila? per quietem vifie Penelopi fuit, quod illa 
rex defi- Vlylfi marito nondum agnito recenfet apud e Homerum ; 

gnatus. f/iVig juoi 'Adrd olxov tdxoci arvpov iSovciP 

Penelopis vdaros y y^q ri a<pip idipojudt d copo eoa a . 

EA-Saf V dpioc, [jl iycts ahroc, dyxuXoyfiXv\s 
n aci xdr ctvyfpcts fi%ty qgq .Zmanv ,0/ d’ ixi-gyp-rd 
Nbpoot iv pnydpois. 0 T «V alibi pet d 10 v dtpbit „ 

A"W ctp iyco xX efiov y ixcoxvov ftv osnp ovilpoo, 

Aftf Ai /u ryipibovro ivvrX oxaftdis Kftdtdi , 

Olxrp oXo(pvpo/uivm 6 ' juo/ duros ixrctvi "ffivdp. • 

A’'4 <T* iXbcov mr* dp %t£vr i ani vrpovypvri pciXaQpcp . 

di fiporip }tcvnp*irw y $coMCi}' 

Qdpau Vxaploio xo'pn rrMxteirolo . 

Ovx ovetp d/Xl vanap iobAov y o rvi ts nXir^ivov i $cu 9 
Xvvis jdiVy /uvr<ftipis y zyd di rei duro s opvi$ 

H^d ae-dpos yvZv ctSvi rios ardeis iiAnXo^b^f 
O c V arda/ /u,vv)<p) pc iv duxid arorpiov itpvcco. 

^Anferes rmhi in domo viginti trmeum edunt 
Ex aqua, & ipfis Utor infpiciens . 

Veniens autem ex monte magna Aquila ciirua roftro , 

Omnibus in c er mees ruit, (jr interfecit ■' hi autem fuftfuht 
Congregati in domibus ; hac autem in at hera diuinum eleuata eft . 
y^At ego ftebam gr lugebam m fommo 5 
Circam autem me congregata funt pulchra crinibus Achiua 
Miferabiliter lugentem, quod mihi Aquila interfecit Anferes $ 

Retro autem veniens defedit in prominenti domo: 

Voce autem detinuit vociferauitf: 

Conftde Icarij ftlia valde inclyti , 

Non fomnium,fed vere bonum, quod perfeftum eriU 
Anferes quidem proci , ego autem Aut s 
Eui antea • nunc rurfus tuus maritus veni , 

£)ui omnibus procis indecentem mortem inferam^ . 

Impei.vm- Marcianus Imperator egregia pra?ditus indole, cum miles eflet, forte ad expedi tionemfe 
uda fada c°rtfersbat:in itinere cum dormiret aliquando, ij,qui cil eo cubabant , citius experre&i, Aqui- 
quicf por- 1 ^ ain honiini expanfis alis vmbram pra?bere vident . Itidem in expeditione aduerfus Giferichu 
tendat . Liby« Principem accidit, vt Marcianus inter alios in hoftium poteftatem veniret . Itaque Gi- 

ferichus 


lomniu de 
Aquila, & 
Anieribus * 

c Odyfi. t » 
lib.19. 


3 ° 


40 


5 ° 


Marciano 


Ornithologiae Liberi. 


59 


3 0 


ferichus captiuos mfpiccre volens ex fublimi quodam loco eos intuebatur.Hic Marciano con Bafili* M a 
fopito cernens vmbram fieri ab Aquila expanfis alis , rem pro miraculo habuit ? & virum di- CCL, ° q 1 -' 10 
uinum , & Imperio Romano dignum cenluit . regnum ob 

Idem accidit Bafilio Macedoni Imperatori , qui annis viginti regnum obtinuit . Is cum ad- ^finoVi a 
huc infans admodum eflet, vtiZonaras commemorat, forte Soli expofitus in a?ftu iaccbat, cedonum* 
mefle occupatis parentibus egenis admodum . T utn vero Aquila de fublimi aduolans, expan- imp.Aqui- 
fis alis vmbram ei pra?bebat.Quum autem aliquoties mater eam abigere conata nihil erfice- la umbram 
ret , tandem hanc rem boni augurij loco duxit . facit. 

f Suetonius quoque inter alia prodigia , qua? Galba? Imp.regnum portendebant, de Aquila * t n 9^- 
itafcribit. Galba Imperatoris auus dum facra perageret fulgur procurans , quum Aquila ex eim mani- c ^‘f 
bm exta rapuifiet fublimiscf elata in frugiferam extuhffet quercum , augurfi, fummum ,fed ferum Impe- f f m F' 
nam portendi dixiffet ; fane , inquit ille irridens , quum pariet Mula . Jpuo prodigio m 'primis Galba j^ J j m 
confirmatus dicitur ; Nam cum in Hifpania res nouas moliri esi adortus y in ea terra Mula enixa esi . portederic. 
Idem quoque ex Suetonio recenfet s Sabellicus. , s Enneade 

Felix infuper illud fuit,quod idem h Suetonius recenfet de Claudio , qui cum diu interludi- 7 M. 2 . 
bria aula? fuiflet, fub Caio demum fratris filio Confulatum adeptus eft; quamprimum autem , ClaudioA- 
inquitauthor,f««z fafeibus ingrejfus ejl forum , prateruolans Aquila dexter tor e confedit humero findi- q^hlmpe 
eia futuri apud eum Imperij manifesto . nu pronnt 

1 Et rurfus de V itellio copias fuas diuidente,quas aduerlus Othonem praemitteret, quafcp ip- h p n C [ au _ 
fe perduceret, faufeum hoc narrat augurium. Pramiffo agmine Letum euenit augurium : f quidem a dio cap.j. 
- 2,0 parte dextra repente /1 quila aduolautt : lufiratisef fignis ingreffos viam fenfim antec effit . 1 'fn A . ZJl- 

Non minus celebre fuit aufpicium , quodinextruCcione vrbis Lauinij accidifle feribitur. teUio cap. 9 . 
Feruntur namq,', dum conderetur, oblata Troianis quadam prodigia . In nemore orto fua Aufpicium 
Iponte incendio , Lupus ore aggeifit fomitem aridum, Aquila vero alarum ventilatione fiam- Jfy^iiius 
mam excitauit , contra V ulpes cauda in flumen intinfta , ignem conata eft extingere : & cinn 
nunc accendentes , nunc extinguentes pr«ualuerant, tandem vicerunt illi duo : ha?c vero abijt Lauinium 
conatu irrito: Quo vifoilluftrem quidem, & mirandam futuram eam efle Coloniam Aeneas urbs quo 
dixit , fed fuis incrementis inuidos impedimentum non fine moleftia allaturos , fore tamen vt extru&a .. 
tandem vincat (ua? felicitatis aduerfarios fauore numinum . Extant tam infignis futura? vr- fl u ° 
bis fortuna? pra?fagi) monumenta inforo Lauiaienfium, effigies a?re£ horum animalium,lon- ^ nl J m a 
3° giflimo quidem, tempore afleruata? . monftratfi! 

Non minore admiratione dignum illud fuit, quod Aquila, cum primum fupra caput aran Hieroni Si 
tis fili jGordij,pau peris alioqui viri, volaflet, currus iugo infidere non prius defierit , quam is culoregnu 
arationem ad vefperam dimitteret ; vnde Phrygiae regnum Mida? filio pra?monftratum . pmdftratu. 

Hieronem quoq; Siculum admodum adolefcentem, priuata? fortuna hominem Aquila, Xenoph. A 
qua? primo bello , quod inijt, in eius clvpeo refidit, regem aliquando futurum indicauit . britatis^u" 

Xenophonti tale quid oblatum eft . Cum Ephefo ad Cyrum iter arriperet , dextera? Aqui- CTUno . 
la?,qu a? fedebat,obuiam fa£tus,futura? celebritatis, magno tamen labore comparanda?, vt poft- Galeotes , 
modum prebauit euentus , omen accepit . & Telmif- 

Galeotes & Telmifles fratres , filij Apollinis , & Themiftus filia? regis Hyperboreorum, La- fes fratres , 
40 bij difti, oraculum in Dodona acceperunt, vt hic Orientem , ille Occidentem verfus nauiga- e01 ‘ uc b au- 
ret,& ciim de facrificijs ipfbrum foemora rapuiflet Aquila, aram ibi conderent: Itaq; Galeotes 
in Siciliam,Telmifl*es in Cariam, vbi Apollinis Telmilfi «dem condidit, profefti fuerunt. rex au . te _ 

Deiotaro Regi omnia fere aufpicato agenti falutaris Aquil« confpectus fuit, qua vila con- ^ nollet 
tinuit fe ab eius tefti vfu , quod nocte fequenti ruina concidit, vt refert k V alerius Maximus . ingredi . 

Haftenus fortuna? melioris nunciam fecimus, nunc quos bellorum euentus pra?dixerit, vi- k Lib.i.c. 4 . 
deamus . Anacreon author antiquiffimus feribit Iouem aduerfus Titanas ( alij dicunt, aduer- dc ominib. 
fus Gigantes)profecturum,facrificium fecifle celo in Naxo infula, in qua primum infans edu- 
catus fuit , Aquilalq; dum facrum faceret , ei apparuifle , & telum pra?tulifle . Quibus mox vi- 
fis bonum aufpicium fufeepit, viftoria? indicium , qu« cum fubfequuta eflet, infigne bellicum cientes . 
auream inde Aquilam , vt proprium geftafle dicitur, vt Aglaoftenes alijq,- tefcantur. lupiter cur 

Magnam quoque fpem Cyrus Perfarum Rex exfequeti cepit augurio , quod 1 Xenophon Aquila au- 
his verbis narrat . Cyro aduerfus Armenos profeifenti continuo in primo agro confurgit Lepus . Aquila rea geftet. 
autem volans dextra Leporem deficiens in fugientem irruit & percujjit , ex tulit % correptum , (f ablato Lib- 2 . dc 
pro libidine vtebatur prada . Augurium igitur Cyrus intuitus , cum Utatus eft , tum Iouem Regem ado- C f n ' 

rauit , dixitfo ad prafentesiV 'en at io quidem pulchra efl futura,f Beo libuerit . Et m alibi de eodem Cy- J J r/ rf 
ro ; Cum talia differentes , inquit, ad fines vffc Perfidis venijfent,ejfetfc his Aquila dextra apparens itineris ^ ro p,^j a 
dux faci a Dsosfheroascf precati terram colentes Perfida } vt fepropitij muaret ac mites fit a fines fuperarunt. itinerisdux 

Aquila 


Maria Aq- 
H re -litam 
pollicita e . 
n Ia Mario. 

Alexadri vi 
«florite /T- 
gnutn ante 
pugnam . 

Alexandri 
de naiianis 
viiftoria; li- 
gnum . 

0 Lib. prlm. 
Fabio vale 
tidiixAqui 
la quidpor 
tendat. 

p In Domit. 
6 . 

Aquilae au- 
gurium in 
coplexu fla 
tue Domit. 
^ Illiad./A. 
Troianoru 
auguriufe- 
lix ab Aqui 
la finiftra. 


Aquila de- 
xtra felixse 
p auguria . 
r Hom. 'fl- 

IhWk. 

s Odyfl.O. 

Locroru vi 
«flori a ab 
Aquii<£ por 
tento. 
z Lib.2.ann . 
u JnComm. 
Ca^faris vi- 
«floriae li- 
gnum. 
x Lib. 43. 


Pompei) e* 
xitij iignu . 
y In Vitet 
CraJJi. 

7 ' Lib. 4. de 
bello ciuili . 
Aquil^ due 
figniferoru 
Aquilis in- 
ficientes » 


6 o Vlyfsis Aldrouandi 

Aquila Mario reditum cum,fumma gloria triumphabudum pollicita eft, cum Anguem ar- 
reptum vnguibus dilaceraflet^in aquas abieciftet, atque inde occafum verfus auolaffet : 

Sic Aquila clarum firmauit Juppiter omen 

Partibus intonuit edi pater ipfe finijlris . vt teftatur n Cicero . 

Ariftander augurio Aquila? traijcientem in hoftes Alexandrum vi<Store pronunciauitantc 
confli&um . Illa autem(non qua? duplex imperium tulit , de quo fupra in natalitijs ) a clafle in 
continentem progrefta , ibiq^ firmata augurio fuit, Perfas terra, non mari debellandos efle etia 
Alexandri ipfius interpretatione, fecus quam fentiret Parmenio . 

Et difficilimo eo pradio, quod cum Darianis apud Arbellam commiflum eft, quo nullum vn 
qua acrius inter eos fuit, Aquila paululum fupra caput Alexadri placide volitans, nec annorum 1 o 
fonitu, nec gemitu, clamoreue vllo moriendum terreri potuit , fed diu circa Equum Regis pen- 
denti magis quam volanti fimilis conftitit, pra?fagiens vel indicans potius,quo res euafura effet. 

Neque diibmile eft,quod 0 Tacitus Fabio Valeti fcribitoblatu,cui cum exercitum in bellum 
educeret, ipfo profedftionis die Aquila leni meatu, prout agmen incedebat, veluti dux viae pr£- 
uolauit, & per longum Ratium cum nullo gaudentium militum clamore, & augurium acci- 
pientium,alitemqj laluere iubentium , terrelieret, iter ita continuauit, vt haud dubie magnae & 
profperae rei omen traderet . 

T eftatur tale quoque quid p Suetonius . Siquidem , inquiens, ipfe , quo dimicatum eH die, fi a- 
tuam Domitiani Roma infignis Aquila circumplexa , pennis clangores latifeimos edidit : paulofc 
pofe occifum Antoninum (belli motorem ) adeo vulgatum ejl , vt caput eius quoque apportatum pleritf 
contenderent . 

Troianis feliciter pugnantibus apud q Homerum & iam fofiam ac vallum Gra?corum tran 
fituris, Aquila finiftra apparet, non (vtScholiaftes interpretatur , «Srvtmale colligit Polyda- 
mas) tanquaminfauftaauis, cum alioqui finiftra? infortunatae fint, fed ad decipiendos Grx- 
cos, quominus illi fibi cauerent , tanquam Troianorum conatu non fuccefturo • Ait ita- 
que Homerus. 

Cfpvii ydp atp/v idnXBi Tnpwlfawcii piyacttbaiv, 

A }iT0 p llriflTTiTYIt, i7T dp/^tpd A«oV iipyCOV , 

Ooidtvroc, £pd%ovr& cpfiw ovvyzaat 7riRcopo9. 

i_duis enim ipfis venit tranfere paratis . 

\Mquila altiuolans finifirofium populum impediens , 3° 

Cruentum Draconem ferens vnguibus magnum . 

Aquilam vero dextram fauftam femper efte r idem innuit. 

n c V UpSlOl U7T0VTI iTriTTrctTO OpVtp 

Akrop v^itt/tup. % 7 r) «F/ss^g A ao p Kyeucov 

Qctpcrvvop otctiveo . 

Sic ei dicenti ( inquiens ) volauit dextera auis 

tjmmila altiuolans , fubclamauit autem populus Achiuorum. 

Conjifus augurio. 

Sic Helena apud f eundem Menelao VlyfTis iri patriam reditum auguratur, ac Telemacho , 
cum dextra ei Aquila Anferem vnguibus ferens apparui flet . 40 

Pugnantibus autem Locris cum Crotoniatis Aquila a facie Locrorum nunquam recefsit, 
eosq; tandiu circumuolauit, quoad vincerent. In cornibus quoque duo iuuenes, diuerfo a ce- 
teris armorum habitu, eximia magnitudine ex albis Equis, coccineis chlamydibus paludati pu- 
gnare vifi funt : nec vitra apparuerunt , quam pugnatum eft . 

1 Cornelius Tacitus aufpicium Aquilarum o£to notat his verbi s.lntentus paratus rpmilcs,vt or- 
do agminis in aciem adfefteretfaddk.ix.&e. legit doftiffimus u Iuftus Lipfius & mea quidem lenten- 
tia optime ) vifes Cherufcorum cateruis , qua per ferociam proruperant , validijjimos Equitum incurrere 
latus ; Stertinium cum cateris turmis circumgredi , tergaq ( inuadere iubetdpfe in tempore ad futurus . in- 
terea pulcherrimum augurium orilo Aquila fyluas petere & intrare vifia, Imperatorem aduerter e :e xclamat, 
irent fequerentur Romanas Aues , propria legionum numina . _ _ = $ Q 

C^fari contra Pompeium dimicanti vitftoriam nunciarunt, x Dione authore.^«/7a(inquit) 
legionum eius alas concutientes & fulmina, qua aurea pedibus tenebant , abq cientes Pompeio exitium pa- 
lam denuntiabant dpfatf ad Caferem quafe auolabant . 

Simili paffo tradunt priinain Aquilam, qua? in exercitu Crafsi ferebatur, fuafponte nemi- 
ne cogente efle conuerfam, cum aduerfus Parthos proficifceretur, vt author eft J Plutarchus 

z Appianus quoque binas Aquilas refert in Caffij caftris apparuifle, vbi ait: Paulo pojl & Impe- 
rat ores fequut i femt: Eo tempore Aquila dua fuperne demijfa argenteas [igniferorum Aquilas infiderunt 

tundentes 


Ornichologije Lib. I. 


6 1 


tundentes nflris, vel,vt quidam tradunt, alis protegentes . Permanferunt in exercitu alentibus Imperato- 
ribus ex publico , donec pridie , quam pugnatum eji , auolarent . n . 

De Q£tauio Augufto contra Antonium & Lepidum pugnaturo a Suetonius in liare verba 
feribit. Contractis ad Bononiam T numuirorum copijs. Aquila tentorio eius fuperfedens , duos Coruos hinc n -- & ^ • 
inde infeltantes afflixit , & ad terram dedit , notante omni exercitu ; futuram quandoque inter colle- dii ui&one 
gas difeordiam talem , qualis fecitta efl , ac exitium prafagiente . Nam Aquila flgnificabatur Augu lignum, 
ftus, qui collegas Antonium & Lepidum infeftos ita conflictaret , vexaretq,*, quemadmo- a in Augu- 
dum Aquila duos Coruos afflixit . ! to < cap.96. 

Non diffitnile flue augurium, flue portetum Bruto, cum Antonio, Carfareq;,prarlio decerta- 
-IO turo, exitium indicauir. Cum enim flarent amba; acies inprocinftufignum expe£fantes,dua; 

Aquili magno alarum clangore ex aduerfo conflixerunt, roftris fefe mutuo ac infefto volatu denotet . 
inceffentes . Sufpendit id oftentum vtrumq,- agmen in praffentis pugna? euentum: poflremo Bruti inte- 
qu^e ex Antonij plaga ftetit, valide aduerfam Auem fugauit . Quo omine Antoniani in fpem ritum Aqui 
certam viftoriae ere&i, fublato clamore in hoftem decurrunt : Nec aduerfa parte minus fero- 1 * pr?fagic 
citer confligitur : flt primo congreflu cruentum prolium , complexi fe inuicem milites , con- tes * 
fertisq;manibu$,nonminoreodio,quam vi vtnq,- dimicant, circunfbnare gemitus& fufpiria 
cadentium, & iam plurimus erateruror fuflis tetrailla & cruenta ca?de, quum prima acies Bru 
ti loco fubmota efl, ordinibusq,- vi folutis , ad fecundum, tertiumq; ordinem penetrauit metus. 

Tum res ad fugam inclinauit, qua animaduerfa OCfauij milites hoflilium caftrorum portas 
20 multa vi occupant , ne cedentibus a tergo pateret effugium . T um vero excluforum ca;des fit, 

& a fronte Brutiani prefli feda collu<flatione,ca;coq,- occurfu in fe ruentes ca?duntur.Meminit 
eiufdem augurij b Appianus , cuius hic verba aferibere non pigebit . Iam% dies , inquit, dum fe b ^ 4 ^ 
parant , ad nonam horam procejferat , cum Aquila dua pugnare coeperunt inter vtramfo aciem intentam bell.cmU 
fummo fdentioyciimq fugata e(fet , qua a Bruto fleterat, conclamarunt hostes, (flflgna collata funt , fuitq-, 
congrejfus fuperbus & immitis . 

Eiufmodi duarum Aquilarum pugnantium aufpicium V efpafiano contigit , narrante his c 
verbis c Suetonio: Ac non multo pofl, comitia fecundi Confulatus ineunte Galba flatua Diui luhj ad orien f n e ^ a ~ 
tem /ponte verfa est: acieq ; Bebriacenfl prius , quam commeretur, dua Aquila in confpeclu omnium confli - y itellius 
xerunt,vittdque altera fubuenit tertia a Solis ortu, ac victricem abegit . Per duas aute Aquilas primas Qrho per 
intelligitur Vitellius & Otho, tertia vero veniens ab ortu Solis , fignificabat Vefpafianum , qui, duas Aqui- 
3 ° cumexluda?a veniret, abegit vi&ricemillam Aquilam, hoc efl Vitellium Othonis vi&orem. las lignifi- 

H.ec auguria & oftenta non folum Ethnicos idolomania? tenebris immerfos, fed etiam qui cati • 
Chrifto nomina dederunt, folicitos ac fufpenfos aliquando tenuerunt, tantum valet apud ho- Vef 'paflan* 
mines femel concepta opinio . V erum hi ipfi fuperftitionis notam effugere minime pofle vi- 
dentur, quod vera pietasomnem vanis hifce obieruationibus au6foritatem ac fidem abroget, delionatus. 
Huiufce humana; imbecillitatis exemplum dabit d Baptifta Mantuanus, qui de Gonzago vifto chriftia- 
ria Aquila; aufpicio ( vt ipfe ait) pronuntiata , ita canit : nos augu- 

Hinc igitur motis montana per inui ac afir is , - rijs aliqua- 

Dum properant , Aquilas /udum per inane volantes . credi- 

Jpuot ftmulire hominum nemo confpexeratvnquam, 

40 Sufluciunt , mirati Auium /pedi acula fixo . f 'q a 

Lumine <& a cilio , dextris pendentibus, alte > 

Obferuant, quo fe inclinent , quo tendere pergant : Gonzage 

Illa vbi caflra fuper gyros duxere frequentes , uicfcoriam 

Parthenopen verfus celerem vertere volatum . Aquila po.i 

Lt quanquam augurio non flt mens fidere , Duftor tendit . 

id tamen efl felix omen ratus. Imperium j ? 

Parthenope a Gallis iam nunc difcedere fatus , 

Macti animo tali aufpicio grandiuntur , &c. 

Ha&enus fortunata aufpiciaqua:q,- honores atq; dignitates ac profperos euentus, aliquibus Al1 g Una 
5 ° faltem , pr^enuntiafle putantur, enarrauimus j nunc infelicium fuccefliim exempla aliquot felicia ab 
ponemus. v 

Penelopis procis mortem ex duarum Aquilarum’ augurio praedicit Halitheres. de quo au- Ud yJ'U- 
gurio fle e Homerus fcripfit. 

(pd to T «A i faccgoc, . rea ukrd ivpbonroe. H iug 
T e< PdQiv tx zopiupri $ 0 pzo$ t&poiiwi Trlr^cu. 

T fad V P i7tir0VT0 pcirct TTVQllJ $ dvifXQlQ y 

nhvcico Ao/! 7 / rirouvo/xlvo) TTVtpvyiosiv . 

F A A Tdon 


6 2 


Vlyfsis Aldrouandi 


AM’ 0 T6 sTw /UiQSHV Ctyopriv 7T0Av<pHJU0V txt'<&nv , 

Evff t7nJlv»Qtvn rim^etehwv rumpo. 

Eg <P )diry\v 7 rd.vrct)p xttpotAcig , oasovro ^oA&pov . 

Apti^et/uivu «T ovv^iost rrapactg dpttpi n Aipdg, 

Ai^ico tii^ctv eho. roh/ct qcffl r/roAiv uvtcLv. 

Sic ait T elemachm : huic duas Aquilas late videns Jugiter , 

Ex alto a vertice montis pramifit volare , 

Ha vfque quidem volabant ad fiatum venti » 

Propinqua inuicem extendentes alas . 

Sed cum iam ad mediam concionem celebrem peruenifflent , io 

Hic conuerfie quatiebant alas denfas . 

Afflexerunt autem omnium capita ; portendebant autem mortem 
Laniantes vero vnguibm maxillas fircum autem collum 
Ad dextras volarunt & per ades dr per vrbem ip forum . 

Foetus Aquilarum implumes, a V ulturibus roftro pedibusq,- a paftu aba£ti,& raptati, concer 
Tarquini) p t j^. CLim ipf ls n idis , T arquinio fuperbo exilia portenderunt, ac regni amiflionem . 
tiUlenum! Oculum de fatellitum manibus roftro extortu, & deie&um in profundum ab Aquila; Dio- 

Dionyfius n yfio Syracufano regnum abrogauit,& diras calamitates incufsit . 

Syracufa- Ariftotimo Eleorum Tyranno, Aquile oftentum, exitium portendebat . Hoc f Plutarchus 
nus regnu narrat : Cum meridie , inquit, cum vxore cubaret , prandium % efflet paratum , vifa efi Aquila in aere fe 
amittit . librans Jupra domum, ac quafi prudens ac dedita opera , lapidem lusla magnitudinis, in eam partem tetti 
Ariftotimi deiecit ,vbi erat cubiculum, in quo iacebat Arifiotimus ,fimul autem defuper ingenti fonitu exijlente , & 

E eoru Ti-y^ m clamore fublato ab qs, qui Auem viderant, perterritus Ty tanus natem acciuit , quo folebat affidue m 
Emuim Xinj f oro vt Cperturbatusj i interrogauit , quid ijlofigno portenderetur . Vates bono ipjum animo effle iujjit , quod 
f Lib. deuir excitatus, & adiutus efflet a Ioue . Ciuibus autem , quibus fidebat , dixit, vindi EI amTyr anni capiti impen- 
tut. mulier, der e , ac iam iam elap furam . fflub ofiento confirmati , qui Duce Hellanico in Tyranni necem confpiraue- 
rant , fine fiipatoribus in forum defendentem trucidarunt . 

Trifte item minimeq; fauftum fuit , quod Lacapeno Imperatori , & Simeoni Bulgarorum 
Lacapem p r [ nc ipi aC cidifl*e feribitur . Quo enim tempore hi congredi inter fe colloquebantur, Aquilae 
volaile traduntur; cumq; non fine clangore & alarum infigni ftrepitu,fefe mu- 
meonisBul tuoinrefto roftro, vnguibuscpaggrefl^cohflixiflent, mox alteram ab altera difceffifle, cum 
garorum vna fe ad vrbem conferret, altera Thraciam verfus volaret . Hoc prodigium augures minime 
Ducis dif- l^turn efleiudicabant; nam fignihcari futurum, vthsecinter eos paxrefcinderetur. 
fidij indi- Scribit g Plutarchus Aquilam quandoq,* Amphiarai haftam abreptam fiiftulifte in altum , 
*lfoParal mox< ^ un, ^^' e > eam ver ^ terra? impa&am, Lauri fpeciem prebuille . Poftero die hoftibus acri 
Amphiarai P ra ^° ibidem congredientibus, terr£ hiatu repentino hauftuscum curru Amphiaraus perit, 
hafta ab A- vbi poftea condita fuit vrbs Harmatis cognomine infignis . 

quila abre- Priamus q uoque,vt narrat h Q^Calaber,vi<ftoriam a Ioue implorans, Penthefileam non re- 
pta morte uerfuram e prylio incolumem, inde credebat; quod Aquila a dextra precanti, acutum clango- 
ri 1 porten- rem edens, 1 Columbamq,- num refpirantem vnguibus tenens,impetuose aduolaflet. 

^Lib r Pa ^ l S er > Clim bellum motum eflet, venit Byzantium, inde Perinthum exercitum duxit : fed 40 

ralip "cum multa prodigia ei minus profpera eueniftent, vehementer perturbari coepit . Nam Aqui- 

Nioer cur taj^ua? in ftatuieius militari cofederat, licet abigeretur, immota tamen, quoufque capta eft,con 
cotra Seue fticit . Apes etiam in fignis militaribus, & maxime in ftatuis ipfius fauos finxerunt: his de caufis 
Niger expeditionem contra Seuerum omifit. Contra Galdus Scotorum rex, quum ducenti in 
Romanos exercitum, varia oblata eflent prodigia, atque Aquila diem pene totum expanfis 
alis fupra exercitum laboriofiflime volitaret, idq,- multis tergorem incuteret, fefe eo prodigio 
interpretantibus,Romanis,quibus Aquila infigne erat, dedendos iri, bene omnes fperare iulfit; 
fore namq;,vt ea expeditio Romanis multum laboris & anxietatis eflet allatura . Nec omnino 
eum (pes fefellit. Cruentifsima enim ea fuit pugna, & magna vtrinque cum ftrage : Romana- 
rum fex millia cadarRex & ipfe faucius, duodecim millibus c^fis, exercitum amifit. 
rus mger Helleborum nigrum effolluros circunfcribere iubent(vt feribit 1 Theophraftus) ffiedfando 

debe^ef exortum Jp recanc ^°T> vt liceat id fibi concedentibus Dijs facere, cauere Aquilam, tam a dextra, 
fodTf C T iam a f njftra /Periculum enim aiunt fecantibus imminere:& fi Aquila prope aduolarit,mo- 
» Lib. 9 .bifi. riturumillo anno, quifuccidit, exiftimant. 
piant. 


ru expedi- 
tione omi- 
fit. 


Hellebo- 


50 


MYSTICA 


Ornithologije Lib. I. 
MISTYCA. 


<*3 



20 


3 ° 


V C vfque promifcue tam facris,quam profanis impij paganifmi cultibus ad- 
hibitas Aquilas declarauimus . Nunc qua; ad pietatem conferant, qimie Aquilae vi- 
myfteriaex Aquilis eruerint , atque in vtilitatem Philofophite Chrirtiana; lus quid in 
conuerterintEcclefia;Do£tores,paucisvideamus. faens figni 

Clarifsimum & acutilsimum Aquili viftnn, vnde & nomen accepit, altam ^ ce Y‘ 
arduam, intentamq,* beatorum contemplationem fignificare,fan£ti patres re- ^ 

ferunt .-Qui enim mentis aciem in Deum, folem verum, ac omnis luminis fontem figunt: ho- cent ]i. 
fce diuina; vifionis fumma felicitate participes , merito Aquila? cognomine appellari dicunt . Aquila ful- 
Etficuti Aquila fulmine non tangitur, quod tamen mortalibus omnibus terrori eft : ita mine non 
pijs nulla manet damnatio , vltimum revera terribilium . tan ^ 

a D.DionyfiusCarthufianus Aquilam feribit in facrafcriptura hgnificare regiam dignita- ni >’ ftlGC lu ~ 
tem,motumq,- ad luperna tendentem, celeremq,- volatum, atque ad captandum reparandis a 
viribus cibum , agilitatem atque vigilantiam & curfum & facilitatem fummam : ac praeterea bicrarc. 

vim illam lingularem {peculandi libere, direfteq,-, ac in nullam partem inclinando, aciem ocu- h f n £%cchie 
lorum in vberrimum illum &lucidi{simum Deitatis radium. lem.homilia 

Multade Aquila myftice a Propheta Ezechiele recenfentur , qu«, etfi ad Nabuchodono- 1 1 -cqp.i 7. 
foris cognominata fuperius partim relata fint , hic tamen, etiamfi b Grigenes plurimis illa tra- c f- a P ■ 1 7 - 
dat , quam breuilfime heri poterit, myfterij fenftim apponere non ab re nobis vifum fuit . Sa- ^ U1 a ma 
cra; itaque litera; per Aquilam terrarum dominationem intellixerunt, vti apud c Ezechielem 
legimus ; Aquila grandis magnarum alarum , longo membrorum ductu , plena plumis (fi varietate , venit Nabucho- 
ad Libanum y (fi tulit medullam Cedri .fummitatem frondium eius auulfit , (fi tranfportauit eam in ter- donolor p 
ram Chanaam, in vrbe negociatorum pofuit illam . &c. Neque huic abfimilis altera adiedf a eft,quf Aquilam ii 
vitium earum palmites depraedaretur. Fattaefiergo vinea, (fi fruclificauit in palmites , eremi jit gmfkatur. 
propagines . (fi facta eft Aquila altera grandis magnis alis , multis f plumis , (fic. Per priorem illam Hiarao A e 
Theologi aiunt, Nabuchodonofbra Babyloniorum Regem interpretari : per alteram vero 
Pharaonem Aegypti Tyrannum. Horum ille Hierofolymam cepit, & populum cum Rege u j^ 1 
ipfo Sedechia, principibusqj alijs in captiuitatem abduxit : Hic vero , cum bellum aduerius gnificatus , ’ 
Aflyrios mouiiTet , Ifraeliticum populum feruitutis affeftum ta;dio ad fe traduxit. In vtroque Al ? myftice 
Aquili hieroglyphicum proponitur, fed longe eft latior interpretatio in ea, qua; Nabuchodo quid . 
nofora deferibit. Alte fiquidem ditFuf«,numerofbs indicant exercitus , quos ille fecum traxe- Plume my- 
rat.Meinbrorum exporrefta longitudo , regni eius diuturnitatem ac amplitudinem . Pluma; ftl ^qiud- 
nihil aliud fibi volunt, qu am diuitias,quibus effet affluentifsimus. V arietas plumarum gloriam mo 1 ns a ”"^. i 
rerum ab eo geftarum innuit. Armorum horrorem , vngues . Libanus Iudete claritatem q U id . 
atque celhtudinem longa annorum ferie confpicuam; vnde ille medullam Cedri auulfit , * Tom.i.in 
quippe nobilitatem extirpauit, & flimmas quafq,- frondes decerpfit , hoc eft , ne tenerri- cap.$£jai$. 
ma; quidem Regum proli, a;tatisfcilicetinftrma; pepercit . Verum, vt d D. Chryfoftomus e fProu.c.z-$ 
4 ° teftatur, Propheta , inquiens, ipfe interpretationem ifiius allegoria minime finit fiifpcnfam ejfe ad'li- Cap-^o. 
bidinem auditorum , fed ipfe e differ it , quem per Aquilam intelligat , quem rurfus per Cedrum . Cap.n.& 
De alarum Aquilarum magnitudine, ac robore facra e Biblia item parabolice italoquun- h “fap.j. 
tur . Ne erigas oculos tuos ad opes , quas non potes habere, quia facient fibi. pennas quafi Aquila , (fi vola- \ (jap.ii. 
buntin calum . Item alibi f Efaias . Ajfument pennas ficut Aquila , current & non laborabunt . &c. Mulier vo- 

Aquilaapud s Eftlram, alarum duodecim, Imperatores dehgnabat, qui fuerunt integri lansmyfti- 
R ornante Monarchia; poftenbres,& tria eius capita, triplex hgniheabant eiuftlem monarchie rc quid . 
Imperiumfti tec Aquila apud h Danielem vocatur quarta beftia; de hac vide Antonium Loui- Ca p.i 6 
hnum , qui integrum de ea librum accurratiffnne Italo fermone confcripfit. I11 eiufmodi quo- a _ 

que fenium 1 D. Iohannes Euangelifta in Apocalypfi ita fcribit:b*/*/2r»/ mulieri dita ala magna , riens ^ 
^ 0 vt volaret in de fer tum , in locum fiuum . Mulier ifta animam ptenitentem hgniheat, de qua Chri- m yftice. 
ftus apud k D. Ioannem ait: Mulier cum pant , tristitiam habet , id eft: Anima , cum parit in con- 1 Jn Exodu. 
fedione peccatum , quod delectatione concepit, moeret , atque dolet . Sunt qui Mulie- Doduna 
ris nomine Romanam Ecclefiam , & alarum Imperium cum Orientale, tum Occidentale duorum te- 
exponant . 

Rabanus , citante 1 Lipomano, alas Aquilarum doftrinas myftice appellat duorum tefta- ^ ^ 
mentorum . Eccleha enim in modum volucrum, in primis vero Aquila;, duobus teftamentis o-miicata. 
perinde ac duabus alis vtitur, quorum remigio omnium inimicorum infidias geftit euadere, v 

F 2 geminte 


54 


VI vfsis Aldrouandi 


gemina? ch ari tatis praecepto fubnixa. Aquila alte volat, ardentesq,- folis radios fixe intuetur, ni- 
dum in fublimi petra reponit, ne callidus raptor prope quandoq,- accedat. Sic ipfa Dei Ecclefia 
fuper Chriftum , {olidam celfiffimamq,- petram compofita, fidei lumine fblem diuinitatis ir- 
refiexe intuetur , a terra nimium , nimiumq; fublata , vt nihil terreni Ipiret , nihil lapiat , fpem 
totam vita? in lolo Deo collocet, cui folitudo efi: mundana peregrinatio, de qua loquutus fuit m 
m JnApoc. D.Ioannes : Et datat funt mulieri dua ala magna Aquila. ,vt volaret in defertum 'in locum futim . &c. 
cap.12. Ad haec alia etiam ratione Aquilae comparatur Ecclefia; illa nanq; altius cs teris alitibus vo- 

lans, vilo tamen cibo, indigentia naturali fuba£ta,mox ad ima defeendit : Sic Ecclefia in fpiri- 
tuaiibus membris , cuin ea, qua? furfum funt, mente comprehendat, infirmitate tamen corpo- 
ris grauata,necclsitatibus fubiacet indigentis corporalis , pro quibus ingemifeit , & vfque ad- i o 
huc parturit , 

" Ca P : 4 - n D. loannes in Apocalypfi vbi de quatuor animalibus fenis alis prsditis agit; Aquils, vti c£- 

* ex teris, fex quoque alas aifignat. Quarum prima lex denotatur naturalis , fecunda lex Mofayca , 

tertia Prophetarum oracula, quarta Euangelium confiliorum, quinta dodlrina Apoftolorum, 
notent . (exta fica tuta generalium conciliorum . Iftis enim fex alis, lex viri Ecclefiafifici debent defeen- 

dere deorfum ad sdificationem proximi ,& volare ad dexteram per gratiarum adlionem in 
fecundis , ad finifiram per patientiam in aduerfis . V el lex ais funt cognitio operum Dei faft o 
runi fex dierum curfu , vt ofitendit Moyfes , quorum notitia in altum tolluntur, qui in eis be- 
ne operantur. 

Aquila, qua? vila efi: inter quatuor animalia propefedem Dei ^fignificat, vt° Abbas Ioachim 
feribit, Ec clefiam Confiantinopolitanam,quia infra, terminos tenebatur illa Ecclefia , cui a D. Paulo non 
fine caufa mjfierq a prin cipiodictum eH ,* Aemulor enim vos simulatione Dei : defpondi enim vos vni vi- 
ro virginem cajlam exhibere Chrifio , (fi ad virgines pertinent penna Aquila volantis iuxta illud ; (fi da- 
ta funt mulieri ala dua , fle ut Aquila . 

Aquil? cali Quemadmodum Aquila efi: calida & ficca temperamento , ac fortis ; ita viri probi per cha- 
ditas myfti ritatem calidi, per fpontaneam paupertatem vel etiam per fobrietatem,ac abftinentiam ficci, 
cc mterpre- f Lm i : conflantes, ac in aduerfis fortes, 

ta '., V t edam Aquila vilus acie pollet , ita Chriftus Deus nofter humilia refpicit in cado , & in 

fimnyfticc. terra > 9 in m a ^ tls habitat.Sed hac de re etiam paulo fu pra mentionem habuimus. Ob eandem 
D. Iohaires vifus aciem D.Ioannes Euangelifira , quod etiam alias meminimus, quoniam recondita illa & 
cur Aquila altilTuna diuins in Chrifio na duitatis myfteria acerrime folus introfpexerit , Aquila didtus 
didus. f u it. Vnde Sedulius. 


° Apot.in- 
trodud. c.ip 


More uolans Aquila uerbo petit afra loannes . 

p Jn Comet. Sunttamen& alis caufa? prster hanc, cur eidem hoc nomen re&e competat, qus p Anto- 
Symholids . nius Ricciardus Brixianus ex D.Thoma colligit. Solus enim altiora de refurredtione Domi- 
q In ni miracula expreffit.Solus ipfe a principio omnium rerum Deo ipfo Euangelium fuum exor- 

tm° Catena f LLS o Solus fupra celos omnes eueftus,ad contemplationem fummi boni conuertitur , cum 

alil L£ ' csteri adtiuam vitam folunmodo compledfantur . Quam eandem ob gaufimi loannes Euan- 

gelifta vere diuinitus Aquils jaltiuolantis, folisq,- iubar irreuerberatis oculis intuentis,effigiem 
r Lib .3 . ad- iuremerito ac imaginem gerit, illius quidem , quam, vt inquit r D.lrensus , Sacri prauidhe ua- 
ucrfushcrcf. tes,qua Toannis nofirt beneficio fur itus in Ecclefia aduolantis gratiam manifefiat. Hic enim alte exor- 4 ° 
fus principium , quod a patre efi: , effigiem verbi, qus refertur in filio, & prsclaram eius gene- 
rationemenarrat, tanta cum fiducia rem tam arduam agrelfus, vt Aquils merito figuretur 
fymbolo . loannes, inquam, ille altiloquus, quod Aquilsreferatur typo, ipfa fufcepts , vt Eu- 
cherius teftatur, lucubrationis materia , & ab eo ipfo rerum principio repetita, in caufii fuit. 
Proinde cum volatu fublimi in lpfam omnipotentis Dei aulam elatus fit, & oculorum aciem 
vi fu prspollens, in admirands diuinitatis faciem infixerit, dodtrinaan nullo antea mortalium 
# Joan.c.i , ingenio conceptam,ab alto detulit, cuius initium . In principio erat uerbum . 

Euang. Sicut Aquila a longe contemplatur, &prster mare odoratur efcam, & vbicunque fenfe- 

rit, ad cadauer delabitur,ita pis mentes eminus vitra huius mundi mare, qus in c^lo locata efi:: 

5 Cap.S. f UJm prsdam olfaciunt Deum ipfum,ad quem ardenti mentis defiderio fefe conuertunt . <5 o 

De voce Aquils in 1 ApocalypfiJ). loannes: Ita feribit, Et uidi , & audiuinocem unius Aquila 
t \jom6 'm u0 ^ dntls P er medium cceli (fi dicentis magna uoce , uaeh , uaeh, uaeh , habitantibus in terra . x D. Allgll- 
Apoc. ' ' fEinus per Aquilam hanc Ecclefiam intelligit volitantem in mediocri, id efi in medio fui 
11 in Comet, difeurrentem & plagas nouifsimi temporis magna voce prsdicantem . Quando enim fiicer- 
ra.8. Apoc. dos diem Ifidicij annunciat , Aquila in medio c^li volat . Vifio eadem , vt feribit 11 Cslius Pan- 
feff. y.pucl. nonius , imaginaria fuit, vt csters, fed myficica, in qua idem funt videre & audire . vidit, ergo 
> ‘ & audiuit, idefl, intellexit. Grsca qusdam exemplaria Angelum habent , vetuficiora Aqui- 

lam, 


Ornithologix Lib.I. 


^5 


Iam,{ed nihil refert, dunmodo certo teneas, typum efle vniuerlorum decretorum Dei inter- 
pretum, tam Angelum , quam Aquilam, quorum conuerfatio cadeftis eft , & volant in omni 
folicitudine annunciantes decretum Dei in plebe . Triplicat autem vaeh Aquila , ad exagge- 
randum terrorem , clarioremq; mentis fua: expreflionem , conformans fe confuetudini Pro- 
phetarum, qui inftantegraui dilcrimine, ftepius eandem vocem repetere confueuerunt;fiepe Prophetae ' 
per id interim doloris vehementiam exprimentes.Sic Ioel,fic Ieremias,fic Ezechiel.In Zacha- cur eadem 
jria O, bis repetitur, ad terrorem audientium, propter quem fe pe voces eiufi nodi geminantur. vocem re- 
Eft autem vaeh, nota malediftioijis & exeerationis p^nam comitiantis Dei omnipoten tis, qua ' arti 

fi diceretur : Maledi&ioni & exeerationi funt obnoxij omnes , quotquot relido Deo & iufti- 1 

, J C tia eius, viam peccati fequuntur. Abbas Ioachim hifce vocibus Gregorium Papam fignificari g remorius 
authoreft. Hic fuit anno Domini 55?o.&compofuitmultaadcorredionein populi Dei, in Papa per 
quibus operibus femper exclamat, dicens inftare tempora valde amara . At Francifco Ribera: Aquila de- 
quoniam non dicit , audiui uocem Aquila uolantis , fed unius A qui la , magna (ufpicio eft, virum ait- notatus . 
quem illius temporis fan&itate infi gnem indicari, fiue is ex pr^didorum numero fit , fme pri- 
uatus homo, cui tunc Deus hanc Prophetiam infpiret . 

Aquila maxime omnium auium eft fublimipeta & volat altiditne . Ita Chriftus Dominus Aquile quo 
nofter ftipra omnes cslos, vnde venerat, redijt, eoq; nomine merito Aquila dicitur . Vnde & ciinftus c ° 
Beatus x lob dixit : Nunquid ad praceptum tuum eleuabitur Aquila , & in arduis ponet nidum fuum ? P a P etur * 
Praeterea eodem hoc loco, vtteftatur y D.Gregorius, Aquila? nomine fubtilis Sandorumin- 7 jjibryi. 
20 telligentia & (ublimis eorum contemplatio defignatur. Tantum enim eft Aquili vitiis acu- moral. c.19. 
tnen, vt oculos in Solem fixos nulla luminis quanuis fplendidiflimi corufcatio reuerberet, aut San&orum. 
nidare faciat . Sic fandi Dei verentes magnitudinem & eminentiam diuini iubaris, a cuius glo intdligen- 
ria incautus perferutator potius opprimitur, omnem mentis, & cogitationis aciem in eius con- a ' a “ A( 1 U1 ~ 
templationem dirigunt , & nulla vi ab hac tam fuaui & alta meditatione coadi defiftunt . a ^ cnout - 

Ad praeceptum ergo Dei eleuabitur Aquila, ideft, pia mens , dum mandatis Dei obtemperat 
( Nam in his vita eft) & in arduis ponent nidum fuum, dum abiedo terrenarum rerum defide 7 Ebttp.i. 
rio mente & fpe iam in c^lis cum Deo conuerfantur, z iuxta illud : Noftra conuerfatio in cahsef ; a Ephcf.f 
& a rurfiim, conrefufcitauit & confidere nos fecit . b Et lob . Sicut Aquila uolans ad efcam . Mos b Cap.9. 

quippe eft Aquilae, vt cum refedione indigeat, eandem oculorum aciem, quam radijs folis in- 
30 fixerat, ad eadauer inclinet , & quanuis fublnnis fuper aerem euolet, pro fumendis tamen car- c mg 

nibus terram petit. Sic (inquit idem c D. Grego rius ) antiqui patres in quantum humanitatis infir- ra p ca p‘^~ 
mitas admittebat, creatoris lucem eredi a mente contemplati funt : fed incarnandum hurfc in mundi ftne 
praf cientes , quaf a Solis radqs ad terram oculos deflexerunt , & quafi de fummis ad ima ueniunt , dum 
hunc Deum fupra omnia & hominem intra omnia agnofeunt , quem pro humano genere , dum pajfurum 
moriturum^ conficiunt , qua fcilicet morte femetipfos refici, atque reformari ad uitam nouerunt , quaf 
more Aquila pofl contemplatos Solis radios in eadauer e efcam quierunt. Libet fpeftare Aqmlam Solis iubar d . 

intuentem , d qua ait: Deus fortis , pater futuri feculi , princeps pacis fed ab alto uolatu celftudinis ad ter- e £r^' 
ras veniat, efcam eadauer is inferius inquirat, dicens f Difciplinapacis noftrafuper eum, & eius liuore fana ‘ 5 ** 

ti fumus . Et rurfum : Et homo eft , & quis cognofcet eum ? In eundem locum , alio tamen tentu idem 
r author fic feribit : Aquila alto valde uolatu fufpenditur , cr anni fu prapeti ad athera libratur , fed per 

4 ° appetitum ventris terras expetit , fefefo a fublimibus repente deorfum fundit ; fic genus humanum in pa- 
rente primo ad ima de fublimibus corruit. Jfuod nimirum conditionis fua dignitas in rationis celfitudine , 
quaf in aeris libertate fufpenderat : Sed quia contra praceptum net itum contigit , per ventris concupi- 
fcentiam ad terras uenit , & q ua f pofl uo latum carnibus pafeitur, quia illa libera contemplationis fpira cu- 
la perdidit , dr deorfum corporis uoluptatibus Utatur . 

Aquila cum impetu volans, vt eft in f Deuteronomio, ad predandu,fignificat s quoque Dia- Aquili 
bolum eiusqj membra , & rapinas potentum, & eos qui verbis nil nili fublime, &pium fa- cum lm P e - 
piunt; opere vero ac reipfa res proximorum diripiunt: deniq;fuperbos & lpfun tuperbiam. 

Huius fimilitudinis meminit h Baptifta Mantuanus his verbis : lgm " 

■ Socios ac Damones omnes i Dent. 14. 

' y^ 4 d pradam ciet ex aris adytis % Deorum . s Sylua Al - 

Jlli pracipites altis e turribus adfunt Icg.cxClem. 

Corripiuntq ; vagas animas , fygijsfc coercent ^ ex -3 

T er f miles Aquilis , quoties uidere uolucres 
Dulcibus e Jlagnis tolli->tenuemq\ per auram 
Nare cateruatim , campis q\ inferre uolatum . 

Hinc & apud 1 Abacuc Aquila feflinans ad comedendum, Diaboli fignificat prompti tudinem 'Cap. primo. 
ad perdendas animas. Sic vbi a k Mofe in Deuteronomio profertur: Sicut Aquila prouocans ad - k Cap.i . 

F 3 volandum 


da.9. 

h Lib.j.Par 
tb. fecunda. 


Vlyfsis Aldrouandi 


s Ofea. 


66 

volandum pullos fuos , & fuper eos uolitans expandit alas fuas , poteftas Deo aduerfaria intelligitur, 
qua; ex permiftu Dei elata in fuperbiam, multa poteft, ficut & 1 Propheta ait : Et erit ficut Aqui - 


Diaboli cu la fuper domum Dei : Ob hanc ipfam fuperbiam Diabolum prophetae tumentem fuper mon- 
Aq ula c 5 - tes Aquilonis eleuarifcribunt,&fuperaftraca;li ponere fedem fuam, cupientem fe exaequa- 
paratio . rc Altiftimo . In arduis quoque ponit nidum fuum, ideft(myftice intelle&um) in magniyqui- 

bu(q$ & eminentibus feculi huius hominibus fedem fibi conftituit,vt in eis velut trux dominus 
m Ab dias . & immanifsimus tyrannus commoretur . m Vnde , Si exaltatus fueris ficut ^Aquila, inde detraham 
h- 4 * te, dicit Dominus. Et n Ieremias, Velociores fuerunt perfequutores noslri t _ Aquilis cali , de infidiatori- 

ln Thrc- k us Epi r itib U s dixit. Quare ° & in lege praecipitur, vt non comedamus Aquilam: & Ifidorus in- 
quit,y//Z Aquilam , aut Miluum aut Accipitrem odit , odit raptores (fi fcelereuiuentes : & * D. Thomas 
Aquik e- Aquilam (uperbite typum elfe inquit. p D. Auguftinus quoque Daemonem Aquilam myftice 
fus cur in le vocat ob rapacitatem , vbi fic habet : Si (fi per aurum traheris , quo non vis , (fi ideo te quarti maior 
ge prohibi- raptor , quia inuenit minorem raptorem , ideo te quarit maior Aquila , quia prior cepisti Leporem, prada 
tns . tibi fuit minor, prada eris maiori . Hac non vident homines , in rebus humanis , tanta cupiditate cacan - 

Aquila-) tur # Quarti potent ior infirmiorem , (fi quarti eum opprimere , non ob aliud , nifi quia habet , quod illi 
fupcrbia ty- au f erdt t Videt illum patifub fe tribulationem , non ob aliud nifi propter quod habet , (fi hoc ipfe , propter 
pm i . za.q. p atltur tribulationem , ad fe congerit . Ha&enus D. Aurelius . Pari pa&o vbi apud q D.Io- 

P g bum legitur : In petris manet (fi praruptis filicibus, ac rupibus inacceffis commoratur Aquila: Per Aqui- 

Commen.in lam malus genius feu Daemon intelligitur , qui in potentibus ac malitia fortibus, petris certe 
pfal . 1 2 3 ■ excellis ac duris habitat . Per praeru ptas vero rupes ac filices dellgnantur illi, qui in qdum attol- 1Q 
q Cap.39. lentes os fuum horrendas & immanes aduerfus Deum blafphemias effutiunt, homines corde 
Blafphemi «juro ac indomito , nec vnquam in melius profedluro . Inacceffe vero rupes homines funt im- 
myfticc ii- modico adeo ,& intolerabili faftu tumentes, vt vel nullus monendo, & corrigendo eo acce- 
^Superbi dere,aut pertingere polTit . 

myftice in- Aquila etiam qu£ lingulari natura; inftinftu pullos abijeit eos , qui vel ad Solem illachry- 
dicati . mant, vel auerfi fplendorem eius non fu (linent, pios parentes innuit, quibuspignora fua non 

Aquila pul funt cordi, nifi & ipfi pietatem colant, & nifi totos fefe ad praecepta & nutum diuini Solis com 
los degene ponant , iuxta conflium fapientis in 1 Ecclefiafte dicentis : Ne lucunderistn filijs impijs ,fimulti- 
res abijeies p[ (ccntur) nec cbleeleris fuper ipfos,fi.non eji timor Dei in illis. Et iterum.- Melior ejl vnus timens Deum , 

S u 1 quam mille filij impij , (fi vtile ejl mori fne flips , quam relinquere flios impios . Sed & ad Chriftum 
cet. b parabola myftice referri poteft 8 . Quemadmodum enim Aquila nonnunquam alienam pr£- 3 ° 
? Cap. 1 6. datur praedam , ita Saluatornofter Iefus Chriftus, quum Limbum aperiret, Diabolo fuam 
ChriftusA- prodam eripuit . f D. Ambrofius Iefum Aquila; alfnnilans ita feribit : Quemadmodum Aquila co- 
quil<£ com- lona quafi mater nidi femper vnius efi , nec ad procreandam fobolem aliud quando % cubile perquirit ; 
paratus . ^ cum p r imum calidis ouis maturo ortu foetus eruperit interior , pullos educit implumes , hos contra fa- 

Tom.iXib. c i em f eruu ii folis opponit ,vt qui agram & inualidam corufco radiorum appulfu aciem fubmiferti oculo- 
c a °~ rum,materno damnatus arbitrio , (f a fratrum confrtio fep aretur & deijciatur in terram : & ficut Auis 
' * i fi a inimica ferpentum efl, quos ciim in aera alarum remigio [ubuettando fupportat, hos adunco rosiro,& 

armatis quafi quibufdam telis , pedibus fuis lacerat ac diuellit , quos cum deuor at , calore fuo interno no- 
xium illud virus extinguit . Ita Chriflus Dominus vnam diligit Ec clefiam , vt Aquila nidum fuum, quam 
ab s>stn perfequutionis alarum fuarum defendit vmbraculo . Sic quoque extra Ecclefiam proijeti , in qui- 40 
bus fdei lumen infirmum efi , qui igneam Euangeliorum lucem vitijs fecularibus inquinati ferre non pofi 
funt . Et vt Aquila ferpentes deuor at , & eorum venena calore concoquit interno : Ita & Chrifius Domi- 
nus nofler Dracone percujjo , idefi , Diabolo lacerato , dum humanum fibi corpus affumit , peccatum il- 
« jf ti jt 0 $ m lud , quod hominem tenebat obnoxium , tanquam perniciofum virus extinxit , ficut ' ApoTtolus ait . Et de 
u 2,Corin.$. peccato damnanti peccatum in carne fua .Et alibi : u Qui cum peccatum non noffet , pro nobis peccatum f e- 

* Nim.zi. cit . Ad hoc quoque* Mofes ferpentem aneum in cremo fufpendit in ligno , qui proprius erat typus corpo - 
yfoan. 3. ris Chrifii, vt y qui cunque in eum afficeret , non periret .Corpus enim hominis per tranfgreffionem vas 
> Exod. 4. fuerat ferpentis ejfetium.Sic & alibi ipfe z Moyfes virgam proiecitin terram , qua in fimilitudinem efi 

corporata ferpentis, qua quia & ipfa imago erat corporis ChriHi , (fi tanta virtutis in fe typum gerebat , 

* p r0U '3 0 ' omnium Aegyptiorum potettatem abforbuit . Illud quoque quod idem a Salomon in Prouerbijs fuis 

Tria ineo- feribit , vbi ait : T ria funt mihi incognita , qua affequi nequeo ; vefiigia Aquila volantis (fic. ad Chrifti ^ 
gnita Salo- referendum eft perfonam . Hic eniin,vt idem D. Ambrofius paulo poft interpretatur, etfi pofi 
moni . paffionem (fi refurredionem fuam prafentibus A pofi olis afeendit ad calum , tamen cuius hominis tam al- 

tus fenfus (fi tantus efi , vt explicare poffit, quomodo illa tanta maiefias de calo aut venire dignata fuerit , 
aut redire ? Cum hoc nobis foliim fcire liceat , quod aut venti , aut redit . Quis enim cognofcere poterat, 
quomodo verbum in Virginem venerit , vt repente conceperit, vt tam felicem foetum partus Virginalis ef- 
funderet, vt hominem Deus indueret , quem totus mundus non potefi fufferre , nec capere? id efi , quod 
ait : vefiigia Aquila volantis , idefi , Chrifii aduenientis ad terram,ac redeuntis ad calos vefiigia compre- 
hendi 


Ornichologiaj Lib. I. 




hendi nonpojf . Item alibi : Aquila , inquit, intelligitur Chriftus , qui volatu fuo deficendit ad terras . In fragmen 
quod animal/ s genus non nutritur , et [i primum caftitas comprobetur matris , vt apertis oculis abfque pal- to capitis 
pitatione totum afpiciat Solem, merito enim hoc animal comparatur Saluatori : quoniam cum aliquid ra- quinti eiuf- 
pere voluerit , non vefligijs ambulat terras ,fed excelfum eligit locum . fic dr Chriftus alta Cruce fujpen- ” cm * 
fm , tonante fi repi tu dr terribili uolatu impetum ab inferis fecit , fanthsfy rapiens ad fuperna remeauit . 

Nonne item Deus & Chriftus per Moyfern nominatus Aquila , b alibi ( quoties volui congregare 
filios tuos, ficut Gallina pullos fub alas, dr noluifli ? ) dici voluit Gallina, qua* idem eft, fi pondere- b Matt.iq 
mus fignificatum per Aquilam vel Gallinam, qua? pafcunt luos pullos ? nam & Chriftus verus 
paftorita fecit, qui in (aera Scriptura nominatur terra viuentium, mare magnum, puteusa- 
2 c quarum viuentium , paradi fus voluptatis, regnum Dei, lapis fundamenti , Architriclinus , A- 

quila, Gallina , vel quacunque Auis pullos enutriens . D.Thomas citante * Antonio Ricciar- # In Com- 
do Brixiano Aquilam fpiritum San&uin fignificare feribit, qui locutus eft per ora Propheta- rnem. Sym- 
rum , & liinc eft quod doftores Gr^ci Aquilam D. Marco attribuunt, quod a Prophetico te- 
ftimonio Euangelium fuum fit exorlus. & Titus Profper c Martinengius hifire lobi verbis, c JnT y eot§ 
Nunquid ad praceptum tuum eleuabitur Aquila ,dr in arduis ponet nidum fuum i Beatam Virginem QQ ^ M 
matrem Mariam fignificari feribit. 

V t etiam Aquila , cuius idcirco infignis prodicatur liberali tas , prasdam , quam cepit cum 
alijs Auibus communem facit: Ita Chriftus sterne beatitudinis praeda nequaquam folus po- 
tirivoluit,fedomnesnoseiusparticipesreddit: vndeeft, quod frequens eum fidelium turba 
20 infequuta eft , nempe prasd$ huius fpe alleft: i , diuina? grati£ in hac vita , ac fempiternte glorig 

in futura , dicente d D.Matth^o, Magifier , fiequar te , quocunq j ieris . d Cap.8. 

Eadem iftatc liberalis Aquila hominem pium defignare poteft , qui lubens fiti & fame 
prefis, larga , quantum poteft , manu fubuenir, pnemium aliquando ab fupremo illo Agono- e Cap . 2 4. 
theta reportaturus . Locum e Matthafi & f Luca; , vbi dicitur : Illuc , ubi fuerit corpus , congrega - f Cap 
tum iri dr Aquilas , D. AllQlft\\\X\S2L\tyfignificare Sanftos de uolatufpiritualis corporis , quorum con- 
gregantibus Angelis conuentus futurus eft tn loco pajfionis Dominica . Eundemq,- 5 D. Chryfoftomus § Tom.i. 
fimendans inquit . De Vulturibus dicit feripturain h Iob .Vbicunque fuerit corpus , illic inueniuntur Horni. 9$. 
Vulturum pulli : Hoc enim naturale eft Vulturum , ficati dicunt quidam , vt etiam tranfmarina c.2^.Matt, 
tadauera fentiant . Quoniam ergo turpes Aues fiunt Vultures , ideo Vulturinis quidem moribus aptauit h lob-i9. 
u 0 nomina Aquilarum , ut in moribus quidem Vulturum Sanci orum congregatio 0 Vendatur ad Chrifti aduen - 

tum ; in Aquilis autem regalibus .regalis Sanci orum digni tus oftendatur. ideo enim. Sanfii Aquilis ajji- cur 

milantur , quia ficut filij Aquilarum ad folem probantur , ut fiquidem recto alpettu intendere potuerint con - Aquilis c6- 
tra radios Solis , intelligantur effie legit imi ; fi autem non potuerint , cognofcantur adulterini, ita dr filij Dei parati . 
ad Chrifti iufiitiam comprobantur . Si enim potuerint pleno corde iuftitia uerba fufcipere , intelhguntur 
effe legitimi , fi autem non potuerint , eognofcuntur de Diabolo ejfi nati . 

Aquila a longe dicitur elcatn profpicere apud 1 D. I obum, nempe vt eam det pullis fuis, al- Ca P' 
legorico {ane fenlu. Aquila enim eft nedum familia Ifraelitica, {ed etiam virtus illam nutriens k M r.3 2. 
& dirigens , de qua virtute feripturn eft: k Sicut Aquila prouocans pullos fuos ad uolandum. Hec 1 Prou. 31. 
Aquila eft mulier illa nifallor, de qua dicitur : 1 Fattaefinauis quafiinflitoris , delonge portans pa- 
nem fuum , Illum videlicet panem , quem edocuit nos filius Dei petere, dicentes: m Panem no- m ^ ^ 

4° Jlrum quotidianum da nobis hodie . 

Nemo vero Deum ipfiun Aquila» comparari miretur, etiamfi immuda fit & rapax. Nam &r p aratur 
Leoni, & SerpenticoparaturChriftus,nonquideob malitiam,autrapacitatem,fed propter vir quila;, 
tutem &regnu.Leo enim Rex Ferarum eft.Serpenti ver6,&pr£cipue Viper^ vis in eft ialubris 
aduerfus omnia venena.Non igitur quod rapax fit vel immunditijs deleft etur Chriftus nofter, 
ideo Aquila eft,fed quia Rex nofter eft,& fuper omnia pofitus,fidelium fuoru, vt clemens pa- 
ter, cura gerit. Aquila alias ratione contraria Diaboli typu gerit ob rapacitatem & fuperbiam. . .. 

Eadem & iuftos fignificat, vt apud n D. Ambrofiu quoque, qui locum eum 0 D.Luca? fupra 
di£tum,nempe de congregatione Aquilarum ad corpus, enarrans, ita feribit : Iufiorum anima "Tom.i. lib. 
Aquilis comparantur, quod alta petant, humilia derelinquant, longauam ducere ferantur <ztatem,vnde p Da j.comment. 
|0 uid anima fua dicit /Renouabitur, ut Aquila iuuentus tua .Si igitur intelleximus Aquilas , de corpore iam 0 In Suang. 
non poffumus dubitare , maxime fi meminerimus, quod a q Pilato Iofeph corpus acceperit . Nonne uidentur Luca c.i 8. 
tibi Aquila circa corpus , 1 Mir ia Cleophe , Maria Magdalena, Maria mater Domini , Apofiolorumq, con- ^ p fal. 102. 
sientus circa Domini fepulturam ? Nonne tibi uidentur Aquila circa corpus , quando ueniet in illa die . 


cum intelligentibus nubibus filius hominis fi dl* ridebit eum omnis oculus S* qui compunxerunt eum . eft * jfi™’ 1 ' 
etiam corpus , de quo diclum eft : Caro mea uere eft cibus , dr [anguis meus uer'e eft potus . Circa hoc cor- 
pus uer a Aquila fiunt , qut circumuolant alis fpiritualibus . fiunt dr circa corpus Aquila , qua credunt Ie- 
fum in carne ueniffi , quia om iis fipiritus qui confitetur lefu m Chriftum in carne ueniffie , de Deo eft : ubi 
ergo fides , ibifacramentum , ibi diuerformm fanet itat is . Eft etiam corpus Ecclefia, in qua per baptifmi 

F 4 gratiam 


68 Vlyfsis Aldrouandi 

gratiam rtnouamur Jpiritu , (fi occidua fene flutis in rediuiuas reparantur at at es . Rurfus vbi de inno- 
natione agit baptifmatis in illa verba ( Renouabitur ficut Aquila iuuentus tua ) Intelligit , inquit, Pro- 
pheta per gratiam baptifmi occidua vita noflra poffe reuiuifcere , (fi iuuentute quadam renouari id , quod 
in nobis fuerat deliciorum vetuflate collapfism . Vt autem intelligas , quia de gratia batifmatis Propheta 
loquitur jnnouationem ipfam Aquila compar auit , qua Auis ajfldua commutatione habitus fui longam du- 
cere fertur at at em , (fi vetufis iam fatifc entibus plumis noua pennarum fucceffione iuuenefcere , ita vt 
depofitis antiquitatis exuuijs , rediuiua indumentorum nat luitat e fevefiiat .vnde intelligimus , quod fi- 
nectutem Aquila non fentiunt membra ,fd pluma . De nouo ergo fe veftit , (fi pullulantibus pennis ve- 
tusta mater iterum ren otiatur in pullum: pullis enim tunc comparanda efi , quando radiantibm plumis , 
necefle efi , illi rurfum meditari rudem volatum (fi alarum olim exercitata remigia 3 tanquamneuella vo- rot 
lucris intra nidum pigra compefcere : quanuis illi fit volandi notitia de confuetudine , deefi tamen illi de 
pennarum raritate fiducia . De baptifmatis igitur gratia-hoc Pfalmographus prophetauit . Nam vtique 
Neophiti noflri nuper baptizat i , tanquam AquiU depofitis vetufiatis exuuijs , noua fanclitatis indumen- 
ta fitmp ferunt fatifc entibus antiquis maculis, ficut plumis leuibus, rediuiua gratia immortalitatis or- 

nantur , ita vt in his feneclutis occidua peccata fenuerint , vita non fenucrit : tanquam Aquila in pullum y 
fic illi in infantiam reuocati . efi eis feculi de conuerfiationenotitia , fed adefi illis iufiitia de reparatione 
fec urttas . Quid igitur fanclus Dauid dicat , adhuc diligentius videamus . 2 \on enim ait , renouabitur 
ficui Aquilarum flfid fient Aquila iuuentus tua . Vnius ergo Aquila renouandam in nobis ajferit inuentu- 
tem , quam vnam , (fi folam Aquilam recle Chrifitm Dominum dixerim , cuius iuuentus renouata efi 
tunc , cimi a mortuis refur rexit . Depofitis enim corruptela corporalis exuuijs'-, rediuiua carnis affumptione ^ 
refloruit, ficut ipfe ait per' Prophetam .Et refloruit caro mea (fi ex voluntate mea confitebor illi. Refloruit, 
l TfaL 27. inquit, caro mea , videte , quo verbo vfus efi ; non ait , floruit > fed refloruit . Non enim reflor efi it , ni fi 
quod ante floruerit . Floruit autem caro Domini , cum primum de MariaVirginis illibata vulua procej]it y 
u C a p.i 1. fi cut a it u Efaias, dicens. Exibit virga de radice leffe , (fi Flos de radice afiendet . Refloruit autem , cum 
fuccifo per Iudaos corporis flore , rediuiua de fepulchro refurreflionis gloria germwauit (fi in floris mo- 
dum odorem pariter (fi nitorem cunelis immortalitatis afflauit: odorem bonorum operum fuauitatem cir- 
cumferens-.nitorem incorruptela perpetua diuinitatis ofiendens . Ha&enus ille . Simili fere fenfu x D. 

*/» Vf. io2. Cliryioftomus eum Pfaltis Regij locum, quem modo tetigimus , exponens , ait . Renouationem 
toomiu £am ^ q uam pfalmographus iuflis pollicetur , cum dicit ; Renouabitur vt Aquila iuuentus tua ) Dominus 
per fianclum baptifma donauit , atque abrafio peccati finio , nos ex finibus iuuenes reddidit . Quibus ver- 
bis congruunt ea, qua Deus per Efaiam Prophetam ait: Qui expediant me, mutabunt fortitudinem , ajfu- 3 ® 
tnent pennas vt Aquila. Quoniam enim diuinas ac regias notas in ortu nofirb accepimus , easq ? per varia 
peccati fiudia obficurauimus , atque corrupimus , idcirco Prophetica oratio regni recuperationem nobis pol- 
licetur (regia enim hac efi auis (fi volucrum regina) docet autem nos etiam diuina liber alitatis (fi mu- 
nificentia modum , vt huiufmodi iuuentus renouetur , veterem hominem deponens , uouum autem , qui in 
Creatoris agnitionem renouatur , affumens . Ad hunc enim modum inquit : Iuuentus tua renouabitur , vt 
in vita ab omni interitu aliena conftanter florens ac vegeta fit . Quandoquidem Aquila omnium Auium 
maxime regia efi atque alti fime volans . Pr at er ea , quoniam hoc unum animal aduerfus Solis radios ob- 
tueri potefi , idcirco haud ab re anima renouationem , atque a terra in calum volatum , ipfiustfl vitam in 
fummo lumine futuram Aquila natura compar auit . Sanfti itaque repuerafeunt aflumpto immorta- 
li corpore, laborem non fentientes mortalium, Chriftoobuiam innubibus rapti . Defijtalia 
ratio, qua: cogat hominem fuarum virium obliuifci,& toto pectore fe Deo credere ,fene&us 
certe abunde id praeibat, rsddit enim hominem morofiim, querulum , voluptatum ofbrem , 
vilem , ridiculum . Itaque fi in eo rerum fbatu quifpiam iuuentam reddat, nonne is videbitur fe- 
mimortuum reuocafle in vitam ? Atqui mirum videtur, cur non omnia nobis polliceamur 
denoftroconditore,quando iacerfpiritus fponfor exifiitiuuentutis, fimilitudinemafferens 
Aquilae, quae exuit fene&am . Quanquam minime in hac vita fperandum alicui idem arbitre- 
tur, ciim de anima praecipue loquatur. Alia quoque ratione reiuuenefeit Aquila , cumro- 
ilrum nimiofenioaduncum adeo, vt cibum capere nequeat, ad petram rupis excutit, atte- 
ritq,- , priftino ftatui refti tuens. Haec petra Chriftus eft , Roftrum obuncum prauitatem animi , 
iracundiam & rapacitatem phyfiognomis defignat.vitiahaec non alia ratione, quam per Chri- 5© 
fti difciplinam excutiqueunt, atqueitaproiuuentutisrenouatione animi depurationem in- 
telligimus . Corpus enim noftrum ab ad oleicentia pergit ad fenium , verum anima lapientis , 
pij > probatiq,- viri a fenefta in adolefcentiam tranfmittitur , atque Hauefcente, & deficiente 
homine exteriore interior magis vigefeit, ac reuirefeit. quo diutius in iufti honeftiq; meditatio 
ne exercitioq,* vi tam degit. Tale aliquid apud Platonem inuenias dicente Socrate . Tunc fane 
7 Comm. In mentis ocu lus acute cernere incipit, cum oculus corporis incipit hebefiere . 

Efaiam.cap. amore Aquili in pullos ita feribit y D.Hieronymus. Inter cateras animantes omnes Aquila- 
6 5 M. 1 S. f um quidem maximus in pullos efi amor , qua in excelfis (fi inacceffis locis nidos collocant , ne Coluber fce- 

tus uio - 


Ormthologia? Liber I. 69 

pus violet . Amethyfrum quoque inter pullos eius lapidem reperiri fer ibunt , quo omnia uenena fugerentur. 

Si hoc verum efl , recte affectus Dei in fuas creaturas Aquilis comparatus efl , qui omni studio protegit li- 
beros fuos , ne Draco , & Coluber antiquus Diabolus obrepat noitellis fastibus , vt ad nomen lapidis , qui 
ponitur in fundamentis Syon , omnes aduerfariorum infidi a frangantur . Eadem amittens pennas 
fuas, vteft apud z Midi eam, fignificatp^nitentes, quicaluitium p^nitentia? aftumpierint , vt * cap.i. 
idem tradit, citante a Ricciardo Brixiano . a Jn Symh. 

Quemadmodum etiam Aquila, vbi cum Ceruo pugnat , puberem alis colledtum in oculos 
eius excutit, vtmox excoecatum pra?cipitet,itaaduerlarius nofter Diabolus, quos aggredi- 
tur,obie£tis diuitijs, alijsq; huius mundi illecebris excreare & in caOes fuos praecipites dare 
x Q annititur. Nihil enim aptius efc ad fallendas hominum mentes , quam opes, honores, cupidi- 
tates, & alia vitae blandimenta, quibus fretus Diabolus quamplurimosinefoat & ad fe attra- 
hit immotos alias , fi aperto Marte & validis tribulationum , & miferiarum tormentis ageret . 

Quo fenlu b apud Idfiizmdicitiit: . Excaca cor populi huius , ne audiat , aures f eim aggraua , <&ocu - Caf.6. 
los eius claude , ne forte uideat oculis fuis , & auribus fuis audiat corde fuo intelligat , <& conuerta- 

tur , & frtnem cum . 


MORALIA. 



L V M AE Aquilae pro diuitiis ac opibus praefertim Principum ac Regum, in . 

primisq,- Imperatoris, cui Aquila efc pro infigni, accipi quandoq; folent; vt^ ldas f“ 
enim alarum plumis delpoliata Aquila volandi impotens fit: Ita & Principum denotant 
dignitas omnis,nifi pecunia(quam belli neruum vocant)fulta,feu robore 0111- & cur . 
ni deftituta, &labefa£tata facile corruit, quemadmodum argute ac fapienter 
Imperator Carolus Quartus ad Principes Germani^ fermonem faciens, a Du a Llb.22. 
brauio referente, ediflerebat. 

Ob temperaturam cum Aquilis non incongrue Tvranni& iracundi quiuis conferuntur, Tyranni A- 
quorum animos ira , leuilsima quauis de caufa tranfuerlos rapit . Ira etenim fortis,vt teftatur b quii? com- 
Ariftoteles,non nifiincorporibusadmodumiiccisdominatumobtinet. Aquil^ exemplo vo- P aiaa • 
luptates aciuperuacanea omnia reijcere ac alpernari docemur.Parit enim ea tria ad luminum h Mtbic.^.c.S 
50 oua, quorum tertium, tanquam duo ad conferuandamfpeciem fint latis, e nido pnveipitat. 

Incubatu enim fotuq; ouorum, fpiritibus abfumptis , vires adeo fatifeunt , vtpropemodum 
volatui inepta Iit , tantum abeft , vt ad venatum prodire polsit & pnedam agere . T erna harc Appetitus 
oua triplicem hominis repralentant appetitum . Quandoq,- refla ratione quippiam humanus hominis tri 
animusappetit,quodadperfeflionemfuam&felicitatem attinet. Nonnunquamdehis que P lcx P er 
ad corporis vfum Ipeftant, eft lolicitus, ne animus hofpes fqualentefac ruinam minitante do- ^ L l ul h oua 
micilio peius, quam opus eft, habitet . His tamen, qua? neceflitati luihciunt,non contenta mens dcn » natus ‘ 
noftra ad voluptates quandoq,- a fronteblandientesconuertiturf Verum ha?ea?dem vt ter- 
tium Aquili ouum non tantummodo, ut lliperuacanea?,fed & tanquam pernitiola? homini 
repudianda? ueniunt. Emolliunt enim delicia? atque animum virtuti intentum alio diftrahunt, 

40 impediuntq,- quo mhius libere euolare & arduam uirtutis uiamfeflan poifit , fed deprimunt 

fenfum multa cogitantem , & ut ait c Horatius : • Cjn Sat 

'^Affigunt & humo diurna particulam aura . I - doles' «e 

Qu^ de liberalitate Aquili afferuntur , fanc ad genero fam , ac regiam indolem declaran- neio f a &rc 
dam faciunt. Nec enim in puhllis animis ac fordidisha?c uirtus inhabitat: Sed Regium efc, gia abAqui 
ut in Emblematis fuis Bochius inquit, E T POSSE, ET VELLE BEARE. Quando- k liberalita 
quidem ex tantilla pra?da , quam fecit Aquila , fortem luam alifoaut Auibus,aut beftijs relin- tc • 
quit . Pietatem vero cum in plerisq; brutis animantibus erga parentes infignem , tum liero uel P ie ~ 

maxime in Ciconia & Aquila eft conlpicere. Hosfenio confeflos non alunt tantum , fod& ^ 

humeris luis aut alis exceptos,quo opus eft, tranlportant, dignam certe accepti benefici) iner- Aquilea Po 
50 cedem rependentes. Hic notent fuam d$opyictv & impietatem plurimi, qui parentibus non lypo capri 
modo non nutricationis praemium referunt, fed iam fenio confectos uix uiuere fuftinent: quiiimilis. 
imo uerd mortem etiam ijs imprecantur . At hi non erubefount fefe rationis capaces, ab irra- CymsCam 
tionalibus pietate & benignitate uinci . fii;us 

Quodde Aquila Polvpi cirris implicata , ideoq,- in mare delapfa ac demerfi, refertur; ad f 

eos pertinet, qui aut praedam fibi damnolam captant, aut in alios moliuntur, qua? fibiipfis exi- Euterpe . 
tio futura funt . Quemadmodum Cambyfis filius alter Cyrus apud d Meflagetas abHerodo- Polycrates 
to decantatus; & Polycrates cum ad diripiendum aurum magno ftudio ad Ora?tem profectus deceptus 

ellet 


Vlyfsis AIdrouandi 


Fures quo- 

Aquilam 

imitentur. 

Auari Aqui 
ha rapaci 
comparati. 


e Epifl.^.ad 
Ruiiic. mo- 
nach.de yi~ 
uedi forma. 
Aquile re- 
nouatio qd 
denotet , 


70 

efiet, tanquam efca illefti, tandem decepti fuerunt; & in foueam, quam alijs foderant, ipjfr 
irruerunt . Bruta eiufmodi dilcrimina, quia ignorant, faepe non cauent: homines vero & pru- 
dentes in tantum praua cupiditate vinci , vt iemetipfos praecipitent, hoc moleftum eft . V nde 
prouerbium ; Malum confilium confultori pejjmum . Et vt vere non minus, quam icite Qui- 
dius canit: 

Neque enim lex iuHior vlla eft , 

Jgudm necis artifices arte ferire fua . 

Aquila non venatur locis nido iuo propinquis . Qua in re vafri & verfipelles eam probe 
imitari norunt, qui a vicinis expilandis abftinent, gnari non diu felatituros,apudquosiam 
innotuerint . 

Cum rapaci quoq; Aquila non inconcinneilli comparari pofliint, qui fublimibus ftudijs 
operam dantes, cadefiium corporum motibus & rerum naturis confiderandis intendunt. Aut 
etiam qui akilfimorum pietatis noftra? myfteriorum contemplationem profeffi , vita interim 
& impuri fint ac (celerati, toti (ordibus terrenis immerfi , fuis commodis omnia metiuntur, & 
inexplebili auari tia a?ftuantes, quoruncunq,- bona per fas & nefas ad fe pertrahunt. Huius fa- 
rina hominem c D. Hieronymus notat, nempe H eremitam quendam , qui publicas priuatasq,* 
eleemofynas infuum & fuorum v(um conuerterat. Ita enim (cribit: Vidimus & planximus.Crafi 
opes vnius morte d 'eprebenfds, vrbisfc Jit pes , quaji in vfum pauperum cogregatasjiirpi <jr pofleris derelittas. 

Aquili renouatio omnes in cognitionem ac emendationem vitiorum ducit. V irtutes enim 
quoniam nos perficiunt, atqueexornant, prxclara quasdam animi indumenta funt, quibus 
homo amiftus & ornatus , longo a vulgo diferimine (eiungitur . 

Aquila etia qua? inter ambulandu vngues contrahit, ne acie eoru atteratrtefte Plutarcho,mo 
net, ne ingenij noftri acume in rebus vilibus hebetemus; fed arduis,& preftatibus impedamus, 

HIEROGLYPHICA. 


19 


2.0 



V A N D O QV IDEM ea do&rina , quam notis illis (acris , & occultis Ae- 
gyptij (apientes exprimere voluerunt, ad moralem potiffimum Philolophiam 
lpe&at; atque cum fabula? quoque, apologi ac emblemata fub fidte hiftoria? 
aut fimilitudinis inuolucro , ceu fub cortice medullam, praeclara quadam do- 
cumenta, fiinile argumentum cum illis contineant ; ne ea , qu^ inter fe maxi- 
mam affinitatem habent, diuellereinus, ideo myfticis, moralibusq; iam tracf a- 
Hierogly- tis, Hieroglvphica primum , qua? & ip(a myftica figna (unt, hinc fabulas , dein apologos, de- 
phica quid nique emblemata , hilce, qu^e ab Aquila petuntur, commoda, iam iam lubnedfemus . 

& quando Quod ad (aera figna, feu hieroglvphica attinet, vt quid ea fibi velint , primum intelligat le- 

& cur m- £j re ]j cet charadferes illos , (eu literarum quadam rudimenta , quibus Aegyptij vfi funt , 

Phoenices tum P r ^ miim fuifie excogitatos, cum primi parentes (Iofepho tefte ) qui rerum ca?leftium ra- 
Hieroffiy- tionem primi mortalium indagafle traduntur, ante diluuium illud vniuerfale duas diuerla? ma- 
phicalnue terite columnas conftituerunt , lateritiam vnam, qua? ignibus , fi forte orbis conflagraturas ^ 0 
nilfe. fuiflet,' relideret; lapideam alteram, qua? ab aquis terram totam inundaturis non effenderetur, 

Aegyptij in quibus totum de confumatione mundi arcanum defcriberent, &id quidem varijs anima- 
quado hie h um? rerumq; naturalium formis ac imaginibus literarum loco effigiatis . Cuiusrei non igna- 
f°8 >T rus videtur fuilfe a Lucatius, qui Phoenicibus,qui Syriae prope Damalcum populi erant, nempe 

a " Hebra?i Paleftmq incol^ antiquilsimi , primis hanc inuentionem a(cribit,cum ait : 
b Phoenices primi , fama f creditur , aufi 

8. Man furam rudibus vocem (ignare figuris . 

Pythago- p 0 fc vero cataclvfinum Aegyptij hieroglvphica? huius (cripturce primi authores afferim- 
ras & Pia- tur, quos conftantilsima fama eft, omnem natura? obfcuritatem adeo manifefte cognitam 
Ae^mm P er ^P e< ^ am ^habuilfe, vt eandem per manus traditam,quafi hereditariam poffiderent . Eam 
profedT? 1 not i s illis myfticis occulentes pofteritati (olebant confignare . Has literas , quas fcalpturas effi- 
Moyfes hie giesq; vocat b Plinius,(oli nouerant Sacerdotes,, & qui an ijs delcribendis kpoypetp/uccruq voca- 
rogiyphico bantur : vulgus enim alijs vtehatur . Harum praeclara fama ac nomine exciti Pythagoras ac Pia 
ni peritus . to,reli<5fo patrio (blo in Aegyptum magno ftudioprofecfiftint, vt hilce fe erudiendos tracie- 
Aquilaj m rent< Moyfes quoque gentis Hebrc« dux a Pliaraonis filia adoptatus,adhibitis regio more pe- 
ihid? va ri^iili™ 8 quibufqj Aegyptiorum, omni -{ciendarum genere imbutus fuit . 
ric* fi® iifi- I llter caeteras i taq ueHierogly phicas notas lpfis Aquila? imago frequens admodum fuit , & 
cariones . varia? fignificationis . 

In 


Omithologia? Lib. I. 71 

In primis Regem, rerum tantamodo fuarum fatagentem, nec aliorum comoda vel incom- Regem A- 
moda afpicientem , quique tantum gauderet folitudine, per eam, quam propofuifient, Aqui- c l ul!a ^ eno 
lam, oftendere voluerunt . Harc enim in extruendo nido folici ta admodum , in excellis ar- 
dui% locis nidulatur, & altifsimo volatu ceteras Aues omnes luperat 1 Hinc fit , v t ab aliarum icm ’ 
contortio (efelongiffime abducere videatur i Qui quidem plerisq,- regibus mos eft, humanam 
& pr^cipue fubditorum conuerfationem ita auerfantibus 3 .vt non niu propria vel ytilitate vel 
neceilitate coafti, fui videndi copiam faciant . 

Preterea quum Deum, aut fiiblimitatem,altitudinemue, aut contra humilitatem, depreffio- Dewm 
nemq;, aut excellentiam, aut fanguinem, aut vi^oriain, fignificare volunt; Aquilam pingunt . gyptij nota 
I C Et pnrnd quidem Deum, eb quod fit Auis h^c fecunda & longseua : &quia fimulachrum vi- bantperA- 
detur efie Solis, cum pra?ter ceterorum volatilium naturam, intentos oculos, immotosq,- ad ra- q uilam 8c 
dios tolares teneat. fi uare • 

Hinc & Solem , ceu vifus dominum , aliquando Aquila? figura repra?fentant . A ° ls . ,ma §° 

Altitudinem vero , quandoquidem ca?tera? alites,cum furfum euolant, obliquo tramite alcen- Altitudo 
duntjfola Aquila in altum redo fertur. an-Aquilx 

Depreffio nem contra eandem ob caufam , nempe quia tola inter volucres Aquila, maxi- coparerar , 
mo'& infra £fo impetu redra,ac veluti perpendiculari linea deorfum labitur . & cur de- 

Exeellentiam autem, quoniam pneftat ceteris volatilibus omnibus. P rc ®°; 

Sanguinem , quia non aquam, fed fanguinem feu cruorem, dicunt bibere . A xce . entl? 

2Q Victoriam , quod reliquas Aues omnes robore, ac viribus longe luperat . Quinimo fi forte ^ ? ty 

ciim Aue quapiam congrefia, prope efie, vtipfa vincatur, pr^fentit; fu pinam fefe in terram p er 
proijcit, vngues exporrigit , horumcp lele armis tuetur , ac alteram impugnat & lacefiit , quod Aquilam in 
•iplum cum aduerfaria Auis preft are nequeat, in fugam facile vertitur . dicatus . 

Pro Anima quoque Aquila ponitur, ex nominis interpretatione . Vocatur enim apud A e- Vidone A- 
gyptios anima Baieth ; hoc autem nomen diuifum cor & animam fignificat . Eli enim Bai a- fi iuia hle ^° 
nima/Ethvero, Cor. Cor autem apud Aegyptios eft ambitus anima? , vnde nomen ipfum fo- 1_; 
nat,quafi cordatam animam . Quia & Aquila eiulde naturae cum anima, vt plurimum aquam Hominis , 
non bibit, led languinem , quo & cor nutritur : non autem anima , vt perperam opinabantur q U { firmas 
Aegypti j ; nam fic tk anima corpus efiet .* in loco fe- 

Aquila quoque Sacerdotum Aegyptiorum hieroglyphicum fuit, qua? faxumgeftaret , bq- des pofuit , 
3° minemq, defignaret , qui firmam Habilemq; in vrbe, locoue quopiam iedem fibi pofuifiet . Illa bierogly T 
enim fimul atque nidum {uum compofuit, vt Habilitatem ei maiorem conciliet , ac procuret, j^^Tan- 
lapidem quendam qua?fitum, allatumq,- in nidum pro firmamento collocat. Neq; aliam huius c horisin v- 
rei caufam lacerdotes illi tradidere , latis habentes confirufti nidi firmitatem hoc argumento fu fuiile. 
indicafie. Nam & firmandis nauibus priulquam anchora vfus repertus efiet, id opis laxa con- 
tulere . Id quod Apollonius Argonautas fecifie feribit . 

Quidam etiam , cum pium ac mifericordem,vel regem, vel diuitem, qui Icilicet vifhim , cx-r f ^ 

teraqsvit^ fuftentanda? necefiaria, inopibus erogat liberaliter, deferibant, Aquilam ob oculos 
ponunt , eam pr^lertim , qua? ab infigni vigore Olfifraga nominata fuit , quaque pullos ab Qfl:f ra ga* 
Aquilis alijs eieftos nido, imbecilles adhuc, ac parentis opera etiamnum egentes, ad fe recipit , pietas . 

4° tueturq; benigne , ac fouet, donec ad iuftum robur adoleuerint , & fibi ipfis victum parare 

poiunt. . 

Eandem benignitatem, cum alij denotare vellent, Aquilam cum alia quauis alite, ex eadem 
olla cibum capientem finxerifiit. ’ lL 

Sed enim ab bis diuerfa ponere videntur Aegyptij facerdotes , qui morofum & difficilem p atr isin fi- 
admodum in filios patrem , per id genus Aquila?, cui Pygargo nomen cfc ab albicante cauda , lios inipij 
fignificare voluerunt . Ea enim maxime omnium animalium pullos fuos faftidit , vt nonim- typus . 
merito Plotinus eos, qui fine ratione, modoq,- ciuitatesatque imperia,aut domos fiias, & fami- p yg ai 'g l A- 
lias adminiftrauerint,poft obitum per TraAfyyma-Uv Aquilas fieri dixerit . ^ 

Ob eandem hanc caufam per Aquilam haud inepte regni folitudinem intelligimus . Sunt 
5 ° enim qui hoc , quam iniquitatem in prolem quidam uocant, ita tuentur, vt regium efie dicant regni ima- 
unicum e filijs ha?redem inftituere, rerumq,- habenas vni foli committere, quandoquidem ut g 0 . 
ait c Ouidius : 


Non bene eum Jocijs Regna . , Venus fo manent . 
Non bene conueniunt, nec in vna fide morantur 
Mate Has Amor . & ut d Lucanus . 

Nulla fi 'des regni focijs , omnisfy poteftas . 
Impatiens confinis erit . 


& alibi : 


c Lib. 3. Me 


Lib.i. 


Et 


7 


Vlyfsis Aldrouandi 


Et meo iudicio non immerito .Nam apud rerum fcriptores paflim legimus potentilfimas 
vrbeseuerfas,clariffimaregnadeleta,illuftresfamiliasextin<ft:as, &in populos omnia malo- 
rum genera graflari cepifte , fimul atque poteftas regia pluribus fuit communicata . Quin e- 
* j n Nico- tiarn e Ifocrates «quabiliorem ciuibus monarchiam oftendit,propterea quod illa ambitiones, 
de . omnium popularium diflenfionum femen, extinguat.Quod cum f Ariftoteles quoque mirum 

f Tolit.+. jn modum approbaret/ Homeri fententiam fequutus,quo difputationibus fuis pondus adde- 
ret,& authoritatem , verfum eius citauit : 

J 0’vx, ayctdov Tro/wiujtpavk ; t? c xaipstvog 

fh ha.cnMu$ . Qiuelatine fonant: 

7pon bonum e fi multorum dominatus ; vnus dominus e fio , i © 

h Jn fliad.ex Vnus Rex . 

Polyantca.^ Alihi etiam/ Homerus vnius Imperium optimum efieteftatur, cumait: 

77-B.z». iJMultorum Imperium multa ejl confujio fernper , 

Multi funt damno domini : rex zrhicus ejlo . 

Vnus Jit Princeps populum ditione gubernans , • 

Cui dedit Impcry Jc epirum Saturnius ingens . 

Ppreria; per Simili ratione ijdem Sacerdotes potentiam cuiufpiam, qua? focijs & amicis perniciofa eflet, 

nitiolk cy- per Aquila? pennas fignificabant . Huiufmodi fiquidem pennarum, vt fuo loco a nobis di- 
pus • ftum , ea vis eft, vt aliarum Auium plumas , fi commifceantur , interterere, & quodammodo 

Panthera deuorare videantur. Quod &in tergoribus Panther^, atque Hvena? identidem fieri comper- 
antipathia tum e p r ^ e j as> q U i rcrLim f Limma potitur , inaieftas , fulgore fuo reliquos obfcurat , & veluti 

cu yeaa , m { Gant j^ mum Solis i u bar, vbi exortum fuerit, lucem omnibus ftellis intercipit. Obijciunt alij, 
hoc in multorum Principum tyrannidem , & rapacitatem , quibus non fine rerum tuarum ia- 
&ura poflis adha?refcere. Quomodocunque autem quifpiam hoc acceperit, ita natura compa- 
ratum eft, vt debiliora a validioribus abfumantur . 

Sivero hominem eo mortis genere, quod Homero, Platoniq,- omnium efc miferrimum, 
pervile, ijdem fignare voluiflent,hieroglyphicum habebant Aquili, cuius roftrum eflet cur- 
uum enormiter. Senefcentibus enim Aquilis roftrum fupernum increfcitaded,& curuatur, vt 
nulla demum aperiendi data copia , inedia plerunque deficiat . Hinc illa in bibaces lenes ex- 
probratio : Aquila Jeneflus . quod hsec amiffa comedendi facultate forbillando aliquandiu vi- 
Conuitforu tam (hftinere cogatur. 3P 

conteptoris g- yef £ conu j c i orum contemptorem fignificare volebant , Aquilam depingebant immo- 
jewg y tam ^ nec p Cnn j s . nec r oftro minaretur quicquam mali, & iuxta eam Cornicem, qux eam 
'Libldeab- lacefleret, & conuicijs moleftaret . 

fiinendo ab Magi quoque, vt‘ Porphyrius refert, hominum ad animaliahruta affinitatem infinuantes, 
animatis, brutorum etiam nominibus eos appellant , vt Leones , ij fiiem facris initiatos mulieres Hyerias , 
Magi homi m i n iftros Ceruos, patres vero Aquilas & Accipitres . 

Aquila? autem pullus Aegyptijs mafculum & orbiculatum quidpiam , vel femen hominis 

compellat . 

Mafculi, Sc 
feminis ty- 
pus . 


denotabat. 


EMBLEMATA 




Magnani- 
mitatis fym 
bolum. 



O S , qui Emblematis confcribendis operam dederunt, pulcherrima ab huius 
Alitis natura, fymbola mutuatos effe videmus . Huius rei fidem fa&uri exem- 
pla aliquot ex doctiffimi Alciati poemate ante alia fubijciemus. Primum ad 
magnanimitatem fpecftat , que per Aquilam demonftrabatur, Alitem nempe 
generofam & fortiifimi Ariftomenis tumulo infidentem . Hoc fic habet : 
ddn£ te caupi mouet , Volucris Saturnia , magni 
Vt tumulo injideas ardua Arijlomenis ? 

Hoc moneOyCgiantum inter Aues ego robore prajlo , 

T antum femtdeos inter , Arijlomenes . 

Infide an t timida timidorum btifia Columba , 

Nos Aquila intrepidis figna benigna damus . 

Alterum eiufdem Emblema inferiptum : 

QVAE SVPRA NOS, NIHIL AD NOS, Aquila: voracilfime Promethei ic- 
cur exedentis fymbolum , curiofis maieftatis cadeftis , rerumque diuinarum ferutatoribus 
applicat , cuius hxc fiant verba : 

Caucafea 


50 


73 


Ornichologise Lib.I. 

Caucafia aternum propendens rupe Prometheus , 

Diripitur fieri praepetis ungue iecur : 

JEt nollet fecijfe hominem , figulum^ perofus 
K_s4ccenfam rapto damnat ab igne facem . 

Roduntur varijs prudentum p celor a curis , 

JOui coli aflettant fcire Deumfo vices . 

T ertium eiufdem authoris , fub lemmate , D E V S, Aquili Ganymedem in cadum rapien- 
tis imagine, in Deo letandum docet : 

Afpice , vt egregius puerum louis alite piclor 
l Q Fecerit iliacum fumma per afira vehi ; 

fftifue Iouem tadum puerili credat amore f 
Dic hoc Moonius finxerit vnde fenex ? 

Confilium, mens atque Dei, cui grandia proflant, , • s • 

Creditur is fummo raptus adefse loui . 

Sed Homerus diuina potius ad nos , quam humana ad Deos transferre debebatmeque enim 
in Deum humanorum huiufmodi affeftuum uitia cadere credendum eft. Habet & aliud Em- 
blema quod nos a minimis quoque timendum effe admonet ex a Oro Apolline nimirum , vel a Lib. r . 
ex Aefopica fabella , quam poftea nos ponemus , defumptum , ita habens : Hicrogl. 

Bella gerit Scarabeus , & hoflem prouocat ultro , 

Robore & inferior, confdio fuperat . 
z 5 Nam plumis 'jAquilo clam fe neque cognitus abdit , 

Hoflilem vt nidum fumma per afira petat . 

®uafe confio di ens , prohibet fpem c refcer e prolis , 

Hoc famodo illatum dedecus ultus abit'. 

Quida eruditus vir C^far T riuifanus , vt narrat do&ilTimus b Ioachimus Camerarius iunior i> cent. z .de 
Medicus praeclarus, olim difcipulus nofter, integrum commentarium edidit Italicum, de quo- anim.fymb. 
dam fymbolo fiue emblemate . Curauit autem author ille depingenda quatuor diuerfigene- vltimo. 
ris animalia eo modo , vt unum alterum refpiceret . Inter illa Aquila , & Leo eregioiiefupe- 
rius.,& inferius Siren, & Draco confpiciebantur. His animalibus, amorum quatuor gene- Amomm 
ra voluit repraefentare ; nimirum defiderium, & amorem verae gloriae , & famae; fecundum c l uamor S e 
virtutis, & prteftantia? animae ; tertium pulchritudinis ; quartum diuitiarum . His eorum pro- J^ntata per 
prietates accommodat . Nam ad primum, quod omnia inferiora in altum ducit , & famae & quatuor a- 
gjori^ e rebus prodaris, & laudabilibus conquifitae incumbit, Aquila pertinet, quae inter om- nimalia . 
nes alias Aues volatu fuo partes fuperiores caeli petit, & acie praeterea oculorum lingulari prae- 
dita eft. Vnde veteres Poet#, vtantea diximus,Iouis miniftram ellefabulati funt. SoLe autem 
Aquila; corona in capite addita eft , qu£ amorem fandum, & diuinum circa res c^leftes defi- 
gnat . Leo fecundo generi accommodatur, qui robore & fortitudine quadam ceteris anima- 
libus dominari dicitur , adeo genero fo animo & alto , vt quemadmodum feribunt, homini- 
bus dormientibus, vel iri terram, quafi mortui eflent proftratis,uel etiam infantibus parcat, nec 
ullam noxam inferat . Praeterea in campis apricis & amplis fecurus,fpretisuenatoribus, non 
40 mutato confueto ingreflu procedit , quod uirtutis & magnanimitatis exemplum eft . Ad ter- 
tium genus amoris, quod in pulchritudine appetenda confiftit, Siren additur , cui , ut lingunt 
poet£ , tam fuauis uox eft , ut omnes, qui audiant, ita demulceat, ut etiam fbmno inde corripi- 
antur . Draco ultimo generi comparatur , quod uerfetur circa diuitias , & opes mundanas ; 
nam his illum pr^lidere,eafquecuftodire perhibent, eftq; ocuHs acutilfimis, qu£ omnia diui- 
tijs conquirendis non male pofsunt applicari . Emblematis fiue fymboli huius inferiptio erat ; 
AMORCAVSA OMNIVM. Quod ficumpiicrocofmoquoque,ideft paruo Amorcauf 
mundo, fiue homine h^c conferre uoluerimus,Aquile femper in altis locis uiuenti,& pred^inr Taomniu. 
hianti, caput refpondet, in quo eft intellectus in perpetua rerum inueniendarum meditatione 
occupatus , cui os quoque ad cibum ingerendum ineft . Leoni cum peftore conueniet , in 
5° quo confiftit fortitudo . Sireni tanquam uoluptuari^ , & in aquis degenti , inferior uen ter . Et 
tandem Draconi per terram repenti, pedes & crura attribuentur . Circum h^c uero animalia 
undequaque flamma mollis & lucida depifta erat , qua nobilitas ex excellentia amoris deno- 
tatur . Nam inter alia elementa ignis pr^cipuum locum obtinet, tanquam reliquis efficacior: 

Occupat autem h^c flamma uniuerfutn fpatium circa quatuor animalia, quoniam ipfiusuis 
&■ potentia per cfftftas res penetrat, atq; fefe diffundit;quod etiam catena indicat , qua anima- 
lia inuicem colligantur, & fepe vnum ad alterum pertrahitur. Eft autem illa in fuperiore par- 
te aurea circa Aquilam, Leonenqcum amor diuinus & vniuerfalis fit preftantiffunus ; circa 

G inferiora 


74 


Vlyfsis Aldrouandl 


d Lib. i. 
fymb. qupft, 
fymb. 19° 


inferioraautem animalia plumbea, humanum, atque etiam beftialem amorem fignificas.Huic 
/uoQohoyw£> figmento audfor addidit infcriptionem graneam hanc , O E'Pf 22 A^NQflN 
a’1tion , kai' npo'2 aTtoN ^n^NTA.ideftiAMOR CAVSSA OMN 1 VM, 
ET AD IPSVM OMNIA; quod nimirum ex amore vero , omnes res originem du- 
cant, primumq, rerum fit principium, &-fic tandem in apium vniuerfa quoque reuertantur. 
JHt^ec ex Ca;fare Treuifano Camerarius, & alia qua; breuitatis caufla pratereo . 

Iulianum Apoftatam legimus Aquilam , quam homo proprijs i piius pennis transfigeret* 
pro Symbolo cum infcriptione ,SIC ARS DEPRENDITVR ARTE: quod in 
labaroante fefemper ferri voluit, habuifle. Hoc fignificabatfea proprijs artibus impetitum 
fuifieuneminit eius Emblematis d Achilles Bocchius conciuis noftcr, his verbis : 1 © 

lmpoflor ille Julianus maximi . , 
fh/t Chrifiianos perfequi decreuerat * 

Artes eos docere vetuit liberis 
Dignas hominibus , fcilicet ne prapetes 
Buellerent de Aquila Jiia pennas , quibus. 

Configerent etiam Aquilam . imaginem 
Vfum ferunt illum ejje , vbi primum artibus 
Se/e impetitum forte deprehendit fuis. 

* e Claudius Paradinus, vtmonftret ad res difficiles & arduas fiiperandas, fumma induftria , 

fymb. Ha- labore, ac diligenda opus efle, Aquilam depingit, Cerui capiti inter cornua infidentem. Illa zo 
enim Ceruum adoriens in eius cornua fe infinuat, puluereq,- ( quem plumis fuis ad eam rem 
prius congerit) ita eius oculos opplet, vt tandem de rupe aliqua praecipitem fe dantem fuperetj 
inferiptio huius Symboli eft : A R D V A DETVRBANS VIS ANIMOSA 
QJ/ATIT. 

Draconi fupra diximus cum Aquila perpetuam intercedere inimicitiam , quo fit,Vt nun- 
quam abfque acerrima pugna mutuum occurrant , tamq; periculose in aere inter fe commit- 
tantur, vt Aquila Draconis cauda circunuoluta,ambo deorfum fimul corruant. Animalia ift^c 
ita conuoluta cum infcriptione , V T LAPSV GRAVIORE RVANTj depingit 
idemauthor. Hoc Emblemate fuperbos , & potentes inter fe contendentes , ac diffidentes * 
vtrosqj fiepe exitium fibi accerfere,fignificare poflumus. Aquila enim & Draco pugnantes am- ^ 
bofaep e moriuntur. J 

Hieronymus Rufcellus, vt ducem , cui alioquin bella potius, quam pax colenda efiet, pacis 
amantem exprimat, Aquilam depingit, pedibus oliua; ramum ferentem cum infcriptione. 

In Infigni BELLA GERANT ALII, 

Francifci Aquila eodem authore, qua; teneat oculos intentos in Solem cum verbis:CHE MI PV O' 

Gonzag» -FAR DI VERA GLORIA LIETA. Significat mulierem , qu« demonftret ha- 
bituram fe femper mentis fua; oculos in Deum intentos , qui folus cum cordis,tum renum ab- 
fcondita illuminat. 

Eadem Auis apud Camillum Camillium liberos Soli opponens, quod facere folet, vt pro- 
bet , nunquid ad illius lumen caligent, patrem , qui filios ad paternam nobilitatem adhortetur, 40 
denotat adiedis Verbis ,MEI NON DEGENERANT. 

Rufcellus fimile fere refert emblema, feddiuerfo admodum fignificatu. Aquila enim eo- 
Vnici A coi dem modo foetus fuos in Solem intentis oculis exponens, in nido depingitur cum infcriptione, 
ti Aretini - SIC CREDE. H#c viri a muliere, quam deperit , non redamari fe credentis, typus eft,ni- 
fi ea veri amoris de fe edat fpecimina . Nam Aquila , etfi roftrum, caput, peftus, vngues , pen- 
nasejj ac reliquum corpus, fuofimillimum liberos fuos habere videat, fi tamen ad Solem ni- 
tent, tanquamfpurios eos reijcit. 

Qua vero re&o volatu ad Solem contendit,cum Hetrufci huius verfiis infcriptione, P V R 
Inlnfigni CHE NE GODAN GLOCCHI, ARDAN LE P I V M E, egregie vel virum 
exprimet, qui de nulla alia re fefolicitumdemonftret, quam vt mulieris, quam lumino pro- 
fequituramore,confpeftufruatur: vel eum, qui nullum non contemnere laborem velit, aut * 
aduerfa qua;uis fiibire, dummodo ad gloria, qu^ ex fcientiarum cognitione procedit, metam 
jterueniat. Aquila enim mentis intentionem denetat, tk Sol , vt Philo fophi teftantur , fcien- 
tiarum fons efr,ac origo . 

Ad eundem fere fenfum illud eft emblema apud eundem , in quo Aquila ita depifta, vtfiib 
odo procellofb , ac fulgurante , immunis atque inta&a , Solem infpiciendo, ab altera parte ad 
montem volatu contendere videatur; cum Iem mate, N I MAZZAR ME, NI SPA- 
VENTAR ME, hoceft:NEO ; OCCIDERE ME, NEO; TERRERE 

^ ^ ME, 


In Infigni 
Irenis Ca- 
(hiatae . 

In Infigni 
Gabrielis 
Cadarini. 

In Infigni 


Currij G 
zag* 


In Infigni 
Gaicatij 
Fregofij . 


Ornithologk Lib. I. 


■•-75 

Ivi E , figi lificat virum, qui nullis aduerfitatibus expauefcit , quo- minus in incoepto amore , vel 
in quouis alio honeftonegocioperleueret.Alesenim virum, mons virtutem, tempeftas ad- 
uerfitates denotat . 

Aquila Promethei cor fiue hepar corrodens cum lemmate, ALTA COGITATIO, 
Principem fignificat,qui profunda atque alta mentis indagatione perfcrutetur, atq; ponderet. 

A Diplade ferpente Aquila in pectore morla , cum infcriptione, S E M P E R ARD E N- 
TI V Sj vir iun exprimit, qui quo Ia?pius dile£t£ a le fa?mina? confpeftu fruitur, eo magis 
eam depereat . Tantam enim ferpentisiliius morius affert fitim, vt eo iplo puncto , quo plus 
fint pot# , plus titiantur aqua? . H^c eadem ales oculos in Solem intentos, fixosq,- tenens apud 
2 Q amatores amantis in amatam reiteratum fignificatfiepius intuitum . 

Si pedibus pingatur terram tangentibus, capitibusq,- ( eft enim noftris Impp. biceps ) ad ce- 
lum elatis & alis expanfis, cum fulmine a finiftra, & Lauri ramo a dextra, & cum lemmate 
E’N kai' pn E’KATEPON,id eft : I N O P P O R T V N I T A T E V T R V N QV E , ty- 
pus erit Imperatoris, fe in terris quidem imperare demonftrantis, fed tamen mentis intentio- 
me ad c^lum afpirare , fummoq; defiderio cum contemplando , tum imperium domi , mili- 
ti«q,* bene gerendo ita intentum, vt tandem ad Deum, cui omnia refert accepta, peruenire ftu- 
deat . Aquila enim Imperij , fulgur belli , & poenarum , laurus pacis & pr^mijiignum eft. 

Non inuenuftum quoque eft hoc Emblema quod s Stephanus Vinandus Pighius defcribit, 
Principis , inquit , noftri C loquitur autem de Carolo Cliuenfis ducis filio ) clypeus coloris erat 
argentei cum margine purpureo, qui.diftinguebatur aureis Leonum capitibus & rofis , In vm- 
bone medio lynthema depi&um iftud : Aquila nigra , fulmen aureum vnguibus tenens a dex r 
tris:item V ultur,fiue Accipiter fuluus,cum diademate aureo in vnguibus a finiftris, Qua? Aues 
duo fceptra inter iplas decuflatim pofita contingant, quibus notatur concordia, & conf^dera- 
tio potentia?- Aquila defignatfummum in primis Imperium atque Principatum: Vultur in 
Hetrulca difciplina j, & augurijs, Romanis inter alia multa , regem, &: regnum, quemadmo- 
dum etiam Accipiter in literis Aegyptiorum hieroglyphicis , vt Orus Apollo teftatur : fic 
etiam Imperij vim ipfam , fulmen iftud Iouis, & diadema regnum fignificant , Ha&enus ita- 
queiile. 


3 ° 


F A B V L M'. 



AB VL AE ,etfi commentitia plerunque, &T pro authoris libitu excogitata 
fint , veritatis tamen nonnihil 'tanquam fub vmbraculo in fe quandoque con- 
w- tinent . Hoc inter alios ea, qua? de Oanymede ab Aquila Iouis miniftra rapto, 
cm palfim apud fabulofos frmul & myfticos poe'tas legitur , fatis declarat . Hanc 
5S enim , vt fabulam : Icite his verfibus a Ouidius Iouem in Aquilam verfum fin- 
gens expreflit . 

Rex puperum Phrygij quondam Ganymedis amore 
Arfit inuentum eHaliquid, quod lupit er effe 

Quam quod erat , mallet , nulla tamen alite verti 5 
Dignatur 3 nif qua pojfet fua fulmina ferre,' 

Nec mora percujjo mendacibus aere pennis 
Arripit Iliadem , qui nunc quoque pocula mifcet, 

Jnuitafy loui neBar Junone miniflrat . 

De eadem Fabula h^c b Ciceronis extant verba : Nec Homerum audio , qui Ganymedem a Dijs ra- 
ptum ait propter formam , vt Joui pocula ministraret \ non iujld caufa , cur Laomedonti tanta feret iniu - 
ria . Fingebat hac Homerus & humana ad Deos transferebat , diuina mallem ad nos . Vbi Ganymedem 
Laomedotis filium facit, lapfus videlicet njemoria,quo nomine magni viri magnis, grauibusq, 
curis impediti , cum citant vel authores vel eOrum teftimonia, laborare foient. Homerus Tro- 
is filium facit, cuius fabula refertur in hariclententiam , vt vertit Nicolaus Valla : 

Tros ab Ericthonio fatus efl de fanguine T rois 
Ilus & A far acus , fimilistp Deo Ganymedes 
Egregius forma raptus fublimisin auras 
psperis calo poftus Diuum inter honores 
Pulcher , vt ante Iouem mifceret pocula menfis . 

V eruntamen hanc fabulam c Herodianusy>ra?ter alios , ad rem vere geftam refert, cum inquit. 

G L bus 


g fn dcfcrlp. 
popa equefi. 
in Coronat . 
Rodulphi . 
lmp. 


Ganymedis 
kloue rapti 
fabula . 
a Lib.io. 
Metantor. 


b In prima 
Tufculana . 


'Ijb.iimvi 
ta Commodi 
'fmp. 



Vlyfsis Aldrouandi 


IO 


75 

Pugnam illic Ilum Phrygem , Tantalum^ Lydum inter fe conferuiffe Jiue de via, aut obiter ortam, fine cb 
raptum Ganymedis , comperio , ncmemfi ex ea clade confli Lhts locoefjempofltum . Cum enim ecquis viri- 
bus decertatum efflet ,& permulti vtrinque cec i difflent , Ganymedem ipfum ferunt trahentibus m diu er* 
fla Germani fratris & amatoris manibus , vita ejfe orbatum fliiblatumf e medio . Pro calamitatis folati o 
d Lih.i.c.n relata ad louem raptorem fabula , diuinis fuiffle honoribus affettum . d Paulus edam OrofiuSjTantalw, 
inquit , Rex Phrygiorum Ganymedem T rois Dardaniorum regis filium , cum flagitiofijfime rapuiffet, ma- 
iori conferti certaminkfoeditate detinuit , ficut Phanae les poeta quoque confirmat, qui maximum bellum ob 
* ?n Chroni td concitatum fuifie commemorat , e Eufebius ide fere fcribit,inquiens,o£ raptum Ganymedis ,& T rois 
d- . patris, Ganymedis & T antalt bellum exortum effle. Quam in re confirmandam Phanoclem poetam 

f L\h.. i. de citat authorem . f LaVantius vero poeticum velamentum ita referat, vt tradat ideo dici louem 
falfa relig, rapuifie in Aquila Catamitum, quia aut per legionem rapuit, cuius infigne Aquila eft , aut quia 
nauisqua fuit impofitus,Aquilam tutelarem habuit, Fruftra igitur Iouis fabula fertur, «Scraptrix 
Aquila fingitur, ideoq; magis, quod Chalcidenfes, vt& Strabo confirmat, oftendere fole- 
bant locum , vocareq; harpagium, apn-afa enim Gra?cis eft Rapio. Id autem circa Dardanium 
montem accidifi'eaibitrantur,HancAquilam tanto ex a?re fecit artificio Leocras ftatuarius, 
g Lib.j 4, yt 5 Plinius refert,^/ quid raperet ipfla videretur lutelliger e, parcet ef ne vngutbus veflem , quem ferret , 
cap.S. Ganymedis rumperet , vnde etiam Martialis ait : 

Promethei JlUfum timidis vngutbus ha fit 'onus , 

fabula. Illud quoque, quod Prometheum poftfaVos a fe homines, (olis ignem furatum, ideoq; 
h Lib.ixar. iratos Deos febres ac morbos iinmififie terris vt Sappho Hefiodus commemorant,& h Ho 
ratius obiter his verbis atdngit; 

Pofl ignem athered domo 
SubduLlum , macies Q* noua febrium 
Terris incubuit cohors, t -:n. 

Et quod ipfum in rhonte Caucafo per Mercurium religatumad faxu, adhibita Aquila Typho 
nis,& Echidna? filia, qua? cor eius (alij hepaDexederetytabhlantiir, ad hiftoriam referri nec fine 
ratione poteft . Nam Prometheus vif brudentifrimus^ quidehi prouideiltia fic diVus, pri- 
mus Afirologiam Afiyrijs indicauit , quam agens in monte altiflimo Caucafo , nim ia cura , & 


ede. 2, 


Prome th e 9 
AftroJogia 
inuenit. 


» Dial.prim , (olicitudine deprehenderat , Quod autem ad fabulam ipfam attinet, ? Ludanus Prometheum 
T>cor, dea?rumnarum diuturrntateconquerentem inducit hifce verbis : . 


Igitur fuffictentem iam poenam 

per fo lui , tantum tempus in Caucafo affixus , peffimam alitum perditam Aquilam nutriens, hepate^! , 3 ® 
k Lib.^.Epl Et k Martialis de poena Laureoli ; 

~ 0 > r ' 7 ' Rupili ter in Scythica religatus rupe Promet hem 

'ffiduam nimio peclore patiit Auem . 


Lpuda Calidonio fle peclora 


insmm 


Lpon falfa pendens tn cruce Laureolus , 

’ Hercules’ Deliberatione verdipfius 1 Paufanias inter c^tera LIerculis facinora , illud quoque memo- 
Prome- W prodidit, quod Hercules Aquilam voracem fa^ta feSsfixam interemerit , Prometheum^ 
theum libe e vinculis exemerit. Hoc etiam Pha?recides teftatus eft,/vbi HercuJcm i Prometheo poculum 
rat occila accepiffe fcrihit , ac in eo nauigaffe per Oceanum, ciimad aurea y Hefperidum mala conten- 
Acjuila , deret , A Prometheo quoq* iam vinculis foluto. viamdidicifie, qua illuc pergeret , 4 ^ 

U , c Jjb ‘ l °' Ali) tamen , non ah Hercule occifam Aquilam, ereptumue Prometheum , fed a loue fo- 
lunante* ^- utum fcribunt, quoniam illi vaticinatus efiet , qudd fi rem cum Nerine uympha haberet, vel 
Prome- vt alij cumTethide Achillis matre, futurum efleyvtfiliuseihafceretur, a quo eadem Iupiter 
theum cur pateretur, quae ab ipfopafius fuerat Saturnus. n Philqftratusverp Herculem non illum fuille 
lupirer libe fcrihit , qui Thebis eft ortus, fed alium quendam, cuiusgenealogiam tamen non recenfet , Li- 
rauit , gatum autem fuifie Prometheum , vt alij putant,; in antro, quod in radice montis oftenditur, 

n Ub.i.Jn v bi & vincula petris affixa confpici Damis refert, qua? difficillimum nofie fit , quanam ex ma- 
yitaApo. 0. { er ia confe&a fuit ; vel ut alij in fummo cacumind,& fliine ^biceps, ideocp fingulis tumulis fi li- 
gulas manus alligatas fuifie, cimicpftadij unius fpatio iiiuicem diftent , ideo tanta lllumcorpo- 
ris proceritate fuifie narrant. Addit etiam Aquilas qnicunque 'Caucalum habitant,inimicas 
habere, ideoqj illarum nidos,ubicunque enatos igniferis figit tis incendere 5 laqueos demum ad 
eas capiendas tendere, Prometheum fele ulcifei divitantes. Non definit, qui dicant, Aquilam 
corrodetem Promethei cor, fiue hepar fignificare Nilum fiuuium, cuius incremeti caulas cum 
» Libi 2 i^^biueftigare nelciret, ab Hercule edoVus, ah Aquila liberatus dicitur, Ouidius uerb Peri-. 
Metamou ebmenum , qui a Neptuno poteftatem habuit, ut in quas uellet, fe mutaret , fornlas , cum in 
(JAI.109. ' Aquilam uerfus efiet ab 0 Hercule figitta confbfiiim fuifie feribit hifce uerfibus ; 

Hic vbi nequicquam efl formas variatus in omnes , 


Vertitur 


77 


Ornlthologlas Llb.I. 

Vertitur in faciem volucris, qua fulmina curuts 
Ferre folet pedibus , Diuum gratijfima Regi , 

V iribus vfus Au is , pennis , ro ttroiL redunco 
Hamatisfc viri laniauerat vnguibus ora . . 

Tendit in hunc nimium certos T irynthius arcus , 

Atque inter nubes fublimia membra ferentem , 

Pendentem^ fer it later i, qua iungitur alcu>. 

Fabula etiam eft Meropem Coum , cum vxorem Nympha Ethemeam (qua?, quod colere Merops 
Dianam desijflet, ab ea iaculis configi coepta, tandem viua ad inferos a Proierpina rapta fue- Cous cur fi 
rat) mortuam deflere nondefmeret,fibiq,- mortem pra; dolore vellet confcifcere, a Iunone, S ura A< l ul ' 
quam forte dum vxorem lugeret , hofpitio exceperat , fbrrkmiferta, in Aquilam conuerfum, ^ flatus 
& inter fidera relatum efle,ne fic etiam fi hominis effigie illum eo collocaflet, nihilominus con- 
iugis defiderio teneretur . 

Nonnulli tradiderunt Mercurium, ali j Anapladem pulchritudine indu&um , V enerem de- Mercurius 
perifie, & cum eius copia non daretur, animo vt contumelia accepta, defeciffe. Iouem autem Venens a- 
eum miferatum , cu m V enus in Acheloo flumine lauaret , mififle Aquilam , qua; foccum eius more ca- 
in Amythaoniam Aegyptiorum delatum, Mercurio traderet, quam perfequens Venus ad cu- P ms • 
pientem fui peruenit , qui uoti compos facf us, pro beneficio accepto , Aquilam cado locauit . Aquila cur 

Similem fiue fabulam, fiue hiftoriam de p Rhodope Strabo, vbi de Pyramide agit tertia Ae- in caslo lo- 
gypti, qu# primis duabus quidem minor eft , fed maiore impenfa exftrucfa, in ha;c uerba feri- habeat . 
bit : Hac dicitur meretricis fepullura ab animantibus fatta , quam Sappho poetria Doricharn vocat . 1 1 7* 

Alq eam Rhodopen nominant , atque fabulam narrant , quod , dum lauaretur. Aquila alterum ex calceis e ( ^ eo S r ' 
manu ancilla ereptum Memphim deportarit , & in fublimefupra Regis verticem iura dantis elata , calce- 
um in eius gremium demiferit , cuius ille venufate , & rei miraculo permotus , tota eam regione perqui- 
ri iujferit , qua huiufmodi calceum gejl aret, qua tandem in vrbe Naucratitarum i nuent a, & ad Regem ad - 
dutta,ab eo in vxorem accepta fuerit , & pofi mortem hanc fepulturam habuerit . 

Eadem pene q Aelianus , Regent hunc Aegypti , in cuius gremium inie&us fit calceus, Pfam- q ^lb. r %4t 
meticumnominans,enarrat. 'raria Hijl. 

In Aquilam item mutatum Carneum fuifle poft mortem Poeta; referunt, qui cum Centau- p f f / tamor 
ris pugnauerit, cuius item Ouidius r meminit his verbis : ^ ,0 ’ 1 2 ° 

3 9 Abnuit Ampycides , medioque ex aggere futuis 

Vidit Auem pennis liquidas exire fub auras , 

4$ua mihi tum primum , tunc ejl confecta volucris , 

Hanc vbi Infriantem lenifua cafra volatu 
Mopfus , & ingenti circum clamore fonantem 
Afpexit , par it er % animo est , ocultfque fecutus , 

O falue , dixit , Lapit haa gloria gentis , 

Maxime vir quondam, fed Auis nunc vnica Caneu . 


APOLOGI. 


POLOGI * Plutarcho tefte,veluti emblemata animata ad vfum virtutis, & ad a tab. de an 
a<ftioneshominudiftinguendaseffi<fti funt, &vtilitatemfimulcum delecta- dien.Voet. 
tione coniungurit . Cuiufinodi inter alios fatis frequentes ab Aquila; natura 
petiti funt. H^c enim vbicumq, -magnorum ac potentum apte perfonam gerit. 

Talis eft, qui de colloquio inter Aquilam & Vulpem confi&us eft| . Cuius vulpis & 
narratio talis eft. Vulpis catuli aliquando, qua; in antro fuo latitabat, ludi- Aquilas coi 
bundi foris difcurfabant,eos uifos Aquila diligenter obferuauit,tandemque vnguibus abripuit loquium . 
comprehenfos . Horum cl imore& planftu excita mater, e cauerna prodijt, quid reieffetui- 
jo fura , fufpiciens, catulos Aquila; prodam fa&osconfpicit, fupplexrogat, vteos demifibs fibi 
velit reddere . Ha;c vlla ratione id facere fe polle negat , his pullis fuis famelicis pro efca o pus 
efle : quo di£fco nidum petens auolat. Vulpecula calamitatem fuam fruftra deplorat, ad ni- 
dum ufque catulos profequitur , inflat precibus , vt falutem catulorum impetret. T andem vbi 
fe incaflum querelas fundere , nec quicquam precando promouere videt, ad folitas artes con- 
uertitur. Arripit ignitam facem &ftipulis,aridifque ligni ramentis, qu£ arbori, cui Aquila 
infidebat,circumpofuerat,admouet. Quo pera&o , ita ad Aquilam infit. Nunc qua; alijs 
falutem, quam potes , non vis proflare, te ipfam cum pullis , fi ipotes , ferua . Aquila periculi 

G 3 magni- » 



78 Vlyfsis AldrouandJ 

magnitudine vi/a , ac pietate materna erga pullos mota , Vulpem orat, igni parcat, nec arbo- 
Calamitas rem comburat, /e catulos incolumes reftituturam effe.Docenturhoc apologo potentes ac lo~ 
Calamito- cupletes , ne miferis, inopibu/que inferant iniuriam, non tantum, quia iniquum /it calamita- 
fo non aci- tem addere calamitofo,fed etia,quod i^penumerd contingat, vt etiam infim^ fortis quifpiam 
dent a . ^ m { nas potehs nocendi facultatem nancifcatur. Hic apologus carmine non ineleganti ita 

expreffus legitur: 

Dum pulpes Aquilam pro rapta prole perungit 
Melie precum , pradam reddere nefeit Auis . 

Prada gemit , volucris tfc timet cibus ejfe gulofit 8 

Sed redimit natos vtilis arte parens : 20, 

Arboreum fepit ft/pulis,& vimine truncum * 

In Jlipulis doclo dirigit ore facem . 

in pullos K^AquiU coniurat copia fumi , 

Hunc timet , &fulpem prouida placat Auis a 

Non ft , qui Fludeat , quia maior , obejfe minori , 

Cum bene maiori pojjit obejje minor . 

CormcisSc Alius de eadem & Cornice interloquentibus apologus ex Ae/bpo Phrygio tranflatus ita 
cjm x - f cum aliquando in maris litore obambularet pifcationis gratia , nihilque aliud 

P° °S US * q ua f amem expleret, inuenire poffet , Concham forte repertam , fed qua: T eftudinem habe- 
ret intus, vnguibus abreptam ad litus detulit, illic Teftudinem voratura. Concham vero vtpo- ^ 
te tefta duriJlima, Aquila, etfi robufto admodum roftro, vnguibusq; fruftra frangere tentauit’» 
Adera t forte fortuna eorum, qua: ab Aquila gerebantur, fpeftatrix Cornix, & Aquilam uides 
operam ludere, propius accefiit,& hifce verbis copellauit . Si mihi T eftudinis portione impar- 
tiri non renuis, rationem edocebo, qua inclu/a Concha e/c a potiri poffis . Placuit Aquila: con- 
Cornix A- ditio. Itaque Cornix magiftra vafra Aquilam ita inftruitrSe in altiffimu a:thera pernicibus alis 
quilara lu- euehat, & e fublimi, laxato ungue , Concham praecipitem in faxum aliquod allidat:lta fore, vt 
“ c * ruina: impetu, confra&a tefta in cibum, qua: fubeft , T eftudo cedat. Probat credula Cornicis 

confilium Aquila, & in fublime euolans, ex alto explicato pede Concham deor/iim prolabi /i- 
uit. Quod iplum vt fieret, expe&ans Cornicula, qu£ eodem loco humiconftiterat,proie£tam 
Ingeniovi- ab Aquila Teftudinem abripuit,eoq; aftu Aquilam famelica /perato cibo fruftrata eft . Innuit ■ * 
mfupera- ha:c fabula ingenioixpe a minimis perfici, qua: fruftra potentes viribus, quanti/cunq; conen- 3 
• tur,exequi. H^c tali Epigrammate reddita funt : 

Pes Aquila prado T eftudinis % aera fcandit , 

Hanc fua Concha tegit y cornua longa latent . 

Hoc monitu Cornix Aquilam pramunit, ineptum 
Fers onus, & fet vtile crede mihi . 

Jguod geris in Concha , cibus e FI , tibi furripit illum 
Concha cibum , Concham frange , cadet cibus . 

Vt Concham lanies , pro viribus vtere fenfit , 

Hanc fi celfa cadet, faxea franget humus . 

Decipientis homo fubuerfus turbine lingua 4 ^ 

Corripit , & fortes iFia procella rapit . 

Ingenium fuperat vires , prudentia fumma cfi , 

Credere prudenti lingua minifira necis . 

I-epores cu De Leporibus cum Aquilis bella gerentibus ha:c quoque habet Aefopus: Lepores olim bel- 

Aquilis pu ligerantes cum Aquilis,inuocarunt in auxilium V ulpes.Ha: aute dixerunt, vobis auxiliaremur, 
gnantes . m f r f c i re mus, qui vos eftis, & cum quibus bellamini . Fabula ha:c /ignificat eos , qui cum prse- 
ftantioribuscertant,/uamfalutem contemnere. 

Aquil* & De Aquila item Leporem per/equente , & interce/lore Scarabeo , huiu/inodi fabula narra- 

Scarabei tlir . Lepus , infe&ante Aquila in luftrum Scarabei profugit , roga ns,vt ab eo /eruaretur , Sca- 
apologus . ra beus Aquilam orauit , ne occideret /iipplicem , per fuminum louem, ne hofpitij iura viola- j® 
ret,neueparuitatem/uam contemneret, illa vero irata Scarabeum percuflum terra allifit, 
Leporemq,* arreptum deuorauit. Scarabeus vna cum Aquila ad nidum luftraturus /ubuolauit, 
Scarabeus vt acceptam iniuriam quauis occafione vlci/ci pollet. Ad quem cum peruenifTet, oua Aquila? 
oua Aquile deuoluta deorfum di/rupit . Illa indigni/lime ferens quempiam repertum fuille , qui hoc aufus 
rumpit fuiflet, /ublimiori loco fecundum denuo nidum conftruxit, quo nihilominus f militer Scara- 

beus furrep/if, eodemq,- facinore , quod prius patrauit, oua diffregit. Aquila confilij inops ad 
louem confcendit, incj; eius gremio tertium ouorum partum deponit, ob/ecrans, vt ea fibi cu- 


Ornithologia? Liber I. 79 

rae fint. Scarabeus, qui Iouem (ordibus infuetum offendi (ciret,exfimo pillulam fa£lam in cius 
finum in (ublime elatus demifit . Iupiter fpurcitiem hanc exhorrens , cum , vt fimum excute- 
ret, furrexiff et , depofiti immemor,cum fimo fiinul & oua gremio iacentia, deorfiim deturba- 
ta contriuit. Fafliis ed Scarabeus ingenue id (e(e non alia de caufafacere , quam vt vindi&am 
de Aquila non (olum in fe iniuriofam, fed in Iouem etiam ipfum hofpitij iuris vindicem, con- 
tum eliofam (umeret. Reuerfae igitur Aquilae, reiq,- indignitate commota , Scarabeum eff e, 
qui has turbas excitaff et, eamq,- hac contumelia afFeciff *et,& id quidem iuremerito , Iupiter in- 
dicauit. Nevero podferitas periclitaretur, Aquilaeue rarefceret genus , Scarabeo confulit, vt 
Aquila? concilietur. Scarabeus autem inueteratum hoc odium exuere fe pofie negans, eo tern- 
io pore, quo Aquila pant, vfpiam gentium apparere, aut e latebris prodire a Ioue prohibetur. 

Nullum impune contemni monet fabula . Nemo enim tam vilis eff: , qui (e contemptum non Nemo con 
ferat aegerrime , & opportunitate data omni (ludio de illata contumelia non quaerat vindica- -tcmncdus . 
re. Hinc natum eff: adagium A W? Kdvrapag jueuuiffojueu , Aquilae Scarabeus eroobdetrix, de 
ijs qui potentiores,laceffiti iniuria , vlcilcuntur . 

Alibi ab Ae(bpo huiufinodi refertur fabula : Sedebat quondam ab exceKa rupe profi- 
ciens , & in Leporem capiendum intenta Aquila: hanc interim iaculo quidam confixit . Quo 
vulnerelanguens, & in (agittam Aquili pennis alatam infpiciens,ait: Eheu quod proprijs pe- 
rimus pennis . In eos quadrathic apologus, qui,vt de Turdo prouerbium habety#/ tpfis malum 
cacant . fuof fe gladio iugulant . 

“ VSVS IN MEDICINA. 



E vfu, quem Aquila praebet, iam adluri, primo, quas corpori vtilitates,quofque 
qu^dus dominis fuis conferat , dicemus . . . 

PellisAquitejVtafimilaribus incipiamus, curata diligenter cum plumulis, c ^ u 

quibus denusffimis, ijsq,- tenerrimis adindar Cygni,ceu leniflimo vellere obfita a i dolore 
ed, colicos mire adiuuat,& qui dotnachi vitio laborant . valet & co 

Neruos & prafertim colli & dorfi,nec no vertebrarum (pinas dextras dex- 6tione pro- 
tris, finidras finidris doloribus manuum, & pedum mederi putant. Simili ratione crurum mouet ' _ 
Aquilinorum nerui, fi Kvranidi credimus, gonagram &, podagram fanant. k id ” cti 

Offa praecipue verticis, corio Cerui inuoluta, hemicraniam curant . V nde quidam: ra^ram 

Nec taceas lecoris laudes , nec verticis offa . 

Offa cranij ad cephalalgiam magno miraculo alligantur, dextrum dextr£,& finidrum finidre. °da Aqui 
At illius, quae vocatur PhenesfeuOlfifraga, ad coxam fulpenla K lpcrag 7 id ed varices pedum * aru ™'. 

curant. 1 U ile ad e' 

Sanguis Aquilae per decem dies potus cum oxymelite, Epilepticos finat. pilepticos. 

Adis pedibus fubie&is partum accelerandi vim adfcribunt . LumboM 

- Lumborum dolorem Aquilae pedes euellunt in fuffragine alligati , dexter dexteris , finider dolores la- 
. finidris , vt Plinius author ed. nant Aqui- 

4° Cerebrum in vini cyathis tribus epotum morbo regio refidit: quod ipfum cum oleo,& mo- h P^ es • 

dicacedria inun<dum(cotomaticos,&omnemcapitisaffe<5lum (anare dicitur. Addunt qui- . . 01 us lc 
dam hoc, fi in puluerem redigatur, & (ucco Cicuta commixtum comedatur , futurum eff e,vt g 'j. is £ j Q 
qui comederit, non prius fibi euellere capillos definat, quam concoflum , ac digedum ex toto i or . 
fuerit:ed enim cerebrum calidiifimum Aquilae, ita vt multo fpiritu, quem gignit,, mentem ob- Cerebrum 
nubilatam , ac turbatam f dat . Aquila? ad 

Non praeteribo, quod de Aquilina herba , (cribit a Io. Baptida Porta , nempe quod femen ^ mala 
eius dragmae pondere, addito croci momento, potum in vino, (anet icleritiam, quia flores in ’ 
caulium cacuminibus inferiori parte cornicula furfum reflexa, Aquif quodammodo rodrum 1 

aemulentur . Habet & vim melli commixtum, vt vifum acuat . 
i 0 Incontinentiam vrinae idem,vti & eius lingua & Anferina vi quadam occulta perfanat , Ea- Lingu? A- 

dem Aquili lingua collo, c panno lineo fu(penfa,fummopere ad arterf a (pera: , columelleq; vius, 
vitia, & ad (piri tus difficultatem, & tuffim facit,vt b Galenus docet . Eupor. 

Cor Aquilae impofitum vino, melleq,- & aromatibus conditum diebus feptem, corio deinde 7^ 

Lupino inuolutum , acgedatum,omne malum, morbos, & feras amoliri dicunt, fed fides penes ^ iu Q 
authores edo , mihi autem non fit verifimile. t US , 

Ventriculus Aquili, & praefertim Oififragae,arefa£lus & potus(madefa £lus & appofitus in Ventris A- 
codice Marcelli Einpirici,quodnon placet) qui non conficiunt cibos, vtililfimus ed, vel fima- quil^vlns. 

nu 


8q 


Vlyfsis Aldrouandi 


10 


nu tantum teneant , dum cibum capiunt . Quidam alligant eadem ex caufa , fed nolim profe- 
quantur. Facit enim maciem . 

i lepar Aq H eparficcum & tritum, cum proprio (anguine & oxymelite potum per dies decem, epilepti 

1«*.- ad EpS cos fanare exiliimant . 

lepticos . 'Felomne acre eft , & amarum, calidumq,- , fed aliud magis alio . Aquilinum inter efficaciifi- 

Fellis Aqui m r c Diofcoridi numeratur , quod vel colore fuo a?rugineo teftatur, qui tamen interdum ni- 
§ er e ^* Hoc d Galenus inquit, mifceri collyrijs ad ficofas,aiiasq- eminentias, & oculorum fuffu- 
J ' 2xa P' ( iones . Liquida , inq uit, bafilis , hoc est refinai han: Reparatncem appellamus .Recip .Omphacy 3 .ij.Myr- 
^Defimpl $..■$< ftttls AqniLc 3 fi .Opobalfami drac fi .Lacryma olea dracfi. Ammoniaci thymiamatis 3. i. f e Ilis 
Bh. 10. cap. hyena 3 viy .excipe meile Attico . Quidam efficacius reddi credunt, fi medicamento helleborilib 1 . 
1 2 .&de ed aut dimidia addatur myrrha?, cui tantunde mellis adie&um attemperatam faciat inunctione. 
pof fecunda Auiccnna eius Aquili, quam ipfe Rachame vocat, & interpretes Offifraga vertunt, /r/, inquit, 
locos lib. 4.. cum 0 l e0 violaceo in aurem oppofitam aduerfus hamicrantam (fi aurium dolorem inftillatur . Paratur ex 
eodem Errhinum pueris , & infantibus idoneum , ad flatus in capite difloluendos . Cum aqua 
frigid a leucomata , feu albuginem oculorum deterget . Aderit medicorum Arabum quidam, 
Aquil^ fel exiccatum va(e vitreo in vrnbra , vtiliter illiniri Vipera eiorfui : addunt alij, & vene- 
num Scorpij, & Serpentum illitu extinguere . 

Tcfticulo- Tefticuforum exiccatorum puluis venerem ftimulat. 

rum Aqui- Pennis Aquilinis ad myrmecias vtitnur . Ha? myrmecijs craffitudini refpondeant,ne eas ex- 
cedant amplitudine, fed arfte ampleCti totas poffint . Imum vero , quod in circulum exeCtu- 
nim eft myrmecias, & tenue fit, & acutum , vt profundius adigatur, atque ita melius educant 
myrmecias,& radicitus euellant.Sunt autem Aquilin^ ca?terarum Auium pennis aptiores mul 
to,& commodiores, quod firmiffimacfint, acduriffima?. Abfcindere vero a myrmecijs tan- 
tum radicem verius oportet, quantum fatis fit , vt calamus exaCtc eas compleCfatur , vt docet e 
Mcth,c,i 7 Galenus . Apud Columellam Aquila? pennis aluearia emundantur, qua parte emundari non 
potuerunt . Idem de pennis cuiumis alitis vafta? , qu£ rigore commendantur, verum eft . 

Fimus Aq. Fimi fiiffitum foetum expellere ex Diofcoride Serapio inquit. Alij ex eodem Gypaeto , feu 

Ie ad quid. V ulturina? Aquili hoc tribuunt : alij rurfum , inter quos Syluaticus , Alrachama.i. Offifraga . 
Porta fimo Aquili non fugari folum Serpentes fcribit, fed ne ad locum quidem accedere, 
vbi ille fit. 

De ungue Non pra?ter rem futurum exiftimo , fi, quam Antonius Ludouicus infuis mifcellaneis nar- 

Aquilae. rat, hiftoriam hoc loco apponam . Torte fortuna, inqukyCum ad aurificem deuemffem, offendo quen- 
dam, qui argentei annuli pala, AquiUvnguem iuheret includere excuffon ; Rogito, cuiufnam rei gratia : 
Refiondet puellam cordis valetudine affici ; ad eam rem Aquilinum vnguem , dum carnem tangeret , ap- 
prime conducere argento claufum ; Auro non ita validam vim obtinere ; addebat volucrem cardiaco morbo 
fiepius tentari , atque vbi pede (fivnguibw peltus pulfarit, & percufferit , fanitati mox refiiiui . Cuius 
quidem rei veritatis ego me indicem non interponam, led alijs decutiendam relinquo . 
f Lib*$ 7.C.9 Magorum vanitas, f Plinio tefte, e finaragdis promifit, fi Aquila? fcalperentur , aut Scarabei 

grandinem auertere, ac fimilia, & locudas, precatione addita . Sed hoc ipfi , vt ait vere Plinius , 
fcripferunt non fine contemptu & irrifu generis humani . 


Ice vfus . 
Penna: A 
quii? ad 
myrme- 
cias . 

* Lib.i 4. 


10 


40 


VSVS IN CIBIS. 


a Lcuit.n. 
Aquila cur 
Chriftiani 


V M edi£to Dei vetitu efl et a Hebr^is comedere carnes animalium rapacium * 
itaque nullus erat antiquis earundem in menfis vfus, aut apparatus . Chriftiani 
qui fenftim pracepti cognofcunt,non ob id ab Aquila? efu abftinent, quod ex 
fe immunda fit(na & Accipitres inter rapacia volucria, & Sues inter quadrupe 
da immunda aifidue comedunt, & fanguine animalium in cibis vtuntur) fed 
quoniam dura carne fit, & fibrofa, atque excrementitia, necnon quia fubftan- 
tiafua humorem atrum procreet. Hinc a D.Hieronymo inter eas enumeratur Aues, aqui- 
bus non cibus, fed medicamina petuntur . 



VSVS 


Ornithologlx Lib.I. 
VSVS IN VENATV. 



i T S I Aquila ferox , & Ivlueftris fit , non deftitit tamen humana mens , qua? 
indefefia induftria,pra;Iertim ab artium magiftro , ut ait Perfius , ventre inci- 
tata, quiduistentat etiam difficillimum, quoufque etiam Aquilam edoma- Aquila ci- 
re, & naturam eius maxime infractam manfuefacere . Itaque non exiguum ? ulari P°~ 

ex eaquaiftum herus percipit, dum canum venaticorum ope Aues quafcun- reft 0 

JQ i que, quantumuis magnas , vti& Lepores, Capreolos capit, achuiufmodi 
alia , nullo aut exiguo negotio, quamuis etiam Ctefias Indos ea fine Canum ope vfbs fcribat . 

Neque his contenta humana fedulitas, aliam praterea rationem excogitauit, qua ex Aqui- 
la etiamnum fera>& indomita vberiorem tamen multo fru£tum,quam ex manfueta fibi com- 
pararet , Quas quidem eft huiufmodi. Aucupes feu venatores dum infignem Aquilarum erga Aucupes 
pullos affe&um, & folicitam in educandis curam probe perfpiciunt, nidos confcendunt, ite quomodo 
pullorum anus vinculo conftringunt: Sic prohibita excretione, omnis ciborum appetentia ip- ex Aquila 
lis deijcitur. Parentes, vt^gram prolem reficiant, curent^, ferarum omne genus aere, terra, ma- qu^ftum fi 
riq,- cbnquifitum in nidos inferunt, vt faitem aliquo cibi genere languentem appetitum exci T bl P arent * 
tent , H^c aucupes e nido auferunt, eaq; aut edunt, aut vendunt , non fterili fane qua^ftu. Nam 
quandoque Lepores, Vrogallos, Phafianos, Anferes, Anates , Lucios praegrandes pluris aefti- 
matosinueniuntradeoqjfelixeitaucupium hoc , vt aucupem vnum ex duobus Aquilarum 
pullis plus lucri facere, quam agricolamexbinis praHijs fepenumero compertum fit,Tum ve- 
ro ne pulli fame pereant , podicem laxant , animajq,- languenti cibum vieifftm indulgent , dein 
rurfum aluum colligant , idq; iterant, quantum natura tolerare eorum queat diutiifimc. At fa- 
ne difficilem ab ijs proumciam fufcipi certum eft, Remotilfimas enim, abditasq,- femper fedes, 
nec nifi arteperuiasqu^runt Aquili, & inhabitant , 




VSVS IN SIGNIS, INSIGNIBVS. 

& Imaginibus. 



IVIN AE huius Alitis imaginem non Iblum viros virtute, ac potentia cele- 
bres, fed & populos integros , tanquam fortitudinis (ux teftem, ab omni me- 
moria adhibuifie,ciim belli , tum domi legimus , Ipfa enim,citm Auium om- 
nium longe fit nobiliffima,ac generofiffima,ideocjj Regis imaginem repr^fen- 
tet, licet non fit formofa , aut canora , aut apta efui, fed carniuora , rapax,pi*o- 
datrix, bellatrix, inuifa omnibus, non immerito a magnanimis tanquam non 
abfimilisfuavirtute, idoneum maximi, &vnicum nobilitatis animi fignuin femper habita 
fuit, Vadjs autem modis fignisinferebatur ,& ex varia materia, variaq,* figura effingebatur, 
4° prout v(us , ite luxus , & occafio poftulabat , 

Inter primos Iouem huius imaginem,fignumue excogitafte ferunt, eoq,- tanquam tefiera ad- 
uerlus Titanis in bello vfinn efie,inde ad Cretenles delatum, a Cretenfibus ad Troianos,a Tro 
ianis dem um in Latium ab Aenea tranfportatum.Sunt tamen , qui ab Hetrufcis ad Romanos 
deriuafie velintjuftus a Lipfiusiplbsmet Romanos illius inuentores ftatuit,vel vicinarum gen- 
tium exemplo Aquila vfos fuifie. Hinc faftum eft, vt (ceptris Iouis proxime fulmina infidere 
Aquila credita fit.& vt Pindarus eam dormire in fceptro b Iouis fabuletur, vel vt alijs placuit, in 
capite, idq; hac de caufa quoniam Aues vnicuique Deo facras in capite collocare veteres fole- 
bant . Iouis autem imago, lama fceptrum, capite diadema, dextra vero nunc Aquilam, nunc vi- 
ftoriam protendebat, illam quidem ob vtriufque excellentiam , viatoriam vero , quod omnia 
5° ei deuifta & fubiecta fuerint . V nde etiam c Ludanus de ea ita inquit : Proinde neque de Aquila 
quidquam diclurm fum , quod & illa in calo ver fatur , regio fceptro infidens , & tantum non fiper capite 
tuo nidificans , Deus e(fegefhens y aut illam quoque in Ganymedis gratiam pr at er ibimus . V erum & 
in antiquiflimis cum Confulum,tiim Imperatorum numis videre eft Phegiam hanc Alitem, 
non fulmini, fceptroq, Iouis infedifie Ibliun ; led ipfius quoq; Dei fnnulachrum modo in ca- 
pite , modo lupra alas tuli fle . Ad huius rei confirmationem numifma Hadriani Graeci extat , 
in quo ab vna parte Auis Iouem in capite, ab altera Iouem in dextra , lunonem in finiftra ala 
portat , Exftat eiiifiiem rei emblema apud d Claudium Paradinutn , cuius inlcriptio eft 

CAELO 


Aquila; in 
inlignibus 
vius origo . 

a Lib. 4. de 
Mil. Rora . 
dialogo. 1 ). 
h Ode i.Py~ 
tbior. .. 


To. 2, 


d In Symb. 
Heroicis . 


82 


Vlyfsis Aldrouandl 


g Lib. 42.. 
h Lib. y o. 

1 Lib.fi 


CAELO IMPERIVM IOVIS EXTVLIT ALES. Qua de caufa in fceptr» 

e Regum , quod , hi ceu Iouis filij fint, exprimi folet, vt Ariftophanes teftatur j & e luuenalis 

Sauio* ybi ait . 

Da nunc & volucrem fceptro , quot fur git eburno . 

f Lib.j.Ppd. Prudentius item nofter, Aquila, inquit, ex eburno fumit arrogantiam . f Xenephon quoque ita 
Cyri . de ea fcribit : Erat autem ei fignum Aquila aurea extenfs alis in longa hafta fufpenfa . Id infigne Per- 

Gyri Ifigne. farum Regibus multo poftmanfit, a Romanorum tamen Aquila paulodiuerfum . Sic Arta» 
Artaxerils. xerx [ s j ( { fignum Regium fuifi'e,idem author eft , ciim inquit : Barbari cun flati funt, primum quid 
ageretur, tncerti , & fi Reo ale (ignum videre dicebant , auream Aquilam in pelta ad fummam h aliam 
Alexandri A ^% ata • Alexandrum Epirotarum Regem Aquilam habuifle pro infigni ex eius numoanti- JO 
Epi roraru quifiimo licet conie&are, in quo ab altera Regis caput,ab altera tota (edentis & Aquilam dex- 
teris. tra ferentis icon apparet . De Romanis a;neum adducitur numifma , in quo Aquila ftellam in 

roftro ferens, & duos poft tergum, quafi globos habens cum inferiptione, ROMA, Romani 
tpfam ac eius imperium denotat. Idpaflim alia,cumCofEtiimImpp.numiteftantur. Liuius, 
Tarquini) Florus, c^teriq; qui Romanorum res geftas memoria confignarunt , T arquinium QjLiintum 
Prifici ma- Romanorum Regem , vt exemplum adferunt . Is toga purpurea vtebatur , Sella eburnea, ge- 
ieftas . liabat in capite coronam auream , fceptrumq; in manu eburneum, cui in fumita te Aquila au- 

rea infidebaqperiniflu fcilicet Senatus & populi Romani . Solere autem hanc eburneo impo- 
ni fcipioni , feu fceptro , etiam alibi lcripfit g Liuiusj Eumeni , inquiens , Regi omnes d Senatu ha- 
biti honores , donatfc ampli ffima data cum fella curuli atque eburneo fcipione . Idem etiam author eft h 
M a fani fiam Regem appellatum , eximifsq. ornatum laudibus , & aurea corona , aurea patera , fella curuli , 1 
& fcipione eburneo , toga picta , & palmata tunica a fcipione donatum . Conllat autem ex 1 Diony- 
fio Halicarnaffeo fceptrum illud Elephantinum non aliud, quam fcipionem eburneum fuifie, 
cui Aquila impofita erat. Qua; Regia ornamenta pofteriores Romanos a maioribus accepta, 
Marius pri ^ IT1 P cr ret * nu ^ e patet. Imo vero C.Marius bello Cymbrico, reliquis militaribusfignis depo- 
md habuit Etis (nam ante Lupi , Minotauri , Equi , Apri , fingulos ordines anteibant ) pofthabitis Lupis, 
Aquili au- etfi Romana* gentis nutritijs , V ulturibus etiam negle&is, etfi horum aufpicio Romanorum 
ream . imperium conditum efiet, Aquilam (olam teiiuifie fertur , eamq; argenteam magis, quam au- 

ream habuilfe ; Nam ex argento omnia ligna oliin fuifle Plinius teftatur , etiam ii i caftris Bru- 
Aquua eui j iac nem p e Gle caufa , quod fulgentior ex argento, quam ex auro foret, & confpeftior . Par- 
tiam ver 6 hanc fuifie ex k Floro colligere licet, vbi ait: Tertiam Aquilam figni fer , priufqudm in^° 
manus hofhum veniret , euulftt , & intra balthei fui latebras gerens in cruenta palude delituit : Non 6- 
nitri balthei, vtdo&iflimus Iuftus Lipfius etiam annotat, latebris tegi potuiffet, Aquila tam 
magna. Romana itaque Aquila ftunma; hafta; infiftebat,eratq; vel ex auro, vel argento, & ful- 
v Lib. 40. men fxpe tanquammanibus tenebat, quafi iaculatura , licet 1 Dion fecus fcripfifie videatur hi- 
fce verbis : Sfuod Aquilam dicunt, eft modicum face Ilum , <fi in eo Aquila aurea , conjlituiturcp in omni- 
bus legionibus-, Eam vir vnus aliquis hafta oblonga impofitam portat , cuius hafia ima pars acuta eft , vt 
defigi in folum pofit . Quod autem ait bacellum efie , caue cenfeas , inquit m Lipfius, in hafta ip- 
fa fimile quippiam fuille templi (nuda enim Aquila & fine tegmine ullo bacelli fuit ., vt docent 
monumenta, & numi, quorum centena; aliquot extant) fedad caftra hoc referendum eft* 
in quorum principijs a;dicula qutedam,fiue templum, in quo religionis caula Aquila; , & figna 49 
feruabantur. Pr^terea nonne etiam pra;graue pondus, (vteiufdem verbis vtar,)ferenti fuifiet ? 

In columna tantiim Traiani,nefcio quid in alis Aquilarum imponitur, quod fateor me non ex 
plicare.Nifi ergo Dionis vltiino illo suo mutata Aquilf forma, cenfeo mentem eiu^ efie, Aqui 
lamcum in liybernis efie t in facello repofitam, atque inde motam, ciim educenda. Id mihi ap- 
probat n Herodianus,qui de Prstorianorum caftris loquens , Antonium facit venire in lacel- 
lum, in quo figna & imagines exercitus adorantur .Eft autem in Dionis etiam deferiptione., 

® Lib. 1 .An fafgi m terram filer e , quod in exemplis multis legasj ° T acitus: Plurimus circa Aquilus labor , qu* 
nempe figi limofa humo , neque aduerfum ferri ingruentia tela poterant . Figebantur igitur , & in ipf 
la pugna, cum ea in loco flaret, nec impelleretur hoftis.Sed &;in caftris defixa; flabant, ac legis 
inter prodigia , cii m in hoftes eundem efiet, non potuifie euelii , Huius fepteiitfs puto , quod 
in Thebaide Tragedia Senecs inferipta, legitur : 

Munacius ara tam bella cient , 

p lacus quo rydquilaop pugnam figni fer mota vocat . 

modo a fe- Non enim ibi ventilatio aliqua,aut in aere motus Aquila; capiendus , fed quod refixa , ac loco 
dmone mj mota ab fignifero fuerit pr^eunte ad pugnam. Ex Dione etiam palam fit , quanta hanc ipfa 


ex aurea 
Argentea 
facfta . 

k Lib. 4 . 


m Lib.ixo 
in T ac it. 


Lib>4' 


litum libe- 


religione coluerint, adeo etiam vt ad eam tanquam ad facram anclioram confugerent, vt ex 
Taciti hifce uerbis facile colligere eft, de Munacio Planco , in quem feditiofi milites coniura- 


rant; 


OmithoIogLx Lib. I. 


83 


rartt : Neque aliud ^ inq uit, periclitanti fubftdium , quam caftra prima legionis , ' illic figna , & Aquilam M unacius 
amplexus , religione fefe tutabatur . Obferuationis tantae erat, vtquo in caftris ante Praetorium ^odo^li;- 
figebatur , non ante euelleretur, quam acie dimicandum foret, nec prius hybernis moueri (oli- aitionemi- 
ta eft, quam vniuerfus exercitus egrederetur, aut captatis aufpicijslegionesin praelium prodi- litum libe- 
rent. Praeda enim maiores noftri nunquam nifi, vtalibiabunde demonftrauimus, aufpicato ratus, 
gerebant, & hoc eft, quod q V irgilius canit ; 4 r 1 - 

Vbi primum vellere figna Acneid.cir 

Annuerint fupert , pubemf educere caftris . ca P nnci ~ 

Tanto dignitatis fuit iftud Aquilofignum,vt in omni legione in prima femper cohorte pro- Aquilx il- 
io. ferretur, quam viris doff is, ac literatis fere conftitiffe feribit r Fonteyus . Itaque illam , & prin- gn i digni- 
cipatus infigne putabant , omenq,- victoria , quodcunque bello petierit . Erat enim , & antc;i tas . 
prima inter quatuor alia figua,quo fingulos ordines anteibant . Sed, vt ante dixi, Marius folam r Lib.2. 
in acie portare coepit ; reliquis in caftris relidis. Hinc Iulius Cofar, cum fuperata Britania ad 
Caledoniam Svluam arma Romana perduxiflet,& aduerfus Pidones, Scotosq,- rei etiam bene 
gefto memoriam relinqueret, non procul a Carrona amne lapideam domum extruxit, qua- 
tuor fiapra viginti cubitos altam , latam amplius cubitis duodecim , ex magnas molis quadratis, 
politisq,* (axis. Quibus Aquilas infcuipfit (nunc vetuftate pene attritas ) vt pofteris feculis mo- 
numentum effetiflo Romanas copias peruenifle: Refert id f Hedor Boethius . SimiliterVe- s Lib.^.Hi 
ronoin vico D.Thomo in quodam trophoo ex marmore Aquila; infigne confpicitur : quod ^ or ‘ Scot 
zo trophournC.M.irius,vel inde deuouifle dicitur, quod primus,vta!iquotiesdixi,Aquileargen- ^ 

teo figno fit vfus, vel quod magis verifimile eft,in memoriam cladis infignis , qua ille & Domi- Domidj pi 
tius collega Germanos in eo agro affecerant. Ex tantis itaque Aquili attributis honoribus, no- gne cu Gec 
tatum, non fert apud legiones vnquam bybernatum effe in cattris y vbi Aquilarum non fi: conftechim iti- nianis mc- 
gum, vt 1 Plinius tradit. Signa vero apud Romanos militaria erant vel vocalia , vel muta. Voca- * 

lia erant tubas, cornua , litui. Muta vero & principalia erant Aquila? , & Dracones , manipulus . 1 ' 1 °‘ 
& vexillum. Poftea vero vni Aquila? militaris figni honor habitus, hac nihil vnquam apud Ro si £ na Ro _ 
manos frequentius , nihil honoratius,aut facratius fuit , ita vt Romana cognomento appellari manorum 
meruerit, cuius dudu totum fere orbem (ubiecerint. Nam,vt ait illa: qualia . 

Hac duce Romanus Gallos Iouis arce fugauit , 

Hac laudem domitor Cafar ab bofte tulit . 

^ Qui hanc Aquilam ferculo, feu hafta? longa? profixam fignifer portabat, Aquilifer diceba- Aquilifer 

tur,qua primum quidem,ut fupra fa?pius diximus, Marius argentea ufus eft, deinde Catilina, ut t . 

Cicero offendit. Pompeius quoq,- argentea in campo coruleo, Cofar auream in purpureo ha- ‘£ a _ 

buit, Odauianus Auguftus nigram,qii£ Inperatoribus hucusq; ieruata dura-. Hoc fingulis le- n i. 
gionibns unica proferebatur, (ut docet dodifsimus Iuftus Lipfius) quarum fingula? fub huius u Lib. 4. de 
uniusAquil^ dudu, decem cohortes continebant; ideo (ut Lipfij uerbis utar)improuide a Lu- mil.Roman. 
cano feriptum aliquis cenleat, de Arimino a Cofare capto : Dial.3. 

Vt nota fulsere Aqu:U,Romanaf figna. 1 ‘ 

Nam una profe&o fuit, nec tunc apud Colarem (confenfu omnium) non ni fi legio una: 
fed aut improuifio , aut de induftria enalloge quodam poetica numerorum . Legio fi perfe&a Legio per- 
erat, pedites habebat fex mille & centum, equites feptingentos uigintifex . Maior numeros in- feda , 
terdum effe confueuit, minor effe non debuit, pr?terquam folius milliari^quo Aquilam etiam 
ferebat. Trigintaautemlegiones fuifte fub Traiani imperio conftat,ficuti&fiib finembelli 
Punici viginti, fub imperio Iulij Colaris fedecim,fiib V efpafiano autem triginta fex. Hafce fin- . 
gulas certis fignisdiftin&as fuille,ita ut legionum ordines defignarent,& legionarij milites fua „io num di 
Aquilam ab alijsdiuerlam facile agnofeerent. Nam primo legionis fignum erat una Aquila, Serfuas . 
proter frondes, omni alio ornamento nuda. Secunde autem fignum erat eadem inter lauream 
coronam .Tertio uero hoc ipfa intra lauream itidem.coronam: hoc tamen intererat, inter fe- 
cundam & tertiam (nam prima per fe nota eft) quod illam laurea tantum corona cingebat, 
ad hanc ultra laureum fertum etiam aliud accedebat. Simili ratione cotera? certis differentijs j m p era t 0 - 
dirimebantur. Collocabatur autem Aquila in medio legionis, & ubi erat Imperator, quem an- r i s i OC us ia 
te eam ftetifie, docet luculeter admodum Iuftus Lipfius:inter Principes, Argn?nento, inquit , quod bello . 
is eiusfitus in caftris ^ant e principia dtco,& Aquilas. I taq; & Saluftius de Catilina://?/? cum libertis pro- y Lib. 4. de 
pter Aquilam adfiftit . Idem Legatis & Tribunis erat locus, ut ex Taciti hifce uerbis dobtiffimus il mil.Roman. 
le uir colligit: Ante Aquilam Prxfecli caftrorumgT, nb, micf , & primi Centurionum. &c. Triariorum ^‘ 4 ‘ . 
uero cuftodio erat Aquila, & figna praecipua. Pr^ erat uero ei primus Centurio, licet quouis le- 5 

gio,ut idem qaoq; Lipfius alibi docet, fexaginta h aberet Ceturiones , & totidem Succenturio- nor - i ocus 
nes fiue optiones i quod autem Cofar fcnbit, re/ ita ad fe centum octoginta figna militaria , Aquilas i n ac i e . 


mitem 


8 4 


Vlyfsis Aldrouandi 


Primipili 
munus... 
'Centurio- 
na munus; 

% Ub.i.c, 2 . 


% LiLi.cq. 

^ Lih.q. An 
naL 

c Llb. 14. 
cap.i. 
Yrbis fla- 
gellum in 
militia. 
d Lib.. 2. de 
Vid.Xoma/1. 
d'ul. 8 ,. 


nouem fuijfe ; fieri non potuit, fi Polybio credimus : fi enim nouem Aquili ( Lipfij uerba funt ) 
capta qux ratio aut proportio , ut tantum centum o&uaginta e reliquisfAtqui legiones Ro- 
mana? illic undecim, fteterant: ergo figna manipulorum circiter fexaginta ex priore illa len- 
tentia: quod minime conuenit in numerum Iulianum. Qui itaq; Aquili pra?erat Primipilus , 
Dionyfio nyi/ucov tS rdy/actTO^ dux legionis , aliquoties ^p^rovn^upxrc tS rcty^ctro^ prsefe- 
£his legionis dicitur: Cui omnes parebant, quod Aquilam regereqprimum lignum: Alij Cen- 
turiones fua quidem figna adfiflebant & tuebatur: hic uero totius legionis Aquilantcuftodie- 
bat . Quod etiam in z V egetio clare: Centurio , inq uit, Primipili non folum Aquila praerat,fcd etiam 
quatuor centurias in prima acie gubernabat . De Aquila (& hac Lipfij verba funt)bene,& ad vetu- 
ftnrn morem: de quatuor centurijs , ad nouitimn : a?que ifte nofter non,nifi uni pnefuit,& fua?. 1 a 
Ad eundem morem a V alerius : Aquilarum altera vix conuelli d Primipilo potuit . Indicat ita pra?- 
fuille, vt etiaih fub iter euelleret reflxam , & fignifero fuo in manum daret . Quinetiam in ipfa 
acie adfiftebat, & tuebatur. Dionyfiana illa fupra hoc oftedunt,tum illud b T aciti • Jpfam Aqui- 
lam Atilius Verus Primipili Ceturio multa cum clade hoflium 3 & ad extremum moriens feruauerat . Hic 
quocp c Plinij locus infignis declarandus uenitj ita feribentis ; Centurionum in manu uitis,& opimo 
pram/o tardos ordines ad Lentas perducit Aquilas, atq-, etiam in delici ispoenam ipfam honorat . In caldi-, 
gandis militibus Centuriones vite vfos fuifle, etiam Liuius tradit, & eo pra?fertim,fi nimis pigre 
& lente Aquilas fequerentur,fed in ciuibus tantum , nam exteri fufte cadebantur . Hunc lo- 
cum Plinij d luftus Lipfius explicans pro lenta s fatas legendum cenfet;tiim quia de lentis ordi- 
nibus primum dixifletjtum etiam,quia re 1 xtx ipfa,& fetificantes ob pramia , vtloquitur, opi- 2 q 
ma Non enim dignitas folum , fed opes adiun£ta? , ideocp locupletem Aquilam hoc fenfu mihi 
quidem e luuenalis dicit : 

Vt locupletem, l * Aquilam tibi JexageJJmus annus: 

Ad fer at . 

Hinc fa&umeft, vt apud authorespafllm pro legione ipfa ,,feu exercitu fub ea militante , & 
pro ipfd munere, &Primopilatu Aquilam acceptam videamus;quod fecit Nonius:huic enim 
bello Pharfilico dicenti, Aquilas feptem adhucfuperefle, & apud Pompeianos extare, Cicero 


Fort. Gon- 

h £». 44. 


acies 


30 


40 


'Lib. 3 . 
Fufi. 

Fceni ma- 
nipulus Ro 
manoru fi- 
gnum mili 
tare. 


refpondit, Probe moneres, ficum Graeculis nobis pugnandum foret. Atq; ita Hirtius. Erat Pompeii 
tr.edx.am Aquilis confituta , fgnihcat,& valet totidem legionibus . Et f Baptifla Mantuanus : 

Afpic e- Pompeium terra, , pelagof ferentem 
Vtciriees Aquilas, (f mox qna.fi fulmine mijfo 
C editus attonitum, magno q ? d Cee fare villum 
Ire vagum &c. E t g Claud latius ; 

Stant bellatrices A quila fatu p Dracones . I tem rurfus : 

Nec vt rubris Aquilas figamus arenis . h I tem alibi : 

Sed quid ego Hannibalem circa, Pyrrhumf tot annos 
Certatum memorem ? vilis cum fartacus omne 
Per latus Italia, ferro bacchatus fr igni , 

Confulibusp palam toties congreffus, inertes 
Exuerit cafiris dominos, & fi r age pudenda 
E uder it imbelles Aquilas, 

Sic & Aquilas eadem flgnificationepoeta? Hetrufci accipiunt; Arioftus : 

E quindi ancora in ripa d Ia Dannuia 
C acci at a fu da l’ Aquila Romana . 

Sarpius veropro lignis ipfisaccipitur, vt apud 1 Ouidium, vbi de antiquo illo militari figno 
Romanorum imperi) in primordijs fub Romulo, foeni nempe manipulo, eoq,hafta?,feu perti- 
ca alligato, a ppenfdve agit, inquit enim: 1 

Nfon illi calo labentia figna tenebant , 

Sed fua, qua magnum perdere crimen erat . 

Illa quidem feeno ,fed erat reuer entia fceno , 

Quantum non Aquilas cernis habere tuas . - q 

Pertica fufpenfos portabat longa maniplos , 

Vnde maniplaris nomina miles habet . 

Item, dum figna Romanorum olim erepta a Parthis, per Auguftum recuperata feribit? 

Addiderat animos CraJJorum funera genti , 

Cum perijt miles, fignap, duxtf fmul. 

Signa decus belli Parthus , Romana tenebat , 

Romana p Aquila Jignifer hoftis erat. 

Vl™ 


Ornkhologlx Lib.l. 


85 


Ifqtte pudor manfffet adhuc, nift fortibus armis 
Cajaris Aufonia protegeremur opes . 

' Ille notas veteres , & longi dedecus aut 

, Suflulit,agnoruntfigna recepta fuos. 

Ad eundem fenfum k Lucanus : 

Vt nota fulsere Aquila', Romanajfigna . 

Habebant autem multa figna alia praeter Aquilam, qua* fbla ipfis erat in fummo hoftore, Vt ex 
his 1 Appiani verbis etiam eft colligere. Pompeius Cafarianos egregie repulit, verfosfa in fugam vfque 
cajlra eorum profecutus e fi , ereptis multis fignis , Aquila etiam pene potitus , ni Aquilifer eam , vtpro- 
XO priam Romanis in fumma veneratione militi habitam , intra vallum iecifjet , conixus totis viribus . 
Neque vero fignis , aut vexillis bellicis Aquihe fnnulacrum tantummodo imponebatur , fed 
&tropharis. Sertum enim ex Quercu vnguibus tenentes ferebantur in triumphis, ex quo 
corona ciuica torqueri pollet, caputq,- viftoris redimiri , vittis vtrinq,- pendentibus , quibus ad 
Imciput alligaretur , qua femel accepta , perpetuo vti licebat. Quanto uero honore Romani 
Aquili fignuin profecuti fuerinqexiam didtis facile liquere arbitror, tum ex hoc potiffimum, 
quod m Plinius memoria; prodidit, de ungue torum decore loquens maxime^ inquit, mirum e fi, 
hanc gratiam penetrajfe & in cajlra. Aquila certe & figna puluerutenta illa,(f cujlodijs horrida inungun- 
tur fejlis diebus,' vtinamcf dicere po(femus,quis prius inflituijfet.Ita ejl , nimirum hac mere ede compta ter- 
rarum orbem deuicere Aquila . 

20 Aquilarum etiam uftis erat in tefleris . Ha; autem Romanis erant duplices , tefte V egetio , 
mut£ fcilicet,ac uocales. Vocalis humana uoce pronunciabatur, ut Venus uiftrix Gefari, Her- 
cules inuiftus Popeio, Lar Mario, Syll^ Apollo Delphicus. Muta uero, ut Aqu% pennarquod 
fignunecefse erat circumgeftari a milite. Sunt hac tempeftate teni^ uariorum colorum, quas 
bandas uulgus nuncupat , ut ex ea infula militis fafrio cognofcatur . Pneter Romanos etiam 
aliasgetes Aquili imaginem adhibuiile, facris literis docemur. Arrius enim Rex Lacedaemo- 
niorum tempore Oni«, Aquilam pro infigni ufurpabat, quae Draconem arreptum unguibus 
tenebat. Et Pierius Valerianus ad infigne Lacedamioniorum remp. hierogliphyce fignificare 
tradit, ea fcilicet ratione , quod tali figno literas illi publice obfignarent .Et Paufanias refert, 
Lifandrum duas confecrafse Aquilas in templo Ionis apud Lacedaemonios, quarum vtraque 
viftori^ fimulacrum ferret , eifque bis fe de Athenienfibus vigorem fuiife, fignificafte . Tan- 
^ tali pra;terea,Heftoris T roiani, & Clearchi infigne fuit, Euripili telo transfixa Aquila . Hera- 
cleenfium Tyrannus,qui fe Iouis filium ia&abat,in generis argumentum auream praeferri vo- 
luit fibi Aquilam. Hunni quoque in vexillis coronatam ferebant Aquilam, quod quidem infi- 
gne ad Geyfe ducis vfque tempora conferuarunt Hungari , Bonfinio tefte . 

VSVS AQVIL ARVM IN CLYPEIS, 

&alijsrebus. 


N T E QV A M Me infignibus,feu armis, vt vulgo dicunt, agamus, in quibus 
fculpebantur,& pingebatur domi Aquilae, Leones, & alia animalia, atq; qua- 
dam alia , quae nobilitatem denotabant, in primis de clypeis, feu fcutis termo- 
nem habebimus , a quibus omnino:crediderim domeftica infignia ortum du- 
xifle. Na,vt inquit a Goropius, vulgus Arma vocat, quia infignia in armispna- 
xime vero in clypeis depingi Iculpiq,* cofueuerint . Huius rei apud b Virgilium 
inter alia hoc exemplum eft in Auentino Herculis prole , qui inter primos T urni focios & au- 
xiliares recenfetur . 

Clypeofc infigne parentum 

Centum angues , cinflam^ gerit ferpentibus Hydram. 

5° Dicuntur Clvpei dvrd t 3 xaAibrmi', quod celent totucorpus;&pofi*untdici Gallice targeou 
efpauoinvel melius «W t 2 ideft, a fculpendo& calando, quafi ykfarsoq.) hoc eftfcul- 

ptus. Scutum Latini diffcu putant a Gneco muro c, quo coriu denotatur ; cuius nominis ratio- 
nem nullus Grammaticorum intimius perfpicit.Goropius tamen e Cimbrica lingua & tntvro $ 
pro corio , & fcutum pro dypeo mahaffe dicit, in qua Scut idem eft , quod depello , amolior, 
tueor. Germani Schut vocat aggere, propugnaculu,& Schutzen defendere, quo fit;vt& corio 
& clypeo id nomen attributu fit . Solitos aute effe veteres clypeis infculpere imagines quafda 
bellicas , vel infignia, etiam ipfo c Plinio tefte, patet . Nam fcutis qualibus apud Troiam pu- 

H gnatum 



k Lib. 1 . de 
lel.ciu. 

1 Lib. 2. de 
bcUlu. 

Aquilte co- 
ronatae in_. 
triumphis . 
Corona ci- 
uica. 

m Luna. 3 


T effera a- 
pud Roma 
nosduplex. 
Atri) Lace 
d^monioru 
regis infi- 
gnia. 


Infignia do 
medica vn 
de orta . 
a Lib. 4. 
Franci/. 
h Li.y.Aen. 
Clypei ety- 
mon. 

Scutum di 
dium. 

tvroe 
quid . 

In clypeis 
pingeban- 
tur imagi- 
nes * 

'Xi.35.C-3 


Vlyfsis Aldrouandi 


8d 

gnatum e ft, continebatur imagines, vnde & nomen habuere clypeoru,d , vtaitipfe, non, vtper- 
tterpi Grammaticorum fubtilitas voluit, a cluendo . Vnde non poflumus non fiirpicari , vel a Thraci- 
riv-ci A- bus,vel a Phrygibus fnain in Achillis clypeo fcul pturam, Homerum mutuatum tui Ile. Sunt au- 
cKiilis {'cui- tem clypei maiora fcuta pedithm tantiim,vt docet Seruius: fcuta vero equitum.V nde c Liuius : 
ptu ki . Clypeis Ante Romxnt vfifunt , deinde po si quam slipend xarij facti, fcuta pro clypeis fec ere. HuillS pars me- 

Clypei stk c |j a eminentior Vinbo dicittrr . Clypeo & fcuto cogeneres funt parma & pelta. Parma fcutum 
iateru ma- e p c r otundmn,e medio in omnes partes aequaliter extenfum, breue,quo pedites & expediti mi- 
lites vtebantur. Gallis bouclier dici poteff.Pelta fcutum breuilfimum eft,in modum Lunx me- 
\ : p.l>o qd . duc. Alias fcuta fub diuerfis formis poliunt lieri.Poeni, quod ait Plinius,ex auro faditauere ciy- 
Parma- qd. peos & imagines , {ecumqj in caftris tulere . Talem ijs captis , Hafdrubalis inucnit QJVlartius l Q 
Pelraquid. Scipionum in Hilpama vitor» Fecit quoque Rex* Salomon ducenta fcuta de auropuriflmo , fcxccntos 
*Reg. auri fidos dedit in lamina fcnti vnrns trecentaspeltas ex auro probato . Clypeos&fcuta in memor 

1 °* riam benegeftorum fufpendere,& publicis locis confecrare antiqui confueucrut . V nde iib fi~ 

Putari % m ibtudo in facris f literis pvofkixitlfcut turris Dauid collum tuum, qua adifi 'cata ett cum propugnacu- 
debmtiL mi ^ e clypei pendent, ex ea omnis armatura fortium. Hofce tam heroum illorum, quos peculiari- 

publicis lo' ter decantant ficrx s Ktere,quam paretum fuifle Dauidis & amicorum, vti etiam fubditorum; 
cis . quo-ru opera in bello pryclara,& ilbftris fuit, nemini dubiu efb. Sic Appius h Claudius , qui Coful cu 

f Cant. 4. Serui lio fuit fuorum clypeos- i-n facro vel publico priuatim dicare primus infituit. Pofuit enim in Bellona a de 
Ex T urri maiores fuos, placuit^ in excelfo fpcclariyfr titulos honorum legi . Post eum M. Aemilius collega in Confu- 
Dauid cly- j afu 6 y^L U ctutj non in Bafilica modo 1 ffemilia .verum & domi fuapofuit. Hafdrubalis etia clypeus, 

|P l ’ quetn, vt fiipra ex Plinio diximus , QJVlartius Scipionum vitor cepit in Hifpania , fiipra fores 
h rpimFb. * Capitolinx-xdis vfquead incendium primum fuit. Romanorum certe, vt inquit Plinius y tanta 
5 5 .cap.i . fecuntas in ea re annotatur y vt L. Manilio r JfFuluio Cofs.anno vrbis quingentefmo fcptuagefmo quinto 
Clypei 1 (a- kJM. cyfufdiits tutela Capitolij redemptor, docuerit patres argenteos ejfe clypeos, qui pro areis per aliquot 
eris vel pu- iam luffraajfignabantur. 

blicis ctica- QV 1 igitur Aquila in clypeis vfi funt, iam fequunttir,fama infigniores . Ariflomenes vidis 
Laceuxmoinjs fcutum recepit, cui infigne erat Aquila paflis alis adusq,* clypei margines. Nam. 

^ t cum Delphos ventilet , ki Dei monitu in T riphonrj antro,, quod ad Labadeam eff , reperit , ac 
habuerint . rtirfus eodem in templo dedicauit, quod Paufanias ibi pofitum fe vidifle afieuerat . 

Aquilam i De Hunga rorum infigttt in clypeis ita fcribit 1 Stephanus V inadus Pighius : inter cetera ge- 

dypeis. qui nerobe iiobilitatis,militarisq,* virtutis infignia,pr^eminebant expanfa? Aquilarum alx ingentes 
habuerint . va ftis clypeis inhterentes,vel auratis galeis impofit^,vetuftum decus nobilis apud Hungaros fa- 
Antcome- m A: pyxeipua fortitudinis bellica apud pofteros infignia. Maxima enim his habentur vi- 
inii prymia,ac veluti laurea quxdameximixpro fingulis occiforum hoftium capitibus ex 

«nitui». ac ^ e telatis,ftngulas Aquilarum pennas accipere, atque eas crebris vkdorijs multiplicare. Glo- 

H unearo- rioiiim plurimas cly p eis, caflidib usq; affixas, au t e lanceis haftilibusq; dependetes referre in pre- 


2;© 


ti. 

Clypeos a 


fu in: igne . Itum» Pulchrum efleafdein per .caftra, atque vrbes in capite geftarejimo etiam cute perforata 
1 ips Hercu- temporibus ac fronti proprie inhxa-s offendere polle; atque hic adhuc Imperatoris triumpha- 
^ m c ^ rcum eftingrefliis. 

ctrorVlui Aquila lutei coloris trunco infitles,in parma luti fapphirei (cuius imaginem eodem colore, 

nerledus . ^ admodum dilutiore circulus ambibat) Herculanorum iriniorum erat infigne, qui fu b ma- 40, 
Hcrcula- giftro militum prefentiali militabant, quod in antiquis quibufdam eius militiae commentarijs 
noram inii apud Maltxos Romx inuenit Pierius.Seniores vero Herculani cxruleam Aquilam alis utrin- 
gne , que paflis habuere, in rubra parma, cuius latus ambitus in margine lutei coloris erat, quem linea 

nigra circudata in partes duas yque diffantes diflecabat.Erant vero loumiani,fiue,vt apud V e- 
getium,louiani,& Herculani, Illyricae legiones dux, qux fena militum millia habebant, quos 
Diodetianus,qui fe Iouelatine vocitabat, & Maximinianus, qui pro Hercule fe gerebat, cum 
a<i Imperium pemenif!ent,pro merito virtutis ita nominibus a fe inditis appellandos cenfuere, 
eofque eundis legionibus iundtis praetulerunt . 

Iouinianorum autem, qui tumores vocabantur, infigneerat Aquilae apotheofis , redimiailo 
fiipra caput impofito. Ales ipfa natiui coloris in parma lutea, quy rubro pritnum circulo clau- 
ciebatur, inde altera fapphirei coloris toro margine compledeba tu r . E pedore autem Aquilx 
aureus extabat umbilicus» Seniores vero purpuream geflabant in parma cerulea,duoquc erant 
pro margine circuli,ruber interior,exterior luteus . 

Cxrulci coloris aliquanto diluti Aquilam geflabant Quartodedmant,qui fiib magiffro mi- 
litum per Thracas militabant. Ea vero Ales in alba parma infidebatorbi cxruleo denfioris lu- 
ti, intra q' tem ci rculus ruber erat, e cuius medio aureus extabat vmbilicus. 

Non ab re erit hoc loci ex Ludouico Arioito poetarum Italicorum coripheo, qui imitatus 

antiquos 


Iouinirtno- 
ru mliiine . 


Qffirtofle- 

cimaiiorii 

inhiat:. 


Ornithologla? Lib.I. 


87 


m Stan. 42. 
eiufd. eant . 


$Stan. 48. 


2.0 


Stan. 44. 
eiufd.cant. 


antiquos in bello gerentes clypeos , multis in locis fui poematis Rugerij clypeum Aquila alba 
& argentea infignituin extollit, nonulla in medium afferre. Cum enim Bradamas mulier qui- 
t!em,{ed ob virtutem, qua pr§ftabat in bello, vir generofus dicenda, Rugerium fuum,quem de- 
peribat, pugnantem cognofcere cuperet,eam dicentem inducit k poeta, fic canens: k Cant. 3 6 

Di qua di Id ji volge, e fi raggira , Stan. 30.& 

Se Ruggier fub veder, fer cuifofiira j S 1 • 

Lo ricomfce a l Aquila d’ argenta , 

Chd ne lo fcudo azurro il giouinetto . 

Dicit autem poeta illam eum cognouiffe ex clypeo cajruleo , in quo Aquila argentea depi&a 
erat. Et alibi eandem Aquilam appellat albam. Nec mirum, ciim color argenteus albi fit colo- { 

30 ris. Ait 1 autem: ( Cantio. 

L'vna li mone tlgiouine Ruggier o % Stan ’ 1 ' 

Perche l Aquila bianca non li cede » Et m rurfus? 

E fer Dio 

Non mi fate vn augurio cofi trijlo , 

D fate certa , che'l mio onor ni ha fpintOy 
Non ne lo fcudo il bianco Auggel difinto . * Idem ; 

Quinti, e quindi venir f vede il bianco 
Augei , che Gioue fer Uria fojliene 
Come nella T ejfalia fi vide anco 
Venir fiu volte, ma con ait re fennes . 

Per Auem enim albam intelligit Aquilam albam. Quam quidem merito gerebat in clypeo 
Rugerius,ob praeclaras eius dotes, & robur, vt inquit n poeta ; 

Vammojo Ruggier-, che mojlrar vuole, 

Che con ragion la bella Aquila forta . 

Idem narrat Marphifam, dum cum Rugerio pugnaret, Aquila , id eft clypeu eius percuffiffe . 

Perche Marfifa vna fercojfa orrenda 
Li mena, fer diuiderli la tejla . 

Leua lo fcudo, che l cafo diffenda , 

Ruggier 0, e' l colfo in fu l' Aquila fefia , 

Vieta loncanto , che lo fi>e%zi , b fenda , 

3 0 Ma di ftordir non fero il br actio refla . 

De eodem fcuto inquit idem poeta paulo inferius : 

Ruggier il br actio manco d fena mone , 

A fena fiu foflien l’ Aquila bella . 

Hanc autem quandoque ex campo caeruleo mutabat in Monocerotem album in campo pur- o 
pureo, vt teftatur poeta , 0 fic canens: 44 * 

Aqueflimfrefanon lifiac que tore 
N Aquila bianca nel color celeti e, 

Ma vn candido Liocorno , comegiglio, * 

Vuolnello fcudo, e l campo habbiavermiglio. 

4 ° Non omitta etiam vfum fuiffe apud Chinenfis Regis Gubernatores , vt Aquila gerant ante Aqud® v*> 

pe£fcus,vel poft humeros, mira ac egregia opera contextamrln tergore Aquila? effigiem habuit * us „ lp ye ^ 
Apis Aegyptiorum Rex,vt tradit p Herodotus:In calceis vero ferre folitos eandem Imperato- chincdL. 
res auro textam legimus . Apis Aegy 

Ex Aquilarum pennis , quod fulmine tangi nunquam fint credita?, veteres capiti fafciculos ptioru Re- 
plumeos circumponebant . gis infigne. 

Pingebant quoq; veteres Aquilas in delubris,& porticibus , vt apud q Paufaniam Laconem Vln Thalia. 
legimus. In porticu, inquit, ea qua ad meridiem excurrit delubrum efl louis Cofmeta cognomento, & ante A H U1 atu 
iffum Tyndarei monumentum, o 4 t qua in occafum frocedit , porticus habet Aquilas duas , quibus & vi- ^ eni > a nut 
cloria finguU vehuntur, deuiclo fcilicet Antiocho Alcibiadis gubernatore, & ofprejjis Athenienflum trire - 01 - na b ann . 
50 mibus apud Ephefum. D. Auguftus in Curia, quam in comitio confecrabat,duas tabulas impreffit Aquila; iru 
parieti, quarum altera, cuius admiratio eft, puberem habet feni patri maxime fimilem,falua £ta delubris pi 
tis differentia , quibus fuperuolabat Aquila Draconem complexa . & P 01V 

Interim vero dum in infignium mentione verfamur, antequam memoria excidat, obiter ” c ^ us * 
Suetonij r locum reftituere libet. Vbi enim feriptum eft, vt Aquilifero moranti cufiide fit commina - r pedare. 
/«^legendum ex Vintartino, Aquilifer, in cafu re£to: confer hiftoriam, & probabis . 

A rerrarienfibus Ducibus monete genus excuflum eft , in quo Aquila eft alas expandens, 

H 2 infi- , 


s Llb. 19. 
Hiero. ‘De 
Imp. Maie . 


Caufe cli- 
gveffionis . 


a in Diah 


Aquilx ma 
xima digni 
tas. 


Indgniavn 
de dicatur, 
& cur • 
Infignia_j 
cur arma_» 
dicantur. 
h Lli.Aen> 
c Ll 3 Aen. 


^LiA.Acn. 


e Lib. 10. 
Aen. 


88 Vlyfsis Aldrouandi 

infgnium earum euidensfmulacrum; feci 8c antiquiffimos Phocenfes accepimus hac nobili 
Ane monetam fuam nobi]italfe,&: ab altera parte tripodem quoque addidilTe. Apud Epirotas 
quondam etiam monetam fuiile legimus, qii£ Aquilam haberet fulmine fubter pedes deie&o, 

& duos quercus ramos cum inferiptione Dorica, Alprupoor# v.Hzc moneta r Valerianus Chao- 
nias glandes & oracula Dodontea fignifeareferibit. Neapolitanorum antiquorum moneta; 
aureS olim Sirenem tumulo infidentem, & lyram manu prehendentem ab vna parte habebat 
imprefsa,ab altera vero viftori^ alatg fimulacrum,qu 9 vna manu corona, altera Aquila ferret. 

VSVS AQVILAR.VM IN INSIGNIB. ]o 

vulgo armis di&is . 

AM de Aquili vfu diximus tempore belli in clypeis , & pacein delubris & 
porticibus,alijsqjrebus&locis: nuneverd dicamus, quomodo Aquilas multi 
ad olhsntandum nobilitatis decus, in infignibus,quas vulgo Arma vocat, adhi- 
buerint,&in primis vndenamhasc arma originem fumpferint, qu^ eorum ra- 
tio, & vtendi modus fit , paucis & in vniuerfum aliquid dicamus . Sed forfan 
quis non immerito nos arguet, quod in his Auium hiftorijs,& pr^cipue iam in 
Aquilarum tra&atione tam longe digrediamur . Quid enim commune videtur Aquilis Aui- 
bus,& eorum natur£ cum infgnibus mutis, eorum vfu atq; inuentione ? Sed hac in parte diui- 20 
nu a Platonem itnitamur,qui & ipfe multoties aliena fuis immifeet, non tam utilia,& adfubie- 
ffas rei cognitionem pertinentia,quam rerum varietate voluptuofa & fcitu digna . Cum enim 
hasc Philolophia; pars , non tam,vt casterte, locuples fit & foec unda, & paucis haffenus abunde 
pertrafbita, itaque, quas hucfpe&are pollen t,&r noftne hiftorias lucem addere , fimulq,- variaru 
rerum cognitione leftores allicere, ea non immerito huc inferenda duximus . Accedit, quod 
multoties tam in his Auium hiftorijs , quaminalijs naturalium rerum pertexendis , non tam 
volucrium, quam quadrupedum, pifcium,ferpentum, exanguium, plantarum, & rerum inani- 
marum fermo occurrat,& eorum vfus in iniignibus i itaqj quas hasc illuftrare pollent, & ad eo- 
rum intelligentiam conducere, atque ne ea denuo repetere liceat, in hunc locum conferre vo- 
lui. Id autem in Aquilis primo loco faciendum e$e exiftimaui,qu6d nullum animal vel in ma- 3°* 
iori vnquam exiftimatione habitum fuerit, & Imperatoribus, Regibus, Principibus, Imperijs 
totis, & Regnis maius vel nobilitatis vel virtutis lignum exrflimatum . Debui autem & morem 
gerere quibuldam virilillufcnbus , qui, vt hanc prouinciam fufeiperem, quique apud me mul- 
tum poliunt, vehementer m e exh orta ti fiint . Si qui tamen fuit, quibus hasc minime arrideant, 
ij ab harum leftione abfti neant velim, cum etiam abfque his fibi polfmt confulere,& nihilomi- 
nus hifloria hxc integra permanfura fit . Sciant tamen velim procliuius elfe aliquid reprehen- 
dere, quam ipfe efficere. Atque in hoc maxime, quoad potui, elaboraui, vt non vni folu m , fed 
& multis fatisfacerem . 

S^penumero certe admiratus fum,cur in tanta infgnium, fue armorum vulgo & diuerfita- 
te & copia, haftenus vel de eorum origine, vfu & varietate tam pauca feripta fint, cum tamen 4° 
hoc vnum & verum nobilitatis monumetum omnes vno ore exiftiment , & peculiarem fami- 
liarum notam, atque nemo non ijlclem infgniri,& ornari gaudeat. 

Infignium nomen ex lingua latine videtur fuxiffe inopia . Et certe vix aliud vocabulum 
huc magis quadrat, quod hasc prascipua virtutis, & gentilitatis fiue nota,fiue lignum fit. Inuen- 
tio eorum multo fuit poft Romanorum tempora. Nec inconfultb tamen aut inepte infgnia 
armorum nomine vocata fiint.Siquidem & antiquis,& noftris in armis calari aut depingi foli- 
ta funtjVt hinc vel armis te£fr‘,& omni ex parte incogniti facilius agnolcerentur. Atque in hoc 
fenfu accipi illud potelt b Virgilij : 

cAfut Capin y aut celjis in puppibus arma, Caici „ Idem: c 

— Crijlasfo comantis 
K_Arma Neoptolemi . 

Tanquam fcilicet il Ix crilhs comantes eflent fua infgnia . Et d rurfus: 

Nomen & arma locum Jeruant . 

Quo in loco vbi Seruius inquit , arma depi&a,hocre£tius de infignibus , quam de Armis pro- 
prie intelledis, imb vix de illis intelligi potelf . Et c rurfus : 

Facem orare manu prafigere puppibus arma . 

Nam & huiufinodi infgnia puppibus quoque folebant prffigi, vt ide author oftendiqfcribess 

Aeneia 



Omithologlaz Lib.I. 


8p 


Jj.~j.Acn. 


At z idem infignia dicit : 


. — J^AeheU puppis 

Prima tenet , roflro Phrygios fubuc&a Leones. 

Vnde Leones Phrygum infignia fuine intelliges.Et quod hanc quoq; opinionem adiuuat,Do- , 
natus *' Terenti j enarrans locum : Hanccine ego contumeliam tam infignem in me accipiam f (cribit #In Eum 
infignia armorum efie. Ceterum f Virgilium infignefingulariterpro eo, quod anna vulgo di- cho , 
eimus, videtur poiuifie : . 

Clypeofy infigne parentum. 

y s Li.S.Acn. 

Jpfie oratores ad me,regnicp coronam 

\ O Cum fceptro mi fit, mandata infignia T harcon . 

Ex quibus etiam Regum fuifie propria quaedam infignia videmus. Etciim infignia homines Qui dican. 
oftendant nobiles, hinc infignes proprie difti (unt,qui figno quopiam praecellenti funt eae teris f ur dignes, 
notiores. Noti.n.& infignes eodem (enfu dicuntur apucP 1 Ciceronem. Vnde etiam 1 Lucanus: 

T itulis tnfignis Anorum . i pPy g' 

Et infigne dicitur aliquid (ubftantiue , quod vulgo arma vocamus, & verbum infignire efi no- 
bilitare. Vnde k Virgilius : Paflimfc trophais k jjfo. r i . 

Jnfignis agros . Acn. 

Et male,vt mihi videtur, faciunt, qui notas eas, vel figna, quibus caupon^officin^ mercatorum Signa.-cau- 
&fimiliainterftinguntur, infignia appellant. Nulla enim neque uirtutis, neque gloria; monu- P OI ? u 

20 menta funt, fed (altem habitationis indices, & pro uoluntate domini immutantur, alipque ^^^fi 
etia a fua familia diuerfis comunia efie poliunt . Crediderim autem omnino a tempore Lom- onia > 
bardorum , & adeo a Carolo Magno uni noftratum armorum ccepifie ufum . Nam Romani origo infi- 
antea non armis, fed imaginibus ufi funt, in memoriam gefeorum fuorum, quaque non.defcen gnium . 
debantad pofteros.Cum enim Italia tot Vadalorum, Gottorum, Hunnorum, Saracenorum , Romani i- 
& Lombardorum exercitibus,ueluti examinibus antea oppleta efiet; & quia in pryda illa mul- ma p nl ^ us 
tiplici quamplurmia? lites, & factiones orta; erant, qua? totam Italiam in plures partes diici- a ” tu V, 
derunt; itaque praTefti militia; & Principes ob egregiam in bello nauatam operam , aliquod nr) (h-Jtib 9 # 
grati animi indicium militibus (uis exhibere uoluerunt, quod non tam rerum praeclare gefta- 
rum monumentum efiet,quam quod hoc incefi denuo , Ducibus (uis ftrenuam bello operam 
elocaret. Acceperunt itaq*,qui Lupas, Cernas, Canes, Lutras^qui Aues,ut Aquilas ; qui Plantas, 
ut Lilia, & alia huiufmodi . Ha;c igitur Arma nil aliud funt, quam nobilitatis & rerum firenue Q^d f mt 
geftarum teftimonium,cinn prasfertim fuerint antiqua, & maxime a Principe maximo dona- Arma . 
ta . Olim nobilitas Romanorum non ab Armis , (ed a cognominibus dignoicebatur , & inter Romani 
(e diftinguebantur . Qua; cognomina familiarum quandoque cafu , nomiunquam natura, ali- nobiles li- 
quando moribus , & ab ali js fa< 5 ta funt. V tputa natura dicebantur Planci a latitudine pedum , 

Crafii a cralfitie, Cincinnati a capillis -calu, ut Valerius Coruinusunoribus, Metellus celer, quia ^i n ibus^° 
expeditiones fuas. pe ragebat celeriter : a loco, ut Scipio Africanus ; ab agricultura ; ut Lafhi 
cini a laftuca, Fabij a fabis,Pilones a pifis, Melij a milio, Frondifij a frondem in capite geftan- 
te milite Romano, cum per V ulturnum fluuium nataret: ab animalibus , ut Scrophte & fimi- di* 

. Grarni pariter nobiles non armis diftinguebantur, fed cognominibuspiempe Patronimicis. f ur . 

Nam Agamemnon & Menelaus difti funt Atrides, id eft,filij Atrei, Pelides Achilles Pelei fi- Apud He- 
lius, pariter Aeneades nepotes Aenee ; Alij a patria dicti funt, ut Alexander Macedo, Pyrrhus breos qui 
Epirota,ThemiftocIes Athenienfis, Epdminundas Thebanus , Leonides Spartanus , Annibal ji^nne no- 
Carthaginenfis . A dAf- 

Apud Hebre os nobiles erant, qui ex duodecim tribubus orti erant: extra hos putabant om* ^fuerint 
nes natura uiles & abiettos. nobiles . 

Apud Africanos habebantur nobiles tantum , qui c (anguine Regali orti fuifient, uel a Sa- Nobiles A- 
cerdotibus , reliqui in nulla exiftimatione erant . fiani qui . 

v In Afia non reperiebatur nobilis, nili qui uel militia; , uel Sacerdotij officijs fuilfet deditus , Infignia k 
5 ° atque in ijs uerlatus . Ca ^° Ma ’ 

In Europa autem confiat ii Carolo Magno primo h^c nobilitatis infigniaemanafie. Fuit j us 

autem is Pipini filius natione Germanus, patria Francus , armis potens , Francis Rex, & Im- ^ a(Jn 9 q U , 
perator Germanus , & primus , qui Romano Imperio totam Germaniam fubiecit , aut Ro - f ue 5 t . 
manum Imperium ad Germanos tranfiulit . Vera igitur Arma fuere cocefia & donata ab Im Arma da- 
peratoribus: pofthilc& Regibus, atq; ijs faltem, qui in bello ftrenue fefegefierint. Nulli enim batur folis 
dabatur,nifi militia holce honores alfequi. Sunt enim Arma £tern£ gloria monumenta, quam niiiitiaprc- 
folam efie exiftimarunt lemper homines, a ut omnium maximam, qua; bello paratur. Et Arma c aus * 

H 3 vocan- 


po 


Vly/sis Aldrouandi 


I® 


Armorum 
dignitas . 


vocantur, quod in armis parta fint . Fama efi fub hoc Carolo meliores equites fuifle in militia , 
quam fub alijs vnquain Principibus. 

Arma cur Sed vt arma ob pra?claragefta,atq; adeo in bello (altem a (liminis Principibus data funt, ita 

dara i Pnn non tam jj S ? q u { ea benemeritis diis acquifiuerunt, quam omnibus , ad quos eorum hereditas 
1'lnmhat P erueaer ‘ r > max,m ' im nn partiri atque conferre videntut nobilitatem, quemadmodum multis 
robilinp i rationibus docet 1 Raynerius. Vnde no nifi nobilibusliceredeferreannorum infignia videtur. 
i.q. in pnn. Nam nulla alia ratione videri potefi Princeps coferrenobilitatem,dumin(ignia concedit, nifi 
' In(ignia_> quia infignia nobilibus tantum dicata funt,& propterea fi quibus dantur, ijs etiam quod nobi- 
daiiiur no- Jium proprium efi, nobilitatem conferunt. Quare plebeis haudquaquam conueniet,fi qu£ ali- 
bilibus tan cui a Principedata fint, arma deferre. Sunt enim Principis, & Principis munere benemeritis 
tum . concefla . Hoc etiam conferunt, vt per arma quaeque familiae, & agnationes cognofcantur,eo- 

Antiqnoru rumtp veluti figna fint & notce. Habuit & antiquitas luas notas , quibus uniufcuiusq,- genus , & 
niiignia . familia ab alijs difcerneretur. Tale quid refert m Ouidius . 
r " Metam* Sump ferat ignara T hefeus data focula dextra > 

1 ' Cum pater in capulo gladij cognouit eburno 

Sin na fui n eneris . 

n In CUigu Sic n Suetonius inquit dc Caligula : Cetera familiarum infignia nobilijfimo cuique ademit , Torquato 
la.c.35. torquem, Cincinnato crinem. Sed hasc eadem plane diuerfa efie a nofiris infignibusres ipfa loqui- 
tur, & multas ijs caruifie familias facile mihi perfiiadeo . 20 

Arma noftratia maxime (emper admirationi fuerit t,& peculiaribus priuilegijs donata funt. 
Arma enim quauis vel depiAa , uel a fixa, maxime tranfeuntes morari (olent, <k cognofcendi 
cupidos edicere, quis eb locidegat,qui(nam p6ffideat,qui fint maiores, quid pr^clare gefierint, 
Alexander qtii adhuc uiuant ex eo genere, qua dignitate & «itimatione,& fimilia.Legitur de Alexandro 
Magnus Magno, quod fumma voluptate intuebatur fimilia fpe&acula, atque 1 ! id infigne alicuius virtu- 
quos hono tis monumentum efie compererat, tum vel magno honore id afficiebat. Sic fummo gaudio 
varie. Aci illis (epulchrum fpe&afie dicitur, (olitusq,- efi, fi quis firenue fefein bello geflifiet, aliquo 

honorisfigno eum decorare, in virtutis te&imonium. Illud tamen fignum , vt & apud Roma- 
nos non tranfibatad pofieros,nec nobilitatem illorum commendabat, vt apud nos hodie fieri 
Imagines (blitum efi. Habebant quidem- Romani fuorum antecefiorum imagines , quorum fpe&ata & 30 
Romano- accommodata reipub. virtus fu t , quas tam in locis publicis, quam priuatis collocabant , vt his 
r — admoniti pofteri maiorum veftigia fibi fequenda ducerent. Quapropter Pifonem 0 Cicero ima* 
priuatis po gwtbus f umefis maroru fuorum deceptu fui (fe ait.Veriiin & hate infignium ratio, a nofiris aliena efi. 

cur. Tanta? dignitatis apud nos arma funt, ut, fi qua eruantur e fundamentis, liel incila, uelfcul- 
0 In Pifone. pta,& cognita ; locus is, unde eruta fint, domino armorum cedat: nec licitum efi ea abradi, do- 
Armorum nec ille locus a legitimo armorum domino venditus fuerit. Si qua forte fortuna fuerint depi- 
priuilegia . j n a bq uo pariete, tum parietem, cuius h^c arma fint, efie probant: aut (altem ex ea parte, vbi 
A ••morum ^ unt * ^ am credibile efi:, nullum concefiiirum, vt quis fua infignia alieno loco collocet . Arma 
promiet as et * am haudquaquam tranleuntad affines & cognatos, vt nuptis (ororibus. Honor enim tantu 
vr ad affi- debet remanere apud agnatos, vt inquit p Bartholus;Suntq$ arma honor ipfius domus, &breui 
nes n 5 ua- fieret omnium familiarum permiftio. Videmus tamen alicubi obferuari , vt& ad cognatos & 
icant . affinestranleant : Hoc pa&ocum adiun&ionein parte vna armorum alterius familias, exfini- 

P Traft. de lira maxime: atque ad eos, qui ab his defeendunt. Nam diuifim in dextra parte arma patris 
Arma* '10 Paguntur, 111 fini^ra matris . Et quamuis in domo paterna, aut qui a patribus , id efi: , lpafculis 
acTTffines defeendunt, incorrupta ferie permaneant, ab his tamen ad haeredes arma haudquaquam tran- 
tranfeanc . (eunt, qui commisere crimen l<e(as malefiatis tam diuin^ , quam humanae , qui fuere prodito- 
Armis qui res, qui faliarij,qui parricida?, vel aliud enorme commiferunt. Memoria enim eorum de itire 
priuentuf . deleri debet, cum turpius eijciatur hofpes,quam non admittatur.Nec tranfeunt arma ad fidei- 
Arma non cammiflarium , fed tantum ad dominum direftuin haeredem. Sed hoc etiam arma peculiare 
fideic<5mif habent, vt quamuis omnibus liberis asque finteommunia , incorrupta tamen apud eum folum 
larium . remanent, penes que dignitas & prasrogatiua famili^ efi, & in quo tanqua in capite fiat fplen- 
Arma icor dor genitura?. Et hoc apud Gallos obferuari videmus, apud quos infignia auita plana, & nulla- 
rupea qui tenus immutata ferunt primogeniti, ceteri aliud quidpiam illis admifcent, aut barram, qua vo- 
ferucat. eant, aut teniam, aut fimile quid. Ideo primogenito primus debetur honos, & is omnes anteit 
Galli qui- domi, forisq; . Nothis p raster ea, & illegitima copula natis filijs maiorum fiioru infignia haud- 
madent 1 " H uac l uam ferre licebat integra , (ed quadamtenus immutata . Tanto in pretio apud maiores 
Spuriorum nofiros paulo po fi Caroli illius Magni tempora fuerunt arma, (ecus quam hodie apud nos. 
alma qua- Gallia tamen, & Neapoli adhuc tales tenia luteam admifeent, vti & apud quafdam natio- 
lia . nes idem vfu venit, vt aliqua exparte infignia permutentur: Baldus tamenlegitimatis,vt vocat, 


50 


Ornithologiaftib.I. 91 

Integra Tuorum infignia Terre pofle etiam concedit. Sic prohibitum eft , vt priuatis & plebeis , Phtmi »6 
nobilium armis haudquaquam vti liceat. Non equidem interdi&um eft, vt armis vtantur, fi P oiru ^ fi 8 e 
tamen nota? potius, & ligna, quam arma dicenda lunt,fed bene quo modo iain diximus. Certe oi ^ 
apud quafque gentes priuati ab ingenuis,certis quibufdam Tignis diftin&i funt.Sic apud Aga- g um . 
thyrlos humiles,id eft, ignobiles minutis,rarifque notis, id eft ,infignibus,nobiles vero latis, Tu- Priuati quo 
catis, & denfioribus vtebantur,vt Tcribit ^nmianus Marcellinus . Sed ratum eft, netas, & infi- cognofcan- 
gniavirtutum,nifi a Principibus concedantur, ignobiles haudquaquam vfurpare pofle, licet tura b inge 
Panormitanus :d velle videatur , vt etiam plebei arma deterant, dum dicit: funt quadam infignia nuls • 

IO nobilium , quadam popularium t fed non potefl ignobilis cuiufquam nobilis infignia afumere, vt etiam Bal- 
dus docet, & qos fupra diximus . Quare ne quid tale vnquam vfu veniat , & prxeipue, li qux- 
dam familia defecerit,itaq; confuetum eft,vt arma vna cu eo condantur, & Tepebantur, in quo Anna cum 
ftemma,feugenusauitumnullishxredibus maTculis poft fe reli&is euanefeat . Quibus exre- quibus le- 
monijs demonftratur vna cum nomine, & res geftas, & rerum geftarum notas, cui hxc fors tu- p.eliantur , 
Ierit, interijfle,& perpetua terrx caligine obrutas efle. Principem tamen Tua ipTius arma bene &< l uarc - 
de fe meritis polle cocedere, quibufdam placet. Videmus tale quid hodie in Italia vTurpari . Iu- 
rifperiti id fimpliciter fieri pofle negat, fixi Temper aliquid addendu efle ad diftinflionem. Atq; 
ex his videre licet, quo inloco,qua dignitateinlignianobilitatis,feuarma,vtvocat,vTquedum 
eorum vfus eft inuentus, habita fuere. Atque ea Taitem afummis Principibus, id eft, ImperatO- 
ribus, & regibus elargiri confiietum eft. Quare legibus ciuilibuscautumeft, prxfetimapud 
Bartholum, quod magis prodeft arma habere a Principe, quam afeiipfis , niTi Princeps con- Arma qu* 
ceTifl'et,alioquiarmaalteriusfamilixnobiliiTima.Tucenimtalepriuilegiumconceflum a Prin nobiliora . 
cipe,intelligitur Tine prxiudicio ter ti j . Qua prop ter Ti Princeps conced t arma alicui nona , qua? l>rict 'F s a1 '- 
quis non habuit ali as, prohiberi nequit: Tecus Ti quis (oli tus eft gellrare ea , iam ab antiqua patru 
memoria, & quoru origo non extaret. Tunc enim is conqueri pollet hac de re, quod Princeps p^uiiao 
non intelligatur aliquid Tecille in prxiudiciumillius,nifiipfediceret, NON OB ST AN- alterius. 

T E &c. Sed contingit aliquando,vt duo eadem arma ftnnp{erint,nec conflet, quifnam illo- 
rum, vel prior,velpofteriotfWrit,tumilleprxferenduseft, qui ea a Principe habuit. Etcerte 
maxima eft armorum audio ritas, fi afummis Principibus defluxerint, vnde Bartholusde Leo- 
nernbeo a Carolo 1 1 1 1 . Imp. Tibi donato Tumme gloriabatur. 

* Cxterfim ex his mult£ dubitationes oriuntur, & prxeipue ob authorum, quos huius rei gra- Dubiratio- 

tiaadiuimus,difcrepantiam:res,vteftincerta,itadiflcillima&periculola.DeTumunturautem nes 
dubitationes lix partim ab armis ipTis,partim a perTonis, qux ea geftanr. Sed de illis primum, 

Videmus palTim arma galea infignita efle (nam hic arma vna cum Tcuto intelligimus ) vide- n £junquid 
mus etiam in quibus illa deeft:&Ti qui eam habeat, ijs partim occlufa, partim aperta eft. Sic du- g a j e? ; n ar 
bitatur, nunquid ij prxferendi Tint,qui res animatas in Tcutis geftant,an qui inanimas ? atque ex mis, eaque 
illis,ijne potiores,qui quadrupedes, an qui uolucres habeant . Qui holninis figura geftant,pau- aperta ma- 
ci Tuntjijquehaudquaquam lumini, quod ego Teio. Multi dicunt ex galea Teu caffide, quam ci- j orem 
miero uulgo uocant,nobilitatem deprehendi. Quorum enim arma impofitamhabentgalea, 
eos nobiliores affirmant, alios uero minus. Tales enim a Principibus luminis ob res bello prx- ^UjIadAt* 
4° clare geftas, hiTceiiifignibus donatos uohmt. Sic maioris nobilitatis efle referat, in quibus pro- auc occ i u ’ 
muTcis,aut galex fa.cics aperta eft: minoris, in quibus o.ccluTa. Sed neutrum perpetuum eft , & fsu . 
inueniuntur prxftantiores quique qui cajfides occlufas habent , & minores , qui apertas: uti & Nunquid 
in Italia, & Hifpania inueniuntur, quibus nulla in infignibus galex appofita eft,fiue motio eam 
unquam habuerint, fiue non, nos latet. Hoc equidem fcimus, multorum clypeos haudquaqua 
galeatos efle. Eodepaftoirmenies,quianimataininfignibusnobiiioradicant rebus inanimis, nobi 
Nec ratio deficit. Inueniemus tamen eccellentiflimas quafiiam famiiias,qtiinimo Principes & liores faci- 
Reges fruges geftare, flores, nexilia, uafa,& alia eiufinodi, animatis per fe longe ignobiliora, ant. 
Quadrupeda prxftantiora efle uolatilibus, quis credat facile . Si tamen hac in parte noftrum Nunquid 
iudTcium quis expeftat, prxeipue cum loquamur de ijs rebus, qux opinione potius, quam ra- Aues fint p 
tione coniftuut , fortaffis Aues nobiliores dicemus,quadrupedibus,& prxeipue Aues genero- 
fiOTimas,quibus prx exteris Imperatores , Reges , fummosq; Duces deleftatos fuifle nouimus. ^ibusTnar 
Aues enim aerem magis, & ignem, qux elemetorum excellentiffima funt, quam aquam & ter- m ; s . 
ram participant. Et certe hx magis Magnatum infignibus conueniunt,quum quod in fublimi Opinio ^p- 
uiuant, excellentioriscp cuiufda,& diuinx naturx uideantur terreftribus,& prxeipue Aquila , p na - • 
quam quod uolucrium omnium regina exiftimetur Aquila, & in maximo Tem per honore ha- no " 

bita fuerit, non folum apud ethnicos, qui ipfam loui , utpote fummo Deorum confecrarunt, “ Qj ma 
(ed etiam in facris literis, ubi D.Iohanni Euangeliftarum maximo aferipta eft. ximus ho- 

Sed longe difficilior iam emanat quxftio: nunquidilli prxferendi fint, quoru infignibus co- oor . 

gnomina 


res amma- 


x tx m armis 


92 Vlyf sis Aldrouandi' 

'Arma con- gnomina relpondent,an quibus minus, atque fi nomina ab armis diuerfa fint, an qui a publicis 
ifida cum rebus, uel ciuitatibus, uel prouincijs,uel regnis denominantur. Sunt multa; familia;, quibus no- 
nominibus mina cum infignibus refpondet,ut Columna; a Columna, Caftiliones a caftello, Criuelli a crR 
an nobilio bro,Rouorei ii robo re, Moro ni a moris, Gambari a Gammaro, T urriani a turre, Malefpini a 
ra ljs ejus jfpj n a. Sunt, quibus aliud nomen eft, aliud infigne,ut familia Eftenfis, Gonzaga,Farnefia,Vice- 
illis^liLter com dum,Seuerina,Sfortia,Rangonk>rum, Palauicinorum, Beccariorum, Borrhomeorum , 
id habent . Balionilm,Roflbiiim,Pepulorum,Malueziorum,Boncompagnia , & multi alij. V eruntamen 
vt alij alijs fint nobiliores,nulla ratio reddi poteft , & funt ex his, qui & antiquiores , & nobilio- 
res iliis exiftimantur: funt qui non fint adeo celebres . Certe inter has tam infignes & illuftres 
N uq-uid ar familias indicare de pneftantia velle, valde odiofum eft. Ex his & alijs,funt,quorum appellatio i o 
ma illarum e ft a ftmilijs vna cum titulo duitatis : e contrario quidam tam arma, quam cognomina a pro- 
nobiliorro u j n cijs habent . Exempli gratia, cum armis familia; fua; appellatur dux Mediolani , fic dux Flo- 
1 ; ^, 5 at ^ U f a a reiitig cu m Mediceis,fic Parm^ & Placentia dux cum Farnefijs,fic dux Ferrari a;, V rbini,Man- 
mdiacdd- tuae , Medi na; ,& multi in regnoNeapolitano, qui cum loci titulo parentum infignia con- 
mlo Ciuita iungunt . At Archidux Auftria?,Dux SabaudiaqSaxoniaq&quamplurimi alij titulum habent 
ns ficappel & arma a fuis prouincijs,vt Reges fici iit. Rationi quidem confentaneum eft,vt arma Pronin- 
laumr : an c j ar um maioris fint dignitatis, & proferri debeant illis, qua; a familijs cum titulo ciuitatis pro- 
qu i nullo fj ULint o Ego tamen, fi licet, dicerem, quod titulus antiquior, & dominium antiquius in longa 
--e^coti- Ibcceilion^&pofleilione procedere debeat minus antiquum, nifi tamen in eo etiam minus an- ..... 
bido a pro tiquo fit maior virtus, & tituli plures regnorum , & prouinciarum fimul concurrant, qua; om- zo 
uincijs de- nia,quamuis fint recentiora, antiquis tamen proferenda funt. Quidam credunt in his arma il- 
nominant . lius efte prouinciaqatque tum Principem eum arma publica gerere, non priuata. Nam quam- 
uis dux Sabaudio;, exempji loco, gerat crucem albam, non tamen eius arma efte aderunt, fed 
Principes i fharum prouinciarum, quas rite polfidet, Verifimiletameu eft, etiam Principes paulo inferio- 
armis rc- res re gi[ >us eundem, quem Reges, (eruare morem, qui & ipfi fuorum regnorum, & prouincia- 
oSbaianT rUra armis vtuntup. Itaque quemadmodum de his, ita de illis iudicare haud fuerit ablonum. 
Quibusmo V erum arma habentis elegerunt quidam qafu , quidam dedita opera , quidam conceffione 

dis Arma_. Principum, atque hoc vel gratia, vel corruptione, vel perluafione , vel voluptate , vel ob hoiie- 
aapiira.nt’ . ftam quamuis occaf onem,quarumhoc omni exceptione maiora, ac proftantiora funt.Vnde 
fitjVt elapfo aliquo feculo,fine dilcrimine eodWi loco omnia hebeantur, & fimul nobilitatem- 
oque atteftffiut:fiuecafu,fiuehoneftis acf iombus,fiue alia quauis occafione,ea quis naffcus fue- 
Armorum iit. Sic omnia deletae cofiindit antiquitas. Solent autem arma in{cribi,ex(culpiue,velin mar- 
fculpttira_>j more, vel Iapide, vel ore, vel fiiniiibus. Effinguntur quandoq,- forma fcuti, nonnunquam clypei, 

& figura . q uars<: |oq- parmis,aliquando tefiellis,& huiufmodi. Scuta fiunt diuerfo modo; uel enim forma 
^erfitas ™ tri g ori ‘b lie ^ & ut plurimum rotunda,uel nonrotunda,fed ex utroque latere reci(a,ita ut nullos 
Ancylia *q . angulos habere uideantuqaut faltem mixtos,qualia forlan Ancylia Romanorum erant , difta 
uel ab am,& c^fum,quafiancifum,uel ab «7*0?, quod eft cubitus,uel ab duo q quod remedia pe 
ftilentio fuerint'. Fertur Ancyle Numo tempeftate decolo decidiile, unaq,- edita uocem, om- 
nium potentiffimam fore V rbem , quandiu in ea Ancyle permanfiflet . Itaque fafta funt eiuft 
q Faftor.i . dem generis plura, quibus id inficeretur, ne internofei eoelefte poffit, de hoc q Ouidius . 

JEcce leui fcuttrn ver fatum leniter aura. 

Decidit : & paulo poft : 

idque Ancyle vocant, quod ab omni parte recijum eJI, 

Quodque notes oculis , angulus omnis abejl . 

T Llb.i . r Liuius pariter: 

Saltos item duodecim Marti Gr aditio legit ,t unie a pici a infigne dedit, & fuper tunicam peclori tegmen , ca* 
leftidfy arma,quA '^Ancylia appellantur, ferre, ac per Frbem ire canentes carmina , cum tripudijs folennij, 
faltatu iujjit : Horatius hoc Ancylium declinauit, cum ait : 

Ancy Horum nominis & toga . 

Inucnalis adieftiuum fecit j ciim dixit: 

Clypeis Ancylibus . S ® 

Colores ar Colores autem in infignibus maxime aduertendi funt, ne, qui in areis infignium ponuntur, 
morum. i m aginesobfcurent,fed clariores,atqueiucundioresreddant . Tales fiint comleus , luteus, al- 
Color nobi e us . nunquam viridis & niger, & raro ruber ad obfcurum tendens. Sic color coteris nobilior, 
a\°mis; llS ln Icilicet fi arma fint verficoloria,primo loco poni debet. Primus autem eft, qui fiiperior. Igno- 
Animalia_. biliores colores, fecundo, tertio, &c.feruato tamen ordine . Porro naturam animalium, qua; in 
quo pinge- infignibus apponuntur, decet aduertere, utputa, fi fuerint Aues, vt Aquila , tum ftare debent» 
da i armis . Alioquin mala edent . Qua propter fi ponatur Aquila aurea feu Chryfaetos fupra herbulam 3 

uel 


OrnichologiJB Lib. I. 93 

uel fiorem,aut Narciffi, aut Hyacinthi, cum id fua natura non poffiulet, itaq; eam fic collocare 
indecorum erit. Si quis etiam terreftrem Auem in aqua pingeret , utique & is praeter regulam 
faceret: ut fi quis pileem in arbore, uel aere effingeret, uel fupra terram, ubi nec uiuit, nec ftare 
poteft. Vel fi efformaretur bos in aere, uel aqua, uti arma antiqua Alecceflum , que boue e nu- 
be egredientem habet, hoc enim natura bouis,ut e nube egrediatur, contrarium eft . Nam bos 
haudquaquam uolat. 

Ratio autem in eligendis armis hec obferuanda eflet, ut quifque pro fua conditione & ffia- Arma quo 
tu ea effingat. Quod Gordium bubulcu fecifle nouimus, qui cum regnum Phrygie acquiliuif eligenda. 
fet,& filium na&us ellet Midam, ciuitatem extruxit inter minorem Aliam & maiorem, Gor- Goicli J hu~ 
io diam, neque teduitipfum, neque puduit conditionem fuam humilem fateri, fed'pro infigni fa- bu C1 arma 
milite fue aratrum fumplit,atque ex funibus,quibus vtebatur ad nectendos aratro boues, mira- 
bilem illum nodum connexit, Gordium, regni fui fatum . Nec filius Midas originem fuam af 
ferere opprobrio fibi duxit, quippe qui fciebatfummam effie laudem, ab anguftis rebus ad exi- 
miasproue<Tumfuiffie,&quodnoninfimushonorfit,fuam&fuorufortem cofiteri : vti pa- 
tres fuos,quafi fiiperbia quadam negare, maxime illiberale effi,& dedecori.Fuerunt etiam, qui- 
bus pro inlignibus imagines non tam preterite conditionis indices , quam fymbola ad vitam 
vtilibus preceptis inftruendam accommodata, magis placuerunt . Sic Vlylfem in clypeo Del- Vlyffis iiffi 
phinurn geftaffie Lycophron obfcuro illo Fleiadico lumine nobis indicauit. Signihcatiit calli- g nia • 
dus ille, (e animalis eius dotes maxime fequi uelle,qubd fi mul et humanitate, & mufrees amore 
2 0 & mira celeritate ceteris preffiaret omnibus uel terra, uel mari vitam degentibus. Et funt pro- 
fecto id genus infignia tanto illis , que de rebus a maiorum quopiam praeclare geftis accipiun- 
turjexcellentiorajquanto habet plus cum artis & ingenij, tum efficacia? ad animos monitu fuo 
perpetuo in officio continendos, Videor mihi, dum ha?c Vlyffis arma intueor,ipfum dicentem 
audire . 

Et genus & proauos, & quid non fecimus ipf, 

V ix ea nojira puto . 

Contrarium obferuauit f Virgilius in Auentino Herculis prole, qui s Ll-j.Aen. 

Clypeo infigne parentum AnnaAue- 

Centum angues , cinttam £ gerit ferpentibus Hydram . uni Hercu 

Etrefte quidem. Quum enim cuiuis alij Poeta militaria infignia a paterna virtute fumpta da- ^ is • 

3° re poterat , tum ei conuenientiffime applicauit , cui praeter maiorum decus, nihil amplius erat 
adferipturus . 

Homerus ille Poetarum Apollo ( atq; hec omnium armorum regula fit & norma)animad Homerus 
uertens ftudiose a plerifq; generis claritatem in armis preferri folere,iiluflriffimo nos exemplo reda in ar- 
docere voluit, quid nam illud effiet, quod homines maxime nobilitaret, ac Dijs ipfis proximos mis ehgen 
collocaret. Hic enim Achilli fuo clypei infignia non a Thetidis, non a Pelei, nona loiiis, a ^ ls c L e atione 
quibus genus ducebat, fplendore petenda fibi putauiptametfi ab hoc fulmen, quo arma terribi- * 
lia redderet, potuilfet mutuari : verum altius humani fupputans animi decus , reffam nobis ad 
veram nobilitatem viam oftendit. Ea enim clypeo infculpfit , quorum infpefhi animus no- 
fter adfummi Opificis rapitur contemplationem , qua? ciun fummum bonorum compleffa- 
4° tur , fummam quoque abfoluit nobilitatem . Primum enim omnium fiderum varietatem in Achillis in- 
fcuto V ulcafius depinxit , tum pacis & belli artes omnes , & officia addidit , nulla fere earum * 
rerum parte, qua? ad hominum coetus bene gubernandos fpe&ant , omifla . Quo quid aliud 
voluit indicatum , quam illud firmiffimum ad omnem malorum impetum propulfandum ho- 
mini fcutum efe , fi tota fefe fapientia? panoplia armarit , atque etiam quibufuis.aduerfitatibus 
obiecerit ? Nec interim ociofam & inertem laudat Philofophiam , fed eam , quam ab ordi- 
natis aftrorum motionibus ad rcmpubl. gubernandam detraxit, vna & exemplar finem 

rerum gerendarum proponens , vna i-pfius exemplaris inter homines vfum exponens . V ide- 
ant modo qui totam nobilitatem caedibus & (anguine metiuntur, quam longe ab Home- 
rica nobilitate abfint, quamq; nihil habeant cum ea communionis Pyrgopolinice illi , qui fibi 
5° eo maxime nomine placent, quod nihil vnquam didicerint humanioris difcipline . Conferat 
hoc fcutum Achillis, qui volent, cum ijs,in quibus Aquile, Gryphes,Leones,Pardales,& id ge- 
nus caminor^ fere cernuntur;& examinent quanto plus ad omnem vimpropulfandam illud , 
quam hec habeat firmitatis . Hoc enim in fola philofpphia inuenient,quod latinum fcuti no- 
men fe perfeffcurum profitetur. At contra Leonibus , beluis ad omnem ingenij cultum ineptis 
tantum abeffivt quicquam cernas, quod fatis virium habeat ad hominem ab aduerfis defende- 
. dum,vt ipfe he fere, ne fefe quidem vel a minimorum animalculorum iniurijs, vel a viliffime 
rei obiectu queant tueri. Notum eft illud de Scarabeo& Aquila iaffatum prouerbium. Iam 

quid 


Cui’ in hac 
particulari; 
armor u tra 
cta.done A- 
quilarufal- 
tc fiat; mea 


Aquila bi- 
ccpslmpe- 
ra toris; pro 
pria . 

v In Emblc. 
Trapetes 
penna .. 

u Gant\^6. 
Stnn, 8 q,. 


p/ Vlyfsis Aldrouandi 

quid leone minus .tutum, cui velfola penula iniefta omnem ad falutem animfi adimit?Quor^ 
lun igiturhom imagines in fcutis praeferuntur, quafi in ijs momentum aliquod fit ad iniurias 
propuilandas., & pericula declinanda 3 Certe quia nihil «que atq- philofophia ab aduerfis om 
nihustueturpdb.il eius explicatu aptius eft ad fcutum exornandum& honefeius . 

Ha&enus igitur in vmuerfum de armorum ortu, & vfu paucula , & quantum res pafla eft , 
docuimus. Nunc qui Principes,ac illuftriores familia?, nec non qu£ Vrbes, ac integra regiones 
Aquilxe nobilifif;m« Auis iconem in in fignibus fuisvftirparunt,iam exhibemus. Sumus autem 
de Aquilis, difkgi faltem,eiim quod hifce hic dicendi locus eft,tiim quia qui alijs,uel Anibus , 
uel quadrupedibus, uel pifcibus,uel exanguibus,uel plantis, uel fimilibus in yifi gnibus ufi funt , 
eorum feriem finguiisharumrerum capitibus fuo loco inferemus . 

Quidam igitur unam habent Aquilam, quidam plures: & qui unam, uel integram, uel dimi- 1 ° 
diato corpore : rurfum qui integram, uel bicipitem, uel capite lingulari: Et tandem aliqui, uel 
has totas habent, uel cum uarijs rebus admixtas. 

De btcipite,ut nobiliffima,folisq,- Imperatoribus propria , primum dicere decreui. Ea traii- 
flato a Romanis Ca?faribus imperio per Carolum Magnum ad Germanos, coepta eft tifurpa- 
ri:Quamuis id V Volfgangus Lazius,ut 1 ClaudiusParadinus innuit, ad Conftantinum Magnu 


referat. Inclinatis enim Romani imperii rebus Conftantinus,& pacatis tunc utcumque bello- 
rum tumultibus, priftin«q; quafi tranquillitati, & dignitatireftituta Roma,nobilififimum illud 



.ecte itaqi 

sputi Conslmthh di cui doler fi dehbe 
La bella Italia , fin chegiri il Cieto , 

Confiant in poi chel T eueregl’ incrcbbe 
Tono in Bizantio ilpretiofio uelo . Et eo antiquior Dantes ; 
Tofe t a che ConUantin l Aquila uolfie 
Contra lordmdel ciel,che la fiegum 
JDieiro l' antico, che Lattinia tofe . 

Cento , c c en t' anni piit 1’vccel di Dio , 

Ne 1'efrcmo d' Europa ci ritiene 
Vicina a monti , di qua prima vfeio , 

E fotto 1'ombra delle facre penne 

Gouernb ilmondo li di mano in mano , 


enim a Carolo 
57 6, fadtum 


2 , 0 ' 




E fi cangiando in sit la via fi tenne . 

Dicitautem Aquilam volatu c adorti motibus aduerfo delatam non temere Poeta. Cum enim 
ca?lu ab Oriente in Occidentem verfetur, tum contraria via ab Occidente in Orientem , nem- 
pe Roma in Thraciam cum dignitate Romani imperij Aquila translata fuit . Eius figuram ua- 
rij uarie explicant. Hinc enim Aquilam Imperatoriam bicipitem efle uolunt, quod tam fpiri- 
tualia,quam temporalia, qua? gemino capite oftenduntur, defendere, ad Imperatores fpeffet : 
uel quod Imperatores utriq,- tam Orienti, quam Occidenti imperare debeant , & utrumq; cu- 
ftodire. Veram etfi ad alias, atq; alias gentes diuerfis «tatibus Aquila migrauerit, nunquam ta- 
menhuiufce bellicofa? Alitis infigni Roma deftituta fuit :fed ab omnibus, qui poft Carolum 
Magnum regnarunt , Ca?faribus etiam ufurpata eft , eaq,- biceps . Ad quam pulcre admodum, 
ac lepide allufit Aloyfius Alemannus in hoc fuo carmine Thufco : 

■ ET fiAquila grifiagneu , 

Che per meglio beccar due tejle portae . 

Huc pertinetrfeftiuum etiam illud Andre^ Pomera ni, Gallorum Regis tum aulici apophtheg- 
ma: qui , cum rumor effet , armata manu Carolum Quintum uelle inuadere Galliam , alijqs 
uel hanc uel illam Gallia? partem fortiter muniendam Regi luaderent , per iocum Anferi pri- 
mum ab Aquila? impetu cauendum eft'e,fibi uideri dixit, alludens ad commune nome Narbo- 
nenfis Gallia?,qua? lingua d’Ocha,hoc eft, lingua Anferis appellatur . Huius Auis bicipitis effi- 
Aquila hv- giem etiam in pompis illis magnificentififimis, dum Carolus Qinntus a Clemente V II. Ponti- S ® 
ceps m co- p; ce Maximo corona Rom. Imperij aurea infigniretur , noftro amo Bononia? vidimus . Tum 
Caroli v. e: ^ m Aq uila biceps inter duos Leones, quorum alter album , alter rubrum uinum fingulari ar- 
Aquila bi- tificro effunderet, in foro ere&a fuit . 

ceps cunu Imperatrix Maria Auftriaca termaxima, Imperatoris coniux, mater, filia , in primis vfa eft 
aiqs ad- Aquila bicipiti, fed cui intra duas ceruices corona erat,& lupra eam crux , & in peffore fcutu- 
mucis . j um CLim Seret liifuna? Auftriaca? familia? infignibus . 

Regum 


OrnitliologkeLib.I. 95 

Regam Longobardom infigiie erat fcutum quadripartitum, & in vna parte Aquila biceps, Infigni^ 
rubra, in aureo campojin altera aureus Leo, in campo rubro, Non in confulto fortaflis bellico- Longobar, 
foshofceReges rubram Aquilam fibi elegilTe, quifpiam autumet, propter coloris inter alios 
nobilitatem. Legibus olim f incitum fuifle legimus, ne qui nifi fanguine clarus eo uteretur. Ta- Coloris i u- 
lis enim color audaciam pugnantibus addit, & pyropo pretiofiffimaegemma? comparatur. Sed bri p^itau 
praftantia eius inde potiifimum innotuit, quod vexillum illud, quod miraculose editus Regi- tia ' 

Dus Gallite traditum legimus, eius coloris fuerit. 

Dicunt quidam Marchiones Auftriacos Aquila bicipiti fola vfos die. Antea Alaudas quin- Marchio- 
que vfurpabant,quas pro infigni habuit Alauda legio militum Auftriacarum fub M. Aurelio , nes Auftri- 
10 &fubTraiano in bello Dacico. Hodie tamen aliud Auftriacis ihfieneeft, nempe fafcia alba & ac V . , 
jata tranfuerfim du&a,iii fcuto fanguineo . le " 

VVittebergenfis regio fcutum habet quadripartitum, in fu pera parte a dextris tefiella? , a fi- vvitenber 
ruftris tria raftrarin inferna a dextris vexillum, in quo Aquila biceps, ab altera parte duo pilees, gelis regio, 
qui contemplantibus Lucij videntur. 

Exfamilijs nobilibus, quibus Aquile bicipitis infigne fuit, Albitij funt, familia Veneta am- Albitij . 
pliUima. Eft autem Aquila coloris rubri in campo aureo . 

Cominorum etiam familia Veneta, Aquilam bicipitem auream habet, in campo cani ileo . Commi. 

Cornouigiorum nobilis item eiufdem Vrbis familia, Aquila bicipiti vtitur eiufdem coloris, Cornouigij 
fed in campo rubro . 

to Aquila item bicipiti vfa eft illuftris CrafTomm,feu de GrafTis apud Bononienfes familia. Eft Crafll > feu 
autem difcolor , cuius dextrum caput corporis nigri diademate infignitum eft, in cam po albo: Gral]l * 
alterum corporis albi coronatum in campo nigro, & tribuslilijs fupra adornatum. Habuithec 
familia homines lingulares : Cardinales , fub Eugenio tertio Hildebrandum , fub Alex, tertio 
Lesbium, vt r Carolus Sigonius quoque teftatur, fub Iuliolecundo Achillem Presb. Cardina- r Llb - 3 - de 
Iem,& Epifcopum ciui tatis Caftelli,&rot»item auditorem, demum fub Pio Quinto Carolu. £ P l f c ' Son ' 
Habuit& Epifcopos,e quibus inftar omnium, eft Hannibal Epifcopus Fauentinus a Gregorio 
XIII. ad Regem Catholicum Legatus, vt de recens nato illi filio congratularetur, & Sena- 
tores multos, vt Achillem Equitem, Io: Antonium, Gafparum,eiufque filium Fuluium, virum 
ampliffimum,dumha»c fcriberem,mftitia? vexilliferu,qu£ dignitas in noftra repub.fumma eft. 

50 Henrico de Cardone Hifpano Cardinali fub Gemente feptimo, & Archiepifcopo montis Cardinalis 

Regalisinfigneeratfcutumbipartitum,cuiusinferiorpars habebat nigram Aquilam bicipi- Garc * 0_ 
tem,fuperior Leonem cum duobus ca ftris . 110 * 

Theodorus Panuinio,vel Chriftophorus Safuino,Paleologus Marchio Montisferrati,Pro- Cardinalis 
tonotarius Apoftolicus, Cardinalis fub Paulo fecundo, Aquila bicipiti iifus eft , cum alijs infi- Paleologus 
gnibus Marchionatus Salutiorum, vtapud Illuftrem D. Ioan: Galearium Butrigarium Equi- 
tem in libro cuiufdam Saracini obferuaui . 

Gainbarorum praeclara? familiae Brixienfis infignia funt Aquila biceps expanfis alis , diade- Gambm. 
demateinfignita,&fubhacAftacus, vel gammarus, quem quadoq; fex liliorum flores,qu a do- 
que fex pila:, aut globuli circumambiunt, vt apparet ex diuerfis huius familia? annis. Habuit 
^0 ha?c familia aliquando inter ca?tera lumina Hubertum Cardinalem fub Paulo tertio , Epilco- 
pum Dertonenfem,& Parma? & Placenti» Legatum ; & Io. Francifcuin Cardinalem & Epi- 
icopum T ufculanum fub Pio quarto . 

Antonius Perenottus Granuellanus Burgundus Cardinalis,Epifcopus, & perpetuus admi- Cardinalis 
niftrator Archiepifcopatus Mechliniefis fub Pio Quarto , in inferiori fcuti infignium fuorum GranueL 
parte tres fafcias albas, in campo nigro , & Aquilam bicipitem in fuperiori vfurpabat ex priui- anus * 
legio, tefte illi uftri Equite D. Ioan. Antonio Petromelario . 

Petrus Bertanus Mu tinenfis, Ordinis Praedicatorum Theologus, Cardinalis, Epifcopus Fa- Cardinalis 
nenfis , fub IulioTertio , vfus eft pro infignibus in fcuti bipartiti luprema parte Aquila bicipiti Bertanus. 
coronata: inferna Cane in pedes ere<fto,cum his verbis adie£Hs: SPES NVTR 1 T. 

Marchionum de Arena regni Neapolitani Aquila nigra eft biceps, in cuius peffore fcutum Marchio- 
eft quatuor fafcijs in campo rubro adornatum . nes e A- 

loanna Caftriotta Marchioniffa ciuitatis S. Angeli ex nobiliifima familia Georgij Scander- J^^aCa- 
bech, vtitur Aquila bicipiti,nigra,coronata, in campo aureo , cui fupra imminet vnus angulus ^ riotta # 
ca?ruleus,in cuius medio flella aurea eft. . .. 

Familia de Gattinarijs,inter quos fuit Mercurius Gattinaria comes de Caftro in regno Nea- Gamnanj, 
politano,pro infigni habet Aquilam Imperialem, nigram, aurea corona decoratam, in campo 
aureo, in infera vero fcuti parte ca?rulei coloris duo ofla decuflatim pofita , quorum angulis li- 
liorum flore . aurei coloris interie&i funt . 

Solenne 


Ciuita,tes- 

5ajpeci.a-.les, 


Soranzi 


luitiaiani . 


AquiTa bi- 
ceps in- co- 
lumna An- 
tonini . 

In. and. 
lib.^.djd. i. 
dcrnll.Rom,. 
Aquilavni- 
ceps, cu. a- 
li)S. admix- 
tis - 

Iohannes 
xiiii., pdtl 

BittiM . ' 
Cardinalis 
Reatinus - 
Card-Cra- 
coaienii s . 
Carcf. Mut- 
tinenils. 
Card. Me- 
linus . 
Cardin. de 
Cicadis. 
Cardin. de 
Morionib. 
CarcfiVe- 
rorienfis . 
Epifc. Vra- 
tislatiicfis . 
s Lib. 
Fonti/'. & 
Cardin . 
Cardin. de 
Corregio. 

Marchio- 
nes Bracle- 
hurgenfes . 
Leopolis . 
Mechlinia. 
Aquila tel- 
fellata. 
Comites 
Signia: . 


p6 Vlyfsis Aldrouandl 

Solenne etiam elt omnibus Romani Imperij ciuitatibus,cum honoris atque ornameti, tum 
©bedientia; teftanda? caula erga Imperatorem ceu fummum fuum magiftratum,auguftiori fi* 
gura Aquilam bicipitem fuis infigamus adiungere,vt exempli gratia Augufta; Vindelicorum, 
qua; Aquilam bicipitem habet, cuius vtramq,- caput diademate infignitum eft.In medio vtriuT 
que,paulo altius tamen^quam caput vel hoc, vel illud contingat, corona conlpicitur . In pe£td» 
re eius Aquite fcittum eft , quod ab vna parte fert animal erefta ftatura , ab altera tranluerla- 
lem beftiam . > jf. 

Soranzi,qui & Superanzij dicuntur, nobiles Veneti, ha?c habent infignia,duos fcilicet cam- 
pos, aureum vnum , cseruleum alterum, & in hoc Icutum aureum Aquilam ferens bicipitem , 
nigram, inter cuius capita corona eft . i © 

I ulbinianis itidem Venetis, qui originem luam ah Imperatoribus, quum fedes eorum adhuc 
Bizatij efietjtraxifie dicuntur, Aquila biceps olim coronata erat, coloris aurei in campo rubro, 
qua; in peftore habet Icutum quuleum cum t^nia tranfuerlalutea . Qug infignia poftmodum 
immutarunt in caftri (pedem, cui Angelus albus imminet in campo aureo , quemadmodu vi- 
dere eft in MbeHo.infignium illuftrium familiarum V enetarum luis coloribus depi£fcoru,quem 
mihi cominunicauit illuftrh Eques Hercules Butrigarius Bononienfis,vir aetate noftra dignus, 
vt conferatur ijs,qui uel uitx integritate,multiuga eruditione, vel animi eelfitudine,atque acer- 
rimo iudicio pollent.Decuius ingenij prasftantia locupletiffimum, ac certum teftimonim nos, 

& ftia ipfius (cripta in lucem edita exibemus . 

In columna Antonini Roma* Aquila biceps vifitur . Ha?c forte illum fignrficat , qui legioni 20 
gemella? praeerat, quoniam dux vehit Aquila? in vnarn fic mixta; edent : tum enim illa diuifio 
imperij non erat. Neque h^c militi priuato congruebat, tefte* Lipfio . 

A QV I L A M vero vnam, vnicipitem, atque eam, vel folam, vel alijs rebus admixtam hi- 
habuerunt fubfequentes . 

Ioannes XIIII. Pontifex Maximus ciuis & Epilcopus ante Papienfis , Aquilam vnam 
pro infigmbus habuit, vixit anno 984. regnante Ottone tertio Imp. 

Butiftorum familia Neapolitana videtur habuifte pro infigmbus Aquilam vna fimplice . Ex 
hac familia oriundus erat Vrbanus fextus , qui ab Arcliiepilcopatu ftatim ad lumrnu Pontifi- 
catus apice eueftus fuit. Et Fracifcus Butillus Cardin.& S.R.E.Vicecacellarius,Vrbani nepos. 

Eieazafus Epilcopus Reatinus Cardinalis fub eodem Pontifice vnam habebat Aquilam, vt 
& fubfequentes . 

Fredericus Cafimirus Polonia? Regis filius eleflus Epilcopus Cracouienfis, Cardinalis fub 
Alexandro fexto. 

Iohannes Baptifta Ferrarius ciuis & Epilcopus Mutinenfis Cardinalis , fiib eodc Pontifice. 

Stephaniis Gabriel Merinu.s Hifpanus Cardinalis fub Ciemente feptimo . 

Ioan: Baptifta de Cicadis Gemienfis. Camere Apoftolic^ auditor, Cardinalis, Epilcopus AI 
bigonenfis fub lolio tertio . 

Gerardus de Morionibus Eugubinus Cardinalis fub Eugenio Tertio . 

Adelardus Cardiualis,ciuis 7 & Epilcopus Vero nenfis, fub Lucio tertio . 

Vinceftaus Germanus Epilcopus Vratiflauienfis, creatus quidem ab Vrbano quinto Cardi- 
nalis, verum ne (e-imprudens glifcentifchifinati immifceret, honotem illum vna cum tribus ^ 
eiufdem nationis Archiepi(copis,Moguntino fcilicet, Colonienfi,Treuirenfi,atqj vno Epifca- 
po Leodienfi recu(auit,vt audior eft f Panuinius,ex quo quamplurima horum decerpfimus . 

Hieronymus de Auftria de Corregio Cardinalis fub Pio quarto . 

Gafparus Tunica Archi, epilcopus Hifpalenfis fiib eodem Pontifice . 

Atque hos quidem omnes vnam Aquilam vfurpafie obfertiauimus . Nunquid vero (olam, 
vel alijs rebus in tertextam,vt de re nobis haftenus non fatis nota, nil certo affirmare audemus. 

Marchionibus Brandenburgenfibus Aquila item pro infigni eft , expanfis alis , pedibus 
dmarieatis . 

Eiulciem figura Aquila Leopolis Rufiis vtitur. 

Dominatus Mechlinia; habet in medio fui fcuti aliud Icutulum cum Aquila . 

SED vfiim vnius Aquila;, qu^e vel figura, vel colore nobis notior eft, hic latius lubmgemus. 

Aquilam igitur albis & nigris tefferulis diftinftam nobililfima illa familia Comitum Signia? 
habuit, natione Herniqorum, patria Anagninorum. Habuit ha;c illuftriffima familia pister In- 
nocentium tertium, Gregorium nonum, Alexandrum quartum, fummos Pontifices,^ Cardina- 
les diftinftis temporibus quindecim , quos, qui figillatim fcire voluerit, Onophrium Panuiniu 
adeat, vti & exeo nofle poterit quis , cuius ordinis , & dignitatis hi , quorum mentio iam fafta 
eft , & fiet denuo , Cardinales fuerint . 

Ex ea- 


Ornithologlae Lib. I. 


S.0 


97 

Ex eadem Familia fuit & IuIius,Cardinalis fub Alexandro tertio,cuius mentionem facit Sci- 
pio Mazzella . V erum, vt obiter dicamus,non fbl um noftris y fed etiam antiquis familia? illas f 
quf non tam armis,quam pace,atqj multis continuo feculis floruerunt, illuftres di£tg funt, fle 

* Cicero: Ex familia veteri illtijlri. Et 11 Propeftius : 

Nec fi qua illuflres femina iattat anos . 

Et x \\iVtmvLSiUfmacus erat illustris Macedonia familia natusilk illuflrem fanguinem dixit 7 V alerius 
Maximus:& Seneca genere illuftr i si fle z Cornelius Tacitus: Julius BUfus genere illujlri. 

Morauiae item regioni talis eft Aquila tellerulis aureis , & argenteis diftin&a, in campo cx- 
ruleo , roftro & pedibus aureis . 

10 V N I V S Aquilg coronata vfus,vti virtutis merito familijs,multisq,* ab Imperatoribus co- 
cefliis eft, ita biceps , quamuis ab Imperatoria femper aliqua ex parte differat , tamen non nifi 
maximorum meritorum caufa donarium erat. 

Coronata Aquila in primis, & alba in infignibus vtuntur Reges Polonia? , idque faftum ea , 
vt fertur,occafione,qu 6 d eo loco,vbi vrbis condenda effet, Aquili nidus repertus elfet. Vnde 
etiatn vrbi i ili nomen inditum fit Gniftlo,qua? vox eorum lingua nidum fignificat. 

Brutiorum prouincia regni Neapolitani vtitur Aquila alba, coronata, tribus motibus aureis 
infiftente,in campo c^ruleo . Quamuis quidam, tefte Scipione Mazzella, Hadriano Imper.in- 
de oriundo, illud infigne aferibant, alij eiufdem prouincia? vrbi primaria?, Aquili . 

Oppida Imperialia, vt Francofurtum ad M^num,nobiliflimum Germani^ emporium, item 
Selesladiu Alfati^ fuperioris,Nordlinga Rhetia? inferioris, Babergaitem,& VVeiflenburgum 
Alfati^ inferioris,vt fortafte & alia quadam Aquilam coronatam pro infigni fuo in vfu habet. 

Comitatus Tirolenfis vtitur quoque Aquila coronata . 

Cardinales: Bendinellus Epitcopus Hieracenfis , & Antonius genere Sauliorum Genuen- 
flum Aquila rubra coronata vfl funt, in campo albo. Inde fortafse toti Sauliorum familia com 
munem efteexiftimes . 

Odettus de Caftilione Gallus ele&us Epilcopus Beluacenfls, Cardinalis, qui poftea ea digni- 
tate priuatus fait,vtebatur Aquila alba, coronata aurea , in campo rubro . 

Ptolomams Gallus Cardinalis, fub Pio quarto vfurpat Aquilam coronata, nigram, fex glo- 
bulis qircundatanyn cuius pe&ore fcutulum bipartitum, cuius fuprema pars alba Leone com- 
s pleft itur rubru,qui duas criftas gallinaceas ferebat, inferna vero qu^da rubra habet repagula . 
3° Albertus Archidux Auftri^, Cardinalis, Legatus LufitanEe,iam vero flipremus Belgicarum 

prouinciarumproRegeCatholicoauunculofuogubernator, Aquilam habet nigram coro- 
natam, in cuius pe&ore fcutum familiae Auftriacae efformatum eft . 

Georgio Ragiuil Polono perpetuo adminiftratori Epilcopatus Vilnenfls , Cardinalis fub 

• Gregorio XIII. pro infigni erat Aquila coronata, expanfis' alis. 

Efieronymus Matthaeus Romanus Cardinalis fub SixtoV. pro infigni gefiit fuperafcuti 
parte Aquilam nigram coronatam, infera opus teflellatum partim coeruleum , parum album 
cuius medium t^nia percurrit aurea . 

Io: Baptifta Spinei ius Princeps de Scalea , dux de Caftrouillaro , Marchio de Meftiraca, 
Aquilam nigram coronatam habet , in cuius peftore fcutulum itidem alia corona ornatu eft , 
4° cum t^nia tranfuerfa tribus ftellulis infignita. Et Ferrantes Spinellus eodem infigni vtitur. Di- 
cuntur autem i fti Spinelli de Aquila ad differentiam aliorum eiufdem nominis, quibus aliud 
infigne eft fine Aquila . 

Auriarum,ut uocat Iouius,alij Dorjaru,feu de Oria familia Aquilam quidem habet, fed va- 
;ie a varijs vfurpatam . Nam Hieronymus Cardinalis fub Clemente VII. vnam habuit 
Aquilam coronatam, fimplicem, nigram. Ioannesuero Andreas Princeps Molfetanus regni 
Neapolitani vtitur pro infignibus Aquila coronata bicolore,in fupera parte rubra, in capo au- 
reo , infera vero nigra in campo argenteo , fub cuius vnoquoq; pede flamma eft. Principis hic 
titulo donatus eft an Imp. Carolo V. itidem ciuitate Doria, cum alijs quibufdam ditionibus . 
Sic Dauid Imperialis M archio de Oria fcutum infignium fuorum habet diftin&um duabus li- 
5 ° neis, parallelis nigris dependentibus, intra quas quod fpacium interiedum eft , aureum , contb 
net Aquilam nigram corona decoratam , alijs duabus utrimque reli&is argenteis fpacijs. 

Lottiera nobilis familia regni Neapolitani ha?c habet infignia. Aquila nigra coronata flifti- 
net fcutum caeruleum, in quo t^nia tranfuerfa aurea, tres rofa? purpurea?, duoq,* Leones au- 
rei infunt, unus fupra, alter infra . Aquila? uero ufus hinc illi familia? eft, quod Conradino 
Sueuo regnum occupante , iliacum tribus alijs nobilibus familijs in honorem & auxilium il- 
lius uexillum Aquila infignitum publice pra?tulifTet. 

F V IT Aquila alba quorundam Imperatorum infigne . 

I Familia 


c Pro Mu - 
rena. 
x Lib. 1 1, 
eleg. 14 . 

* Lib. i $ . 

y Lib. 4-f. 6 

* Lib.i 8. 
Morauiae 

regnum . 
Aquila co- 
ronata . 
Reges Po» 
Ionia; . 

Brutij . 


O^pidalm 
pedalia . 

Comitatus 

Tirolenfis. 

Cardin. 
Saulij . 

Cardin.de 

Caftilione. 

Cardinalis 
Gallus . 

Cardinalis 
Auftrix . . 

Card. Ra- 

giail- 

Card. Mat 
reus. 

Spinelli. 


Cardin. de 
Oria* 


Lottiera fa 
milia . 


Aquila al- 
ba_> . 
Imperat. 


98 


Vlyfiis AlcirouandI 


Familia de Familia quaedam Veneta cie Eftefia£hi a magno Concilio anno 1381, Aquilam fert albaita 

• roftro & pedibus rubris in campo camuleo . 

Aquila ni- PRISCIS Apulia? regibus Aquila erat nigra , Manfredo quidem in campo aureo , at 
gra . patri in argenteo . 

Reges A- Silefta prouincia,qua?PoIonisfubie£tafuit,iamuerb Bohemis , Aquilam habet nigram* 
puha; . C ui lj n g lia i q ore exerta eft. 

'CaHhi de I°h an: Paulus de Ecclefia Cardinalis ufus eft Aquila nigra in campo aureo* 

Ecclefia . Aquila nigra Coftantius Conftantini filius Manfredo Miradula? Dom.pro infigni dedit» 
Mafredus Matth^us feu Maph^us Thebaidi filius ex V icecomitu genere, cui ob res bene geftas Ma- 

dux Mira- gni cognometum attributum fuit, habuit in armis pro infigni Aquilam nigram. Fuit heros ifte 10 
duhe . electus Vicarius generalis Mediolanefium, expugnauitq; Pontem Stura?,Moncaluum,Noua- 
Foromhj ram jxiultasqj alias urbes. Fuit item Dom. Papi^, Cremona?, Bergomi, Laudi, Placentia?, Noua- 
Vicecomi rZy Alexandri#, & Dertona?, ut refert Sanlouinus . 

tes ^ Foroiulij ducibus Aquila aurea uolans in campo c^ruleo pro infignibus erat. 

Aquila lu- RAIMVNDA familia habet Aquilam luteam in fuperiori parte {cuti, qua? cterulea eft, 
tea. inferior lutea. 

Raimudi. MARTINENGAE apud Brixienfes familia? Aquila rubra eft in fcuto aureo. Hac familia 
Aquila ru- antiquilfima efle, cum apud varios lcriptores,tumexn6nullis effigiebus, qua? in Vrago caftro 
Martin en ducentis, & amplius ab hinc annis elapfis adhuc videntur, patet . Inter quas vnius icon eft, gla- 
• ‘ dium dextra, fmiftra vero fcutum tenentis, in quo Aquila rubra depi&a eft,hifce verbis: Longo- 2.0 

" jredus do Etifonia fereniffimum Rolumph ardum Polenta, V rigarta & Bohemia regem cum immenfo exerci- 

tu in Italiam tranfuntem fecutusfnter tot, ac tantos Principes & Duces , ab eodem ferent fsimo Rege totim 
3 In fami . militia fu a cap itamus defgnatm e H. Imo vero tata huius fimi ilia? antiquitas eft, vt a Iacobus Mal- 
Manvacg. uezzus ChronoJogus Brixienfis teftatur, vt tempore Imp. Adriani anno r 2,0 Caelarem & Cel- 
fum Martinengos Martirij palma decoratoshabuerit,cuius rei eoru fepulcra indices fiunt cer- 
tiifimi. Oriunda fuit a Gallis, qui Brixia remanferunt,& viginiti duobus caftris , & villis , inter 
qu^ vnu a Leopardo ^dificatu eft,& a cognomine Martinengu di£tu , imperat, & plufquam 
centu millia aureorum annuu habet redditum . Dedit eadem familia inter alios viros egregios 
Epifcopum Bergomatum,& cofiliarios Henrici quarti Imp. Othonem , Lanfrancu, & Coizo- 
nem, multosq,-dilciplintemilitarisperitifTimosduces, vt abunde apud Sanfouinu videre eft. 

PRINCIPES Rauenna? ex familia Polentorum vfi fiunt Aquila bicolore , cuius dextra 
pars rubra in campo caeruleo, finiftra alba iivcampo rubro . 

Familia? Lombardorum Aquila bicolor eft c^rulea in dextra parte in campo albo, ex fini- 
Lombardi. fRa V erb alba in ca?ruleo . 

Valenj * Familia Valeriorum V eneta? Aquila ex fiupera parte corporis rubra eft, in campo aureo, ex 

* n ^" era aurea campo rubro . 

AquUs in- CLEMENS quartus Pontifex maximus, Gallus, pro infigni habebat Aquilam, ad cuius 
hernia cum roftrum lilij flos,fub pedibus Draco volans confipicitur . 

animalib. Aquilam altero pede Tynno infidetem, altero uero Auem aliam unco continentem, Mefi- 
potiffimu ficani innouislndijspro infignibushabent,eo quod illa prima, quanuis Daemonum fugge- 
admixt* . ftione,& primariae urbis, & regni condendi aufpicia dederit, tefte Hofepho ab Acofta. 


Aquila bi- 
color . 
Polenti. 


40 


ficanTifi 6 Aquilam cum Leone ufiurpauit Rodulphus Pius Carpenfis Epifcopus Agrigentinus, Cardi 
b na ^ s lub F^tilo tertio . 

fjifl. indic. Raynerius Mareficottus Cardinalis fub Lucio fecundo, Achilles Epifcopus Ceruienfis,item 
Rodulphi loan: Aloyfius Epifcopus Strongylenfis, Claudius Abbas Monafterij S. Michaelis inBofco 
Pij infign. Bononi^, lo.Aloyfij fuccdlbr;inter Doctores Ioannes,& Ludouicus eques, Agamemnon Se- 
Marefcot- nator Romanus creatus a Sixto quarto, Hannibal Iurifprudentia? pub.profeflor,Galeatius Se- 
toruinfig. nator ^ q U j Jjberauit Ioannem Bentiuolum captum a Duce Mediolani in arce Varani : Inter 
rei militaris ftrenuos Duces Aemilius, Ludouicus, Sigillaus, Agamemnon , Sforza Capitaneus 
in exercitu Caroli quinti, Pauli PP. tertij,& Ducis Venetorum, & Bartholom^us inter S enato- 
res Hannibalis frater, inter Comites Viganelli,& Pirani Sfortius: ut & tota nobilis iftaec fami- 
lia pro infigni habuerunt Leonem fiupra tres fafeia^tranfuerfas, quarum fuprema? inficiet 
Aquila expanfis alis . 

Aquila cum duobus Leonibus, ac totidem ouibus in ufiuerat Stephano Gabrieli Merino 
Hifpano, Archiepifcopo Barenfi, Cardinali fiub Clementeieptimo . 

Matthcus Heluetius Epifcopus Sedunefis Card. fiub Iulio fecundo, utebatur duobus Leoni- 
bus ereftis, nigris, ac totidem floribus liliorum, & in fuprema fcuti parte Aquila, quam ex priui- 
iegio geiftfte,ut & multos alios,qui ea eo loci geftant, autumo . 


Stephani 
Gabrielis 
Merini in- 
figne . 
Matthasi 
Heluetij 
inligne . 


Ornkhologte Llb. 1. 


99 


Reginaldus Polus Anglus Cardinalis fub Paulo tertio,utebatur fex leonibus una cu Aquila, Reginaldi 
& multis liliorum floribus in diuerfis fcuti partibus, unaq; cum quadrangulo quodam tefieilato Po ^ inPl g* 
utuidereeftapud Panuinium, 

Albertus Marchio Brandeburgenfis, Archiepifcopus Moguntinus, facri Romani Imperij Alberti Bra 
Ele£tor,Card. fub Leone decimo , tribus vfus eft fcutulis in medio infignis fui , & teflellis qua- deburgici 
tuor inferius potitis albis,& nigris,item fex Leonibus, & Aq uila . infign. 

loannes Mela Hifpanus Epifcopus Zamotenfis Card, fub Calixto tertio, in fuis infignibus | oan l s Me : 
ufurpabat odo Leones, & Aquilam . infice 

TotidemetiamutebaturAdamus Anglicus Epifcopus Londinenfis Cardinalis fub Vrba- Adami An- 
io no lexto. funt tamen, qui unam tantummodo Aquilam illi attribuant . glici i n fig„ 

Adolphi Archiepifcopi Colonienfis ex illuftriilima familia Comitum de Scouuimberg,qu£ Adolphi a 
ab antiquifsimis Holftainis originem ducit , Eledtoris facri Romani Imperij , Domini Vueft- Scovven- 
phalie & Angri^,tale erat infignean fcuto bipartito fuperius a dextris crux, a finiftris equus , in ber 3 infig. 
campo uero inferiori e regione crucis Aquila pedibus, atque alis expanfis ; in alia uero parte, 
qu£ equo opponitur, tres chamg ftriatg.In medio totius fcuti,aliud fcutulum eft, in quo aftrum 
uidetur tribus clauis infixum . 

Francifcus Alciatus Mediolanenfis Cardinalis fub Pio quarto , in infignibus fuis habuit A- Francjfti 
quilam fupra Taurum feu Bouem,vna cum turre, & quibufdam repagulis . Alaati in- 

F. Archangelus de Blanchis Cardinalis Theani ferebat in infignibus Aquilam nigram in ^ n , e ’ 
ao campo aureo cum duabus Auibus inferius, quoddam aftrum referens in roftris gerentibus . y B jf n- 

Camillus Burgefius Cardinalis Romanus, camerg Apoftolica: auditor, creatus nuper a Cie- c hi s infig. 
mente o£tauo,infigne habet bipartitum, in cuius fuperiori parte lutei coloris Aquila eft nigra , Camilli 
coronata, alis expanfis; in inferiori, qua; triplo maior eft , & coloris ca:rulei , alatus Draco viri- Biu-ghefij 
dis, cauda ere£ta,tortuofa,in cuius extremitate aliud caput eft, quod lingua exerit coloris rubri. in f x § ne • 
AuguftinoV alerio V eneto Cardinali fub Gregorio tertiodecimo erat Aquila bicolor,in ca- Auguftini 
po pariter bicolore, expanfis alis ;Tcutulu pectori cu femidracone inferto, affixa complectens . Valerij in- 
Familia Bofchetta in plurimis Lombardia: locis clara ac illuftris diuerfis temporibus diuer- % ne • 
fa item habuit infignia.Ciim enim Muting floreret vtebatur terebra, quam dein in fafcias traft 
mutauit, hoc videlicetpaCto,ut fupra fcutmn c^ruleus campus fit, atque fub eo tenig tranfuer- o ° C Q e ^ n 
r ^ 0 fte colore alternatim rubro, & albo cum Leone coronatam cadidem ferente, cum hac inferi- 
ptione ; DONAT OMNIA VIRTVS. fupra vero illam inferiptionem confjpicitur 
cuiufdam Auis ala expanfa,ac annexa corona Leonis cum Aquila nigra , quam a Maximilia- 
no primo Imp. qui huic familia: Equites, &: notarios creandi authoritatem conceflit, virofque 
fuos Comites Palatinos creauit, obtinuit.Qua: fane tum & alia eius antiqua a diuerfis Pontifi- 
cibus, Imperatoribus, Regibus, Principibus, & Ducibus ob resgeftas ccnceffa priuilegia Maxi- 
milianus fecundus comprobauit. Ex hac familia, tanquam ex equo Troianoviri multi cum li- 
teris,tum armis prgclari eruperunt. Paulus in primis Cardinalis fub Alexandro fecundo, anno 
1064. Atque multo ante illum tempore, anno fcilicet. 6 $ 6 . Sfortius Archiepifcopus Medio- 
lanenfis quartus fub Eugenio primo. Albertinus Albertus di£tus,Gerardi filius anno 113 4.fuit 
r Epifcopus Mutinenfis,& multa prteclare gelfit. Anno vero 9 $0. floruit Albertus fub Othone 
* Imp.prgfedtus militig. Quinque item Aibertini diCfi, viri in bello ftrenui ac pr^clari, quemad- 
modum & Philippus,& Gerardus,Robertusq,*, qui Othonis Imp. dapifer fuit. Nec pr^terire 
polium Albertum Aibertini filium, quem loannes XXIII. Pont.max.maximo femper in ho- 
nore habuit . Illum.n.in fuis diplomatibus vocabat defenforem, protedfcorem Bononia:, & fta- 
tus Ecclefiaftici,& Domicellum feu Barone, qui titulus nifi magni nominis, & profapig viris a 
Pontificibus dari folet. Floret hgc eadem familia Bononia: , vbi iam a Sixto V. fenatoria fa<£ta 
eft/enatoremq,- habet Hieronymu virum amplilfimu,ac dodtoru proborumq; patronu vnicu. 

A T QV E his infignibus animalia praecipue inferta funt,h«c vero plantas continent. Aquila cu 

loannes PoggiusBononienfis praeter alia fuis infignibus interieffa, ramo oliuae etiam vti- a * 

tur,& Aquila. Erat Epifcopus T ripienfts,Legatus etia in Hifpania,& Cardinalis fub Iulio III Io e ^ p QfT 
5 ° HenricusdeS.Aloyfio Epifcopus Dertonenfis,&Papienfis,poftea Archiepifcopus Me- gijinfigne! 
diolanenfis Cardinalis fub Eugenio quarto, vfus eft talibus infignibus : fcutum diuifum erat in Hemici dc 
tres partes tranfuerfas ; fuperior Aquilam erectam alis expanfis , roftro aliquantifper aperto ; S. Aloyfio 
inedia duos lilij,vt & inferior, flores continebat . j"jjs ne • c 

Philippus Sega Bononiefis, Epifcopus Placentinus,Legatus in Gallias,& Cardinalis fub In- 
nocentio nono in fcuto fuorum infignium fuperius habuit Aquila, in medio tiniam tranfuer- 
fam tribus liliorum floribus ornatam, inferius ferram. Ducum in- 

Boruffie Duces vfurpat Aquilam corona, roftro, & pedibus colore luteo, lingua vero rubra figne . 

I 2 cum 


Vlyfsis Aldrouandl 


Familie de 
Robore in- 
jfignia 
origo . 
Ducam Vr 
binam in- 
fignia » 


Familiae de 
Robore Ve 
netae infig. 

Maluetio- 
rum infig. 
Sigifinun- 
dus. 


Senatores 
duo Mal- 
ii erij eode 
tempore . 
Achilles 
Eques Rho 
dius . 

Aftor c- 
ques Rho- 
dius . 

Ludouicns 
Gafparis fi 
lius. 

Taranti Sc 
Quadri co 
tnitatus. 
Hercules 
prefe&us 
militum . 
Pyrrhus p- 
fedtus equi 
tum . 

Gafpar Ca 
pug rector. 
Lucius prte 
Fedus leuis 
armaturae . 
Infignia^ 
militaria-» 
feruata a- 
pud Mal- 
uetios. 
Iulius Vir- 
gilij filius 
Senator' : 
primus . 


IOO 

c u m trifolijs luteis in campo albo,& eiufciem coloris litera S, cjuam fert in pe&ore . 

Iulius cie Ruuere Vrbinas Francifci Mariae Ducis Vrbini filius , & Guidi Baldi Ducis Sora* 
frater, neposq,- Iulij fecundi Pont.max.& pronepos Pap£ Sixti quarti: Cardinalis fub P aulo ter- 
tio, ex caderis varijs rebus fuorum infigniuni etiam robur eft,& Aquila . Duces vero ex hac fa- 
milia oriundi Vrbinates tempeftatenoftra cum clauibus & haflilt umbella; Pontificij s in me- 
dio, cum robore proprio infigni in finiftra fcuti parte fupra, infra vero cum lilijs Gallicis in Io- 
gitudinem fibi inuicem fuppofrtis, & cum infignibus regnorum Hierofolym#, & Aragoni#-* 
habet etiam in dextra parte fupra Aquilam nigram coronatam , & infra fafcias tres in diame- 
trum ductas f uteas,quarum fuprema aliam Aquilam , eamq,- nigram continet , Feltri# domus 
infignia. Hac autem familiaantiquitatenobilififimaeft. Etenim vtfcribuntauthores,origihem • 
traxit Auguft# Taurinorum a Principibus Longobardis. Ex his dicunt anno Chrifti feptin- 1(0 
gentefimo Ermundum fuifie, cuius fucceflores multarum terrarum,& oppidorum dominium 
habuerunt, inter alia Vicufnoui, Cinciani, & Ripa? albae, vulgo Riualb#;qui celebres in mili- 
tia perditionem Genuenfium tranfeuntes,Sauona nobili ciuitate Liguria conflit erunt, vbi do- 
mini) fundamenta iecere . 

Eiufciem nominis nobilis familia Veneta pro infigni pr#ter Aquilam nigram in campo au- 
reo^ robore in caeruleo vtitur.EIabet etiam duas tinias fubc#rufeas,claues Papafes luteas, de- 
cuflatas,fub vmbella lutea, in campo rubro, & fub robore quafdam lineas per logitudinem der- 
&as, demum fex liliorum flores in campo luteo . 

Maluetiorum Bononiefium familia antiquiffima,a vetuftilfimo Sigifmundo Maluetio , qiu 
anno a partu falutiferofeptuagefimo primo fub Vefpafianovnius partis exercitus dux,vna cu zo 
eo Hierofolymain expugnauit, oriunda, cinn fanguine, tum multorum virorum [fortium re- 
bus domi, forifquegeftis, clara, atque inter nobilijfnnas Italia: familias merito a fcriptoribus re- 
cenfita eft. Ea duces, vrbium pr#fides, dominos, comites, barones, commendatores Hierofoly- 
mttanos , legatos tam ad Reges , quam aci multas refp. eloquentiifnnos , Senatores , Iurifcon- 
fultos,Theofogos,aliofque viros egregios habuit . Verum vt excellentiores quofclam enume- 
remus, produxit haec illufrris familia in primis Carolum Ioannis filium a Friderico tertio Imp. 
inter equites relatum in #dibus D. Petroni j,vnum exfexdecim fellatoribus , vti & Virgilium , 
qui hac dignitate potitus eft , Carolo adhuc viuo, res infolita certe , vt binos ex eadem familia 
nmul refp.noftra Senatores habuerit. Hic Carolus a Calixto tertio comitatum Silu# in dioece- 
fi Bononienfi obtinuit,quem noftris temporibus Camillus, & Hippolitus polfidebant . Ex hac yy 
familia Achilles fuit Gafparis filius Eques Rhodius, Senatus Bononienfis aci Concilium Man 
tu# orator. Hic S. Petri caftrum & Gelphi a Pio PP. fecundo accepit . Hunc Fridericus ter- 
tius Imp. comitem Palatinum fecit, & baronem S. Romani imperij. Pr#clara femper fuit hu« 
iufcefamili^ Iiofpitalitas.Nam fummo cum magnificentia elogio ducem Calabri#, & Lotha- 
ringi# cum ingenti nobilium comitatu, a quo,vt fertur infignia domus Lotharingic# habuit, 
hofpitio excepit, vt & ducem Mediolani , & Fridericum Aragoniu Neapolitani Regis filium , 
tandem ad regnum euedtum. Fuit & Aftor Maluetius Eques Rhodius , Epifcopus Perufij ab 
Innocentio odtauo fadhis. Ludouicns Gafparis filius fuit, miles ftrenuus , qui in excurfione a 
Venetis fa£ta fiib Mediolanum uexillum fixit in ipfis Mediolani mcenijs. Fa&us fummusdux 
copiarum Ecclefiafticaruni,ftrenue rem geffitcum Malateftis.Eundem Fridericus Aragonius 
Vicarium fuumconftituit,a quo terras Taranti & Quadri obtinuit fub titulo comitatus, & ba- 
ronatus,quas adhuc h#c familia hodie poftidet. Eundem Friderici pater Ferdinandus hone- 
ftilfimoftipendio inuitauerat,&inconfortium magni pace& bello confilij afciuerat. Huic 
fucceffit Herculesfrater praefe&us militum, primo apud Ferdinandum Regem Neapoli , mox 
apud V enetos contra T urcas. Habuit h#c familia Pyrrhum fratrem vltimum Gafparis Sena- 
torem noftrum,& leuis armatur# equitum pr#fe£tum,vti & Gafparem fecundum Capu#, & 
aliarum ciuitatum reftorem. Lucius Maluetius vir fuit fumma gloria , & fplendore , primum 
leuis & grauis armatur# apud Venetos pr#fe£tus, mox a Ludouico Sfbrtia Mediolani duce 
in auxilium Pilanorum contra Florentinos miffus,vbi tam pr#clare rem geifit , vt conferuator 
Pilarum contra tantam Florentinorum vitn duce Hercule Bentiuolio publice didtus fuerit, & 
in pr^mium rerum benegeftarum Lauizanum a duce Sfortia retulerit.Idem anno 1 $ lo.pofR * 
quam S fortia Mediolano per Gallos expulfus eflet, in locunr comitis Pitilianifummi exerci- 
tus V enetorum ducis fuffeCfus fuit, & militaria , fummaq,* dignitatis infignia tradentibus Lau- 
rentio Orio,& Petro Morofino in Ecclefia Cathedrali Patauij , nomine Senatus accepit, qu# 
domi fu# inter c#tera famili# ornamenta ad tantam rei memoriam domini Maluetij fandfe 
cuftodiunt . His annumero Iulium filium Virgilij primit quadragintauirum poft eiedfos Ben- 
tiuoloijCe Pyrithoum Ludouici filium Tarant# 6c Qyiadri dominum , & Pyrrum fecundum 

Pyrri 


Ornithologbe Lib. I. 


IOI 


Pyrri filiam Senatorem maximum, & Alphonfum militia Pifana* pr^fe&um.Hercules fecun- Pyrrhus fe 
das Pyrrhi fecundi frater, bella pr^clarus, Parmae a Paulo tertio Gubernator factus, primus ea eundus . 
dignitate ibi prasfuit , poftqua ab Ecclefia refeifla fuit . Dominus erat caftn Gelphi , baro Ta- ■ Alphonfus 
rant«,& Quadri, Senator noftr« V rbis maximus, vir elegans, & probus . Huic fuccelfit M. An- j^mdus 
tonius primogenitus, qui gloria caufa vna cum aliorum nobilium manu voluntaria Imp. Ca- Geb 

rolum V.ad bellum in Germaniam proprijs fumptibus fequutus eft,fed cui debita honoris prg- p hi omnes, 
mia mors immatura vigefimofexto itatis anno eripuit . Eius filius eft Pyrithous fecundus ad- & Baro Ta 
huc viuens, Vir humanitate fingulari,fumma prudentia, multarum rerum cognitione proflans, rantat , 

& in omni virtutum genere eukffii mus, lingulare noftras vrbis decus. Lucius fecundus M. An- Quadri . 
j 0 tonij frater , pra?fe£tus peditum ad Carolum nonum Galliarum rege nomine Pij Quinti con- M . arc ‘ Ant ’ 

. tra Hugonotos iauenis adhuc profectus eft,vbi poftquam preclara generof^ indolis,& bellic^ P p™° t hou S 
virtuqs inditia edidillet,& praecipue inconflifitu apud Monconturnum,breui poftno fine do- r ec 'undus . 
lore omnium morbo extin&us eft.Quid memorem Aemilium hominem magnifice tiffimum, Lucius fc- 
quem Sigifmundus Poloni« Rex fama eius permotus, honorificentiffime in Poioniam vfque cudus prae- 
accerfiuit,fummis muneribus affecit, annua mille aureorum penfione donauit. Qui poftquam fe<aus P e ~ 
in Italiam reuerfus efiet, rerum Polonicarum apud Sanfitam fedem Apoftolicam,& per totam Aemilius 
Italiam curator fuit, & praecipue in ea caufa,qu« cum loanne tertio Suetis Rege, & Catheri- api ^iPolo- 
na vxore eius,& Sigifmudi Polonie Regis filia, gratia ducatus Bari intercedit. Produxit etiam „i^ Rege 
bxc nobiliifima familia Pyrrhum tertium Herculis feciidi filium Senatorem optimum , adhuc in fummo 
nobis fuperftitem, virum in primis fidei Catholica aduerfus hereticos acerrimum propugna- honore ha- 
torem,Honophrij & Fracefini pariter Maluetiorum exemplo, qui duces Chriftianorum anno ^ itus * 

12,9. pro Chrifti nomine dimicando mori non recufirunt. Huius opera & virtus , tum etiam 
iUuxit,cumininfigniillaadEchinadas Ionij infulas anno 1571. nonis 0 &obris,Turcarum c j lio caftri 
clade, Duce loanne Auftriaco, quo magnam voluntariorum militum manum fuis expenfis Gel P hi,&T 
adduxerat, poft fubfidia Pr«tori« Pontificia confti tutus , pro Chriftiani nominis gloria frre- Comes S. 
nue dimicauit, cuius non leuia praemia retuliflet, ni immaturum Pontificis fatum obftetiffet. Pauli, 

Hic anno «tatis fu«trigefimonono cum fupremapoteftate, nomineSummi Pontificis Gre- Senator no 
gorijXII I. exercitum Auinionem Galli« duxit, &fumma cum laude pr«fuit. Marchio 
faefus eft caftri Gelphi , & comes Sanffi Pauli fub Gregorio X 1 1 1 1 . j Eft idem heros a Rege 
Catholico obfummas eius virtutes, pedeftrium aliquot copiarum ducatus Mediolani pr«fe- ri y Naualis 
3 ° £tusfa£fus,&incollegiumconfiliariorumadoptatuscumpenfioneannua. Huius preclara in cocra Tur-< 
me,& familiam noftram femper extiterunt officia, adeo vt fine ingratitudinis nota tati viri lau cas . 
des,& monumenta praeterire non potuerim . Habet autem haec familia in infignium fuoru fu- 
perna parte , quae cerulea eft, tres liliorum flores luteos , linea rubra diftinefos , in interna vero 
pariter cerulea fafeiam luteam diametralem , in cuius medio aliud eft infigne paruum feu fcu- 
tulum , quod Aquilam albam explicatam continet . Vrbani 1 1. 

SED Aquilam cum inanimatis tam naturalibus , quam artificialibus fequentes habent. Pont, infig. 
Vrbanus fecundus Pontifex max.antea Otho dictus, Gallus, primo Canonicus Regularis Vrbani ter 
Lateranenfis,mox monachus Cluniacenfis, demum V iffori tertio fuccedens , in fcuto luo bi- tij infignia. 
r partito fuperius habet Aquilam nigram in campo argenteo, infra vero diftinctam teflellis ru- 

4 ° bris& nigris. .... . . A°ex.’ Co?- 

Vrbanus tertius Pont. max. Mediolanenfis ex familia Cribella, ante Pontificatum Archie- mi - inPl(T< 
pifeopus Mediolanenfis , cribrum cum Aquila in infignibus fuis habuit , vt & Alexander Me- Vincent.& 
diolanenfis ex eadem familia Cardinalis fub Pio Quarto,vt Petromelario placet . Benedi&i 

Pius Quartus Pont. Max. fub quo finita eft TridentinaTynodus , antea di£tus Io. Angelus Iuftiniano- 
de Medicis Mediolanenfis, Archiepifcopus Ragufinus, Cardinalis fub Paulo tertio, in fuperio- 
rifcutiparteAquilamgeritexpriuilegio,ininferiorifexpilas. ... . „ Manriques 

Alexander Cofmius Bononienfis,Epifcopus Bifilianus in infigni bipartito habet Aquila ex- inPl g nia . 
panfis alis in parte fuperiori,in inferiori vero fafeiam diametralem, vna cum tribus montibus . Io; p au ij 
F. Vincendus luftinianus Qrd. Pr«dicat. Cardinalis fub Pio V. vfus eft Aquila nigra in in- de Ecclefia 
5 ° fera fcuti parte,jftipera vero caftro albo in campo rubeo . Ijfdem armis gaudet Benedi&us fub infigne . 
SixcoV. Cardinalis eadem pro fapia genitus. T E »° V 

Aquilam cum caftro, & duabus ciftis in fuis infignibus, flagellis circundatam gerebat Hen- exl 

ricusManricusCordubenfis Hiipanus Cardinalis fub Paulo tertio. Theodori 

Io. Paulus de Ecclefia Cardinalis Dertonenfis fub Pio quinto, Aquilam fert in infignibus Lc ^ ^ 
fupra templum . Torni, vel 

Theodorus Lelius de * T orni Epifcopus T eruifinus, Cardinalis fub P aulo fecundo , vfus eft de Turri in 
Aquila fupra turrim , qui lubito poft adeptam dignitate mortuus, titulo nedu. decoratus fuit . figne . 

J 3 Aquilam 


102 


Vlyfsis Aidrouandi 


IQ 


Io: Anton? Aquilam cum cruce in fu is infignibus ferebat Io. Antonius de S. Georgio Mediolanenfis, 

de S.Geor- Epjf CO pus Alexandrinus,Cardinalis lub Alexandro fexto . 

1 Pompeius Cardinalis Arigoriius Romanus, Auditor Rota? , iam fub Clementc VIII. fa- 

gomjlnfi-" &us,fuperius habet Aquilam nigram in campo luteo : inferius tres fafcias,rubras,diametrales, 
gni a . <& in medio hos cara£t eres rubros AR. in campo albo, cum aftro vtrinq; . 

Gregorij Gregorius de Matthelicis Cardinalis lub Anacleto Antipapa, fupra teflellas vfns efr Aqui- 
de Matthe Ja,quo priuilegio familiam fuatn donauit Otho primus Imp. vnde etiam totius familia? pfofa- 
i lcis lfi § ni * pia de Othonis appellata eft,fuitq,* domina Matthelicse, tefte b Sanfouino. 

In Qt oona p Stephanus Bonutius Aretinus Cardinalis fub Sixto V.fupra Oenophorum habet Aqui- 
Stenhani Iam nigram in campo aureo . 

B.onurij in- loannes de Eftunica Hifpanus magifler Equitum de Alcantara, Archiepifcopu s Hifpalen- 
Sgnia , fis Card. fub Iulio fecundo, vfurpauit Aquilam vna cum quibuldam alijs rebus admixtis no- 
Ioannis de bis ignotis, Sunt tamen qui Aquila tantum vfumfuifie dicant. Alij eam afcribunt Gafparo 
£ftnmca_? Arehiepifcopo Hilpalenfi,& Cardinali fub Pio V. 

Hifpam m gg ra Bolaemia? oppidum Aquila primum vfi eft libera , poftquam triginta quattior annis 
Eer^Boh^ pignori data eft, Aquila in inferiori parte vfurpauit inclufam, atq; extra clauftrum lexfafcias 
oppidi fimul comun&as , Sigillum eiufdem vrbis inclufum habet hominis iconem vmbilico tenu s , 
infignia, dextra enfeni,finifi:ra fceptrum fercntem,&: inferiori parte Aquilam expanfis alis . 

Beccariorn Vtrique,Itabe fcilicet& Germanas familia? Beccaria?, Beccarius ex Numeriano Cari Imp., 
origo, & in hljo genitus, per binos filios, Vi diem uin fcilicet,a quo Germana , & Beccarium , a quo Itala , 
lignis, Qriginemdedit. Isautemfub Conftantino magno cinn militaret, tredecim vi&orijjs , ijfque iq 
cruentis aduerlus hoftes potitus, polleris in earundem memoriam in infignibus luis tredecim 
montes colore fanguineojeofque in campo aureo, pariter in memoriam aurei fcuti, quod Ca- 
ro^ Numeriano pro more a Senatu Romano tanquam ftrenuiiTimis Impp. in Capitolio de- 
dicatum fuit, circumferre copiam fecit. Antiquitatemcerte iam ab nongentis annis incor- 
ruptam offendunt res gefia? & contradi us,vnde feuda, gradus, dominia, valalagia,& omnis di- 
gnitas illorum manifefta funt. Cum vero Aquilam nigram fupra eofde montes vfurpetifhcc 
familia, ideo ab Imperatore aliquo , non quidem antiquorum, fed pofieriorum,vt Carolo ma- 
gno, fub quo honorificentiffiine militarunt, hifce infignibus donatos efTe,verifimile efb. Ex hac 
autem illuftriflima familia viri cum armis, tiunvarijs Icientijq&lanftitate, & miraculis pra?- 
DXanfmn c l ar i )0 rti funt . Lanffancus in primis anno odlmgentefimo in eaftro Crope li, cuius multo- 


r^caftrorii mm ^fofumcaftrorum dominus erat, natus, & f.Francilcus ordinis minorum, c.tiius corpus 


30 


4 a 


Dominus. . fepultum eft Spoletfiambo fan6fi habiti funt. Anno nongentefimo tertio habuere dominium 
Papi^ficuti monet£ excull^ atteftantur, domini fuere multarum aliarum terrarum, & arcium,, 
vt D.Alexij, Broni,Georgij, & aliorum, qua? hic 1 ponte pra?tereo * In militia fcrenuilftmi fue- 
re, primiim Beccaredus exercitus Caroli Magni Dux , qui Mauros in Sardinia fuperauit, 8 c 
Corfica eiecit : tum Alphofus dominus,& comes, HieFonymiis,& Carolus. Nobilitatem eo- 
rum cognofcemus ex affinitate cum varijs Principibus Matue,& Alardiionibus Caretti,aim 
Scaligeris dominis Verona?, cum Vicecomitibus,& Sfortijs Mediolani ducibus, cum Manfixs. 
Thelorus dis Fauentia? dominis, cum Vrfinis,& aljis illufhrilTimis familijs . Ex eadem familia fuit Tliefo- 
Abbas Gc- rus Abbas generalis totius ordinis vallis vmbrof^,& Legatus ad Florentinos mifius ab Alexan 
^^ordinis" ^ ro < I uart:Q ac ^ tu multus & fa&iones ciuiu fedandas,& poftea Cardinalis defignatus.Efc etiam 
ValUs Vm- noftra rei Theologica? confultiffimus,& in omni fcientiarum genere apprime eruditus, 

biofe Car- acerrimufque literarum propugnator, ac inorum & vita? probitate pneflans F. Hippolitufma- 
dinalis de- ria a Monte regali Pedemontanus Generalis ordinis Predicatorum ex nobiliffima eadem fa- 
fignams , milia Papienfi oriundus , Habuit pra?terea familia ifta?c Beccaria E piicopos , protonotarios 
F.Hippoli- Apoftolicos, gubernatore q con fules, piae tore ‘ ,& Senatores Mediolanenies, quorum nomi-. 
Ge^craHs na breuitatis c^ufa Ueeo . 

ordims pr? Familia Comara Veneta aliquando in infignibus fuis per longitudinem' bipartitis , dextra 
dicatorum. fcilicetpartelutei,fimftrac£rulei colori s, vfurpauit coronam, cuiu loco nunc intra duos cam- 
Familia? pos,vnum aurei, alterum ca?rulei colorh fcutulum aureum cum nigra Aquila gefcar. 

CornarcE V erardorum itidem nobili ■> Veneta familia in medio repagulorum aureorum & rubrorum S 0 

infigma . ^ infertum habet fcutum rubrum cum Aquila aurea . 

Venetord^ Palauicinorum familia itidem Veneta vtitur Aquila cum teficlli' in campo aiireo. 
infmnia U Fx Monakiefcorum familia apud Vrbem veterem, quam vulgo ( )ruieto vacant, quidam 

Palauicino Aquilam habuerunt in callide. Ortum habuit ha?c familia iam tum a Caroli Magni rempori- 
ru familiae bus, cum quo quatuor fratres nobiliifimi in Italiam aduenerunt, quorum quartus vrbi veteri 
Venetae in- fedem figens, originem & famam Monaldefchis dedit . Hi lummis muneribus 61 priuilegijs 

a fummis 


Ornithologk L1KI. 


103 


a &mmis P ourificibus affe&i fuere , cum circa annum 1313. cum iam quafi domini eflent to- fignia . 
tius patria , Sc territorij, orta inter eos difceniione,in quatuor partes fcifli funt , atque vt inter fe Monaldef- 
dignofcerentur, retentis quidem auitis infcuto infignibus, unufquifq; eorum peculiarem ga- corum ® ri ' 
lee notam, qui Aquilam, qui viperam, qui canem, qui ceruum impofuit, Summa animora con- § ° ’ & infl ' 
tentione per trecentos quinquaginta & vitra annos hi inter fe dimicarat,fed,quod mirum eft, §ma * 

& quod c Dantes illis minatur, poft tot,& tam acerbas mutuo clades haudquaquam concide- c Cmu6.de 
runt,& nomen antiquum cum multarum terrarum poflefilone conferuarunt. Ex ijs,qui Aqui» Turgat . 
Iam habuerunt, vti & ex c#teris,multi llluftres toga,& armis viri produxerunt: quos breuitatis 
caufa omitto .V num came non tacebo Monaldum primo Soann^ Epifcopum , & mox Bene- 
J0 uenti Archiepifcopum, a Bonifacio ottauo creatum, hominem tam patria, quam Curi# Ro- 
mana; cari ffi muro . 

Paulus Aemil, Gozaga vtitur Aquila coronata in fuperiori parte infignis fui, in inferiori tri- Pauli Ae- 
busfafcijstraniuerfisnigris. milijGon» 

H A C T E N V S ergo de integra Aquilart^unc de dimidiata aliquid dicamus . za g^ inl L 

Honorius fecundus Pontifex max. Lambertus antea vocatus, ex Fagnana,vel,vt alijs placet, § ma 
Scanabeccborum familia Bononia oriundus, primo Canonicus Regularis Lateranenfis,mox A< J, U1 a 
fu# vrbis Archidiaconus , deinde Epifcopus Cardinalis Oftienfis a Pafchali fecundo creatus, tabentes* 
8c mortuo Calixto Il.fuccedens in Pontificatu, geMt in infignibus fuis inter alia femiaquilam . Honotij fe- 
Lothatij Imperatoris infigne erat fcutum bipartitum, in cuius dextra parte erat femiaquila eundi Pon- 
0 nigra, corona, roftro,& pedibus rubris ; finiftra vero fcutulum c^ruleum lilijs aureis rei per» «ficis infi- 
fuin habebat, V g nia - 

Hibernia Regum infignia ex vna fcuti parte aurea, erant brachium gladio armatum, ex al- Lothan * 
tero in argenteo ca mpo femiaquila . 

Bernardus de Vbertis Flore tinus Cardinalis Epifcopus Parmenfis,fub Vrbano fecundo, ge- Hiberni J 
rit fcutum per longitudinem diuifum,in cuius parte dextra femiaquila e fi, a finiftris tefiell^. Regum iu- 

Georgius Hesler Germanus Herbipolenfis Protonotarius Apoftolicus , pofiea Cardinalis fignia . 
fub Sixto quarto, pr^ter femiaquilam, quam in fupera fcuti parte gerit, habet item fafeiam dia- Bemardi 
me.tralem ,&vtrinqueafirum. "fi ni?* 

Ex C# farina familia tres fuerunt Cardinales, Iulianus fub Martino quinto : Iulianus alter, 
Protonotarius Apoftolicus, electus Epifcopus Afculanus fub Alexandro fexto,& Alexander Hesleri 
3 ° tertius pariter Protonotarius Apoftolicus fub Leone decimo. Horum infigne fuit femiaquila Germani 
fupra columnam vna cum vrfo figura erecta, columna; catena alligato . infigne . 

Ex Rouerella familia antiquiflima ( quam hiftorici anno nongentefimo trigefuno dima- 
nafle tradunt ab Emundo ftrenuo quodam milite, ab Henrico primo Imp. ob immenfam eius 
fidelitatem in Comitem creato, atque Rigenftein metropoli diuerfarum terrarum , & caftro- 
rum in prouincia difta Eichelaub,vel Efthai, loco quercubus,feu roboribus abundante, dona- go a 
to ) Bartholom#us Eugenij quarti Pontunax. fecretarius , & ab eodem Archiepifcopus Ra~ gnia. 
uennas; inde a Pio fecundo Pontifice maximo Cardinalis,creatus,quemadmodum confiat ex 
fepulcro,quod Rom# confpicitur in Ecclefia Sanfti Clementis, fiatuis , & marmoribus pre» 
tiofifiimis adornato , vfus eft pro infigni femiaquila in campo quadripartito , vna cum robo» 

4 ° re, quam relicto vetere infigni fibi elegit cum Imperatoris confirmatione Emundus fupra» 
di£tus,tum ob copiam roborum, qu# in fiio Dominatu erant, (a quibus ille non foliim, verum 
etiam eius pofteritas Rouerettorum, & pofiea Rouerellorum cognomine infignita eft ) tum 
etiam,quiaeiusloci incolas crafi# Mineru#,rudes,&:duros quercuum inftar ad vitam ciuilem 
perduxerit. Huius Cardinalis frater Lauretius fraternis inb^rens veftigijs,Philofbphi£,& Me- 
dicinae lauream Patauij adeptus , primum in Gymnafio Ferrarienfi Philofophi#,&: Medicing 
profefiorfaftus , mox a Nicolao quinto Pont. max. mifius legatus ad Hungaros , tandem ia 
Epifcopum Ferrari# eueftus eft anno 1 46 1. iterum legatus in Galliam mifius , vltimo legatus 
exercitus Ecclefiaftici , cuius Napoleon V rfmus pr#fe&us erat,fa£tus, cu fummo honore mu- 
nus fuum ubiq; obijt. Nec pr#tereundus uidetur Florius frater eius Eques Hiero folymi tanus, 

50 uel potius Rhodius,necnonFilafiusanno 1474. primum Protonotarius Apoftolicus, mox a 
Sixto quarto Pont. max.in locum patrui fui Archiepifcopus Rauennas, demum Perufij qb in» 
fignem cum in humanis, tum in diuinis legibus doftrinam , legatus creatus eft . Philos iteeiuf» 
dem familie ob fuas illultres uirtutes prirnii m elegius Epifcopus Tolonig , deinde Afcoli . Ex 
eadem familia multos omito breuitatis caufa . 

F. Marcus Vogerius Sauonenfis ordinis minorum Epifcopus Senogalienfis, Cardinalis fub m. Vogerij 
lulio fecundo, habuit femiaquilam fupra duos triangulos fubnigros, in quoru medio eft aliud infigne . 
fpatium album fere trigonum. 

Alphon- 


Vlyfsis Aldrouandl 


Alphofi & 
Raphaelis 
Petrutioru 
infignc . 

Matthxi 
Langij Ger 
mani infig, 

Andrex de 
Valle infig, 
CapegiojLU 
infign^ * 


Ennij Phi- 
ionardi de 
Bauco infi,- 
g,ne. 

Sbignei Po 
Ioni infig. 
Ane. rnarix 
Salniati in 
%ne. 


Lucanoru 
populorn 
infigne. 
Imperialia 
quarudam 
ciuitatu in 
figne. 
Riccix fa- 
mil.lnfig. 

Montana- 
lioru infig. 
Aleptorum 
infigne.. 

Qui Aqui- 
lis duabus 
vfi fiint . 
Regni Sici 
lix infigne. 
Vienx Au- 
ftrix infig. 
Didaci Ipi- 
nofx infig. 
Franc.Me- 
dozz<g lfig. 

Bernardi 
Clefij ifig. 


104 

Alphonfus Petmtius Senenfisele&usEpifcopusGroffetanuSjCardinalis fublulio fecun- 
do^fus eft in campo quadripartito femiaquila in fupera parte vna cum vnda.Raphael ex ea- 
dem Petruciana familia, Epifcopus quoq; Grofletanus , Molis Hadriani praefe&us , Cardina- 
lis fub Leone decimo, eadem infignia habuit. 

Matth^us Langius Epifcopus Curcenfismoftea Coadiutor, & Archiepifcopus Salisburgen 
fis , tefte Ioanne Sambuco , Cardinalis fub lulio fecundo , vfurpabat femiaquilam , & Solem 
quibufiiam veluti foliolis perornatum , 

Andreas de Valle Romanus Epifcopus Melitenfis,Cardinalis fub Leone decimo, pister fe- 
miaquilam pariter duos leones>& quatuor ftellas habuit . 

Ex Campegiorum Bononienfium nobililfuna familia, in qua fuere viri literis non folum, ac 1 o 
morum integritate , verum etiam rara prudentia , mirocp rerum vfu infignes , duo fuere Car- 
dinales, Laurentius fub Leone decimo, legatus ad Anglos miffus , & a Clemente feptimofa- 
£his Comes Dozz^:& alter Alexander fub lulio tertio.Eiufdem famili^ Epifcopi fuerut Tho- 
mas Epifcopus Feltrienfis gubernator Placentis : Io. Baptifta Epifcopus Maioricenfis , cui 
ego multfi certe debeo, vtpote qui ad promouendos meos labores, & leuandos fumptus, quos 
in meo rerum naturalium immenlb opere edendo, facio maximos, mille mihi aureos liberalif 

fimedonauit, Fuit item Philippus Maria Epifcopus Feltrienfis, Epifcopus Grofleta- 

nus,& Laurentius fecundusnunciusele£tusadNeapolitanos,&Venetos, Epifcopus Cer- 
uienfis, & Collegi) Philofophorum, Medicorum, & vtriufque luris Archidiaconus,& Rodul- 
phus Reipublic# Veneta Dux generalis , necnon & Reipub. noftne Senatores Antoniufma- 20 
ria, Vincendus, atque Hannibaladhuc viuens , Senator huius vrbis ampliflimus , & peculiare 
decus , Huius igitur tam illuftris famil iae praeter Canem Leporarium ereftum ex vno latere eft 
etiam dimidiata Aquila diademate infignita « 

Ennius Philonardus de Bauco Veruianus Cardinalis fub Paulo tertio , vtebatur dimidiata 
Aquila cum duabus arboribus , & C fafcijs diametralibns,& fex floribus Liliorum , qui funt infi- 
gne Pauli terti) . 

Sbigneus Polonus Epifcopus Cracouienfis , Cardinalis fub Eugenio tertio, vfurpabat dimi- 
diatam Aquilam coronatam in finiftra bipartiti fcuti parte, in dextra vero crucem . 

Antoniufmaria Saluiatus Comes, Cardinalis fub Gregorio decimotertio,etia vtitur femia- 
quila, tefiellata, nigra & lutea, in campo rubro , ex cuius oppofito a dextris funt raftra alba pa- ? Q 
riter in rubro, in mpedori vero infignis parte funt arma Gregorij fupradi&i , nempe femidra- * 
co alatus viridis . 

Lucanis populis etiam pro infignibus femiaquila eft colore fuluo , coronata , cum tribus li- 
neis vndam praeferetibus in campo aureo.Sunt qui inde profefta putent haec infigna,quod de 
Graecis, qui male eos tra£fcauerant, aliquando triumpharint. 

Ciuitates quadam Imperij Romani etiam femiaquilam vfurpant,vt Norimbergum , Egra- 
na,Ingelhemium,& fortaflis aliquae a%, vt & Burggrauiatus Magdeburgenfis cum fafcijs ni- 
gris duabus a finiftris per longitudinem fcuti pofitis . 

Familiae Ricciae regni Neapolitani infignia funt,fcutumin tres £quas partes tranfuerfas di- 
ftin&um,fuperior habet Aquilam dimidiatam nigram in campo aureo , media pars aurei co- 
loris Echinum terreftrem nigrum, infima vndas caeruleas in campo itidem aureo . 4 ° 

PrifcumMontanariorum Veronefium infignefuit,fcutuin per longitudinem bipartitum 
cum femiaquila coronata a dextris,& vndis fortailis a finiftris . 

Inter Familias nobiles Florentinas eft Aleptorum, quae Aquilam gerit in dextra dimidia- 
tam, finiftra vero tres fafeias in longitudinem fcuti duftas . 

SED Aquilis duabus hi fubfequentes vfi funt . 

Infigne Regni Sicilia eft cum quibufdam repagulis dependentibus , & duabus Aquilis co- 
ronatis . 

Aquilam bicipitem a dextris coronatam, a finiftris aliam diademate ornatam vfurpat Vien 
na Vrbs Germaniae nobiiiflima,& Imperatoris fedes . 

Aquilis duabus in campo quadripartito cum capite Medufie , & Leone vfus eft Cardinalis $ ° 
Diegus Spinofa Hifpanus fub Pio quinto . 

Aquilas duas cum quatuor Leonibus,igneis linguis,arcibus quatuor, turriculis duabus, cru- 
cibusq; & catenis totidem , atque taenia diametrali in fuis infignibus habuit Francifcus Men- 
dozza Hifpanus Cardinalis,Epifcopus Caurienfis fub Paulo tertio . 

Eadem fere infignia erant Bernardo Clefio Germano Epifcopo Tridentino, Cardinali fub 
Clemente feptimo . Vfus eft quoque Aquilis duabus , Leonibus quatuor, fed nullis alijs re- 
bus adieris . 

Simeon t 


Ornithologia? LIt». I. 


105 


infigne . 
Francifci 
Aliclofi) in- 


SimeofiTaliauia de Aragona Siculus, filius Ducis Terra? nona? , Cardinalis fub Gregorio Simeonis 
terriodecimo,duas Aquilas,& duos Leones in infignibus vfurpauit. Taliauia: 

Francifcus Alidoflus Foroliuienfis filius Ioannis nati ex Ludouico,Epifcopus Papienfis,& 
Thefaurarius Iulij fecundi Pontificis, &ab eodem Cardinaliscreatus,in inflgnibushabuit 
Aquilas duas cum duabus quercubus. Ha?c autem domus Alidofia antiquitate nobiliffima fig* 
multis annis Fdrocornelij,& Foroliuij, alijsq,- Flaminia?, feu Romandiola? oppidis , vt Mallie , 
Formioni, Toffignano, Fontana?, G ago , & Caftro de Rio imperauit, habuitq,- inter alios Lu- 
douicum illum Bertrandi filium, nobilem Venetum a Duce Antonio Venerio creatum, & 
Comitem Nicolaum de Pitiliano V enetorum claflis pra?fe£tum , eiufque eiufdem nominis fi- 
10 lium, Dominum Gagi,& Formionis, Obici illius patrem, cuius filiam Francifcam clarifsimus 
Senator Bononienfis Fuluius Marefcalcus meus prunus confobrinus maternus in vxorem du- 
xit . Ex eadem familia eft Cyrus Dominus Caftri de Rio, & Malia , merumq,- & mixtum im- 
perium obtinens , qui fajpe orator ad diuerfos Principes , vt ad Maximilianum Imperatorem , 
ad Regem Hifpania?, & Portugallia?,&adComitiaRatisbonenfIa a Magno Hetruria; Du- 
ce Francifco Medieeo mifibs fuit . 

Prater alia infignium Hippoliti Ateftini Ducis Ferrarienfis Alphonfi primi filij,Cardin.fub. Eftenfis 
Paulo tertio, dua?, tefie Saniuino, Aquil^ erat albe vnicipites cum fex lilij floribus in capo qua- ml1, 
dripartito.Qu^ inflgnia Marchionibus primo, & iam alijs Eftenfibus Ducatus honore nedum 


10 


inflgnitis , qualis eft hodie Ca?far Eftenfis Serenifs. Alphonfi 1 1 . ex fratre nepos, geftari folita 
funt,qua? mutato rerum ftatu Ducibus in duas nigras, fed bicipites, & coronatas abierunt , re- 


tenta tamen vna albavnicipiteiu {cuti meditullio,antiqii£ originis monumento , qux clauibus, 

& haftili vmbella? Pontificijs ob fummam pra?fe£turam copiarum Eccleflafticarum collaris, 
imponitur . Eiufdem famili^ Aloyfius de Efte primus eius nominis Cardinalis , elefhis Epifco- 
pus Auxitanus, Pro teftor Gallia, fub Pio quarto. Habuit autem Sereniffima ifta?c Eftenfium 
familia ftrenuiffimo s,& laudatiffimos Ferraria? Duces,quorum primus fuit Borfus a Friderico 
tertio Imp.Duxcreatusj inde Hercules primus, cui Alphonfiis primus eques ordinis S. Mi- 
chaelis , huicque Hercules fecundus fucceffit , ftrenuiffimi , ac inui&iffimi Alphonfi fecundi, 
nunc imperantis pater. Eftenfis vero iftius prajclariflim^familixantiquiores primum Domi- 
ni vocabantur, poftea vero Marchiones,qui deinde Duces, vt diximus partim creati funt, par- 
30 tim vero Marchiones, Ducibus regnantibus, remanferunt ijfdem infignibus . Verum tam di- 
uerfa fuere huius familia? Eftenfis infignia,vt, referente Alberto Pigna , ad vigintiquinque pro- 
pe acceflerint . Qui igitur ha?c exaftius volet,eum adeat . 

Durantes de Durantibus ciuis,& Epifcopus Brixienfis Card. fub Paulo tertio, in infignibus Duratis cfe 
habet Aquilas duas, cum duodecim liliorum floribus . Duraubus 

Familia Caietana a Bonifacio oftauo originem duces, multos dedit Cardinales, inter quos 
fuit Iacobus Francifcus,Benedi£tus,Antonius Patriarcha Aquilegicnfis fub Bonifacio nono;, f am q ia: - n _ 
Nicolaus fub Paulo tertio, & Henricus Card.legatus primum Bononia? , poft ad Regem Po-.p lirnia # 
Ionia? fub Clemente o&auo nunc regnate, vtitur autem illuftriffimaifta?c familia binis Aqui- 
lis albis vna cum vnda. Eifciem infignibus vtitur nobiliflima & eiufdem nominis familia Nea- Ludouici 
40 poli oriunda, fed Aragoni^ familia infignia cum illis habet adiun&a , vt offendant fe cum no- Madruci) 
biliffimis alijs familij s matrimonia contraxifl"e,vt teftatur Scipio Mazzella . ln % ne • 

Ludouicus Madrutius Germanus Cardinalis a Pio quarto creatus in infignibus vtebatur 
duabus Aquilis coronaris vna cum ponte, tribus pilis,organo,repagulis,& fafcijs . tor - 

Familia? clariifima? Contarina? V eneta? bina? item funt Aquili nigra? , in campo luteo fcuti Ducatll s 
quadripartiti,& fafcia? fex ca?rule£,& in medio duarum duo flores liliorum lutei in fcutulp 09- Mediol.in- 
ruleo. Ex hac familia etiam aliquot Cardinales, vt Gafparus fub Paulo tertio , & E pifcopi inf 1- fignia . 
gnia fua? reip. ornamenta profluxerunt . Aqmlas 

Ducatus Mediolanenfis pra?ter ferpentem etiam in infignibus fuis duas habet Aquilas . , tres a 
S T E P H A N V S Nonus diffus decimus Pont. max. antea Fridericus appellatus , dux 
- 0 Lothoringia? in fcuto vfurpauit tres Aquilas albas cum vna lamina diametrali . noi fi p 0 nt. 

IoannesLotharinguseie&usEpifcopusMetenfis Gallus Cardinalis fub Leone decimo, max . infig. 
vfus eft pr^ter tres Aquilas duob. Delphinis, multis lilioru floribus, cruce, repaguli s,<& fafcijs . 

Carolus de Guifa Lotharingus Gallus Card. fub Paulo tertio, eodem vtitur inflgni, quem- Lotharin- 
admodu & eiuftlem familia? fubfequentes : Ludouicus Card. fub Iulio tertio, Aloyfius Card. ' 

flib Gregorio XIII. Carolus electus Epifcopus Tullenfis, Card. fub eodem, item alius Ca-.^V^ 
rolus fub Sixto V. qui filius fuit ducis Lotharingiy,& Ferdinadi Magni Hetruria ducis leuir . p[ ao!a Ma _ 
Chriftophorus Madrutius Tridentinus Cardinalis flib Paulo tertio cum tribus Aquilis ex cirutij. infi- 
priuilegio,inter cetera etiam vfurpat agnum. g n£ • 

Gulielmus 


io 6 


Vlyfsh Aldrouandi 


Guliehni Gulielmus Euthefort Panuinio,Hmcfort Iouio,Traie£l:enfis Brabantus,Epifcopus Dertu* 
Entheforc , fienfis Cardinalis fub Hadriano fexto, Aquilis tribus (impliciter vfus eft . 
vel Hmc- Hannibal Bozzutus Cardinalis fub Pio quarto, in dextra infignium fuorum parte fupra fa- 

Hannibf* fciam cxruieam,in campo luteo, tria cochilia alba ; & in finiftra,qu£ cxrulea eft, habet fafciam 
lis^ozzuti Eiteam,& tres Aquilas nigras. Petromelarius vtramque fafciam tranfuerfalem die teftatur . 
infig, India extra Gange Europa? propinquiorpro infigni tribus Aquilis nigris Vtitur alis expafis. 

Indi? extra Familia? Bentiuoiorum, qux aliquando. Vrbis noftrx dominium tenuit, infignia varia funt * 

Gange in- Primiun duas habebat Aquilas e diametro oppofitas , totidem ferra.s in fcuto quadripartito a 
liene. ~ - ■ i- 11 /% -i • • 1 - - i. 


Supra cailidem alia adhuc Aquila erat eiufdem cum ceteris coloris , cu infcriptione collo an- 
Amd' nexa > MAXIM 1 MIL.IANI MVNVS. Aquilis enim a Maximiliano primo Ioan- io 
amfe nesiecundus Bentiuolus donatus fuerat , Verum vt obiter moneam, allerunt quidam Hamam 


rara 

infig. 


potius in antiquifllmis Bentiuoiorum armis confpe&am fuiffe quinquilinguem in capo luteo , 

' ib(‘ 


poftea m ferram tranfuerfam permutatam , Secunda infignixaurea inter extera habebant li- 
lia Ludouict Gallarum regis donum , Hxc conft>e£ta fuerunt partim fex, partim cum fepfern 
Iilijs,excepta Aquila fupra galeam . T ertia,qu£ flammas habent eum glandibus aureis in cam- 
po cyaneo, quibus moderni Be-n-tiuoli vtuntur, lulius fecundus Pontifex , cum Bononiam Ec- 
clefix fubiecifletjhifce dedicauit , Quamuis eofdern flammas abfque glandibus, iunctis tamen 
lilijs gerere palfun videamus . Sed Aquilam Bentiuoiorum infigne confpe&um fuit in celebri 
ilio torneamento,quod anno 1 4 89. Hannibal Ioanis-diffci filius ad aemulationem fimilis,quod 
Laurentius Medices Florentia? habuit , fumma fua laude , fummifque expenfis fuis Bononia? z,o> 
celebrauit, cuius deferiptionem ex Sanfouino licet petere.Pr^ter homines fingu!ares,quos hec 
familia produxit, & antiquiores,noftra xtate fuerunt de Bentiuolis Andreas,& Ludouicus Se- 
nator, pater Herculis, qui nunc decanus eft huius ampliflfimi Senatorij ordinis,viri integerrimi, 
omnibus xque cariffimL Ex his eft Vlyiles, magni Hetrurix ducis Francifci gener. His ad nu- 
mero Ludouicum Conftantij hominis noftra etaterari filium, Epifcopum Policaftri, fiue dui- 
tatis caftri a Gregorio X 1 1 L fadum, hominem fumma eruditione, & virtute prxditum, & 
comitem Baptiftam eius fratrem, qui in vxorem duxit Hippolitam Filiam Raynerij Marchio- 
nis a Monte, & Comitis Montis Barotij,& Andream Fratrem L V. Do&orem, magne expe- 
ffationis iuuenem, fed cuius operam, & conlpedum dura mors nobis inuidit . 

Familia Guinatioru Neapolitana in infignibus fuis habuit tres Aqlas cu lamina una argetea. . ^ 
Aquile qua Mormilloru eiufde vrbis fami% preter tres Aquilas bing etia in infignibus fuis lamin^ funt . 

tuor . Ha&enus de tribus: iam de quatuor 

Philippi Hi INVICTISSIMI, & potetiffimi Hifpaniaru Regis infignia inter tot regno ru auitoru 

Re^T» ^ nu P er l~ L1ITlina felicitate acquifitorum notas, Aquile etia quatuor cQndecorant,quarum dux 
e S ls 1 l S- ynicipites cum txnijs quib&fdam sut regnorum Sicili^, tertia quidem , cuius regni autprouin- 
cix propria fit,quauis anxie perquifiuerimus, indagari tamen non potuimus. Quarta vero vni- 
ceps alas expanfa nigra , regia corona infignita , fcutum totum cum tot regnorum , & pro r. in- 
clarum infignibus, velut fulcrum continet, qux,vt ego exiftimo , & Imperatoriam prolem, & 
auitam cum Imperatoribus non foliun iam , fed inde a multis feculis, atq; adeo ab Friderici il- 
lius primi bellicofiifimi Imperatoris temporibus conmn&ionem denotat . 

Gonzago- Gonzagorum illuftrilfima familia, qux ante fexcentos annos a Ludouico Germano Regia ^ 
rum famil. prole, vt nonulli referat, prognata eft, in fuis infignibus quatuor Aquilas in quatuor fpatijs ma- 
ongo, gnx crucis totum infigne occupantis vfurpauit, vna cum duobus Leonibus in fcutulo quadri- 
m igma . p art f to ^ txnijs tranf uerfis. AntiquiiTima,& prima huius familie infignia, vt refert Petrus Gri- 
tius txnixluteg,& nigry fuerunt, led mox per Leones o.bfcurat?,quos identide quatuor Aqui- 
Ix obfcurarunt &Lolce mox Paleologorum arma nuper inferta . Sed quoniam hac omnia fi- 
mul inefte videmus infignibus ante a nobis enarratis , ideo ignoro , quidnam obfcuramm elle 
author dicat . Mihi auct iora,& ampliora videntur reddita efte. Habuit h^c Regia familia Car- 
dinales maximoSjFtancifcum Epifcopum IVIantuanum fub Pio fecundo, cui infigne donatum 


fuit a Sigiftnundo Imper. & Sigifmundum earundem plane dignitatum Cardinalem & Epift 
copum fub Iulio fecundo, vt&fterculem fub Clementefeptimo: Pyrrhum, vt Petromelario, 
vel Perinum, vt Panuinio placet, Epifcopum Mutinenfem,& Cardinalem fub eodem, F. Ioan- 
nem Vincentium fub Gregorio dccimotertio, Scipionem fub Sixto quinto . Ex bis fuit Prin- 
ceps Morphetti, vulgo di Molfetta , & Dux Traiefti regni Neapolitani Ferrantes Gonzaga . 
Notandum vero,vt teftatur Mazzella, Princeps in regno Neapolitano Ducibus dignitatis gra- 
du proferri . Duces habuit Mantux quatuor, quorum primi duo titulum & dominium Mar- 
chionatusMonferratihabuere. Horum ille Fridericus a Carolo quinto Imp. creatus fuit eo» 
tempore, quo Bononie a Clcmente feptimo inauguraretur. Huic fucceffit Francifcus,cui Gu< 

lielmus 




Ornlthologk Lib. I. 107 

lielmus frater a Maximiliatto fecundo Imp. Dux Monferrati creatus cum infignium amplia- 
jione^qui Vincentium tanti dominij,& nominis heredem ex Sereniffima Auftriacorum fami- 
lia genitum poft fe nobis reliquit . Totidem etiam Marchiones habuit h^c eadem nobiliffima 
familia antequam Ducis dignitate infigniretur, quorum primus fuit Ioannes Francifcus ann. 

143 3. a Sigihmmdo Imp. creatus, in eius eximi^ virtutis bellic^ remuneratione.In eius locum 
fucceffit Ludouicus,deinde Fridencus,qus Mediolanenfis Ducis rerum omniu pr$fe<5his fuit: 
demum Fracilcus huius nominis fecundus . Marchio de Spechio regni Neapolitani erat An- 
dreas Gonzaga . Comes Fundi in eodem regno erat Vefpafianus Gonzaga . Comes de Ioue® 
nazzo eiufdem regni erat Ferrantes Gonzaga. 

I Q Huc vfque de quatuor Aquilis egimus . 

FAMILIA Monmoratiorum Gallorum in fuis infignibus fedecim Aquilis caeruleis in Monme* 
campo aureogefte d Caflaneo,vfa eft • r&ntioruraj 

De infignibus itaq; Aquilam ferentibus , etfi latius tranari potuiffe fatis fciamus , quatenus in fig ne • 
tamen nos obferuare licuit, i%c breuiter ac per tranfennam fubducere voluimus . In qua qui- Aquilas fe- 
dem re fateor ciim additionibus fa&is ad Onuphrium Panuinium a Paulo IIII. vfque ad Cie- ha ~ 

mentem VIII. me adiutum efle,tum etiam multa mihi communicata fuifle ab Illuftri Equ. D. *T>ar.l.Ca 
Io: Antonio Petromelario Bonon. viro prudentia fingulari , fiimma integritate, & harum re- talog. qior* 
rum ftudiofiffimo . Fateor etiam me lulij Cupellini Bonon. fpe&ata? virtutis & doCtrinse viri f muni. 
olim Iacobi Boncompagni Ducis Sora , deinde Card. San&orum quattuor Coronat, nepotis 
Innocentij Noni , ac demum Francifci MariseDucis V rbinatis , Secretarij opera vfum fuifie. 

Res tamen, vt ingenue fatear, & difficilis fuit,&laboriofa, tot Vrbium, prouinciarum, regno- 
rum, familiarum, Principum, Ducum , Imperatorum , & fummorum Pontificum infignia fi- 
mul comprehendere , vbi nulla rerum inter fe connexio eft, vbi nihil commune inuenire 
nequit, a quo fenfim per media ad extrema reCto ordine procedas, vbi prout captus 
fuit, & affeCtus , fic pro arbitrio modo hoc , modo illud nobilitatis fignum fibi 
quifq; elegit . Hoc autem loco {altem de Aquilis & potiore ex parte Ter- 
monem habuimus, de animalibus , plantis, & ceteris rebus , qme in 
vfum armorum veniunt fuoloco, quoad feiemus, latius di® 

Cturi . Antequam tamen huicrei coronidem impona- 
mus , epilogi loco hanc de Aquilarum depictarum 
iri infignibus numero quali legem , quam ne- 
fcio equidem, vndedefumptam, lancit, 
ac prafcribit 6 Caflansus , libet 
adijcere . £>tfod fi , inquit ? 

Aquila in infigm ,ficu fic ut 0 
collocata non fuerint 
plures , quam 
decem.» 

& fex , omnes nominanda , ac numerofiuo determinato exprimenda funt , quo numero Mon- 
morantia gens in clypeis gefiiat : fim vero maior ejl numerus Aquilarum , tum deji~ 

40 nicndi eiufident nulla habetur ratio , dicuntur feminat a Aquila j fim 

incerti ac indeterminati numeri , qua ratione exprefias ejl 
videre in infignibus dominorum de PeujJL ; . 


* Idb.de Ca 
ukg. (qlor* 
mmi . 


Finis Libri Primi. 

s° 


VLYSSIS 


io8 


VLYSSIS ALDROVAND! 

PHILOSOPHI. ET MEDICI 

BONONIENSIS 

ORNITHOLOGIii 
Liber Secundus, 


m 


Qui eft, 

DE AQVXLIS IN PARTICVLARL 


DE ORDINE CAP. PRIMVM. « 



Quomodo 
Aquile dif- 
ferant. 
Aquilaru 


genera ve- 
teribus co- 


gnita , 


O ffi fraga 


cur non fit 


ex genere^ 
Aquilaru. 
Aquilarum 
differentia? 
vnde pa- 
rendas . 
Ordo qui 
jferaandus . 
a Lib.g- Hi 
ttor.c.32. 
b Li. 10. c.3. 
Ariftotele 
& Plinium 
Aquilarum 


genera co- 


fudille . 


T S I n ulia legis necefsitate prafinitum adhuc fit,re£Hufne vniuerfalia lingu- 
laribus, an e conuerfo fingularia vniuerfalibus in naturalium contemplatio- 
ne praponantur, tamen quoniam vniuerfalia natura prima funt, & fimplici- 
ora, ideoq; a principe noftri parte verius cognofcuntur, qua:q ; - velutcaufa & 
origo funt cf terorumrquare & nos hunc ordinem obferuauimus, Sc iam ex- 
plicatis, qu£ in genere de Aquilis tradi poterant, ad particularem earum tra- 
elationem defeendemus. Accedit,quod ipfe Philofophorum culmen Arifloteles , quem imi- 
tari nunquam non fiiit laudati{Timum,hunc eundem ordinem femper feruauit: atque id verif- 
fimu eft,nifi vniuerfalia prius explicentur,fiet tum vt fepius eade repetamus, & vt aiunt, adum * 
agamus. Quare illis a principio fic politis, in fingularium hiftoria ea fblum enarraturi fumus , 
qu£ cuique peculiaria funt, nec toti generi congruuntjrurftim ea omittemus, qu« de omnibus 
invniuerfum alibi fcripfimus : vel fiquidpiam ante toti generi ab authoribus eft attributum, 
quod de vna tantum lpecie dicere verum fit, id paucis in ungularum hiftoria , du proprias cui- 
que dotes aduendicamus, vt decet, indicabimus. Aquila aute vna hoc ab altera differt, vel quod 
ei peculiare quidpiam natura dedit, quod canteris minime commune eft,autfi forte fuerit, ma- 
gis tamen in hac, quam in illa reperiatur,vti ex partium corporis in qualitate ac quantitate dif- 
ferentia, vti ex ingeni j & a&ionum diferimine procliue eft colligere. Sub Aquila verb ceu ge- 
nere fpecies effentiali differentia diftinbtas fex folummodo veteres pofuerunt, videlicet Pvgar- 
gon, Morphnon, Melaimon, Perenopteron, Haliaeton & Gnefiam . Suntqui addant fepti- r 4° 
mam 0{fifragam,quam rurfus alij,qubd a fpecie diuerfis promifcuo congreflu ortum ducat, 
ab Aquilarum genere abdicant. Vq-um non ex fola magnitudine nos fpecicrum diuerfitatem 
metimur, fed etiam ex ingenij,a$:icmumq,- diferimine, qua? a natura feu forma vniufcuiufque 
animantis emanant. CaetSriim non inepte facturi videbimur , fi in hac particulari hiftoria huc 
ordinem feruemus, vt ea, qua? natura fimilitudinemaxime inter feconueniunt, fibi mutuo in 
trafrationis ordine proxime fuccedantrqua? vero minus, ea longe inuicem difiungamus, fem- 
per tamen habita dignitatis ac praftanti£ ratione . Nec animum noftrum ab hoc 'inftituto re- 
uocare debet, etfi grauiffimi authores, 3 Ariftot. & b Plinius . Hi etenim promifeue nullo pror- 
fus , neque dignitatis, neq; edam natura ordine feruato de Aquilarum fex generibus egerunt. 
Nam neque ad magnitudinem refpexerunt, neque adtionum aut ingenij feu indolis praftan- 
tiath attenderunt. Si enim dignitatis & praftantia? rationem eos habuiffe quifpiam ^ftimare 
velit, cur non omnium primam ceu vere nobilifsimam ftatuunt Chryfaeton ? quare Clanga? 
ignar^ poftponit viribus pr^ftantilfimam, alijsqj innumeris nature dotibus prodita Melanae- 
ton Ar ftoteles ? Si vero magnitudinis ordinem feruaffe dicatur , cur non eande potius Chry- 
faeton Aquilarum omnium, ipfometaffertore maximam ( etfi Plinius in hoc,vt in multis 
alijs ab eo ciifcrepans,ne(cio quam re5fe,medi^ eam magnitudinis faciat)primoloco collocat? 
Cur proxime fubmngit Pygargo Plagam, vni ex mediocribus magnitudine , a maxima fecun- 
dam? 


5® 


: 


Ornithologia: Lib. 1 1 . lop 

dam ? cur Melanaefon omnium minimam Haliarto & Gnoefia? longe maioribus anteponit ? 

Qui enim magnitudinis ordinem obferuaturus erat, illi certa feri e a maximis per mediocres ad 
minimas gradatim proficifcendum erat. Sed neque a minimis ad maximas ordine contrario 
procellit; hac enim ratione minima omnium Melanaetos primum locum merebatur . Plinius Plini) ordo 
vero edi diuerfa ab Ariftotele uia inceflerit, fortuitam tamen &ipfe hanc Aquilarum enarra- refutatus, 
tionem inftituit, prout primum unaquaque in mentem uenit. Attamen ne hos , quibus plera- Co f luino * 
que, imo plurima debemus, ingrati filij deferamus , nos eos extra culpam elle fatemur, neque 
reprehendi iure merito pofIe:fpecierumenim,quf fub eodem genere comprehenduntur, nul- 
la altera prior eft aut porterior,& omnes aequabiliter generis naturam participant, itaq; Aqui- 
10 \x omnes eodem loco habende funt,neq; ha?c illi, aut illa huic pofthabenda eft . Recentiorum Recentio- 
quidam, dum alij aliam moliuntur methodum, Aquilg genus in magnas , mediocres &paruas ru orc *° 
Aquilas ceu fpecies dirimunt ; fed parum reffce . Magnitudo enim ex fua ratione minime re- a ™ m 

jrum fpecies conftituit aut immutat; etfi uerum fit, eam quandoq; diuerfas rerum formas pro- |f ta ^ us ' ie ~ 
xime confequi,ac taquam nexu alligatam perpetuo comitari. c Crefcentienfis melius Aquilas c T oxa 

omnes in nohiles feugenerofas, & ignobilesfeu degeneres diuidit.Qufdam enim no nili ani- pit.i 5. 
malia grandia , ipfaq; etiam ferocia ,& que eis maximum in pugna faceftunt negotium, appe- Differenti? 
tunt, obuios quofque . & qui nullo labore parantur , cibos refpuentes ; quaedam uerd contra P cnes no ^ i 
ignaug ac uiribus fuis diffidentes, cadauera animantium tantum fe&antur , atque ita ad V ultu- lltat?m * 
rum & Miluorum naturam proxime accedunt. Sed & ab affeftu feu ingenio earum pollet de- a ff ec 5t u 

xo fumi differentia,ut quedam pullos fuos nutriant, quedam e nido eieftos deferant, quadam de- p lue i n g e _ 
mum non folum fuos foetus, fed & alienos foueant. Quo nomine Offifraga,etfi uix in Aquila- nio . 
rum numera, ob caulas,quas fuo loco recenfebimus,admifia eft, primas teneret, fecundas Me- 
lanaetos. Legitimi uerd ac incorrupti ortus merito primum locum ( que & pr^ftantie nec non 
magnitudinis caufa primatum fibi uendicauit ) Chryfaetos etiam obtinebit. A&ionum prae- Ab adioni 
terea uarietas eas a le mutuo feiungitac difcrepare facit; funt enim , exempli gratia , quedam bus . 
'quaeaetitem lapidem in nidum inferunt, quadam vero minime hoc praefidij adhibent . Nos Qi-doqui 
vero qui ordine dignitatis ac prpftantia? ab initio obferuare inftituimus;imitati Philofdphum feritandus . 
animalium hiftoriam fcribentem,vti eundem item cum Theophrafto de Plantis tra&antem , 
has nobis leges praffcribimus , vt cum plurimum nobilitate & indole inter fe differant, ab ea 
30 <1 U S omnium nobiliffima eft,fuitq; apud omnes femper habita, traffa tionem aufpicemur. Hpc chryfaetos 
extra omnem dubitationem Chryfaetos efbfola enim genuina eft, & legitimorum natalium, Aquila qua 
omnium maxima, fortiffima, nec non Aquilarum pulcherrima.Secundum locum Halipto da- lis, 
turi fumus, vt qui non folum nobili, praeclaraq,- vifus acie omnibus praepolleat , fed & Phaffio ab ea ina ~ 
iudice, fui generis indubitatam fidem accipiat. Tertium locum Melanaetos occupabit : haec 
enim etfi corporis mole minima eft , viribus tamen omnibus prpftat , vnde V aleria nuncupa- ^/^tos 
tur,alijsq; infuper plurimis natura? feu ingenij dotibus ab d Ariftotele decatatur . Quarta claft a 
fem Pygargo tribuimus: nam & regia Auis aliquado dufta fuit,& maior ferociorq,- eft ceteris, fi onc . 32. 
vt quae hinnulos capiat . Quinto loco recenfebitur Morphnos , hoc merito Pygargo cedens, Pygargos . 
quod Philofopho tefte, magnitudine & viribus ei fecunda fit : potior tamen eft Perenoptero, Morphnos. 
- quod Anates &fimiles aquaticas Aues etfi minutiores,viuas tn abripit . Omniu viliffima ideo- 
^ que infimo loco digna Perenopteros eft. Haec non fbliim exanimata corpora fe&atur Vultu- Perenopte- 
rum more, quorum & fpecie refert, verum & a Coruis casterisq; id genus Auibus fugatur , ver- ros . 
beratur,capitur.His omnibus Offifragam,etfi adulterini generis, nec ab Ariftotele inter Aqui- Offffraga . 
las annumeratam, ob maximam tame cu his cognationem ( nam ex Haliaetis nafcitur,vnde & e Ai.10.03. 
cognatum genus e Plinius vocat, & Aquilis aferibit) vti & ob ingenij praeftatiam, qua non fo- 
lum Perenopteris, fed & alijs quibufdam Aquilis fortaffe procellit, tandem fubneciemus.Ete- 
nim tanquam originis fu£ confcia,non folum fuorum,fed Aquil^ cognatp pullorum iuxta cu- 
ram gerit, memorabili pietatis exemplo. Ad has veluti ad genera praecipua, plera fq; quas pluf- 
culas & frequentiores quam haftenus quifpiam alius , dabimus, fuae vnamquamque fpeciei, fi 
non indubitata ac irrefragabili, (altem probabili, quantum res patietur, ratione du<fti,attribu- 
turi, reducemus . 


K 


DE CHRY- 


no Vlyfsis Aldrouandi 

DE CHRYSAETO. CAPVT II. 
SYNONIMA. 


Gnefia 



Etymimt * HRYSAETOS Grxcis, quafi auream feu fuluarn Aquilam Latine dicas, 

merito iure appellata fuit, quod colore fit aureo, aut falte ad hunc exteris pro- 
pius accedat: Aquilx quoq; nomen huic fimpliciter acfineadiun&o, maS t%o- 
yfiu competit, vt qux dignita te reliquis in vniuerfum potior fit . Sola germana 
ac legitima eft, & gemini ac incorrupti ortus exiftimatur,vndeGnefi£ nomine 

Lib,tpdc — " eam Gr^ci cohoneftarut. a Albertus Magnus, philofophus alioquin eximius, 

Ammal meliora proclildubio rebus daturus nomina, fi leculo paulo cultiori ipfe datus fuiflet , at nunc 
in tanta fui £ui barbarie, linguarumq,- ignorantia venia dignus, hoc primum & pr^cipuu Aqui- 
larum genus Herodium vocat, tanquam Auium omnium, vtipfe ait,heroe.Quo fenfu & Aue 
regalem Apuleius dixit. Quamufs id nominis alijs quoque Auibus datum eft,nempe Accipi- 
tri feu Fakonifacro,qui &Hierofalco vocatur, nec non Ardex. Na Ariftoteli Herodius Auis 
Gaza . ^ ea eft, quam Ardeolam vertit Gaza, quidam Ardeam ftellare.H^c ea eft Aquila, qux b Pinda- 
Odf 3C6r ^ r ° re ^ c l u ^^ ^ OLUS a ^ es & Aquila Iouis nominatur , fola digna habita tanti Domini miniftra « 
c Aeliani li Aquila item i macularum notis ftellare vocat c Aelianus , Aegiopon Hefiodus, Phlegian So-. 
a .c.'39.dcJ phodes, & CafarafHrtin Lacoonte. AbHebrxis 1&2 Nefer. Chaldxis HIt^O Nifra. Perfis 2.0 
animal uerb An fi mureg. Arabibus "iDJ Nefer, Samech litera pro Schin pofita. Iifiie Zum- 

mach , Alchal Gagita & Aukeb . Syris Napan . Grxcis AVroV , quo nomine etiamnum vulgo 
Gr^corum appellatur, vel dirds. Cyprijs dyop, Hefychio & Varino teftibus. Pergeis Aibetos. 
Macedonibus Braos . Italis Aquila vel Aguglia . Hifpanis Aguila . Gallis Aigle Royal . Ger- 
manis Adelar ,’quafi nobilem’ Aquilam dicas, & Adler . Inferioribus Germanis, ut Thungris 
Aar, feu Ar,qux vox cum Chaldaica voce Ar, Aquilx feu Accipitris genus fignificante, pror- 
(us conuenit. Flandris Arent, vel Arn. Anglis Eagle . Illyrijs Orel,uel Orzil , Sed nomenclatu- 
rarum harum plurime genericx funt,omnibusq; communes, ut antea monftratum fuit * 

FORMA DESCRIPTIO. 


Color 
h Lib. n, 
AencicL 
c Lib. 10. 
cap.3. 


HRYSAETI formam expolituri , primum qualem veteres eam depinxe- 
rint, examinabimus , qui pauca adeo fux Chryfaeti nobis indicia reliquerunt, 
vt di.ficiifimum fit, ex eorum prxfcripto vel denoftris iudicare, vel certi quid- 
piam (tacuere i deinde lingulas eas ; quarum icones danimus , ordine deferibe- 
mus • a Ariftoteles germanam hanc Aquilam ruffam effe feribit. Vnde& b 
qiilam dicit ; c Pliniusvero fubrutilam. Corporis mole omnium maxi- 
ma eft Ariftoteli , maior etiam Gififraga : fed exteras etiam fefquialtera proportione excedit . 



Jiou.32. Virgilius fuluam Aquilam dicit 


Plinius ab Anftotele diffidet: nam mediam magnitudine ftatuit, Veriim corruptus locus vi- 
detur, emendandusejj ex Ariftotele hoc pa£to : Cxteras media magnitudine excedit . Sefqui- 
altera enim proportio , qua Ariftoteles eam reliquas fuperare feribit, talis eft, vt maior Aqui- 
Magnitii- la minorem contineatfemcl&mediaeiusparte, vtinouenarium numerum media parte fena- 
do . rio maiorem , duodenarium a&onario dicimus . Charopos elfe Aquilx oculos , ex eo Arifto- 
Plin. emeti loco colligemus , vbi d feribit : Jfiuorum oculi non glauci , fed charopi funt , animofi habentur , per 

^ln %hi come ^ Uram a. firmitudine ad Aquilam (fi Leonem , Aliud quod equidem fciam , de hac Aquila lo- 
r r Q l n uis a veteribus nihil eft proditum , Nunc eius Aquilx, cuius iconem ceu germanx vel fimplici- 
terdi&x primam exhibuimusomnibus exafte notis exprefiam,ob oculos ponemus , 

SERENISSIMVS Princeps Ferdinandus Medices Magnus Hetrufcorum Dux, fi r 
mul atq» meas accepiftetliteras , quibus Aquilam anatomix fubijciendam, afua Celfitudine 
mihi tranfinitti , obnixe petieram, cum Pifis id temporis ageret, extemplo imperauit, vt Aqui- 
larum vna,que Florentix Ducali magnificentia alferuari folent,fiue viua fiue mortua, fuis fum- 
ptibus (qii£ eius erga bonas Ii teras, earumq; ftudiofos,in mfe vero in primis perpetua ac infignis 
eft liberalitas , &C tanto Principe digna munificentia ) ad me deferretur , eam viuam ac incolu- 
mem fuis mulis adueftam & cauex lignex inclufam accepi . Hanc dies nouem viuam , mores 
ac ingenium eius obferuaturus , non foliim carnibus bubulis , fed alterius etiam Aquilx, nem- 
pe marina* , vel offifragx fortaffis (quam fuo loco examinabimus , Sc qux ab Excellentifsimo 
viro D. Alphonfb Cataneo Sereniffimi Ferrarix Ducis Archiatro, &C primario profeflore pu- 
blico 






Vlyfsis AIdrouandi 


R^ftrum.. 


Pakmm, 


Aqail r ab, bIicQ,dono mifla erat) |ain integrum oftiduum mortua pulpa, quam perquam auiditflme de* 
A*yai}a t e-. g Qra jjat,alui, Hoc equidem miratus fum,quum Aquilam prophanam efie , fi Aquilam voret , 
Chryfaeti A e (chylus Poeta antiquiifimus,& Lupum lupina carne abftinere, vulgus perhibeat.Hxc fum- 
ferocia . *na ferocia quiduis obuiu laceflebat, & Feles, Canes, fi ad caueam imprudentius paulo acceflif 
Vox * fent, atque adeo hominem ipfiim, aut vnguibus,aut roftro impetebat, Interdum vocem quam 
dam querulam, .lamentantis in morem, & clango fam edebat(clangere enim feu plangere pro-* 
prie ac peculiariter Aquilarum eft) minime ohftreperam aut ftridulam, fed acute fb noram ac 
claram . Tandem l iqueo, ceruici iiiie&Q ftrangulata, adqucftateram examinata libras duode- 
Ponduso. cim pendere comperta eft , Ab extremo roftro ad vltimam caudam commenfurata, quinque 
Logitudo, . (iodrantum longitudinem explebat , Longitudo totius, a roftro ad extremos vfq; yngues,qua-. ^ 
latisudo.. tuor erat (pitharnorum & medij . Lata erat expanfis alis fpfthamos o^to.Roftrum palmam & 
pollicem vnum longum , Ham aduncitas fota feu curuatura extrema vitra inferiorem mandi- 
bulam ad pollicem vnum propendebat . Latitudo roftri,pra?fertim medij , plufquam duorum 
erat digitorum % Aciesi roftri hamata feu vncus nigrior , reliquo roftro corneus color ad ca?ru- 
leum dilutum tendens, fufeo maculatus,Ri<ftus oris, quantum nempe eius aperitur , vnius erat 
palmi & pollicis t Lingua humana! fimilis, lata, extremo teres, verfus radicem duobus vtrinque 
ceu hamatis appendicibus corneis armata , inferiori mandibulae per tenuem quandam mem- 
branam media neftebatur . Palatum medio perforatuinJnferior roftri pars canaliculata,, qua 
Vtmnqueemiiientiorihiismargin.ihusa fuperioreinferta excipitur . Membrana, quy a fronte 
C°W pii?-- vitra nares protenfa eft, nec non frapni feu riftus initij ora? luteae funt. Pluma? colli rigid^, ferru- ia 
ginea? , Qcutum tunica quaedam craffa ah infra furfum exporre&a, inter niftandum tegebat . 
v i bebrr Hanc- periqphthalm.inm vocant. Palpebrae binae Oculum integebant c fim fuperne,. tum infer- 
ia pcivilia * ne,etiamfi inferior totum oculum fola cooperire, fiirfiim porreff a,fu{ficiebat . Superciliorum 
regio emines, erat admodum, itiftar eius quod in domorum tectis prominet , dictum fuggrun- 
- * l 1 *• dium, fuh qua in alta cauitatc latebant, & quafi immerfi erant oculi , Hi charapi , quibus in di- 

luto virore fplen.dor igneus intermicabat ; pupilla faturi erat nigroris , Eft autem maximopere 
mirandum, quantopere natura oculorum conferuationi, quibus nil praeftaiitius eft in hoc ani- 
m.iH,(edulo ftudueriqvt qug illi quadruplices palpebras videatur extruxifl e, non conte o.ta vno 
integumento, qiiqd in ali js animalibus vfii venit . Quod enim in homine palpebra? funt,& que 
vfom illa?- habent, id eft,pra?ftatq,- periophthalmium illud , Huic autem & duas palpebras alias 
fi.ip,eraddidit,atq uc inter has infimam tam amplam , vt fola ad hoc conferuandi oculos munus 
Cauci® fd .ficiatv Alarum & ca.11.d9 color fufcus,eocp magis,qub penna? maiores-Ca? terarum totiuscor- 

T otius. ccb pdrisi minutiorum plumarum ex fufeo ferrugineus feu caftaneus erat, maculis fparfnn inter- 
ior . currentibus albis, paucis dorfo, pluribus ventrejradicibus. vbiep albis . Reftrices. alarum pennas 
Recftrices, vtrinque fena? eran t, dodrantes binos& palmum longae, calamis firmiffimis,, ac duris, breuiori- 
penn® , bus tamen Anfermis, ad fcribendum aptillima? . Crura ad pedes vfque plumofa ferruginei co~ 

Pedes * l° r i s • Atqi hinc facile liquere cuiuis poterit, quo in errore verfetur * Petrus Bellonius, Aquilas 
Vu^ues vnQ Idla figno a V ulturibusdignofci ferihens, quod fcilicet crura nullo, modo, plumis v.eftita 
^ £i-.2,c \ 4 , habeant, vt in V ukuribus canlpicimus. Pedes autem fubfiaui erant . Siniftri pedis pofticusvn- 
.guisfen ca.lcar,fex digitQs iucircumferentialongus: dextri vero quatuor tantum, infigni inter 
Vtruraque differentia , quam non naturalem, fed vi illatam exiftimo . Hic enim mutilus vide- 
batur, Primus anticus finiftri eratquinquedigitorumlQngitudiue,medius trium cum medio , 
tertius, & minimus vnguis duorum digitorum ,Dex;tri pedis ungues proportione calcaris, pau- 
lo quam finiftri minores , Singulos digitos tabella? quaterna? femicirculares , extremos prope 
, ungues integebant- , excepto maximQ anteriori , quem tres tantu 111 annuli ueftiebant extera 
fquainulx cooperiebant ad granorum milii, aut paulo minorem magnitudinem. Atque hanc 
pedum rationem tam fceleton. Aquila? noftrx , quam ipfius Ornithoiogi Aquila refte expri- 
miqfecus atque icones alia?. Error hinc emananit, quod dum uiuam piftor delinearet ob fieui- 
tiameius propius accedere uerebatmyatq; fic pedes oculatius infjficere minime poterat. Vn- 
giies autem un a cum digitis noftri poeta? artigli uocant : 

* V' er m d' Aquile artigli , Vt etiam Dantes ; 

E pai dijlefi i difpietati artigli . 

Hic igitur exterior corporis habitus fuit,& qui maxime in rei cognitionem nos deducit.Ve- 
fum antequam ulterius progrediamur , libuit hoc loco non tam pedis noftra? Aquilx magni- 
tudinem ad uiuum expreflam,quamdefcriptionem Sc iconem Chryfaetiab Ornithologo tra- 
ditx fubneift;ere,ut tum defcriptionem,qux cum noftra fere eadem eft,le£lorcognofcat,& fi- 
mul iconum diueiTitatem cum ea cqnferat , differeutiamq,- , qua? non exigua, certe eft , videat « 

Pes itaque noftra? Aquila? talis erat , 

Aquilam 


& Arioft, 
Cmt-a- 
$ m > 78, 





Aquilam fuatn Ornithologus fi c defcribit . 


A QV I L AE pullum ante pau.cos annos in agro Tigurino , captum & in urbem allatum 
uidi huiufmodi : Alarum penna? maxima? in contrarium extenfte interuallum relinquebant 
dodrantum nouem , & dimidij . Longitudo a principio roftri ad finem caud# , dodrantes 
quinque. Proceritasftantispromore,nonextenfocollo,dodrantestres,palmominus. Pe- 
des erant crocei , & crura a pedibus ad palmi menfuram fine plumis ( fecus tamen, quam hic 
ex eo exhibemus, icondemonftrat) . Digiti pedum medij, longitudine & crafiitudine hu- 
mani medi) in uiro mediocri , aut paulo maiores . Pars dorfi mperior inter alas cucullum 
quodammodo fua figura referebat, nempe triangula , mucrone deorfum uerfb . V entris plu- 
marum color rufius tere aut caftanea? , maculis albis afperfus . Roftrum pofterius fubflauum , 
anterius nigricabatlndicopropecolore. Longitudo roftri fuperioris ad tres digitos fere, un- 
co prasterea ad digiti menfuram defcendente . A' media lingua unci duo hamorum infiar rc- 
trorfumlpe&abant. In agro etiam Heluetia? Solodorenfi quinto, priufquamhtecfcriberem, 
anno, iuxta pagum Hofeftettam , Iulio menfe capti fuere duo pulli Aquila? , defcriptioni 

K 3 pra?- 


1 14 Vlyfsis Aldrouandi 

CHRYSAETOS ORNITHOLOG1. 



praemifia? conuenientes. Penn^ ceruicis rigebant & longi ufcule diftabant . Qui Aquilapi 
adultam uiderant,colorem cum aetate mutari aiebant, & pennas albas in capite, pe£fore,& alis 
omnes ad fuluum colorem conuerti. Hoc genus Aquili audio etiam circa Geneuam fiepe ca- 
pi, praegrande, ita ut cum uolare nititur Aquila, licet nondum adulta , fune alligata ad crus ho- 
minis robufti , aegre ab eo retineri poflit : Cicuratas per urbem uolare aiunt, & feles aliquando 50 
fuper te£f is arripere, & dilaniare . H#c omnia Ornithologus . 

Bellonij vero errorem de pedum Aquilarum opinione aduertimus fiiperius , nuc illius ico- 
nem htc adijeiemus ( vt de eo quifuis iudicet ) cum hifce, quibus Chryfaeton deferibit , uerbis 
perquam parcis . Aquila , inquit , a V ulturibus dignofei poterit , quod crura nullo modo plu- 
mo (a habeat , ut in V ulturibus uidere eft . Sunt autem breuia , & fulua anterius tabellis ornata * 

V ngues lati, roftrum uero nigrum oblongum, & in fine aduncum . 


CHRY- 



OrnkhoIogkLib.il. 115 

CHRYSA E TOS BELLONII. 



DESCRIPTIO PARTIVM 

internarum . 


T QV I quoniam rite philofophantis eff,non foliim rerum fuperfciem infpi* 
cerejed & penitiora rimari , in quibus forfan maior opera , & fapientia diurni 
fa&oris elucefcit, & in quibus non exiguus vera {cientia? thefaurus reconditu* 
eft: itaque & nos, qua? in Aquila aduertimus,ea difle&a, iam exponemus . Fa-^ 
teor quidem hanc operam, qui vnum genus ab altero velint dilcernere, non ef 
feneceflariam ( id enim exterior forma docet)fed non minor & vtilitas,&iu- 
cunditas accedit, qui hanc philofophia? partem traftant , & in hominibus fedulo admirantur « 
a quibus quomodo caetera animalia differant , & qui vfus fint lingularum partium , quomodo 
natura fagax fingulis pro diuerfitate & proprietate animarum diuerfas, proprias partesattri 
buerit,fingu!as eas pro modo vius earundem emenfa,qii2e,inquam, fcire i u cu nd iffimu m elt, & 
vtiliflimum . Veruntamen nullus hic abfolutam a me anatomiam expe£tet* (ed qualis ob tem- 
50 poris anguftiam efle potuit , & copia Aquilarum , quam vnicam tantum habuimus , qiraq; ad 
exiguos dies conleruari potuit, pafla eft . Erunt autem haec quafi rudimenta quaedam , qu£ alij 
exactius perpolire, erunt figna quaedam viam pramonftratura, qui in alijs hanc operam atten- 
tare uelint,& potuerint. Primiim itaque in Aquila fummopere admirati fumus, qui neret , vt 
dum ni£fcaret rqembrana quadam, ab angulo maiori ad minorem obduceretur oculus. Nam 
animalium,vt ait Ariftoteles, viuiparorum omnia palpebras duas habet inferna & fupernam f 
atque his ijffiem ni ftant.Qua? uerb oua pariunt atque tam quadrupeda, quam uoIucres,unam 
tantum palpebram habent, eamq; infernam, qua conniuent fnnul& ni&anr.Hoc tamen Aui- 



Mainb-ra- 
Biadura c[. 

Humdr a> 
queas . 

V aea. m-ni- 
ca_> . 

Humor cry 
ftallinus . 

In gluuxes . 

Gula. * 

V erriailttS. 
qualis* 


u5 Vlyfsis Aidrouandl 

bus peculiare ecquod ad palpebra? fifi>fidium,qtix difficulter mouetuiyut idem aiqetia mem- 
b rana auxiliaris accedat, praeterquam in Columborum genere, quibus &du£ palpebra? funt, 

&: membrana illa deficit * H^c igitur in Anibus ca? teris confpicua eft; maxime in grandiori- 
bus,vt Aquilis, quaque ab angulo interno & maiori ad externum ufquedufra, & minorem 
oculum totum in omnem ambitum obtegit. Caufamuero huius membrana? Ariftoteles af- 
fert, ut iit ab uelamentum maxime oculorum, quos humidiffimos habent ob uifus aciem.Qui£ 
quidem nonufque fatis confiat, & accipienda uidetur. Quid enim membranam potius,quam 
palpebram natura Auibus tribuit? nonne& palpebr^ oculos obuelant?& homine cur eadem 
membrana expertem effe voluit, & vi fu acerrimo, & humidiffimo? Ego mihi eam loco palpe- 
bra? fiiperioris naturam dedifle perfuadeo,atque hanc eius officio fungfad angulum uerd coi- i o 
locatam efle,& maxime ad internum,e6 quod cutis capitis ob duritiem, ut ait ipfe Ariftoteles, 
aut ut ego autumo, quia ante coha?ret,nec vt nos in fonte, ita Aues eo loci mobilem habent, in 
palpebram abire nequit, & quod maxime ab anteriori parte, quales nares funt, principium eft. 
Atque ea membrana in Gallinaceo genere fine mufculo mouetur , faltem apparenti, in Aqui- 
la tamen mufculus aderat, & fane confpicuus;quem inuemtnus rari fpefraculi defiderio moti, 
vt antea diximus . Huius mufculi initiu erat haud procul ab eruptione nerui optici c cerebro, 
vndeper membrana, quam MtopoTiMv Graeci vocant, fuperficiem oblique ferebatur, & mox 
poftquam fefe in angulum internum infinuaffet,in membranam illam, qua m diximus, infere- 
batur-Principium eius exile erat & carneum, at mox in tendinem delinebat . 

Et quoniam oculum iam ex orbita erueramus, itaque & internas eius partes perferutarivo- iq, 
luntas mceffit.Membrana igitur dura illa fimul atque difle£fca erat, tum intuenti oculus egregie 
perfpicuus efie c6fpiciebatur,& cornea ante inftar cryftalli,& limpidiffima, & lucidiffima.Hu 
mor aqueuscopioius admodum anteriori oculi parte cotinebatur , adeovt etiam ad pofterio- 
ra eius nonihil redundaret. Quo effufo vuea tunica eoftie colores foris,quos oculus integer in 
Alite viua, exhibebat, argumento certe no leui,qubd ea colorum varietas, quam in oculis con- 
fpicimus, non tam ab humoribus & fpiritibus diuerfimode affe&is, quam ab ipfa vuea varie 
tinefa proficifcatur. Humor cryftallinus adamantem fplendore referebat, fatis magnus , utro- 
que latere nonnihil compreffus,ac feffilis & apprime folidus, e contra quam in Nofhiis , qui- 
bus vna cu aqueo efFufus quafi diffluit. Atque htec maxime in oculo perfpeximus. Ingluuiem 
etiam fub iugulo,qu^q; arterie afpera? in longitudine incumbebat circa mediam Oelophagi 3 ° 
regionem, cuius pars eft, vidimus . Gula enim feu Oefophagus , cum ad palmi cu dimidio fpa- 
ciuin defeenderit , in infignem quafi ventrem dilatatur . Hic integer adhuc , nec diffeftus aut 
extentus, palmum latus eft . Fundum eius ab initio gula? fpithamum diftat,ipfe plus minus pal- 
mum longus. Intus rugofa eft plicis frequentibus in longum duftis. Fundum membrana quy- 
dam alba m^qualisjcallofa, dura, qualis fere in Gallinaceis,intima ventriculi tunica infterniqin. 
latum & longum ad palmum diftenta patens . Ab huius exitu ad orificium ventriculi ad pal- 
mum & medium oefophagi portio producitur, primo quidem anguftior , dein paulatimdra- 
tata, intus porofa tota, inftar fubftantite humante lingua , poft ultimam uerd ingluuiem mem- 
hranofior ac candidior, vt prope ventriculum carnofa tota, ac rubicundior . Ha?c itaque pau- 
cula in intimis vifceribus tum rimari nobis integrum fuit. Quoniam verb& ocium tum & 40 
maior occafio fuppetebat,itaq; & mufculorum fe£Honem aggreffi fumus, & eorum figuram , 
fi tu m,vfum, quantum licuit, obferuauimusjque omnia etiam paucis iam iam ad comunem ftu- 
diofbrutn vtilitatem fiibneftere decreuimus. V erum,vt ingenue fatear, ea non ta fcita, <$£ ela- 
borata erunt, quam forfitan quis defideret . Atq; is fciat, nullum ha£fenus,quod fciam ego, hoc 
fixum voluille antea , & nos materia? fubieffte penuria laboraffe , neque etiam ijs viris forfan 
abundafle , quoru opera & folertia vteremur , cum hanc diflecandi corporum artem nunqua 
exercuerimus . Neque fi quid pra?termiflum fuerit per incuriam aut per inconfiderantia com- 
milfum, facile vntifquifque condonabit, fic enim exigua primum & rudia rerum , atq^ artium 
incrementa funt,mox fedulitate,& tempore augenda & perpolienda. 




D E 



OniichologLe.Lib.il. n 7 

MVSCVL1S COLU, 
Eorumque ortu, atque vfu . 

VSCVLORVM colli alij antici,alij pofticf, alij laterales . Poftici & antici 
hi funt; Primum par veluti cutaneum oritur a tota regione ceruicis , quam co 1 ’ 
vna cum toto collo amplectitur , furfumque per ceruicem delatum in fecun- 
dae & tertia ceruicis vertebra proceftiim tranfuerfum definit: hincinoCci-, 
put prope mammillarum proceflum infig tur. Huius beneficio ad latus ca- 
put ducitur.Secundu par a primae thoracis vertebra fpina enatu, exile ac car- 
nofum per collu vniuerfum , furfum, fecudum ceruicis longitudinem fertur, definitq; tandem 
in occiput,& ad pofteriora caput trahit. Tertium par enafcitur a (pina fecunda vertebrae cer- 
uicis,furfumq,- delatum at exiguu, inferitur fub mufculis iam enarratis in occiput. Quartu per- 
breue eft a tranfuerfis fecunda? ac tertia? vertebra proceffibus enatu, & oblique furtum delatu 
ac expanfum magis, in latera occipitis carnofo fine implantatur . Hoc deorfum caput fleft it . 
Quintum par <Scipfumbreue eft, fedcrafsius quarto, quod ab ijfd em procefsibus tranfuerfis 
enafcitur,& fine tendineo inferitur ad latera occipitis,deorfum etiam caput attrahes. Sextum 
longiffimum, ceruici & capiti commune eft, acuto & carnofo principio , ab internis procelli- 
to bus vertebrarum thoracis principium fumens, quod furfum per ceruicem delatum tendines a 
fe emittit in omnes procefsus vertebrarum thoracis ac ceruicis tandem in capitis partem 

anteriorem definit. Hoc ceruice & caput ad anteriora ducit. Laterales mufculi tres funt . Ho- Laterales 
rum primus a prima thoracis vertebra enafcitur, furfumq; carnofus delatus , oblique tamen & 
in tranfuerfum proceffuin prima? vertebra? inferitur. Secundus carnofus a lateralibus procef- 
fibus prima? fecunda vertebrarum thoracis enatus , & carnofus furfum in omnes proceflus 
vertebram ceruicis produ&us, in latera ceruicis inferitur. Vltimus & tertius ab anteriori par- 
te primarum vertebrarum thoracis carnofusexplantatur,atquein omnes vertebras ceruicis 
definit, ita ut tot fint mufculi, quot vertebra?, diftin&i finibus ? ac tendinibus diuerfis . Huius eft 
deorfum fle&ere ceruicem , 


3 ° 


DE MVSCVLIS THORACIS. 



H O R A CIS mufculi vtroque latere terni funt . Primus carnofus, exilis, or- 
tum ducit a poftreme vertebr^ colli procelfu tranfuerfo,& in primam coftam 
inferitur- Hic thoracem furfum trahit , <Sc primo mufculo thoracis in homine 
refpondet, Secundus longus,tenuis,a tota fpina, carnofo ac lato nafcitur prin- 
cipio,perque gibbofitatem thoracis repes, in omnes coftas inferitur. Hic tho- 
racem dilatat. Tertius mufculus ortum fuum ducit a fuperioribus partibus co- 
ftarum,qua offi fterni ne&untur, & in feptem coftas pe£t inatim inferitur . Hic mufculus tho- 
racem conftringit. Pra?ter hos intercoftales mufculi plurimi adfunt, minime tendinofi,carno- 
fi, quos enumerare fupemacaneum ducimus . 

MVSCVH ABDOMINIS. 

V A T V O R in vtroque abdominis latere funt mufculorum paria . Primum Mufculi ab 
imitatur mufculos oblique defcendentes in homine &: ortum ducitaquinq; 4°mims. 
coftis vltjmis thoracis . Dein deorfum oblique repens, definit in lineam albam 
medio abdomine, & inferne in cartilaginem offis pubis terminatur . Secudum 
P ar a ^ ^tremis oris fterni vtrinq,- enafcitur , quod deorfum oblique latum , in 
os pubis carnofum definit. Tertium par ab vltima cofta originem ducit, rectis 
fibris pra?diturn , id defcendens totum illud fpatium replet, quod eft inter vltimam coftam & 
offa, qua? offibus, ilei , & pubis in homine refpondent , Vltimum par oritur a vertebrarum, qu£ 
in lumbis funt, proceffibus tranfuerfis , quod ipfum pariter tranfuerfis fibris praeditum eft a- 
deoc^ peritonaeo annexum, vt vix ab eo auelli poffit, Hoc tranfuerfalium in nobis locum obti- 
net. 



MVSCVLI 



18 Vlyfsis Aldrouandl 

MVSCVLI ALAS 
Mouentes. 



£Q 


LARVM motui infcruientes mufculi decem futtt numero.PrimUs omnium 
totius corporis mufculorum maximus eft , & oritur a toto olle fterni & iugu- 
lo, magno, amplo & carnofo infigniter principio, acuto, infera parte la- 
to, qua fterni coftas attingit, & totam pe£toris capacitatem fua infigni mole jq 
replet. Ad humerum vero vergens paulatim,ipfiusq 7 * caput equitans,definit in 
aciem humeri externam, cuius beneficioalaadpe&us adducitur. Secundus 
huic fubie&us eft a fuperiore fere fterno exoriens, acuto & carneo principio, eo loco, vbi 
cauitas quadam inipfa bffisiugulidiuaricationeexculptaeft. Atfurfum tendens ingreditur 
cauitatem fuperioris fcapula? , means fub eo ceu pontevel fornice a proceflu fcapula? luperio- 
re,& iuguli pofteriore,compofitus tandem tendineo fine definit in humeri fuperiorem, & in- 
ternum proceflum,qui tamen fcapula proprior efte videtur. T ertius his duobus enarratis m u- 
fculis exiguus &" camofus fubijcitur , fuperiori parte membranofus argenteo colore admixta 
purpura. Hic ortus ab externo iugulo,qua fterno iungitur, furfiimq,- latus ad humeri caput, fi- 
ne tandem tendineo, ac tereti in humeri eiuftiem partem inferam inferitur . Quartus mufeu- 
Jus fubtilis admodum, carnolus tamen ac latus, ortum ducit a fecunda, tertia, quarta , quinta, 
fexta,& feptima vertebris, & furftim ad fcapulam delatus, eamq; equitans,ipfi fcapula? coniun- 
gitur, deinde anguftior faftus in pofteriorem humeri partem definit . Hic quarto illi mufculo 
infigni in homine refpondet, ducitq; alam retrorfum ac deorfum. Quintus a fuperiori fca pule 
parte oritur, carnofo principio , & deorfum lapfus lato fine in aciem humeri implantatur , ad 
pofteriora furfum humerum attrahens . Sextus a tota fcapula lata inferius carnofus exoritur, 
dehinc anguftior redditus&interetemfinemdefinens, in internum humeri proceflum infe- 
ritur . Hic in gyrum fle&it retrorfum oppofitus tertio. Septimus paruus ab interna ac fuperio- 
ri fcapul^ parte enatus, carnofus ac rotundus in humeri pofteriora carneus totus inferitur, fur- 
fum ad pofteriora trahens. O&auus omnium minimus a fuperiori fcapula? cauitate, carnofus, 30' 
teresq; educitur,cui tendo fecundi mufculi fubfternitur, cumq; ad caput humeri deuenerit, in 
aciem & partem eiufde fuperiorem non procul a principio implatatur . Nonus & ipfe carno- 
fus totus ac teres, a fuperiore fcapula proceflu enatus in humeri ceruicem ad anteriora termi- 
natur . Hi duo ad fuperiora humerum mouent . Decimus ab interna & fuperna fcapula ortus 
carnofus,deindeanguftiorredditusfiniturininternum humeri procellum fuperius. Hic ad 
pofteriora deorfum paululum humerum deprimit . 

MVSCVLI S C A P V L AE. 

R I M V S fcapula mufculorum, qui fimt quatuor numero, initiu capit a ver- 
tebris poftremis ceruicis, nec non ab omnibus thoracis, qu£ fecundum longi- 
tudinem fcapuhe exporriguntur. Carnofus eft, definite;; in totam longam fca- 
pulam, ad pofteriora eam trahens &ob diuerfitatein fibrarum nunc furfum, 
nunc deorfum ducens . Secundus paruus primo fubiefhis eft. Ortum autem 
ducit a proceftibus duarum vertebrarum thoracis, vnde delatus inferitur obii- 
que in internam aciem fcapula?. Hic furfum ipfam trahit ad pofteriora . T ertius mufculus car- 
nofus a fexta,& feptima cofta non procul ab ea parte, vbi in cartilaginem definunt, oritur, fiir- 
fumq; eue&us in angulum inferiorem fcapula? definit, & deorfum trahit. Quartus exiguus, te- 
res^ carnofus oritur a prima cofta, antequam in cartilaginem definat, deindq furfum latus 
tendine tenui definit in mediam fcapulam, non procul a ceruice . 



MVSCV- 



10 



Ornithologia?Lib. II. 119 

MVSCVL 1 VLNAM, 
cubitum ve mouentes , 

V I vlnam monent, feni funt. Horum primus carnofus, duplex principium ha- 
bet, quemadmodum in homine biceps didus , qudrum vnus a magno hume- 
ri capite, alius vero a capitis parui cauitate oritur . Hic deorfum acfpofteriora 
delatus, & offi toti incumbens definit in tendinem , & in vln£ partem fuperio- 
rem implantatur . Hic dirigit vlnam, & extendit. Secundus ab interno tubere 
humeri enatus carnofus , oblique defcendens, ad externum caput radij inferi- 
tur ,ciibitumq,- Redit. Tertius ab externo capite humeri carnofus enafcitur, atque deorfum 
ita defertur,donec fuperauerit mediam humeri regionem, demum tendineus fadus, definit in 
fuperiorem vln£ partem, non procul ab articulo. Quartus cubitum monentium mufculus exi- 
guus oritur ab externo, fed inferiori capite humeri, & articulo fuperato in aciem externam ra- 
dij definit. Quintus ab eodem capite, fed paulo inferius neruofo ortus principio,deorfum obli- 
que repit, pnm ii m carnofus, mox vero tendinem longum acquirens, hoc ipfo in eam partem 
inleritur,qua? carpi humani vicem gerit . Hi mufculi radium ad humerum ducunt . Sextus fub 
his duobus poftremis collocatur , & quafi occultatur . Is ab interna cauitate humeri erumpit 
carnofus & articulo infidens, deorfum latus, definit tandem in externam olfis cubiti aciem, & 
j,o oppofitum fupra didis motum efficit. 

MVSCVLI MOVENTES EAM 

partem, qux Carpo in homine refpondec . 

R I M V S ab externo vln^ tubere carnofus enafcitur,& deorfum per vln^ in- 
teriora delatus, tendineus fimul & carnofus, in fuperiorem partem atq; inter- 
nam eius olfis definit,quod humano carpo relpondet. Secundus huic oppofi- 
tus a b interno capite humeri infra exortus, deorfum per externam radij regio 
nem, a cuius medio tendineus fit, defertur, & ad externum eiufdem olfis, caput 
in carpum implantatur. Huius eft dirigere partem feu extendere. T ertius car- 
nofus exoritur ab ea,& quidem fuperiori radij, & vina? parte, vbi fimul inuicem iungurittw , & 
teres factus, carneus fimul, atq; nerueus, totam eam, qua? elt inter radium, & vlnam cauitatem 
replet , vnde fupra articulum euedus , duplici tendone, vno externo, altero interno in extre- 
mum carpi caput inferitur.Hic flexor eft illius partis:Quartus ab vina enafcitur. Is non procul 
a principio, quod carnofum elt, tendineus fit atque teres, & perinternam vlnae regionem fu- 
per articulum delatus, quemadmodum & tertius ad extremam vfque alam excurrit, vti & fu- 
periores . Quintus nerueus fimul eft atque carneus , &ab extremo apice vln^ enatus, per eiuT 
dem exteriora incedit, vbi tendineus fadus,in reliquam alam totam inferitur.Hicreliquos alie 
4° articulos omnes fledit. Poftremus ab inferiori parte vina? prope articulum erumpit, ab ea re- 
gione , qua fe mutu 6 duo offa refpiciunt , exiguus eft , & teres , atque ad fuperiorem carpi re- 
gionem defertur. 



MVSCVLI CRVRIS AQVILINI, 

Se primum femoris . 

V I N Q V E funtmufculi, quibus femur mouetur. Primus exoritur carnofus 
a tota fuperiori cauitate olfis ilei, qua tota replet, hinc deorfum lapfus , & coar- 
datus, tendine lato admodum, in fuperiorem partem eius apophyfis,qu£e tro- 
chanteri maiori in homine refpondet,inferitur. Secundus multo minor eft pri- 
mo, cui aliqua ex parte fubijcitur,ab eodem loco enatus , quo ille anguftior po~ 
ftea redditus , in ceruicem offis femoris non procul a primo definit . Hi duo mufculi ad flipe- 
riora femur attrahunt . T ertius paruus eft admodu,& a fuperiori regione olfis ilei, qua femur 
illi coniungitur,atque ad extremam illius aciem enafcitur .Hic paruam quandam cauitatem 
replere videtur, & deorfum fuper externam regionem trocha teris maioris quodamodo equi- 
tans , tere :e tendine in ceruicem trochanteris iam didi inferitur . Huius mufculi beneficio fe- 
mur 



iio Vlyfsis Aldrouandi 

mur re&um quodammodo, & extenfum attollitur. Quartus duobus primis opponitur tam fi- 
tu qu int a&lonc ( nam fle&endo deorfum partem impellit). Is a tota inferiore coxendicis re- 
gione enafcitur,cauitatemqj ibidem cxculptam replet fua corpulentia, principjo carneus eft , 
dei n anguftior fit , & tendine argenteo inter primum atque fecundum in trochantera iam di-* 
^fum inferitur Quintus, & vltimus exiguus eft , tertio oppofitus carnofiis . Is a quodam fora- 
mine na fcitur&itTtotum in femoris caput finiens, replet. Hic mufculus femur deorfum re- 
uellit . Eft aute & fextus mufculus, fed hic vropigij potius eft : quare in fuum locum rei] cietur* 

MVSCVLI TIBIAM MOVENTES. 

10 j 

R I M V S mufculus, ille nempe qui lefe nobis primum omnium' ‘obiecit, ori- 
tur a fuperiore acie offis ilei, tegens femoris mufculos iam diftos fere omnes. 

Ab hinc per femoris anteriora defcendens in magnum ac robuftum tendi- 
nem degenerat, qui fimul cum fecundo , quem mox enarrabimus , tam arcfe 
colligatur, vt citra dilacerationem nulla ratione diuelli poflit . Secundus huic 
fiibfternitur ampluSjcarnofus, biceps . Horum vnum caput ab interna capitis 
femorisregione , alterum vero ab externa exoritur, deorfumque repens vniuerfam femoris 
regionem ample£fcitur, r & in tendinem latum cum fuperiori delinit . Hi duo mufculi patellam 
coprehedunt, eamqjin fuoloco retinent, quam vbi fperauerint, tandem in fuperiorem tibiam ^ 
implantantur.Tertius paruus eft valde & teres. Is ab interno ac inferiori coxendice enatus , & 
Cariiofa portione fui adinftar lubrici exporredus, vbi ad mediam vfq; femoris regionem per- 
rigerit,in tendinem tenuem admodum degenerat, & mediam patellam tranfuerfiin perreptat 
vbi per canalem quendam , quem ad fuperiores tendines natura eo infculpfif , delatus, in tarfi 
tandem faperiorem partem fub mufculis reliquis quodammodo occultatus definit . Quartus 
a latere primi exoritur, id eft, a fuperna parte offis ilei , qui non procul a capite femoris produ- 
ctus in fuperiorem ac internam regionem offis tibia? inferitur. Sed primus ac fecundus iriufcu- 
lus,quod ad confirmationem & vmm fpe£tat,imitantur feptimum, octauum atque nonum in 
homine, eos nempe, qui tibiam extendunt. Quartus vero trahit eandem ad interiora . Quin- 
tus acutus eft, & carneus, enafeitur ab interna regione ceruicis femoris, per quam vbi intra de- 
lapfus,fedoffi tenaciter adhaerens, &fuper articulum ve£tus fuerit, cum quarto in eundem lo- 3° 
cum definit , qui ambo quoque eodem munere funguntur . Sextus ab interiori appendice co- 
xendicis explantatur,carnofus ac teres. Is deorfum per interiora femoris repit , & tendine te- 
rete internum tibi# latus adit. Hic mufculus refpondet fecundo in homine,cuius beneficio ad 
internum latus tibia adducitur. Septimuslatus eft , ac carnofus, a poftica parte appendicis 
coxendicis produsft us,a qua deorfum per internam ac pofteriorem partem delapfus , in illam 
quali inferitur, ita vt m vniuerfum femur defmere videatur fecundum longitudinem. Hic mu- 
fculus inter eos, qui femur & tibiam fimul mouent , connumerari poteft . Atq; hic a fine con- 
iungitur muftulo vniexhis, qui digitos mouent. Officium huius eft femur & tibiam intro 
adducere . O&auus mufculus a fuperiore acie appendicis coxendicis enafeitur principio car- 
nofo . Hic per pofteriora Sc exteriora incedens, vbi ad mediam regionem vfque peruenerit in 4® 
tendinem, eumq; teretem degenerat. Aft vbi ad poplitem acceflerit, tum admirabili quodam 
natur# artificio, per ligamentum , veluti per annulum ad inftar ftapedis tranfinilliis ad extre- 
mum tibi# latus fertur. Huius igitur beneficio ducitur retrorfum tibia. Ne vero in aftione hac 
hic mufculus aut tendo excideret, igitur natura ei pro fubfterniculo leu fulcro hunc annulum 
addidit, Sextus autem & feptimus fle£tunt tibiam . 

DE MVSCVLIS PEDEM, ET 

digitos moucntibus. p 

V I mufculi pedem mouent , & digitos eorum, alij explantantur a tibia , alij a 
tarfo . Qui a tibia originem trahunt, ali] fuiit anteriores , alij poiter ores'. Pri- 
mus pofteriorum,qui quaterni vtrimque collocantur,:! fuperiori tibia feu po- 
plite enafcitur,carnofus ab vna parte, ab interno nempe tuberculo tibi#, unde 
delatus in ualidum ac maximum tendinem definit, qui in Caput tarii una cum 
c#tcris ligamentis inferitur. Vbi ipfe fic ligamentum eualerit,tum tendinem a 
fead minimum ulque digitum etnittit > & eundem fle&it . Secundus huic fubieftus eftearno- 

ftis, 




Ornithoiogiae Lib. 1 1. 


21 


fu$>CGrpukntus,S£an eadem, vb ille loco edu&us. Hic defeendens per po (feriora, prope arti- 
culum in latam acrobuftuffirmmi tediaem degenerat, dehinc articulo fiiperue&us in omnes 
digitos,vti in homine, inferimr. Tertius fecundo item, vt fecundus primo fubfternitur. Erum- 
pit autem ab externo fiinul capite tibia?, nec non ab interno, & totam eam regionem occupat, 
perquam deorfum ad articulum lati; s, ac fub ligamento tranfiens , & ipfe in omnes digitos di- 
fhibuitur.Hi duomufculi perforantium in homine vicem gerunt . Quartus mufculus & ipfe 
carnofus efr,fed exfts, partim ab interno til% proceffa enatus,partim ah acie ipfius femoris in- 
terna. Hic quafi duplex apparet & deorfum per externam tibiam delatus in tendinem primi 
mufculi inferitur. Hoc ipfo pes ad latera trahitur. Anteriores mufculi tres funt numero . Ho- 
mm primus Virum habet principium ad fupreinam tibiam atque fibulam . Carnofus eftac in- 
fignis molis & deorfum per tibi*’ anteriora defeendit,' vbi gracilefcens articulo prius, que pero 
reptat, luperato, duplicem tendinem cifingit, quorum, alter in medium os illud , quod pedio iri 
homine refpond£t, alter vero in partem inferiorem prope digitos implantatur. Huius munere 
furfum pes attollitur . Secundus ab interno latere capitis tibiae exoritur, atque vbi per interio- 
rem illam regionem carnofus defcederit,in finem tandem eiufdem tibiae definit. Tertius huic 
oppofitus eft,& ab oppofita parte nafeitur, exiguus admodum & carnofus. Is ad eundem, quo 
fecundus, locum etiam per.tingit& in vltimum os tibia?inferitur. Mufculi autem , qui ad tar- 
fum funt, funt quatuor nfimero . Primus ab anteriore parte pedij procedit carnofus,fed exilis 
& in duos teretes fines definit, qui in pollicem & medium digitum inferuntur, eofque attollut. 
Alij tres mufculi podici funt. Primus horum prodic a fuperiori parte tarfi, & deorlum delatus 
carnofus tendine finit in fupSriorem regionem pollicis. Huius eft primum articulum dirige- . 
re. Secundus & tertius a lateribus oriuntur exiles admodum, fcd carnofi tamen , praferriin i 
principio, hinc delapfi in tendines terminantur, quorum opera abducuntur ad latera in- 
dex & minimus, inquos&implantanrur. Haec igi turlunt, qua? in hac Aquila» 
quantumres ipfe pafi~a eft, obferuare potui, qua? vel alij ampliare poterunt, 

' Vel meo exemplo exciri de fuofuain medium ad ferre, & mecum libe- 
| ralia ftudia aditiuare : pra?cipue rem Anatomicam , qua? certe non 
parum iuuabitur fi qua? maior diligentia in alijs cadaueribus 
fecandis adhibeatur , & ad hanc quis natura? partem 
transferat . Verumenimuero antequam iam ad 
penfum redeamus, placuit & fceleton eiuf 
dem Aquila? hic fubiungere , vt ftudio- 
fiis leftor non affe£hun tantum 
N noftrum fiia ftudia promo- 

uendi contempletur, 
fed&rfceleri par- 
tes fingubs 


exa- 


4 * 


minet, videatq; in quibus cum alijs Auibus conueniat , & in quibus differat. 
Ego id laltem a ca?teris rapacibus afit nihil, aut parum differre 
arbitror, ideoq,- potiflimuni id hi c ©b oculos 
ponere libuit . Eft autem 
hoc« 


t AQ^I-. 



VIO A 


Ornidiologia? Lib. 1 1. 

AQV 1 LINI SCELETI NOTARVM EXPLICATIO. 


I23 


A. Roftrum. 

iMindib ul 1 in ferior « 

B. Vertebra? colli nouem . 
C Vertebra? dorfi . 


ao 


© 
w 

_ ...... . . .8 

DD. Clauicularum pars fuperior. ® 

II. Clauicularum pars inferior, qua fler- Cjd 

1 

f 

4 

@ 
§ 

I 
© 


nuum cum offibus ilij, coxendicis , 
atque pubis . K. ihferius oftenditos 
pubis cum fuo foramine. 

L. Vina. 

M. Radius. 

O. Carpus. 

N. Metacarpium , 

P. P. Coccyx. P.fuperius vertebras eius de- 

monftrat, P. inferius eius finem. 

QJCS.T. Demonftrant crura . Abvno 
latere per Q. denotatur femur: Ti- 
bia vere perR. A b altero vero la- 
tere per S.oftenditur fibula, qua? in 
1 uiufmodi Aue vix confpicirur, ti- 
biae quafi conntinua . T. offendit 
eam parte, qu£ in homine propor- 
tione refpondet tarfo, quod in ma- 
nu refpondet carpo . 

V. X. Y. Z. demonftrantdigitos,nempe V, 
digitum pofticum, X.anticum pri- 
mum, Y. fecundum, Z. tertium . 


nu humero, & feapula? adnc&itur. 

IO? . Omoplata?. 

FF. Os humeri ex vno latere , in quo etiam 
; denotantur vina, atq; radius perL. 

& M. Ex oppofito vero latere car- 
pus, & metacarpus offenduntur 

per N. & O. 

G. Sternum. 

H. H. H. H. H. H. H. a finifho latere de- 

notant coftarum exortum e verte- 
bris : esdem litene a dextro latere 
demonftrant eaftiem coftasvbi de- 
fmunt in cartilagines . 

K. Principium offis facri, quod a vertebris 
dorfi exoritur, qua poftrema? coft$ 
dua? ilij adnexa funt , totum conti- 

GENVS. DIFFERENTIA. 

E D Aquilam noftram , quam primo loco ponimus Sc primum Aquilaru ge- 
nus facimus, Chryfaeton feu Regiam illam, Iouis armigeram & /impliciter 
aar Aquilam di&aefie,rnultalunt,qu3? faciunt, vt credam. Harcpau-v- 

cis in medium adferre operapretitim fore duxi , ne quifpiam id me vei temere 
pronunciafie, vel eam non .vndiquaque Chryfaeto veterum congruere exifti- 
inet . Rationes non prorfus. erunt neceifaria?, fed probabiles falcem , & quan- 
tum in tanta feriptorum veterum, qui hac Aucm delcripferunt, verborum parfimonia aflequi 
licuit, vero maxime fimi!es,ea?que vel«hanc eam ipfam efie oftendent, vel vera & germana 
Chryfaeto maxime cogenerem,vt ad aliud Aquilarum genus ( ad fex enim fpecies cum 1 Ari- a iJb&Hi- 
ftotele & b Plinio omnes reuocamus) referri omnino nequeat.Primum autem figna oftenfiiri ^ or . c ^z . " 
fumus, quae hanc aChryfaeto veterum , fi vfpiam alia?, quadrare demonftrabunt : deinquee ab b ub.io.ca 
omni alia, qua? in eadem clafiefunt, Aquila, hanc eandem excludunt . Nota? quibus Chryfae- fit. 3. 

40 ton antiqui finierut,bina? tatiim funt: prior eft, quod ex c Ariftotelis lententia ceteras Aquilas c 

felquialtera proportione excedat: altera, eaque imbecillis, & qua? ex fola etymologia petitur, 1 ’ 9 * c 
quod aureo fit colore, aut ruffa,vt Ariftoteli. Quod ad magnitudinem attinet, eam hac ipfa re- 
liquas omnes fuperare & quidem proportione fefquiaitera, veriifimum eft, vt ex deferiptione 
cuiuts comparanti eam reliquis, liquido conftabic . Ceterarum omnium minima Ariftoteli 8 c 
Plinio Valeria eft feu Melanaetos,quam alij Buteoni feu Tri orchi corpore parem efie feribut. 

Media inter omnes eft Percnopteros, qua?Miluum fere aequat, vti& Halia?tos . Hifce autem 
maiorem efie noftram Aquilam,^ quidem menliira , quam Ariftoteles prafinijt, extra con- 
trouenfiam eft. Quin & 0.fifraga,etfi non multo, maiorem tamen cfie,vtriufque deferiptio, fi 
conferatur, manifefto docet . H^c enim Oififraga fcilicet vndecim taturn, at Aquila illa duo- 
decim libras pendet, & ad minimum medio fp it hamo , fi a roftro ad caudam vfque menfii- 
res, Oififraga longior eft . De fecunda nota quifpiam dubitare poffit . Nam Chryfaeti nomen 
vti & fulua? epitheton,aurei eam coloris efie indicat : nos vero ferrugineo colore pra?dita no- 0 or ’ 
ftram fcripfimus , fed hac in re Bellonio fuffragor lubens , qui eam id nominis adeptum vult, 
non quod tota aurea fit&fulua, fed quod magis quam cetere Aquila? fuluum colorem parti- 
cipet. Ariftoteles quidem ruflfum ei adfcribit,verum Plinius paulo mitiori voce vfus,fubrutilu. d ^ ^ ^ 
d Albertus Magnus Chryfaeton, quam ipfe Herodium vocat, totam nigram afierit,& colorem ^imai 
eum ingruente fenecta mutarim cinericium. Ornichologus quoque colorem Aquil^ fue cum 

L i a?rate 



Vlyfsls Aldrouan dl 


+Mctamor 


phof.t. 


Oculi, 


"124 

xcate mutari tollatur , & maculas albas cum dorfi, tihn ventris omnes poft: fuIuefcere,alioqui 
eaftaneam effe totam. Quod tamen minus mirum videbitur,qui Accipitribus Afterijs non lo- 
lum dorfi, fed & oculorum nigredinem naulatim ingrauefcente xuo ruffefeere legerit, vt alias 
maiores, & qux fingulis annis irt quibulciam auibus accidunt , colorum metamorpholes prae- 
teream.Prxterea fi redfe * Ouidio 
Fuluis HalUtus in alis 

dicitur, cuius tamen dorfi & alarum color, iuuenis prxfertim magis ad nigrum e ruffo vergit l 
cuiulmodi noftr£ fere eft Aquil^rquare h^c ipla non inepte fimili plane ratione fulua dici po- 
terit, etfi caftanei colorjs vel ferruginei fit magis, quam aurei, quem tamen paulo poft acquirit. 
Denique quos Ariftoteles Aquili, vc omnium Auiumgenerofiifim?, oculos charopos tribuit, 
qyi fcilicet dilute virentes,igneo (plendore micet, in hac noftra Aquila ceu tertiam ex his, qua* 




veteres reliquerunt, notam, manifefte reperimus. His addimus quod Stellaris nomen, quod* 

* Ub. 2. dc Aelianus Aquilx Germana? attribuit, in noftram quadret ob eas, quibus diftinguitur, maculas 
& quam aptiltiine - Sed illud minime noftram fententiam eucrtit,quod eam dumdelcripfi- 
mus clangolam vocem emittere diximus. Non enim ex eo Planga ftatuenda eft , quonia nufc 
quam dittum eft ab Ariftotele eam ftatim Aquilam Clangam efie, qux plangit, veruinfbla 
inquit Mclanaetos non clangit,vnamque omni prorfus abftinet murmuratione . Vnde facili 
qiuuis colligit, quod exteris omnibus Aquilis excepta Melanaeto,vtclangant,competat: om- 
nium vero maxime querulam efieMorphnon, qux a perpetuo clamore & murmure Clange 
{eu Plangx nome inuenit. Sed reftat , vt quare ab exteris omnibus diifideat Aquilis, nunc tan* 
dem excutiamus. Prxterid quod duabus vniuerialibusijlqueinfignibus,& quxfblxfufficera * 
pollent, notis a toto reliquarum genere diferepare hanc palam eft, robore nempe, magnitudi- 
neque eximia, qua omnibus anteit,&crunbusad pedes vfque mufculofis & plumisobueftitis, 
alias quoque particulares, quibus a fingulis earum fpcciebus manifefte feparatur , in promptu 
eft reperire. Primum igitur a Melanaeto hoc difFerqquod eam clagcrc antea fcripfimus.Nam 
Melanaetum nullum plane clangorem edere Ariftoteles & Plinius affirmat . Prxterea Mela- 
naetos vniuerfo corpore nigricat , hxc vero prxterquam quod ferruginea eft, maiori ex parte 
multis etiam maculis ijfque albicantibus refpergitur.Pygargo hoc peculiare eft,vt albam cau- 
dam habeat,qua nota no folum a Chryfaeto,fed & ab afijs omnibus Aquilis diftinguitur. Per- 
cnopteron ab hac & a exteris Aquilis leiungit capitis albedo, & deformem adulterinam natu 
O fTifra^r rameius atteftatur, vt infignem ignauiam omittam . Offifragam color cineritius inter extera - 
eoior- ah hac diucrlam facit. Morphnos prominentiorecaudaeft,quam ei f Plinius attribuit, nefeio 
Morphni tamen quam vere; roftro, cruribus & pedibus c^ruleis, atque hinc ab hac noftra differens,pr£- 
^ ter id quod omnium Aquilarum magnitudine fecunda eft,vt ille primus. Ah Halixti familia 
Haliarti % iiu, l ta fiunt, qux hanciplam excludant. Halixtus enim Iittoribus gaudet, & maritimam oram 
Chrylaed paftu s gratia incolit : hanc vero in altiffimis montium iugisdegere comperimus. Illa etiam* 
Hifcrimina. iuxta 6 Ariftotelem, prodita eft ceruice magna tk crafia,aliscuruatibus, cauda lata, quibus neo- 
B - terici adijeiunt pedes cxruleos ,qux tamen omnia noftrx Aquilx minime conueniunt. Hoc 
ftor.c.3. V ero cum Halixto commune eft, quod pedes habeat no tabellis totos, fed Iquammis tatuin 
in tectos, qua proprietate lix dux Aquilx ab omnibus exteris difeernuntur. Vnde errorem in 
Hali^ti icone, quam ex Bellonio mutuati fumus,commifi"um efie obiter admonemus, dii per- ^ 
peram tibij s anterioribus ac pedibus continuas per totum tabellas a {finxit . Quare cum illa ad 
nullam aliam fpeciem, vt apparet ex his, reducere poffimus, ergo nihil aliud reftat, quam vt ei 
Chryfaeti ius & honorem concedamus atque ucl eandem infam efie , uel ab hac non abfimi- 
lem certo ftatuamus. Plures enim quam a Philofopho & Plinio acceperimus Aquilarum {pe- 
des ponere,neque neceffitas ulla cogit, neque ratio perfuadet.Quam noftram lententia non 
parum confirmarunt aucupes Magni Thulcorum Ducis quorum cur£ h^c Aquila interc^te- 
ras commifia fuerat : illi interroganti cuiufiiain fipecie eam efie exiftimarent, 6z quo nomine 
Aquila rc- dicereturrefponderunt: ip(am( Aquila Reale) Italico &uernaculo Idiomate,ideft, Aqui- 
li** ■> d > R e & a l eme ft c ^ nuncu P an * Vnde non paruin mirari fubit, quid in mentem do&iffimo 

Avii h ^ e H° n *° uenerit in li£C (cribeti: Intir omnes in vniuerfum rapaces, nulla nobis vifa esi aut nota, qita ^ 
cap.8. ‘ ' p lamis vc(liattir,pr<eter hac(dc Offifraga loquitur/CT Vultures & nocturnas omnes. 

Equidem non puto hanc opinionem efie uero colonam, nec dubito lihanc noftram, qua pro- 
Perri Bello- cui dubio nunquam uidit,confpexifiet,quin lentendam mutaturus fuifiet. No enim ullas om* 
mj error . nmo reperiri tales, led quas i ple confpexit,negatfolummodo. Et certe quanuis Offifragam& 
Vultures tibipplumofisefiedicatjnibilominustame&Offifragam & Vultures quotquotedi* 
dit, omnes nudis tibijs,in iconibus fpeftandos exhibet. Male igitur aut icones delineatx funt, 
sut hoc perperam ab ipfo Icriptum eft. V nicuin tantum, eumque Ornithologi V ulturem au- 
reum 


Omithologlz Lib. 1 1. 


125 


Vultur xi- 
uiqj bi J s pih 

nt mc ' is ‘ 


#€1^, tibias Habere plumis integas obferuaui, quem quidem Ornithologus ob fimilitudinem 
tibiarum di aramque partium^quam Habet cum fua alpina feu fimpliciterdi£U Aquila , qmta,‘ 
tios ChryGeton facimus ex Vulture & Aquila iniftis progenitam arbitratur . His autem vtnf- 
'quecij(m Aquilis j tdm Vulturibus aureis ea.de caufa naturam plumas addidiffe in tibijs , idem 
author exrffrmat, qubdffircelfi fimis niuofifqu&alpium iugis vitam deganr , vnde aduerfus ni- 
ues& frigora ha (ce partes munitas effe oportebat. Hocipfum videre eflin alijsquibufiam 
anonticolisAui:bus,vtLagopode,GaIlinismotanis^Attagenenoftro&nofturnisquibufdam. 
Differebam autem vera,qu£ fit inter V ultures tk Aquilas idem * Ornithologus declarat, dum ^Cap.d^j 
ietibit: 'Mihi qmdem.Vultnmmypms?ab. Lyfqudartim&. ZdUcifitr.dm^lcomm qtugener^qmd ad ro - Vulture . 
Uri figuram differre videtur in hoc maximi ; quod non ftatim in vncum fi e elater ,fed r ellum primo ad 
duos vel amplius digitos fitfieinde curuetur deorfitm, ut apparet in Fulture aureo pariter & Leporario, quo- 
rhm pithiras 'BjftibttfmUs , & in G.jfiaeto,quem inter ^quilarpofitinfks : fiam cum Vultures feri cadauera Vulturib. 
tantum aggrediant ufhon fimiliter adunco ita valido rofito fuit opus ,irt rapite A us uteris , qua vittas roftru adi 

flerunque inuadunt & rapiunt animantes . Ha&enus ille . Hanc eius (en tendam adffrruit fane no- cum n5 c / 
iierGfpaems, cuius iconemfao loco exhibebimasfpmii$x0{kum extern reMyextremo tap- necdI * 
tummodo aduncum eft .'.Quin & ipfemet Bellami*S: 4 tliud:difoime.n inter Vultures &Aqui- nutn ' 
las’fHruit,nempequ6dhis,qu^caputihteguntpluiti«)njuJtOra'tq;ueAquil9 breuiores,&curt£ 
fmt-atque velutiattonfe,vt quidam caluos eHe exi Idimat iiib,eth' re igqru non fi nrtSed alias diffe- 
rentias in fiium locum reijcimus. j Jlud interim adijeiam, qubdrQ&fAPa jSgna qu£ plerumque a 
e e neotericis Aquila? aferihuntur, in hac noftra confpieere liceat, ,N*un pedibus eft-fiuuis, vtVul- Chryfacd 
tures fufeis feu corneo colore . V ngu.es ei praegrandes longi, lirti, ac v^iidipiigri, quemadmodu P ecles • 

Sc rofbum.Breuiis huic ■& Melanaeto cauda effj extrema parte.rtobufta,vt V ulturi . CaST' 

GENERATIO. INCVBATVS. 





pA di; 3 H m 


E, RO DIV S , inquit Albertus Magnus , ep pomine Chryiaeton defignans , ^ 

duo fecerit, horufp aUeg^vffilunmimptttrefieprehen- ^ n \ ma i 

ditur . Hoc reipfa aucupes ita fele habere compereruntin fuperiori Germa- Ouu vni 
nia. Nam ofto annis continuis;luffrato ac in fpecfQ sChryfaeti, ■ fep, vt i pfemet parere . . 
ait, Herodij nido nunquam pkireS-vno pullo fereperifle contmmaruht. Sunt 
ha» Aues natura calidiffima? ; qnareoua incubatu fota tantopere incalefcunt, 
tt qiiafi ebulliant:, & quodammodo excoquantur, fturfus idemrfwbiqngit: T tadmt quidam He- 
r odium binos texmjye-p, ullos .excludere , oua tantum diuxparere^ex quorum altpr^- vpictis , td altero veroge - p U ff un j? c j 
mini. foetus na fcantur, quod equidem falftim exifttmo: jguwpptius hac ipfa^cym magni, fit corporis, parum fi nou li$ o- 
adfimen confert, idefb, vt opinor, paucum femen, emittit. Hoc iateJligendumexiflimo adpro- uis exdu*- 
portionem tanta? molis, idcoque non plura vno au£ duobus ouaparit, ad fummuni tria, pra?- derc. 

nantur, nifi forte pr^ter na- 


fertim fi iuuenis ac vege ta efP,ita vt ex fingulis ouis finguli pulli gignantur, nui forte pra 
tura ordinem quidpiam innouari contingat. Aut fi plu res excludit, vt Ariffoteli & Plinio pia- q, t p U ]]- 
cet, alterum expellit nutritioni . t^dio.Caufain eieftidnlsiVtfcribitibide Albertus, alij aliam af- cijciat.ni* 
40 fignant:. Quidam ideo abijei volunt a parente pullum , quod fpurium foetum , nec genuinum do . 
eue fufpicetur. Affirmant enim Aquilam fa?minam cum alijs genere diuerfis coire aliquando. F • 

Hoc quidem nobis haud fit verifimile. Alij Aquilam diuerfam genere cffi*aftis prius ouis He- a dultenu . 
rodij fua aiunt lupponerc: vndefiippofititia illa k adulterina proles ab rigido iudice & feuero Oua lup- 
generis fui Vindice, regia Aquila fc.ilicet merito abdicatur. Veruntamen cimi Herodius feu poni. 
Chryfaetos feroci-funa fit & cui pratlciendi vim quandam ineff e exiffimant , qua etiam abfens 
fi quid aduerfum nido imminet, pramofeit; itaque nulla Auis eft, qu^ ad huius nidum etfi ab- 
fentis accedere audeat vel nocendi vel oua commutandi gratia, prafertim cum oua in nidum 
alienum deportare, Sc alijs excludenda fubijcerenonnifi ad vili fimas & maxime ignobiles 
Aues pertineat, qu^q; fouendis ouis proprijs atqiie excludendis minime flifficiunt: cuiufmo- 
p di Aues .fime meticulofie & qu^ ideo eseteris multo minus ad nidum Herodij accedunt . Alij 
demum referunt Ghryfaetum fua oua alteri Aquili fubijcere,atquefic alienis permifcere.Ex- 
clufisomnibus naturat i.nffin5lu reuet-ti &£ pullos fuos, quos fble tanqua lydio lapide probarit, 
alere, notos abijeere, & eieftos colligi & ab ea cui Herodius ab initio fua fuppofuerat,nutriri. 

Qnod equidem, nifi exempla defiderarentur, probabilius multo iudicarem. Nam operofo illo 
ouorum incubatu , mirum quantum extenuetur & elanguefcat Aquila. Solent enim fere id Herodius 
temporis totum frugaliori vi£lu aut inedia tranfigere volucres, quam Herodius propter natu- inedia im 
r^fu x nobilitatem & cibi copiam, qua vticonfueuit, non facile fiiflinet. Dici etiam potefc, patiens. 

L 3 quod 





1 2-6 Vlyfsis Aldrouandl 

Tullum cur quod pullum aliquem Chryfaetos non tanquamfpurium& adulterinum /impliciter abijeiat, 
abijeiatHe ve riim vt viliorem eseterjs, minufque generofum . V nde etiam in illis regionibus , vbi Aquila- 
rodius , rum lllc Ji nmiquam i nueniuntur, pullos eos aliquando capi contingit , qui aucupibus peregri- 

ni dicunmr.Sed eie&ioriis caufam, vt in generali hiftoria retulimus,nutricatus difficultatem & 
fcedium efle volunt, quod vti parentes,ita:& pulli copiofb alimento egean t, eoque longe & late 
a parentibus conquirendo, Eadem de caufa minime vicinis locis nidum ftmunt; quandoqui- 
dem magno ad praedandum tra&u opus Habent. Si tamen vfpiam , fane in Septentrionalibus 
regionibus plures vno tra&u fimul reperire licebit , idque iuxta (yluas ac maria , vbi minorum 
quadrupedum & pifeium , pr^df quod fatis eft, fuppetit, Verum hac dc re pluribus in gene- 
rali hiftoria a&um eft, tf 


a Lib. 2 .ca- 
/*• $9- 

«AUiani er- 
ror de^ 
Chryfaeti 
cibo. 

Prarter car 
ne alijs re- 
bus ctiam_» 
vefcitChry 
faetor 
'Lib.S.Hi 
flor. Anim. 
cap. 8, 
Anft.error. 


V ENA TVS.ET VICTVS. 

OB V R ei cumferitate par eft. Neque enimifhec foliim Lepores, Grues, 
Auferes rapit & hinnulos, fed & Tauros aggreditur & profternit,immefo cer 
te aufi,nec minore aftu. Quod quide quo pa&o fiat,etfi in generali de Aqui*- 
lis hi ftom ex a Aeliano copiose pofitum eft, ad hanc tame peculiariter perti* 
net.Vnde falfiim efle conftat,quod ibidem feribit, quod ea,qux Iouis Aquila 
dicitur, carnibus in totum 'abftineat,{olis herbis contenta.Quorfuin enim tan 
to conatu ex decliui Cerutim agit pratripitem, nifi carne eius potiri aueatfVr tamen carnibus 
viftitat , ita nihil obftat , quin aliquando fame aut alia ratione indu£ta frufribus vefeatur,aut 
frugibus . Qnin carne alioquin abunde fuppetente panem manu mea exhibitum vorafte eam 
meis mihi oculis vifum eft ; Qtne experietia mea b Ariftotclem deceptum^efle manifefto con- 
uincit, dum fruges,etiamfi in os ingeras, Aquilam refpuere aflerit. Demum non foliim omne 
carnis genus deuorat, fed ne ah Aquilina quidem, atque ab fuo genere fibi tem pera t , licet id k 
quibuldam negatum fit; Aquilinam enim carnem, vtfupra retuli, qu£ tum forte ad manus 



erat, 


INGENIVM ET MORES. 


5? 


Liberali- 

tas. 

Adulato- 
res Auibus 



VI C autem potiffimum Aquilaj pras caeteris lausliberalitatis debetur. Nam 
predam tiifi immodica fame coa£ba (ola minime abfumit, verum Auibus qui- 
buidam eafpe fele fetantibus portionem impertitregia quad a magnificem* 
tia. Multi enim culine folam nidore alleti in aulas regum & principumie in- 
gerunt ,quoi tamen vt viles & ad dilpergendum, non ad colligendum natos 
haud quaquaiil abigunt, fed fua? munificentia riuulos ad eos etiam transfun* 
Maieftas dunt , Atque regiam lnaieftatetn inter cajtera frequens caterua comitum, clientum ac fatelli- 
Etgia. tum vel maxime declarat; fed hanc Aquila? minime deefle videmus, qua? vt plurimum afteclis 

fuas menfe», Auibus ftipata fertur,idquegraui quodam geftu &maieftate antecedentibus alijs, 
aiijs fubfequentibus,nonnullis latera eius cingentibus . L>uare cum de ftio alijs fponfe elargia- 
Ingenium . tur, itaque minus mirum, eft, fi ab aliena prteda,etiamf! humi ftrata,fefe contineat Jngeniuin ei 
cftvngues forte nimium aduncos, aut hebetes faxis atterere, acuere & venatu commodiores 
reddere : quemadmodum contra , ne laxorum durities eorum aciem obtundat, hofceminri 
me explicare, ftd contrahere , fi quando diutius in cautibus perfiftendum eft . 


40 1 

v 


V S V s 


Vtilitas , 
Pellis ad 
quid vellis 


V AE cx hac Aquila accedit vtilitas,duabus potiffimum in rebus confiftit,ne* 
pe pelle, & venatu. Pellis enim eodem, quo Vulturina pr^paratur modo, quod 
non minus, qua m illa ob tenerrimam lanuginem ad radicem maiorum pen- 
narum mollicula fit, & eundem in ventriculo fouendovfum praftct.Quem 
in fine a venatoribus praecipue expetitur, & magis forfirn quam ad aucupium, 
quod ob nimium corporis pondus&geftatu difficili.sfit& pra? ferocia vix at- 
Docilitas . que di .ficui ter di fci plina? capax . Quare, quiaucupij commodum ex hac volut percipere, eara 
iuuenern adhuc & teneram, necdum acquifito virium robore perfe£him,&' rebellem , ideot^* 
facile domabilem e nido abripiunt,^ hac ratione opera minim c perdunt, fed eas potiffimfim 

fibi 



Ornithologia:. Lib. 1 1. 


127 



A&dfcliguut periti aucupes in quibus h#c praecipua bonitatis indicia confpiciunt, nempe ruti- Deleta 
4jjm colorem , oculos profundos , maculas in capite, dorfoq,- candidas. Atque hxc quidem A S uik ’ a,;! 
^dao polleriora in tipftra, quam Chryfaeton ftatuimus, minime defiderabantur : tertiimi il- venarum * 
•M, tie;npe ruffamcolorem itatis maturitate confequutura erat proculdubio, fi longior ei 
v #ol)^illet. 

VSVS MVLTIPLEX IN VARIIS REBVS. 

'JtO- I R A B I T V R proculdubio qujlpiam, curqua? hic de Aquila? vfu in infi- 

gtiibus Romanis, clypeis, armis, riecnon & numifmatibus difhiri, non potius 
adgeneralem libri primi narrationem , quam ad hunc locum retulerimus . 
Nonenim tam Chryfaeto, quam c#teris Aquilis ex £quo competunt. Nobis 
vero etiam hic apte conferri pofle vifa funt, non tam leuandi taedif gratia, 
qudd vniformis oratio fepe parityqafm quod ad hanc Aquila? fpeciem om- 
nino reducantur Hic enim de Aquilis legionari js y -praecipuis Romana maiedatis lignis, & 
quomodo eas illi ipdjtum ali j , tam iit numis , quam in alijs rebus 1 expreOerint, diciruri dumus, 
quas ad imitationem huius Aquila? aureae e.hftas , & ab Ioue delumptas efle mihi facile per- 
madeo . Non enim aliam Aquilam quam hanc-j^generofiMinam & bellicofilfima afeilcere, 

^0 e Romana dignitate, & maieftate erat,& ad aemulationem louis eVpreifam, qua fibi hanc ter- 

reftrem monarchiam,vt Ioui cgleftein illam, tacito velut calculo aferiberent . Sic enim 0 ille: a vlrgii. \ n 
Biutfum Imperium cum Ioue Cafar habet . polm. 

Cum igitur aurea Aquila line fulua,vt in hiftoriaftipra generali fatis 'diximus, Ioui propria fue 
tit, itaque St hanc pra? ceteris Romana potentia, & fuorum factorum incitamentum,&glorie 
monumentum efl*e voluit , Qp* igitur vel figua , vel numifmata ad huius imaginem ex preli a 
lunt, ad hunc locum non inepte referentur . Itaque ne defraudare leporem hifce rebus non 
iitiucundis videar, ea indar appendicis cuiufdam ad fuperiora anne&am. Volo ‘tamen, vti qua? 
hic ad Chrylaeton referimus, fic qu£ fimili ibi cum his argumentum habet, vt ille nobilis apud 
tot Pontifices, Imperatores, Cardinales, Duces, Regna, Imperia Aquilarum vfus, no ad aliam, Chryfaeri 
quam ad hanc auream Aquilarum pr^ftantifilmamlpeftarey&abfq; dubio aferibiexidimet. vfusm n * ; ' 

Vtniodo ftudiofi omnis antiquitatis vtilitate aliquam ex nodris hifce natura? hillorijs per- mi matl 
cipiant,fuis prOprijs,ac aptis locis nlimifmatum Imperatorum, aliarumq; familiam antiquitfi- Numifma- 
marum,& pnelertim in quibus Aquila? inferebantur vtrunque latus declarare decreui. Atque 
id eo libentius facio, cum cognofcam hoc eruditiflimo feculo in maximo haberi honpreiila 
ftudia,in quibus variae traduntur hiftori#, St pr^(ertimilla?,qu? ad nuthifmatu, inarraOrumq,- 
antiquorum leRiones fpe&ant . Multa enim fub eorum cortice latent myderia natur# , qua? 
maxime ea perlcrutantium palato arrident, animumejj obleftant. Fateor equidem me ex 
hifce diidijs tnaxim im femper fruffeum percepifle,atque hic inter alios authores Aene^ Vici, 

Huberti Goltzij, Gulielmi Chouli Galli,$ebaftum Eritij opera vfutn fu i de. Sed ftudia ifta?c in 
■ primispromouet autopfia ipfa, ideoq* tum Rome, Florentia?, Ferraria?, tum item in alijs locis 
apud Serenifllmos Principes rariiHma multa vidiflemihi plurimum profuit. V r erum cum va- 
ria fintnumiltnata, in quibus ab vna parte Aquila ed, primum ab ijs aufpicabimur, in quibus 
lupitereft. Is enim vtdolidg antiquitatis fuinmus Deus in quamplurimis condicitur. Nu- 
JHifma in primis vnu ed Alexadri Mimmcar, in cuius vna parte eius imago ed laurea decorata 
cum hac illlcriptione: ATTOKPATaP MAKPOS ATPEAIQ2 2EBA2TQ2 AAEEANAPQ2, 
ided, Imperator Marcus Aurelius Auguftus Alexander, Ab altera parte nuini Iupiter in par- 
te fuperiori feminudus, in inferiori vedttus in medio quatuor elementorum fedet , vna manu 
hadam , alia vero caput Aquil^ contingens . Ab eodem latere numiftnatis confpiciuntur duo 
c^ledes currus,Solis fcilicet,& Luna?,& duo fimulacra aqu£, fcilicet > St terre , fub pedibus lo- 
uis iacentia : circuncirca confpicitur Zodiacus cum fignis caedibus ddodecim . Hac louis in 
1° humo imagine figui beabat antiquitas, c^ledia, atque adeo aldora mortales debere latere, iux~ 
ta vulgatum illucfQVAE SVPRA NQS, NIHIL AD NOS. ry 
In numiftnatis Didij Iuliani Mediolanenfis filij Petroni) Seueri,& Clar^ Aemili^qui pecu 


tum cogm 
tio in fum- 
mo honore 
apud nobi 
liores . 


1 Dc hnnri- 


ni£ vi Imperator ele&us ed, vt refert b iacobus de Scrada Mantuanus antiquarius, dextra pate- 
te, vbi exculpta ed eius effigies laurea redimita, St in ccruice faicia quadam promifia deuincf a, n $ m f m P- 
h^ccircun(criptiolegitur,"nempe IMP. CAES. M. DID. SE VER. IVLIANVS AVG. 

In aduerfa vero parte ed templum Ionicis columnis extru&um, quibus tympanum incumbit, 

H quo imago ed ere&£ hgurc, & vtrinque alia? procumbentes . Inmedio templi lupirer con- 

(picitur 


'Lib.^e- 

L. Lentali* 
Sc C. Mar- 
celli Nu- 
jrufmata . 

Carcinio- 
rura numii 
mata. 

Loerenfifi 

fcumiftn, 


Agrigenti- 
norum nu- 
milmata . 

Pyrrhi Epi 
rorarii Re- 
gis numii- 
ma. 

Brutiorum 
numus * 


AntonijPij 
numus . 


O&auijAu 
gufHnumif 
mata . 


128 j.i . VlyfiisAldrQuancli 

fpicit.ur feminudus , Aquila? in fiftens .finii ftra fulmen, gerens, & dextram I mpera to ripof rjg$$. 

In foribus templi ara, eft, in cuius baftduoaugurales pulli farina colligunt, :& fuper illos imago 
viri cum alijs ornamentis ex frondibuscpnfe&is . Ad dextruara? latus. Imperator loricatus* 6C 
galeatus confiftit, dextra /ehedam tenendi cuius tergo duo, videntur milites galeati . A Ifuo 
ar£ latere facerdos palliatus, finiftra fcliedam tenens, dextra pateram, ante aram facrificaturns, 
affiftit : a cuius tergo duo milites loricati nudo capite confpiciuntur fine inferiptione . 

Eiiifdc^i Pekcaput in-quibuldam nutnifmatmu^prief is reperitur in^nartedextra, cum hif 
literis Gr^cis : AET2 EA^fos, ideft,Iupiter Eleos. In pafte vero opfsofita fulmen, &: Aquila 
cum hac inferiptione : STPAKOSinN ; Qjja; verba nobis ofeendunt, quo in honore Syra- 
cuEuiiohm hainiednt Ionem Eleum, cui pnlcheOTinum dedicaruntitempIum>&inMeri|am i<j 
.eius memoriam talia numifmata Iculpenda curarunt . Reperiuntur, &Jalia ; Syracularum , ; nu- 
. mirmatacumeaxieferEinfcriptione 6 rfca y-nempe 4i9ii : :EAAENI,0^l(& PA N» 

In parte v.W;Pf>ppfita Aquila eft cum fulmine, atq^hftr uhiietiam propellitis pedes ablatus, 
o£k> radip, riiieans^lfubetverdhieipaucisifubdere, cur Iupitep(qui yarijsia pud diUerfas natio* 
nes nominibus cognominatus eft)a Syracufmus^r^fertimEleos^& a; 1 tiujpfempM 5 eiufeleltu 
(alioq:uiappe!latum . Olympium) celeberrimum ob eius oyaeulaydicer^im Qonftat antemjta 
. vocatam abElid.em[agForh(ano,inquo|mbliciihii;nl|ituebanturludii-;i;ri;s ilgyr « .r.r,?rr nn 
Nunufmata pariter argentea fuere fculptaan mempdl tfl.eiitulji,i^<j* Marcelli 
quf :vnu eft, in quo ab vna- parte louis imago integra erat, fulmen de^t^lAqftiknifiniftrlipQrv 
tans, ante vero ip/amparuu confpicitur alWey& prope, fulmen afirumfalutiferum^uodinter ZQ 
atlmerrantii ecimdumlocumobtiner. .Qmteomniafgniiictantfacrificiumfa&.um pfetdi^is 
conhilibiis ipfi loui ob caufam fulminis , quod Roma? fupra templum Capitolinum cecidit. 

In numifmatibus Carcinioru magn^ Gr£ci£ vnum 'eft,i« quo ereffa louis figura e64ueitur 
",bait)ata 5 nu.daqv, & fulmina dextra vibrans* fmjftrach' Aquilam ferens. -Adftat ei ad latus tripos 
Apollinis, &iupra eum ignis a,ccenfus; t Numus habet banc^difcriptiofeemiadciextrum louis 
latus j-KAPKINj, fub pedibus vero ^N,ideft: KAPRJ^UIN. i,.* .utnrjcl . - d r . n d 
Apud Locrenfes etiam numifma eft, inquo Iupiter ledens.Aquikmdextra tenet , ha fiam 
vero finiftra . Confjficitur ad latus cornucopia cum.ip : fcripdane : AQKWZN. Aquilam ver6 
hic (culpendam curarunt, vteam, cum aduerfus Crotonfenfes :pugnafienr, eorum aciem cir- 
cimuolitafie,nec ante, quam vicerant,receiTin'eoftendei;ent,.Q^aprQpter : non mirum e$, fiea 
in multis Locrenfium numifinatibus infculpta confpiclatUr . In alia ver <5 parteduo videntur ^ 
capita^quorum pijeu s eft fimilis ei, quem X ulcf hodie jyfurpa«b “& fu pra v trunque eft aftrUfti. 
Que njl aliud, quam Caftorem,& PoilucemXguificantiLo^enieseihui qiiandiu contra Cro 
tonienfes ptignauere, b nos iuuenes infigni forma, armatos pro illis pugnantes , appariiifte fe- 
runt, sodetnq; fugatis hoftibus derepente euanuifie. V nde Caftore,& Pollucem fuiile creditu. 

In memoriam, autemtante yi&ori^ Locrenfes ...huiufippdi numifmata cffbrmafunt, t & , tefte 
Strabone, ad (acre ftumityis ripain,vbi Crotoniates vi^if'Unt , teplum Caftp.riyAc- Polluci fujn- 
ptuofiifimu edificar$t,q4^tiamnu eiufde Strabonis foculo extitifte refert Hubertus Goitzius; 

AgrigentiniquoqueiiumiimatahabebanqinquibiiSjftadterlupiteffedensinmanude^tta 
portabat Aquilam, in finiftra vero haftani, fine inferiptione : In akera : ver : o numf P art c caput 
imberbeerateum inferiptione: AKP r ideft: AKPArAls T TLlN . 4^ s 

Numifma argenteum eftapud antiquarios , in quo ab una parte Alexandri Regis Epiro-., 
tarum, ab alia parte Iapis (edentis, manu Aquilam gerentisiinago exGulpta,eft,: Baiicvo^ 
lucrem nulla alia rationp tribuebat loui ftolida antiquitas, ihifi, vt quemadmodum illa Auium 
dicitur regina, ica illum Deorum fummuin regem demonftraret. 

In.quodam etiam Brutiorum numo in aduerfa parte conf picitur biga, cuius equos Iupiter, 
dextra gerens fulmina,aurigequeloco confiftens,impellit:fub equis eius Aquila parua eft cum 
inferiptione: BrETlSLN;., . ^ ( . 

Reperiuntur quoque ahquot numi, in quibus fine Iouis^gje , fola Ales ifta?c illum fignifi- 
cat,qua!ein primis eftA^Loniiii Pij ex cre , in quo ab vno latere caput Antonini cernitur cum 
hac inferiptione:, AN-T ONIN VS AVG - PIV ? P.P. TR. P. COS. III. ab 
alio vero latere tria animalia, Aquila nempe, Pauo, atque Np£t ua . Aquila louem , Pauo Iu- S® 
nonem,No6ftia Mineruam denotans. ,, ; % .p 

Roma? in quadam marmorea pila idem videre eft. louem cum fua Aquila , lunonem cum 
Pauone, Neptuunni eiim tridentc , Mercurium cum caduceo, galero, atque talaribus. Hi au- 
tem omnes 'Di j ita picti funt,ut facrificio cuidam prsecfte videantur . 

I 11 ter grea Ocfiuij Augufti numifmata qusdam reperiunturpn quibus regia ifta?c Auis or« 
bi infiibem expreffa^ft cum his literis S.C. 

Videtur 


OrnichologijB. Lib. 1 1. 


I2p 


Videtur eadem in Titi «reo quoque numo,v£iitem in numo ab eodem Tito reftituto, in Tirinumus 
„quo ha?c uerba circuncirca exprefla funt: IMP. T. CAES. AVG. RESTITVT. 

Reperitur etiam namus cum eadem Aue, atq; hac infcriptione; IMP. T. VESPA- T * Ve( P aria 
SIANVS RESTITVIT. cuiusforteerat, mnumus ' 

Item in nurnis Nerua? Imperatoris , eode modo reperitur Aquila cum hifce verbis: IMP. Nema: nu- 
T. CAES. AVG. RESTITVIT. «ni. 

Numifma q uoq; obleruatur paruum, ^reum, maximo artificio exculptum,in quo,etfi nul- 
la fit infcriptio,ex eifigie tame facile eft iudicare, efle Antonini Pij.In alia uerb parte pulcher- 
rima confpicitur Aquila alis expanfis,pedibus fulmen premens,neque item alia: litera?, pra?ter 
20 S.C. Numifma hoc Rotn^ in eiufeiem Principis honorem excullum fuit . Aquila enim pra?- Aquila 
terquam quod in infignibus militaribus ea uterentur JRomaniynihil quidem aliud denotat, ni- denotat m 
fi Imperatoriam maieftatem. Vnde apud Sacerdotes Aegyptios regia? potentia? hierogliphi- " ulmiraad ‘ 
cum erat . Videtur enim lupirer Rex Deorum , fi fabulis credimus , huic foli dominium inter bus ' 

Anes dedifle/ortitudineque & robore omnibus pra?cellere vQiuifte,atque eo maxime, cum ii 
natura ipfa regijs moribus donata fuifle videatur. Nos igitur nobiliilime huius volucris exem- 
plo dicemus, noi regiam tantum maieftatem,fed Principem etiam pium Aquilina: virtutis 
ailiduumftrenuumquefmulatoremrepr^lentari.Quia itaque Aquila Iouis ales dicitur, id- Aquila cur 
circo pedibus illa fuhnea ferre in multis quoque numii obferuatur. Nam ut ait ille: ^ 

Fulmina fub Ioue fitnt , ^ cac ^ 

20 Procter item regiam maieftatem , quam fignificat Aquila , gloria etiam multitudinem antiqui 
illi Sacerdotes Aegyptij eius typo denotabat, vti &: famam per totum orbis terrarum fpacium 
extenfam; atque ita Fulmina pedibus tenere dipingicur . Talis enim pnecipua fulminis fignifi- 
catio eft,vt eo defignetur fonus,atque ex remotiori loco rumor atque ftrepitus,id eft clara re- 
rum geftarum diffafa,& difperfa per totum terrarum orbem fama; quoniam nulla alia res re- Fulmini* 
peritur, quae maiorem hoininib.terroremincutiat,maioremquelonum edat, quam ipfum fui- 
men. Quam ob rem Apellem pi&orem eximium, cum magni illius Alexandri monarcha? * cs 
eifigiem pingeret, fulmen in manu eius expeilifte legimus , quo nominis illius fplendorem , re- ApSle depi 
rumque praclare geftarum in remotiifimis etiam regionibus acquifitam gloriam, «ternamq; da , St quo 
memoriam oftenderet . Fuitautem imago ca,tefte Plinio, in templo Dians Ephefiae locata, pretio, 
jo atque abillo, vt diximus , fuinmo artifice talentorum Atticorum viginti ( qua? afcendunt,fi ad 
monetam noftrain calculaueris , ad duodecim millium coronatorum fummam) pretio depi- 
&a. Fulmen itaque apud antiquos nominis & celeritatem, & celebritatem denotabat, & au- Fulmen qd 
gurium faciebat. T alis enim erat fuperftitiofa augurum difciplina, ut quibus in fomnijs fulmi- denotat, 
ms imagines apparuerant , illis aliquid ex animiiententia mox euenturum dicerent: vnde le- 
gimus Olympia? matri Alexandri, cui tale fomniumapparuerat, ab auguribus praedi&u fuif- 
Je, claram aliquando futuram Alexandri fili) famam ; atque hinc videmus in multorum Gra?- 
eorum numifmatum tam a?reorumqu:im argenteorum diuerlbrum Principuin parte oppo- niu.eiufque 
fita fulmen,&T circumcirca nomen eorum, qui ntimifmata excudi curabant; quemadmodum explicatio . 
in primis quilibet confpicere poteft in numifmatea:reo Hieronymi Tyranni Syracufani,&in Hieron.Ty 
. 0 alio pariter «reo Antiochi Euergetis,«tate adhuc puerili fculpti,cui Cupido adiugitur,in cuius rai l ni s y ra ~ 
* numi adueria parte fulmen eft, & talis inferiptio : BA21AEH2 ANTIOXOT ETEPrETOT2, m £ 
id eft, Regis Antiochi Euergetis. _ Antiochi 

In numifmate pariter Pyrrhi Epirotarum regis fub capieeipfius armato cofpicitur fulmen. Euergetis . 
EratinPtolom^oru Aegypti numis fulmen <k Aquila, inter quos unus apud antiquarios Pym Epiro 
magnus ex a?re, fculptura valde eminenti obferuatus eft , in quo ab una parte erat Ptolomeus tarum regie 
capillis, & barba promiiIis,ab altera vero Aquila fulmen pedibus premens, cui ex oppofito erat numifma. 
cornu copi# fpicis refertum , Aegypti fertilitatem denotans . Huius autem numi talis eratin- °™ ?or ‘ 

feriptio : BA2IAEUH . nrOAEMAlOT. id eft, Regis Ptolemxi . milmata? 

Inter Gr^ca quadam magna numifmata argentea videre eft Neronis adhuc imberbis ef- Neronis nu 
figie,in cuiusaduerfa parte erat Aquila alis apertis, pedibus fulmen continens, & ii parte dex- mifma. 
tra lauri ramus.Sunt qui Aquili typo interpretentur in poteftate Neronis fuille, bellum gere- 
re, uel prauos punire,ac mundu deftruere,& in pacem redigere, vtpotequi in terris fummum 
louem , qui fulmine fuo nequam homines punit, apud credulos homines referebat. Idem VefpaHani. 
quoq; emblema exprefium tuitinnumifmatibus griecis argenteis Vefpafiani, & Domitiani, &Domit. 
in quibus eadem Aquila alis expanlis fulmen pedibus tenebat. numifma:* 

Inter Domitiani huius antiqua numifmata vnum eft,idque argenteum, in quo eius nodum 
adulti e.figies confpicitur, cu bis literis: I M P. C AE S. DOMITIANVS AVG. P.M. 
in alia vero parte nmnifinatis , eaq; aduersa eadem Aquila pedibus trifulcum fulmen premit , 

cum 




Ijo 


Vlyfsis Aldrouandl 


lib. Ipo 


cumlMC eircaiifciptioive IVPITER CONSERVATOR. Hoc numifma in lio* 
narem Domitiani fa&um eft, qui magnum viti fu.e f>ericulum,cum V keltiani eum perleque- 
renmr,ad aram loui Conferuatori Iaeram fugies, eua ierat . Refert id Cornelius T acitus in nec 
verba : Domitianus prima irruptione apud adituum occultatus filer t ia liberti Imeo amittu turba J, acri - 
colarunt immijius , ignoratus apud Cornelium primum paternum clientem , iuxta velabrum delituit , ac 
potiente rerum patre , dtfietto aditui contubernio modicum face Ilum 10 V i C O 2{J E RV AT 0 
aramque pojwtjafufque fuos in marmore exprejjit. Mox Imperium adeptus 10 VI CV ST ODI tem- 
plum ingens fique in finu Dei facrauit « 


Fetili* Ex Petilia gente plebeia, cuius fepefit mentio apud Liuium , Petilius Capitolinus fuit, cuius 

e :r - — vna oarteardemlouis Capitolini continet cum duabus hifce 


tisnw-aiT. numus vnus,ifquc argenteus, exvna parte ardemlouis Capitolini 

ad latera literis S. F. ex altera vero Aquilam expanfis alis,& vtroq; pede fulmen trifuku com~ 
prehendentem. Supra feriptum erat P E T I L'L I V S, infra C A PITOLINVS .Tem~ 
pium autem Ionis Capitolini in nummo fuo exculpMe credimus , & Capitolinum di&um., 
vel quod facerdos louis Capitolini fuerit , vel ut Porphirioni Horatij Scholiafti placet, quod 
Capitolio profuerit. Vnde etiam de corona fubrepta poftulatus,caufam dixit, & abfolutus eit. 
M. Pictori* M. Pletorius cognomenta Ceftianus ex PIetoria,velLetoria gente ( eft enim eadem) oriu* 

Ceftiani au dus, inter cte teras vnum habetdenarium argenteum, ex cuius parte una Aquila eft alas expan- 
mifma.. cum f a [ m ine trifulco vtraque, pede comprehenfo , & ca circunfcriptione M. PLETO- 
R I V S M. F. AED. CV R. ex altera vero caput galea comante inftratum,cum aliqua par- 


is» 


fn Orat. # tc humerorum paludata, cui atergo ala vnacum fuperioreparte pharetra adiacet , anteivero 


A.Clueno, pars eft fceptrietninentrarJnfcnbiturretrd CESTIANVS, ante uero S.C Hic defigna- 
& M. Fon- tus pnetor fuit cum Ciceraneanno V rbis 686. Eius meminit Cicero . 
teio . Inter numifmata Corneliae gentis tria.funt,eaque argentea , quarum unum pertinet ad Cn. 

Comelix Cornelium Lentulum Marcellinum, qui annoab V.C. D C X C V 1 1 coful fuit cum L. Mar- 
gennstia- t j 0 Philippoiqtuque,cum ex.Claudiae gentis Marcellorum familia ortus eflet, adoptatus in 
mi Corneliam,Cn. Lentulus Marcellinus didus eft . Huius numifmatis pars dextra habet louis 

ere&a figura e hgiem, tenentis dextra fulmen trifulcum , finiftra Aquilam , fub qtia eft meflo- 
ria falx ad indicandum Siciliae patrocinium , quod habuerunt Marcellini ortiaM. Marcello , 
qui Syracufas cepit . Adeft praeterea inferiptio, nempe fub fulmine L E N T. fupra uero bra- 
chium per re&am lineam M A R. & fub Aquila prope mefloria falcem COS. qux fi coiun- 
gas , fic fe habent : Lentulo Marcellino Confule . Pars autem aduerfa habet tria crura cum fe- 
moribus fuis & pedibus, & fpicas tres cum capite humano in horum meditullio , Siciliae fym- 
bolum. Hoc etiam reperiturfignatum in denarijs Claudiae gentis . Reliqua duo numifmata 
fpe&ant ad L. Cornelium PJF. Flaminem Martialem, qui anno libertatis Reip. & V rbis con- 
ditae D C C 1 1 1 1. conful fuit cum C. Marcello, ut ex ipfa denariorum inferiptione indicatur^ 
ad quorum fculpturam inteiligeadam ; quae pertinere videbuntur, in Claudia Marceilorum fa- 
milia infra proferemus . 

Gelonis Si- Gelonis Siciliae regis numifinata extant ex aere, in quibus ab vna parte Aquila fulmen pedi* 
cili® regis bus comprimit , ad latera habens literam A , & hanc circunfcriptionem 2TPAK02I0T 
numifixu. FEAftNOS. Ab altera caput regis confpicitur. 

Brutiorum Sunt & in Magna Graecia apud Brutios numifinata, in quibus Aquilae varijs modis infcul- 

numilmata ptae erant. Inquibuftiam enim aereis apparet Aquila fulmina pedibus tenens, prope collum 
aftrum confpicitur^ ad latus cornucopia, cum hac inferiptione BPETU1N. Erant&r alianu- 
mifmata, in quibus erat eadem Aquila cum fulmine, fed cum cithara ab vna parte, &ab alte- 
ra cum eadem inferiptione . 

loerSfmm Apud Locrenfes in Magna Gr^cia exculptum reperitur numifma cum Aquila pedibus ful- 
numifma. men premente, ad latera vero lauri ramum habente , prope autem peftus literas fnnul iun&as 
Proferpin® AT ^ inferiptionem AOKPaN. in anteriori vero parte Proferpinae eihgies eft cum teda accen 
-fEgies eft Apudeofdem in fimilinumifmateeftAquilajqu^indorfofuogeritfulmentrifukum, 
" m & Leporem pedibus tenet, iliumque roftro verberat, cum eadem inferiptione : AOKPUN . 




3 ° 


40 


cum teda-» 
acccnfa . 


In alio pariter numifmate eadem habetur Aquila, fed fine fulmine 

In numifmate ^reo Mamertinorum aduerfa pars continet . caput cum inferiptione Gra:ca 
ante capitis faciem APEU2, retro nucem piceam, quia ea regio piceis abundat . Syluam nam- 


5 ® 


que piciferatn apud Mamertum urbem fiiifle veteres tradiderunt, & picem Brutiain ad ua- 
Picea arbor ia vinarii picanda pr^cipue commendarunt , Quod uero picee fit fru&us,qui in hifcenu- 

" ' ' n .-« i : fit 


qu® 


mis confpicitur , conftat ex Plinij fequentibus uerbis , qui pices eam omnino figuram , qua ab 
antiquarijs in numifmatibus exprimitur , tribuit. funt autem h^c : Panmculis quam abietis mino- 
ribus , gracilior ibus % , nucleos minimos effe , ac nigros atque propter u a Creteis phtiropboron vocari 

Nafcun- 


Omkhologiae. Lib. 1 1. 


i VI 


•Nifcuatarctiam abunde inter abiete ? ia alpibus fan6ti Pere^ritii ftiagro Regleufi.-AGrecis r f cam fal- 
piceu pyris appellatur, quam vocem Theodorus Ga2a quandoque piceam , quandoque Uri- y lancem 
ce;n transfert, cum tamen femper eodem accentu fcribatur . Vnde hallucinatus mihi videtur, ^ z ‘ <irrpr> 
leoque imxime,ciim larix Theophrafto incognita fuerit, quemadmodum abunde difputaui- ^ 
muS in noftra hiftoria de larice contra Matthioli opinionem , ubi multis argumentis defum- 
ptis a ver^ laricis definitione, quam f Vitruuius,& g Cgfar,& Plinius defcribut,oftedimus lari- z. 
cem Matthioli cedri maioris (pede efie , non aute laricem antiquoru , qu£ fteriliseft , neque g 
crematur, fecus ac larix Matthioli . Sed de hoc faris. Reuertamiir,modd, unde digredi fumus. 

In aduerfa vero parte eft Aquila pedibus fulmen premens cum infcriptione mameptinDn. 

fQ Madilieiifium munifmata quaedam inuenta funt,in quibus erat Aquila crc&a cum fulmine Mafiilic^ 

ad latus, & infcriptione MA22A ; id eft, MA22AAIHTliM . In aduerfa uero parte erat citpuf ^ nun — 
Palladis armata galea , comis ex fetis equinis perornata, cum lirefa A,qux fignificat Afeji, : id 
eftMineruam, 

In numifmate argenteo L. Cottte eft Aquila ilipra fulmina, intra coronam lauream ere£fa L.Cottx nu 
cumlitera R.& infcriptione L. C O T. In numifmate vero Auguftieft Aquila cum inferi- mifma. 
ptione AVGVSTVSt ' - • Aygufti nu 

Praeterea multa funt numifmata Graeca tam a»rea,qu.\m argentea, que Aquilam habent in 
aduerfa parte cum varijs infcriptionibus . Inter hec autem numilmata Pyrrhi Epirotarunife- Pyrrlii Epi- 
gis vnutn repcricur cum Aquila in aduerfa parte alis expanfis , pedibufque fulmen premeiite . roranim rc 
Infcriptio eius dorica eft AriEIPXlT AN , id eft, Epirotaru.Ex quo manifefte oftendimr Pyr- S ls 
rhi illius numifinaeffe. Illum enim ob res preclaf e domi forifquegeftas Aquila: cognomen- 
tum meruifle tradunt; quod & nos in primo libro tetigimus, licet firiieri ipfe. apprime mode- 
flus ,geftorum fiionitn illnftrium gloriam fepilfime militibus fuis afcriberet. Legitur nanquc 
poft adeptam vidroriain domum reuerfus, militibus fuis,qui ipfum Aquilam vocabat, fiitnma 
• cum modeftia refpondere confueuifle; per uos vere fuin Aquila, quorum armis uiluti penna- 
rum fuftulcro in fublime eueftus fum ; Atque hinc fo rudis co tingere potuit, quodin aduerfa 
numifmatis eius parte Aquila fculpta fuerit . Multa Cnim apud antiquarios reperiunturdu- 
mifmata tum exgre , tum ex argento , in quorum parte aduerfa fulmen confpicitdr pedibus 
comprehenfum Aquilinis. Qua: res regiam Principis illius ? cuius eft numifma, maieftatem, iit 
fcpedi&um eft, indicat. 

* Viftoria, mater caftrorum dioh,poft occifos Poftliumium, Lollianum, Mauru aptid Tre- Vi&oric nu 

uiros, Tetricum ad Imperium adhortata, eoque regnare occifii,(quanuis nonnulli fcribant mi ma ; 
‘eam fatali nece dita te bccubuiflejin eius memoriam mimi aurei, argentei, & £rci cufi funt, quo- 
rum forma apud Treuiros extat : inter quos unus reperitur a?re‘us, cuius altera pars imaginem 
Tefert Aquila? expanfis alis fulmini infidentis . Infcriptio eft Graecis characteribus, que tamen Neronis* & 
propter uetufcatem cognofci non potuit. In anterriori vero parte ipflus Viatorie effigies con- Domiti a-m 
lpiciturga!eata.,&fcutataante&pbft,cum infcriprionc latina IjViP, VICTORI A AVG. 

Reperiuntur inter.numifmata Neronis Gefiris , & Domitiani quasdam , in quibus a tergo i j c nu 
lupiter eft e:fiftus infolio (edens , dextra fulmen habens ,ieua haftam , cuin hac infcriptione m ifm. 

I VP‘I TpR CVS T OS. Domirianus,vt h Suetoniusa!Terit ) noiiamcxcicauitsdem in Ca- k Llb. 19 . 

■ pitolio cuftodi loui , feque in finu ipfius Iouis, ut inquit , Maiiianus, facrauit, quod confirmat 
etiam * Conftantimis Landus. Qma de re etia meminit k Cornelius Tacitus,ubi Capitolium de • at 

icrib.it a Vitellianis captum. Non ab re autem mihi vitietur, ( expofitis hucufque quampluri- 
Vriis fimriifiTiatibds, in quibus fulmina loui attributa , fub pedibus Aquil^ pofita funt, ) ex Pii- Euteinuhi 
nio rationem reddere, cur fic ea loui alfignentur. Inquit autem Plimus : Supernorum trium fide - vndecimge 
hm ignes efie , qut decidui &d terras fulminum nomen habeant .Sed maxime ex his medio loco fiti :for~ neta. 
tajjls quoniam contagium mmij humoris ex fiiperiore circulo atque ardoris ex fubietdo , per hunc modum m L 1 . 2 x.ys 
egerat: fdeoque ditium Tonem fulmina iqculari.Q uod loui fulmina attributa fuerint, indicat idem .MvijA °-F 
1 Plinius,vbi fcribit, quod T hufcorum liter x , nonem Deos emittere fulmina existimant , eafy ejfe vn- . Uimini a 
decim generum; louem enim tria iaculari , Romam duo tantum ex his feruaticre , diurna attribuentes ^quU^cut 
yb Toui y nobturna Summano , Rariora fane eadem de caufa frigidioris cadi. Addit etum idem 111 Plinius: oi biadic- 
Ideo Aquilam fulmini aduingi,& afiociari, huiufqtte 'teli armigerumji ngi , quod ^Aquila e cunctis volu - da- 
eribus a fulmine non tangatur . Ideo in quibufdam numifmatibus perantiquis Aquila fub pedi* " Ibidem . 
bus fingitur habere fulgur feu fulgetram . Hinc & hodie, liac, iit puto, de caufa in mimis ar- Laums » & 
genteis feu dimidiatis aureis Caroli Qmnti Calaris noftri, Aquilam cura fulmine, ocmundo Vir f !us ma 
fub pedibus effingi videmus. Fulmen etiam , vt n idem author dkic,frutiem lauri non icit , nec iin- ““ 
quam altius pedibus quinque defendit in terram f nec e pellibus beUuartm uitulos marinos percutit , fulmine . 

- , Qmntunuisiii primo libro nonnulla de apotlieofi , fine confecratione dixerimus, placuit Cofccratio 

mn. tamen 


( 3;2 V 1 y fsb Aldroua n d 1 

tamen & hoc loco alia quadam Eauquatn 'exempla fubiungere, afqtje id tb Jubendus a me fa- 
d:umIeftorpu£a f quodhiecibideefie vifafint. ' , 

L Veri uu~ L. V eri numifma ^reum repentur, in quo caput eius ah una parte eft eum hac inlcriptione 
'miima . D 1 V V S VERV S;in parte ait era Aquila orbi infidelis, & ha?c verba circuncirca CON* 

S E C R A T I O . & S. C. Numifma id Komte in memoriam eius poftqua confecratus erat, 
lnv.ita.Mar fculptum fuit. Meminit eius Iulius Capitolinus his verbis : Poti fratrem primum corpus eius Ro- 
: C ij fratris, totam. deuetinm cjl,& illatum maiorum fepplcris,diuini honores decreti . Deinde cum gratias ageret fena- 
ttli, quod fratrem confecrajfet, occulte oflendit omnia bellica cors filia fua fu/Jfe, quibus fuperati funt Parthi * 

Et alibi idem.T anta aut em fantii tatis fuit Marcus,vt Feri vitia & celauent ,& defenderit , cum ei ve- 
Aquila cor* htpientijfime difplkermt , mortuumque eum Diuum appellauerit . Aquila autem antiquitus Romte jq 
ferrata Prin Principibus iullis poli' illorum mortem dedicata erat. I n more enim apud Romanos politum 
cjpib.iiiftis. erat, tales Prin d pes in Deorum numerum coaptare. Quapropter in eorum confecrationeac- 
cenfa circtmcirci pyrajfblebant, ut diximus, ex tabernaculo foras emittere Aquilam, qu£ re£ta 
aethera verfum volans, animam Principis {uperftitto& , & nimis credula: plebecule in cadum 
acceptam ede demonllrabar. Cu us rei plurima Chiarum numihnata extanteum taliinfcri- 
ptione CONSECRATIO: ficuti iivhac L.Veri . 

Catktierd Sed forte non ab re ei it hoc loci (vt ftudiofis omnis antiquitatis prodefie ftudeam usjoflen- 

aemadoru derCjquomodo Principum cadauera cremarentur, eorumque cineres (eruarentur. Pyra in pri- 
mos 1 , atque mis iaftituebamr, in quacadauer addita pice cremabatur, deinde eolle&um cinerem in qui- 
cmeru con [vjfiam (tflilibus uafis , vei in quibulflam phialis ex auro cofectis, addito vino, & laciemus in iC 
filiatio. f lCn ‘hci|s adh}beiiiblebant,reponebant,ac demum lucernas addebant . Hinc se tale noitra in 
erutis (epuleris varii vafa funeralia diuerQ magnitudinis, modo ex terra, mode ex metallo, 
modo ex alabaftro confecta inueniuntuiyin quibus mirabili induflria, magnoque iumptuH* 
Ignis perpe quorem quCndam pinguem ex auro paratum, ac per inulta facula ignem uelut perpetua con- 
tuas ia le- feritantem inJmidu.nt.Res certe admiranda , quomodo fub terra fine aeris auxilio id pranlare 
pulduis . p 0 ffent : led veriiiinile eft fub terra occultos quofdam canales c6(lruxifl : e,aut fpiracula,exqui* 
pus intus aerem lucerna? recipere pollent. De hac cineris collectione, & more ita legitur apud 
0 lab.q. ° H e r odia n U : Nam corpufculo ignibus tradito Cinerem ipfum cu w odoribus in vafculum alabajlrt couti» 

? Ltb.A. Romam ferebant ,v i videlicet in picris Principum monumentis componeretur p . Idem author feribens 

de Vrna, & cineribus Septimi) Seneri, ita inquit :/* ttur Principes ipfi cum purpura Imperatoria poti 
feqiiebantur,Confules vr nam cum Seueri reliquijs gejia ntes.Jpui aut e nonos Imperatores confalutautrant , ^ 
pragrejji, deinde vrnam quoque ipfam fupplices adorabant. Ita comitati magna pompa, compofi 'terunt ipfam 
S jn Ang. i ii templo, vbi Marci , & fuper iorum Principum facra vifuntur templa, monumentaque . Et q Suetonius 
etiam mentionem faciens funeralis pothp^,ita Icribit : ifec defuit vir Pratentis, quife effigie cre- 
mati euntem in edum vidijp iuraret. Reliquias legerunt primores equejlris ordinis y tumcati, & difcintii, 
pedibufque nudis, dc in maufoleo condiderunt . Ex quibus verbis annotatur , in exequij magnOrum 
Principum in aliquo loco homines cadaueris cineres collegi fle* &cum deberent illos inmau- 
{bleiitn fudrum maiorum efferre,hui neris fuis extulille in vrna inclufos , liquorefqueodorife- 
ros addidide, ut tellatur HerodianusJntellexi aliquando quadam fepulcra antiquiflimafuifle 
muenta,qui£ aperta ilico fuauiilimos odores efflabant. Vaforum illorum infepulcro Roma* 
noruin claulonl meminit item r HerodianusiCa^/^r effi rn ('inquit ) i u fit, compluribus^ ignis re- 4^ 
! gum strui, deinde impoftlum in medium ,matiatifque omne genus arwpahbus fubtectt ignem ; phiala manu 

tenens, vinumqne libans, ventos precabatur. De hoc vero artificiolo lumine , quod apud antiquos 
«tiurrr Ct 111 ^ rlncI P U111 lepulcris,ut diximus, apponebatur, loquitur Plinius, conhrmatqj f Appianus, 

F jjb. dLs v bi de quodam antiqiiiifimo lepulcro Patauij lnuen o lcribit,inquienst Pdtauij monumentum ue- 
antiqnit. tutiijjimum nuperrime repertum, videlicet vrria 'ftiilis cum infcripiione mfraferiptorum fex verfuum } 
Lucerna j>- intra quam reperta eft lucerna adhuc ardens mira duas ampullas, alter a auro , altera argento purijjimoli -> 
petuoardes quore quodam plena , epuarnm uirtute creditur permultos annos lucerna hac arfjfe . Brant autem verjia 
Patauij in- primi fex tales : 

uerita . . . . . 

Plutoni [aerum munus nc attingite fures , 

ignotum efl nobis hoc, quod in urna latet • (0 

N an que elementa grani clatifit di getia labore, ; 

Vafe fub hoc modico, Maximus Ohhius . 
sjifdfit fecundo cujlos fibt copia cornu ; 

Njs pretium tanti depereat laticis . 

Huiutcemodi autem lucerna; tum ex terra, tum ex tfarijs metallorum generibus fummacum 
arte elaborata, cum emblematibus varijs in magna quantitate confpiciuntur in antiquis (epul- 
cri$,in quorum ore condicitur Egnum, in quo erat ignis per longa facula ardens ; & in tot lu- 
cernarum 


Omidiologiaj Lib. i I. 133 

cerrurum diuerfitatibus colpiciuntur uarie licere, & characteres, ficuri etiam in noftro M u feo 
plurimas videre eft, atque inter reliquas unam antiquilfuna, qua* fculpta eft ab Iulio Iacobo- 
no , quam habuit ex meo Muf?o . Habeo item vrnam antiquiflimam pulcherrimam ex terra 
leuifltma confectam, mihi communicata , atque donatam a perilluftri viro Philippo Fugge- 
roKirchbergap,& VVeiflenhorni Comite, olim meo diicipulo.Talis,quem dixiinus,ignis per- 
petuus vifus eft Bononice in fepulcro quodam in sdibus D. Laurentij prope templum D.Iob, 
de quo multa in noftris * commetarijs de foflilibus differimus . Poftremo aduertendum eft fe- t £ a p t ^ 
pulchra Regum, Confulum, Imperatorum Romanorum fuiffe repofita in campo Martio, te- amyantbo „ 
fte Suetonio, ut & nos in hiftoria noftra de ritu fepeliendi apud diuerfas nationes offendimus. 

' so L. Aurelij Veri numifmata duo excufa funt an. Orb.41 3 1. V.C.92. i.I.C. 1 ^.quorum alte- L. Aureli) 

ri impreffa eft Aquila , alteri rogus, addi tacj; hsc inferiptio CONSECRATIO S.C. Alia v eri «umif 
quoque duo numifmata reperta funt eodem anno fculpta cum infe iptione ab vna parte tali mau * 
DIVVS VERVS PARTHI CV S. ab alia verb CONSECRATIO S.C. Eo- 
rum in vno Aquila globo infiftit , altero eadem furfum fpe&at : Is forte eft, cuius mentionem 
ftipra fecimus fub nomine L. V eri . 

L. Aelius Aurelius Commodus, qui anno Orbis 4141. V. C. 5)3 1. 1 .C. 1 80. Imperium cum L.Ael. Au- 
pranomine Marci accepit, habuit numifma, in cuius priori parte talis erat inferiptio DIVO 1el.C0m- 
COMMODO, in pofteriori vero CONSECRATI O.Ibi quoq; Aquilte figura con- mo< h ml ~ 
fpiciebatur. Is eo anno, quo excufum eft numifma, nempe 0 . 4 1 54.V. C. 944. 1 . C. 1 92. pra;- 0 

v nomen Lucij rurfus accepit , & Hercules Rom. difbus eft . 

Vidi etiam aliquando numifma magnum Antonini Caracalla: ex xvc Iutefcente,in quo ille Antonini 
toto pe&orefculptus eft cum huiufcemodi literis ATT. K. m.atp. C£OTP...anthninoC... Caracalla 
id eft , Imperator. Csfar. Marcus. Aurelius.Seuerus.Antoninus.Aduerfa pars pulcherrimam numifma. 
figuram Herculis nudam habet, qui in finiftra manu clauam gerit, in dextra vero pateram, qua 
vti velle videtur ad facrificandum . Adeft enim altare, & fupra ignem eius confpicitur Aquila 
Volans, circum vero talis eft inferiptio nEPIN 0 LlN NEHKOPnN . Hoc numifma fuitfcul- 
ptuin in honorem huius Principis a Neocoris(id eft nouis colonijs,nam x^P° v fignificat mul- 
titudine, rioc vero nouam)Perinthijs Thraci? populis,de quibus meminit u Plinius his uerbis: Perinthi) 
Oppida Selymbrta Perinthus latitudine ducentorum pedum continenti annexa^ Figuram vero Hercu- Thracie po 
lis, qua? eft in hoc numifmate,iudico fuille Deum populorum eorum proteftorem ; Aquilam 
JO vero volantem fupra aram Chryfaeton elTe, cuius inconfecratione iuftorum, & bonoru Prin- 
cipii tn vfus,vt ante diximiis,elFe foletjdequa Imperatorum cofecratione meminit * Herodia- 
nus in morte Seueri patris Caracalla, cui ( Seuero inquam ) quatuor Aquila:, a quibus videba- 
tur obno&urnasimagines raptus, & in cxlum delatus, mortis figna attulerunt. Et quiapoft 
mortem liliorum confecratus fuit, fieri forte potuit, ut Hercules huiufcemodi facrificium ad 
aram illa pro anima Seueri, Caracalle patris,deificati adminiftraret,ac prefertim cum in eo nu- 
mifmate confpiciatur Aquila volas, qu^e quafi anima Principis in c?Iu efferre videtur, ficuti in 
multis alijsaduerfis numifmatu Principu poft morte confecratorum partibus videmus, in qui- 
bus fcilicet tales Aquil? fculpt? funt, cum literis circucirca CONSECRATIO. Verifimile 
ctia eft Perinthios illos populos fumma cu affentatione Caracalle eius fili j numifma hoc excul 
40 pfifte. En quanta hominum fuperftitio,quantaD?monis fallacia antiquitus etiam regnabat. 

In numifinate Diocletiani ex argento confpicitur Iupiter Victoriam ferens, qu? fub pedi- Dioclcna- 
bus globum habet, & Iupiter fibi Aquilam uicinam . ni numif. 

Confunile etiam Licinius numifma excudi voluit, in quo Aquila roftrogeric corona lau- Licinijnu- 
ream cum hac inferiptione IO VI CONSERVATORI AVG,VSTORVM rai(ma ’ 
NOSTRORVM. Romani, vt Imperatorum fuorum , quos fuperftitiose in Deorum nu- 
merum relatos afferebant, Confecrationis memoriam pofteris traderent, in numis altare fctil- 
pebant cum igne ardente , & cum inferiptione CONSECRATIO, ut in numifmate Auguft. nu 
?reo Augufti confpicitur . milma . 

Pariter hoc uideri poteft in numifmate ex ?re Conftantini , in quo du? habentur Aquile ad £ on ft an ti 
\o Iateraaltarisere£te,cumhacin(criptioneinfuperiorinumifmatis femicirculo, nempe ME- : mi( - 
MORI A FELIX, &fub altare PTR. 

In numifinate Traiani ex?re columna eftere&ain eius honorem, in cuius medio feriptum Traiani nu 
eft S. C. ad bafim uero du?iacent A quii?, fupra uerb columnam infidet, ut credo, Imperator, mifma . 
cum inferiptione S.P.QJl. OPTIMO PRINCIPI. 

Argenteum Marciana Traiani fororis numifma excufum eft , in cuius vna parte talis con- Marcianx 
fniciturin r criptio DIVA AVGVSTA MARCIANA, in oppofita vero CONSECRA- num if m . 
TIO. hic quoq; Aquila fcipioni infiftit . Aliud item eiufdem ex argento quoq; numifma vi- 

M detur 


Li.4a-.1r. 
Lib. 4 . 


134 Vlyfsis Aldrouandi 

detur cum eadem Aquila fcipioni infiftente, & infcriptione CONSECRATIO, cui quidem 
ha; licerte S.C. addita; funt,feciis ac fuperiori . 

Mandim Matidia Marciana; filia, (oror Sabina; Hadriani, argenteu numifina habuit,cuius pars prior 

numi fm. fic in feri bebatur DIVA AVGVSTA MATIDIA. pofteriorvero CONSECRATIO, in 
qua edam Aquila: figura exprefla erat . 

Pertinacis Aquila infiftens globo infculpta eft in P. Heluij Pertinacis numifmate,quod cufum eft an. 
nomifin. 0 . 41 5 ^ . V. C.9 4 $ • 1 • C. 1 p 3 * In cuius poftrema parte circunfcriptio talis erat CONSECRA- 
TIO. 'k S.ad globi dextrum latus, ad finiftrutn vero C. id eft, Senatus Con fulto. Prima pars fic 
habeirDlVVS PERT. PIVS PATER, is vir bonus fuit, ftatura Imperatoria, habitudine 
corporis pinguiori, eloquentia mediocri , magis blandus, quam benignus, optimo ingenio, & 10 
robufto corpore praeditus , nifi quod paulum pedum laboribus impediretur. Imperium adi- 
pifcente co, Senatus vetere confuetudine vocatus eft, tum vero corrigere coepit omnia, qute 
fierent fine ordine, & modo:Quocirca breui temporis fpatio a Prtetorianis, & L^to prtefe&o, 
qui eu Imperatore fecerat, eo anno Cal. Aprilis eft confoflusinPalatio,DidioIulianoc 6 fcio. 

J Sc timi' Aquila .quoq;,&in(criptio alias di£f a CONSECRATIO, exprimitur in numifmate quo- 
Seu eri au- dam E. Septimi) Seueri Pertinacis , vti & rogus cum eadem infcriptione in alio fuo numifina- 
mifmata. teJEthasc quidem in auerfa parte. In vtrorunque vero dextra fic inferiptum erat DIV O SE- 
VERO PiO. Erant autem ex argento, cufaq; an.O.q^^.V.C. 965.LC.11 1. quo tempore 
• Imp. ipfe pridie nonas Febr. Eboraci obijt. 

Augufti nu Ih numifmate Augufti argeteo eft eius eifigies fenilis coronata, cum infcriptione D I V V S 10 

mifau . AV G. exaduerfa parte CONSECRATIO. Hoc numifma Rom£ cufum fuit in ip- 

fius memoriam poft mortem, idque a Tiberio Caefarefaftum teftantur,& illi confecratum, ut 
ex aduerfie partis infcriptione fupra di£ta offenditur . Dion huius confecrationis mentionem 
faciens, qui ei honores exhibiti fint,his verbis offendit:?#*» vero immortalitate et tribuerunt , Fla» 
mines % & Sacerdotem Liniam (qua tunc Iulis etiam , t^AuguHs cognomenta acceperat ) conflituerunt,li- 
clorcq. vti eam in facrificijs permi ferunt . Csterum Liuia Numerio cuidam Attico , Senatori, & Prs- 
tono, decies fefertium dono dedit, quod iuraucr at fevidiffe Auguftum in cslum afe en dent em, quemadmo- 
dum antiquitus Romulum Proculus vidiffe perhibetur. Decretum quoque Roma Augufo facrarium a Sena ~ 
tu, a Liuia autcm,& Tiberio facium . Alibi quoque de multis locis et fana ex truci a funt a populis partim 
volentibus, partim i nuitis ; NoUty. domus, in qua de.cejfijjet, in templum mutata. Dum eius Ronts templum ^ 
sdificabatur juream ipfms imagine in a de artis leflo impoftam collocati erunt , cmnify eam cultu , qua 

in pojlerum effent ufiri ,uenerati fsnt,<kc.Lxquibus verbis cognofeimus no folum immortales ht> 
nores exhibitos efic Augufto , fed etiam tunc ei dedicatos fuifle Flamines, & facerdotes , & 
Roma;,& multis in locis ab alij s populis dedicata templa & pra; ter id domu eius , in qua mor- 
tuus eft Nole, in templum tranfmutatam fuifle . Tali quoq; deceptione in numerum Deorum, 
relatus fuit Seuerus ,& multi ali) Imperatores, quos breui tatis caufa pr^tereo . 

Antiquiffimi illi Romani, vt confecrationcm fuorum Auguftorum denotarent, in nuumif- 
mitibus luis ponebant Aquilam fupraful.mentrifulcum, vel id pedibus tenentem, ut appa- 
Tit.Vefpa- rct ex numifmate £reo Ti.Vefpafiani,vbi-eft talis circunfcriptio IMP. T.VES. AV G. REST. 
liani nu_ additis ab lateribus Aquila; his literis S.Q netnpe S. ad dextrum latus, C. vero ad lacuum; 
Domiriani Eadem in numifmate Domitiani Imp. fed cum hifce cireuncirea literis Grf eis, nempe : AI 46 

numifm. P ro P e abm dextram, poftea cum aftro , deinde fupra caput cum A , tum alio aftro , poffcremo 
prope finiftra alam cu I, que li:er£ fi iunga tur, notat AIAi fortaflis Al AI 02 , id eft fempiternus. 
Nerac nu- Nerue numifina exculum eft anno Qrb.406'0. V.C. 8 50. 1 . C. 9 8. idque a Gallieno in e us 
mifmata . honorem, vt & aliorum Impp. faftum e ftb creditur . In huius priori parte eft radiatum caput, 

& inferipto DIVO NERV AE. I11 auerfa vero confpicitur A quila expanfis alis cum tali n- 
feriptione CONSECRATIO. Is poft .Domitiani eadein Imperator defignatus, eos ftatim 
qui rei fa£ti erant impietatis, abloluit, exuleiq,* reftituit, prohibuit f£uitiam,qua? in Chriftianos 
exercebatur, & fycophatas quofdam occidi iulfit, inter quos & Suram P hilo fophum. Vir erat 
nobiliifimus, atq- humaniffiinus princeps, ififtus, ac beneficus, vfque adeo bonus, ac honeftus, 
vt aliquando dicere.aufusfit, fe nihil feeiffe, quominus polfity depofito Imperio, priuatus tuto‘ 50 
viuere. Id quod prasftitit haud ita multo poft. Nam cum propter feneftutem minime hono- 
raretur, fed -contemptui efiet, Capitolium confcendens M. Vulpium Traiar.um Hifpanum , 
adoptat.Cenfebat enim virtutem cuiusq,- , non patriam exiftimari , & ponderari debere . V ri- 
de euiripoftea in Senatu Ca;farcm defignauir, & fuccefiorem.Quandoqueeandem Aquilam 
Ti. Vefpa- f U pra orbem, vt ex alio mumifinate eiufdeih Neru^ conftat, Ck alio Ti* Vefpafianipone- 
fiamnumif [3 in t abfque ulla alia 1 n fc ri p ti o n e, pr^ ter has li teras S.C.ad orbis latera . 

Nonnunqtiain etiam eadein Aquilam, ad denotandam eandem Confecrationem. colloca- 
bant fupra 


Omkhologix Lib.I I. 135- 

feantfup-r.a fulgur, n6iitain ; cnrn(?il<:'um,vt'ex numis argenteis D* Vcfpnfiaiii Augoftfduobus Vepafkni 
pater, jin. quorum altero a dextra parte* erant hg litery CON,a finiftra V IN. in altero autem a «mniim». 
dextris pfant£ cuiufdam,fortaffis lauri ramulus fupra fulminis diuerfi a fupcriqri fere extremi- 
tatem pofitus,:& cum hac inferiptione ET OV C in dextra parte, poftea cum aftro fupra alitis 
capite, demum cum alia inferiptione in finifEra IA POT.. 

. Eadem Aquila vifa eft in numo Claudij Neronis,fed fine ulla inferiptione, & line aftro, licet Neronis 
infiniftra parte eflenthi charafferes latinihocmodo accommodati HCP. Gaudijnu 

■ r. In numifmatis Marci virigrauis,,&prudcnti$, quem Philofophum cognominat Zona- mus * 
ras,poft Gordiani mortem in Imperatorem adoptati, aduerfa parce habetur ha?c inferiptio 
|0 marcvs A V G. IMP. C AE S. In alia vero eft templum figura quadrata, in cuius 
xnedio apparet ianua,& in fuperficie, & angulorum veftigio litui funt infixi,& in medio tccri 
ignis einicat : infcriptioeft CONSECI^ ATIO, 

InteraFia Imperatorum numifmata , in quibus aliqua confecrationis nota confpicitur, file- 
tlonon jnuoluam illud P. Aelij Hadriani, Aclij Hadriani hlij cognomento Afri, in quo etiam ^j,. j_j a- 
multa eius praeclara gefta exprefla funt . Scdauit in primis hic Imperator Parthorum bellum, dnnrii nu- 
&rer'Afiamjn Achaiam riauigauit, Eleufinaq; facrafufccpic . Et hinc Romam, deinde in mifmaac;-- 
Africam tranfijt,muItum prouincijs benefaciens, Reges omnes ad amicitiam fuam inuitauit. geita, 
Peragrata Arabia, Pelufium venit, ibi Pompei fepulcrum irinouauit,ciq; parentauit . Arithme- 
tica?, Geometria?, pi&uratq,- peritiffimus fuit. Literarum & poematii ftudiofiflimns, ita tjtmul- 
gg taamatoria carmina ifcriberer > & verius componeret. Profefiores omniu dilciplinarum locu- 
pletauitySe ditauir,licetqUcTftionibus eos exagitaret. Fama’ tam cupidus, vtlibros a fe feriptos 
de fua vita, libertis fuis publicandos ftio nomine traderer. Armorum , &rei militaris peritiUi- • 
mus erat, voca tosqj ad militia^ equis,mulis,veftibus,fiimptibus,& o unni ornatu donauit. Tan-* 
tas etiam copias habuit, quatas vnquam alius Imperator. Peditum ducenta, equitum quadra- 
ginta milia, Elephantos trecentos bellicofos . Curuum prccterca ad prolium inftru&pru duo 
milia, ac armorum in fu pplemcntum trecenta millia ,&ha?c quidem terreftriseius erant co 
1 piar. Maritima vero ; minorum nauium duo millia, triremi u a fefcuplis in quinqueremes mil 
le quingentarum clafiem, Inftrumentorum quoque naualium numerum duplicem . Ad ha?c 
nauespartim proris, par tim puppibus auro exornatas , quas Thalomigas appellant , ad belli NauesTha 
r pompam, quibus Imperatores vehi confueuf re, oftoaginta . Pecuniarum j neterea magna lomig*. 

* • vim in thefauris Aegyptiorum, talentorum nempe quatuor&feptuaginta milia habuit. Pere- 
grinationis ita cupidus, ut omnia, qu£ legcratdelocis orbis, pr^fens vellet addilccre . Inftaura- 
uit Rom^ Patheon, Septa, Bafilicsm Neptuni, Forum Augufti,Lauacrum Agrippat.Fecitfibi- 
lepuIcru,&pontem fuinominis,innoccntcspauperesditauit, hera Romana diligetiffime cu- 
S3uit, peregrina contempfit,officiu Pontificis Maximi peregit. Dicaculus fuit, & locofus.Vno 
tepore fcripfit,di&auir,audiuit,& cu amicis confabulatus eft. Tum ludos Circenfes , & dona* . 
tiuuin populo exhibuit, ac militibus . Anno aetatis fexagefimo fecundo, cum impera flet annis 
z i.menfibus 1 i . apud Baias vita functus eft . Vir fuit ftatura procerus , forma comptus , flexo 
*d pe&ine capillo, promiffa barba, vt vulnera, qu£ in facie erat naturalia, tegeret. Primus enim 
r . Caefaruni Hadrianus, Dione tefte, barbam nutriuic. Memoriie& omnis pene artifici) opifex 

incredibilis, Ingenij liuidi, lafciui, & ad oftentationem fui , infolentis . Numifmatis pars vna ,*p u ^ Ac1j: 
eaq,- dextra HaclrianicaputLeoninapelleindutftrepr^fentat. Ante illius effigiem, qua? in hu- Hadriani 
mero finiftro clypeum fert, in quo eques quoddam quadrupes ( Leonem opinor ) confodit , numifina . 
adeftfagittarlnlcriptio exoppofito circunlegiturtalis IMP. C AE S. HADRIANVS. 

FOE L AV G.P ER P.P.P. Altera numilmatis pars talis eft: Pos quadratis lapidibus, qua- 
tuor fornicibus in Tvberi fabrefaftus apparet.. Cui vtrinqtie quatuor column^ infiftutdn qua- 
rum fummitatibus quatuor ftatus marmorearlunt nofitx . Ponti coniunflum eft fepulcrum, 
vel moles Hadriani, cu inferiptione CONSECKATIO. Pons Aelius di&us eft ab A e* 
lio Hadriano Imperatore, qui eum pontem iuxta molem fepulcri cxcitauit iuxta Tybcrim, ea 
decaufa,vt per Tyberim tranfeuntes propius molem afpicerentpofitam e regione Maufolei, 

% P quod Auguftus fecerat. Iam enim Augufti monumentum repletum erat , neque quifqua am- 
plius in eo fepeliebatur,& ipfe primus Hadrianus in ea,quam ipfc cxtmxir,mole fepultus dici- 
tur, vbi ipfius cineres , & omnium Antoninorum poft eum condi ti , vt incifte inferiptiones , & 
epitaphia illius hodie oftendunt. IMP. DIVI TRAIANI PARTHICI, FI- 
LIO DIVI NERVAE, ADNEPOS TR AI ANO, AVG.PONT.JMAX. 

TRIB. POT. XXII. MP. II. COS. III. P. P. ET DIVAE SABINAE 
IMP. CAES. T. AELIVS ADRIANVS ANTONINVS AVG. PIVS, 

PONT. MAX. TRIB, POT. II. DESIGN. JIII. COS. II. P.P. PA- 

M z REN- 


T Llb.de beh 
Cjothico. 

r In Tbeat . 
antiq. 


Hadriani 

mimifm. 


Marinianc 
numifma . 


QJTiIuij 

Macriani 

numifina 


P. Piuef j 
Tetrici nu 
mifna . 


Claudij 

Gothici 

numifm. 


Fl.Valer. 
Conftantij 
numifma . 


Antonini 
Pij , & M. 
Aurelij nu 
m limata. 
Qui Impp. 
fconfecra- 
bantur . 


16 


Viyfsis’ Aldrouandi 


RENT 1 BVS S V 1 S. Item, C AF. S A R I L. AVRELIO VERO AVG. AR- 
MEM 1 . AC MED. PARTHIC. P ONTI F. TRI B VN IT. POT.VIIII. 
IMP* V. C. COS. III. P. P. Erat olim tota ea moles extrinfecqs marmoribus incrufta* 
ta , vanjsq; columnis ex diuerfb marmore , altera fu per alteram extru&a , quarum quadam ad ; 
Sancfci Petri Bafilicam ornandam tranflata? funt, intero; binas columnas ftatua erat polita . Ibi 
& ftatuie erant aliqua? , vtpotc A ntinoi , Adonidis, Perlei, pulcherrimae recens inuent* . Eam 
molem y Procopius optime defcribit,cum inquit : Hadriani quondam Imperatoris fepulcrum, extra 
portam Aureliam, fiue , vt * Iacobo Stradse placet, Aeliam , iattu lapidis pofitum . Primus eius am- 
bitus quadrigati figuram habet. Conftatenim totus ex marmore Pario fumma artificum dili- 
gentia a?dificatus. In medio vero huiusquadrati, rotunda moles aflurgit,excelfa altitudine, & 
tanta,vt in (uprema eius parte area fit, cuius diameter vix iadtu lapidis tranfigitur . Quam mo-> 
IcmBelifariusoccupatisproarce, & pr^fidio contra Gothos vius eft. Erant olim in fumma 
parte vndicj,- ftatu ce magna; hominum, equorum, quadrigarum, miro artificio elaborat*. 
Has partim integras milites demoliti,partim confracfas in hoftes deiecerunt. Viiuntur adhuc 
in hoc monumento boum capita, & quaedam alia infculpta . 

Hadriani quoque aurea numifinata habentur, qu^cufa runtan.O.4075). V.C.869.I.C. 1 17. 
Horum autem vni in anteriori parte eft Hadriani caput cum hac infcriptione IMP. C AE S. 
TRAIAN. HADRIAN. OPT. AVG. G. D. PARTH. inpoftcriori vero DIVO 
TRA1ANQ PATRI. Inalijs additur AVG. Traianus confecratus . Eiufdem Hadriani 
argenteum numifma reperitur,quod excufum fuit an.O.41 qo.V.C.8?o.I.C. i 3 8. Huius altera 
pars, eaq,* prima ficinfcribitur HADRIA.NVS AVG. poftrema vero ita CONSECRA^ 
TIO. Aquila hic infillit globo . 

Mariniaux numifma inuen tum eft , idque atgenteum , in quo ab vna parte talis habebatur 
infcriprio DIVA MARINI ANA. in auerfa vero CONSECRATIO. Aquila infuper 
hicfculpta Martnian* animam in cadum efferre videbatur. Numifma hoc cufumeft an. Q. 
42 1 2. V.C. 1 o 1 2.I.C.260. 

Q. Fuluius Macrianus MlF. numifina habuit ex argento cum tali ab vna parte infcriptione 
DIVO MACRIANO: ab altera CONSECRATIO KAA. addita Aquila; figura, vt vi- 
dere eft in pi&uris A lberti Principis Bauari* . Is a patre Imperator Ca; far Auguftusan.O, 
4223. V. C. 1 o 1 3. 1.C.2fj 1 .appellatus eft,< 3 dicet multum armis potens effiet, cum patre tamen 
a Domitiano Aureoli duce vincitur,& occiditur. Eodem anno numifina hoc culum eft. 

Aquila item cofpicitur in a;reo numifinate P. Piuefij Tetrici,fed infcriptionesdiuerfar funt. 
Prima enim fic fe habet IAP. C. TETRICVS P.F. AVG. Secunda CONSECRA- 
TIO. hic Piuefius Tetricus Gallia; prafes, Viffcoria fuadente, Imperium fufcipit, & Augu* 
ftus appellatus. Is citm mulcapr^eclara gelliifiet, & militum infoletiam diutius ferre non pollet, 
maluit fe Aureliano committere, quarn infidiofis imperare. Hunc poli: Aurelianus in trium-, 

f iho cum Zenobia du&um non folum uiuere,fed etiam in fumma dignitate,commifla illi tota 
talia, manere palliis eft, collegam lcepe,nonnunquam commilitonem, Imperatorem aliquail 
do appellans. Hoc autem numifina cufum eft an.Q.42 30.V.C. 1020 J.C.268. 

Inter numifinata M. Aurelij Claudij Gothici, qua; fculptafuerean.O.4231. V.C. 102.Z. 
I. C. 270. tria reperta fimt,qu.e retro infcributurita CONSECRATIO. Inquoruvnoco- 
fpicitur ara , cui Aquila infiftit, altero ara tantum, tertio nihil, cuius anterior mferiptio talis eft 
D 1 VVS CLAVD 1 VS. alterius vero DIVO CLAVDIO GOTH. primi autS DIVO 
CLAVDIO . Is digitis fuit adeo robuftis , vt fa;pe equis,& mulis i£tu pugni dentes excufierit. 

Reperitur numi fma ex tere F L. V aler. Conftantij, in cuius priori parte eft Imperatoris ue- 
latum caput , adie&a infcriptione DIVO CONSTANTIO AVG. in pofteriori uero 


17 


3LQ 


& 


4 ® 


CONSECR ATIO P. L.C addita Aquil* figura. Numifma hoc excufum eft an. O.4267. 
V.C. 1 o 57.I.C.30 ^ .Hic Imperator uir pius fuit,& Chriftianus, natura mitiffimus , diuitiarmn 
fpretor, modici cultus,tanta; modeftia;, vt facilem fe , &c amabilem cundftis etiam prxberet . 

Poftremo in gratiam eorum maxime, qui in antiquitatibus cognofcendis omnem operam 
collocant, duo linet fubiungere numifinata, eaque magna Antonini Pij, & M. A urelij, in qui> 
bus tabernacula illa multis ftatuis,& ornamentis perornata, ita ad viuu exculpta funt, ut quem 
ordinem, qualque ca;remonias in eiufinodi confecratione obferuarent, facile ex eorum figu- 
ra cognofcas. Erat & in his numis alias di£fa infcriptio CONSECRATIO. Conlecra- 
bantautem Romani illos folum Imperatores, qui filios Imperij heredes relinquebant. Falso 
autem fibi perfuafum habebant confecratione iftac in falfbrum illorum Deorfi numerueos 
cbaptari.Eo tempore ciues omnes pullis veftibus induti, vultu modfiitiam,doloi^nq; pralefo* 
relite per vrbem incedebant, velut imper-aeotis fui miferatii cuius fimulacrumcereum.pallu 

dum 




Omitholog1a2Lib.II. 137 

<!dm mortui per omnia funile , maxima cum folemnitate , mukisq,- cg-remonijs eburneo ledo 
fuperbiffimo pannis pretiofiffimis cooperto in fublimi tabernaculi vertice in aditu Imperia- 
ili palatij collocabant. Sedebant prope finiftrumlatus fenatores omnes , lugubri vefte induti , 
maiorem diei partem ibi conterentes. A dextro vero latere matrona? omnes feruato dignita- 
tis ordine &generis fui claritate finegemmarum,annulorum,brachialium,& torquium orna- 
tu, (ed leuiffimis tantum veftibus ijsq,* albis (qualibus multa? in I talia virgines vti folent ) indu- 
ta? {edebant, magnam pra? fe ferentes animi moeftitiam. Atque hae ceremoniae feptem conti- 
nuis diebus durabant; quo tempore etiam Medici fingulis diebus ad tabernaculum accede- 
bant, egrifefe Imperatoris pullum examinare fingentes, & in dies morbi vehementiam ac- 
|p crelcere . Cum vero expirafieipfumdixiflent,ilico {enatores furgebant , & ledum in humeris 
efferebant in viam facra ad mercatum veterem, quo in loco Magiftratus Romani munerum 
fuorum dignitatibus fefe exuere folent ; Erant hoc in loco a duobus lateribus qua?dam conti- 
gnationes cum quibufiiam gradibus, vt in amphitheatro, & ab vno latere iuuenes nobiliores, 
& 'Patriti) Romani fodebant,in alio vero illuftriores matrona? canebant hymnos pios , & val- 
de morftos, quales in funebribus pompis fieri folent. Quo perado Senatores iterum humeris 
libitinam fulcipiebant atque extra Vrbem in campumMaitium perducebant . Hoc loco ta- 
bernaculum erat quadratum ex lignis ficcis maximiseonfedum,& {armentis, palea, fafciculis 
intus refertum, extra vero magnifice cortinis acu Phrygio elaboratis , ftatuis eburneis, varijsq; 
piduris perornatum. Atque tale erat primum tabernaculum, fopm quod erat aliud fimile, fod 
|0 minus,egregie item exemptum, vt primum; fed portashabebat -, & fineftras apertas , per quas 
deinceps in tertium afcendebantyquod altius erat , & vtroq; minus , Poflet ha?c ftrudura qui- 
bufoam turribus affimiliari,qua? in mari,autfupra portus conftruunrur, qua?q;i recentioribus 
Italis fanali , ab antiquis vero phari vocantur, quales multos vidi in Italia, Gallia, & Hilpania, 
& in portu Laburni Magni Ducis Hetruria? , & Rauenna? , & Puteolis ,in quibus nodu faces 
accenduntur, ut ijs confpedis ad loca focura nauigantes feft conferant. No omittam Pharon 
infulam quondam fuifte, qua? in maris medio ftetit. In ea turris eft ingens in petra pofita, albo 
lapide, odingentis talentis a Ptolom^o Philadelpho Rege,Softrati Gnidij architedi Alexan- 
drinorum amici opera extruda,qu£ & ipfa Pharos dida eft, in qua nodu accenfa? faces naui- 
gantium curfom regebant, a cuius fimilitudine ca?cerf quoq; fpecula? .-fimilem in vfum coftru- 
» 0 da?, Phari appellata? funt.Vnde Statius : ■ ■ «,-y - ; ; . 

Luminet nocliuetget tollit Pharus Amula Lunet. 

Scribit * Hegefippus Pharon a Grecis,Latinisq,- appella - i ex ipfius rei vfu,eo quod loge vide* 
tur a riauigantibus taquam dira*rx pava, quod lucidum fignificat, 'immutata litera Pharos dica- 
tur* Reuertamur modo ad T abernaculum,feu ftrudurarn,vn'de digredi fornus. Perdudo ve- 
rri iafii ad fecudum tabernaculi folium ImperatOf-fsfodulo,tum magnam aromatum , tymia- 
inatum,fruduum, herbarum, vnguentorum odoriferorum, ac pretioforum ex diuerfis orbis 
terrarum partibiis condudorum quantitatem afpergebant, atque inter fe omnes contende- 
bant, tquifnam Principem fuum maiori honore afficeret, atque melius hoc vltimum heneuo- 
lentia? munus demonftraret . Quo perado furgebant quidam equites , & circum tabernacu- 
lurfip^ricas chrifieas, vulgo La morefoa,ducebant;Paritercpetiam circa tabernaculum quadri* 
® ga?&biga? ab aurigis fuis oloferico purpureo indutis conduda?, magno curfo ferebantur. In* 
diierant autem ifti aurigje pcrfonas,qua? Principes, praefedosq; mentiebantur eos , qui confc- 
crando Imperatori, duin erat in viui$,feruiebant. Poft omnes vero iftas c^reVnonias focceffuri 
in Imperitim cereum accehfum in tabernaculo reponebant. Sequebantur deinde & alij idem 
faeieiites,& fic demum omnes. Vnde tam ob ligni ficcitatem,quam alia, quf aderant, pinguia, 
flamma ftatim ex tabernaculo erumpebat, & ex minori, & altiori Aquila verfos c^lum euola* 
bafiQuo vifo ftoIMa & nimis credula plebecula animam fui Principis ad c^lu efferri ab Aqui* 
!a proclaraaba^eumqi poftea, ut Deum adorabat,altariaq; & templa -erigebat, vitulos , agnos 
facrificabat, Flamines, & facerdotes affignabatjUt de Calare teftatur Prudentius % 

Hunc morem veterum dociliiam wtate jecura 
: ToHeritas mcnfa atque adytis _ flamine & aris 
Augujlum coluit: vitulo, flacauit & agno . 

M* Aurelij Antonini Philofophi argentea numifinata qua?dam reperiuntur, inter qua? vnu 
in anteriori parte fic mforiptum legi DIVVS M. ANTONINVS PIVS. inpofteriorivero 
CONSECRATIO. Aquila infuper inflexo capite hic lauream roftro cenet. Tria quoq; ad 
(unteiufHe ex argento numifinata cu fimili in(criptione,his tamen additis literis S.C.Inho- 
rum altero Aquflaglobo infiftit, altero are, tertio Rogus adeft, qualem 3 Herodianus deferibit. 
Hxc autem numiuruta % xcufa funt an.0,4 1 4*, VX, 93 1. i.C . i 8 1 . 

M | Habito 




M. Aureli) 

Antonini 

numifm. 

a In Seucro. 


13 8 Vlyfsis Aldrouandl 

Aquila cu Habito iam latis {upcrq; (ermone de numifmatibus Romanoru,Gnrcorum,& aliarum na 
in (ignibus tionum,qu# de conlecratione Imperatorum agebantmunc quomodo Imperatores ad mili- 
k! miiruf tes *~ uos * n orarent, & qui intererant , & qua: figna militaria ferrent, quibufilam exemplis 

fatibus* hicoftendam. • 

Cum multa reperiantur,vtoftendemus, numifmata, in quibus pulcherrima Imperatorum 
velut milites adloquens effigies confpiciturcu hac inferiptione AD LO C VT 1 0 COHi, 

S. G Quia vero inter audientium militum primarios etiam adeflet Aquilifer , noninconue* 
niens erit, imo e re in primis legentium , fi hoc loci adlocutionis eius originem paucis exami* 
nem , cuius veritas ex numifinatum antiquiilitnorum quorundam,de quibus inferius mentio* 
nem faciemus,aduerfa parte quam maxime elucelcet . Fuit itaque eius origo antiquifsima,vt- 
potevtiliifima in re militari. Ha enim milites a Ducibus ad bellum inflammati acrius^ala- 
criori animo pugnabant & magis ac magis ad obtinenda vi&oriam accendebantur, & Aqui* 
Quoties fi e Jjf er> z \{^ figniferi audacius contra hofles ibant. Bis autem adlocutiones in bello flebant; pri- 
baut a o- mi N im)C ^ inm ili tes i uramen f 0 f e obftringerent;fecudiim,cumc6gregatismilitibusdux ipfee 
u 1 ‘ fuggeftueosadloqueretur, idcjjeo potifiimum tempore fiebat, quando cum militibus, aut de 

modo pugnadi,aut de fuga, aut de adhortatione cotra hofles, aut de ftipedio, aut de liberatio* 
ne aliqua facienda , autdealijs rebus necelfarijs confultandis agere cogeretur . Adlocutio- 
nuin harum pluribus in locis apud hiftoricos mentio fit,& in primis apud b Liuium, qui de Sci 
pione A fricano loquens,ita fcribit> Eodem legiones ex hybernis eonuemre cum iujfjjet , ipfe cum quin- 
que millibus foc iorum ab Tarracone profettus ad exercitum . E$uo cum venijfet ,adloquendos maxime vete- * 
'Jj.Sdec.i res milites, qui tantis fuperfuerant cladibus, ratus ^cocione aduocata ita dijferuit . c Item rurfllS de eodem * 
Scipione feditiofos milites adloquente: Tum filentio , inquit,/^*- praconemfatto,tta capit: Nuquam 
Hi mihi de futuram orationem ,qua exercitum meum adloquerer, credidi . & apud “ Herodianum , qui de 
fior.Jug. principio Imperij Commodi Claris fic inquit: Paucis autem pojl diebus celebrato tam funere , vi- 
fum amicis eji adolefc entem adducere ad exercitum, vt & milites adloqueretur & qui nouts Imperatoribus 
Militum iu mos efl, pramtjs eligendis velut i duttoramento quodam illorum animos adiun geret . De militum iura» 
rame tum . mento meminit V egetius his verb isiMilites iurare f olent ;dr ideo militia facramenta dicuntur. Jurant 
autem fe omnia flrenue fatluros, qua pracepit Imperator , nunquam de fertur os militiam pro Jtom. repub. 
Quibus mi Qui itaq; iuramentum non feruabant , ijs pollices ilico abfcindebantur;vnde qui militiam de» 
.licibus ab- f er ere volebant, flbi pollices detruucabant,vtinutilesinpoflerumadmilitiam cenferentur. 
iemde a- g ■ ver< ^ i m p erator j m orem gefturos fignificare vellent milites , habita oratione , clypeos fuos 
turpo e . pefcadebamtjVtex^ndquurum hi(toparumlc&bi0habcmus. Iuramentum vero fa* 
cramento confirmabant, pollice non fblum in fublime eredo , fed enfibus etia euaginatis col- 
lo admotis/d quam lan£tum,quam inuiolabile fuerit in Rom.rep.& quanta reuerentia acci* 
€ Li.6Jcc.s piebatur,&feruabatur,hiftorici optime teftantur.Qu# autem iurarent,his verbis indicat e Li* 
uius : Per omnes Deos paratos tur are magis qua velint, quam qua fetant vera ejfe, (jr obflr ingere per turio 
nonfe 'folkm,felumq t caput fed figna militana.fr Aquilas, [aeramenti q ( religionem . Antiquitas huiuf*» 
Seueri nu- cemodi adlocutionis in primis cognofcitur ex numifmate magno Seueri ex pulcherrimo me- 
mifma . talio , & optime fculpto cum toto pe&ore cum hac inferiptione L. S E P T 1 M I V S S E* 

V E R V S A V G. In huius numifmatis aduerfa parte trium uirorum imagines in fuggeftu 
confpiciunmr, quorum vnus haftatn finiftra retinens , & dextrum brachium velut milites ad- 4 $ 1 
loquens, qui ante fuggeftum armati velut orantem illum attentis auribus audiunt, exporri' 
git.Habentillimilites,quorufexicones in numo videri poflunt,fcuta&alia infignia militaria, 

& fub ipfis leguntur tales liter# FIDEI M I L I T. id efl, fidei militari , & in circuinferen* 
tia funt ali# liter#, quarum qu#dam ob antiquitatem contrit# legi nequeunt ; ali# vero funt 
huiufmodi COS. II. P.P. vt videre efl apud Sebaftianum Entium . Numifma hoc in ho* 
noreni-Septimij Seueri faftum fuit. Figur# in aduerfa parte nil aliud indicant, quam adlo^f 
quentem Imp. ad exercitum , quod ex multis aliorum Impp. numifmatibus , in quorum ad» 
Vnde fides uerfa parte fimiles adlocutiones videntur, liquido conflat. Quoniam vero exiuramento,quo 
militaris or aftringebantur milites coram ducibus,fides militaris oriebatur , idcirco fculpebatur in numifc 
• mate FIDEI MILITARI. Nam duo eo tempore pr#ftabat Imperatonfimul enim mi ^ 
lites adloquebatur, & ab eis iuramentum capiebat. 1 

Alex.Seue- Sed de hac militum fide aliud numifma efl #reum, mediocre, Alexandri Seueri , in quo ha» 

ri numifm. liter# circa caput eius leguntur , IMP. SEVERVS ALEXANDER Inad- 

uerfavero parte habet tres eifigies, duas nempe militum, qui dextram ara? cuidam impo* 
nunt, tertiam vero c regione, qu# uelut Imper. iuramentum a militibus accipere demon* 
ftrat . Erat autem cum ab inferiptione FIDES MILITVM, & Senatus Confulto « 
Repentur & aliud Alexandri Seueri numifma magnum , optime fculptura f pc<flore arma* 

to,cum 


Ornichologix Lib. II. 


‘39 


to,eum huiufmodi infcriptione IMP. SEV. ALEXANDER A V G. Ab altera ne- 
ro parte tres habet figuras fuggeftui infiftentes,guarum vna brachium exporrigens , adioqai- 
tur tres alias figuras armatas, quae humi liare videtur, in manu militaria figna tenentesrcircum- 
circa leguntur haec verba AD LOCVTIO AVGVSTI. S.C. Hoc numifma in ho- 
norem Principis eurum fuit,& figura, qu? funtin parte aduerfa repraefentantlmp. exercitum 
adloquentem. Nec mirum, fi in hoc numifmate talis adlocutio videatur, cum illius Imp. tem- 
pore multa bella, quibus interfuiqpraefcrtim contra Parthos & Perlasgefla fuerint, & ex qui- . 
dus (aepe vidoriam reportarit. Vicit praeterea Mauritanos & Tingitanos in Africa, & Illyrios, 

& Armenos. Vnde procul dubio necefle illi fuit varia obire munera', & quam faepe milites in 
i£> diueriis Arationibus adloqui , quemadmodum etiam aduerfie numifinatis partis infcriptio 
AD LOCVTIO demonftrat. 

Neronis pariter numifma iuuenili aetate depili magnum efl ex pulchro metallo , cum hac Neronis 
mfcriptioneNERO CLAVD. CAESAR AVG. GER. P. M. TR. P. IMP. Claudi; nu 
P.P. Ab alia ver6 parte fiiprafuggeflumC prope quem aliud etiam aedificium apparet) Im- milma « 
perator milites quofiiam legionarios adloquitur. Supra legitur S.C. inferius ADLOCVT. 

C O H. id e(l Adlocutio cohortis vel cohorti, quae verba proprie Neronis adlocutionem ad 
milites fignificant.Hoc numifina, quod in honorem Principis cufum efl, olim in (ludio Her- 
culis Balfi Bononienfis antiquari) videre mihi contigit. 

Aliud eiulclem Neronis numifma ell ex aere, in cuius alia parte Imperator in fuggeflu ina^ 

10 nu eleuata ad milites legionarios praecipuos militaria figna ferentes fermonein habet, quorum 
vnum,idq; anterius Aquilam habet cum infcriptione ADLOCVT. COH. Imperatori 
aliusquifpiamaflat. 

Vidi etiam inter aliaapud antiquarios numifma M. Antonini magnum ex metallo luteo M.Antonij 
cum tali infcriptione in fuperiori femicirculo M. A N T O NI N V S AVG. T Pv. P. numilm. 
X XVI. In alia vero parte duae figura, nempe L. Veri, &M. Antonini fratrum armatorum 
in loco flant eminentiori,& inferius quatuor armati milites cum militaribus infignibus, equo, 

Sc literis attritis,inter quas tamerrex ad latera numifinatis leguntur, nempe S.C. & P R O V I- 
D E N T. infra. Creditur hoc numifina eo tempore cufum efie, quo poli primam expeditio- 
nem, quam folus fecit L. Verus contra Parthos Senatus co :fenfu, nato lcilicet alio bello Mar- 
io, comatico , Lucius & Marcus fratrescontra Parthos & Marcomanos , qui aduerfus Roma- 
nos rebellarant a Senatu duces ele&i fuerunt. Crediderim huiufmodi duorum eorum Princi- 
pufn fermonem ad praecipuos legionum prafe&os fuifie, de profpiciendis fcilicet omnibus ad 
id bellum neceffarijs. Nam in tali numifmate duo Principes armati adinllar eorum,quibus de 



polleriori parte Imperator cohortes adloqui confpiciebatur, cum infcriptione P. M. TR. P. 

XIII. IMP. VIII. OOS. (forti COS.) V. P.P. FIDES EXERCITVS. Pars vero 
prior ficinfcribebutur M. COMMODVS. ANT. P. FEL. AVG. BRIT. 

M. Didij Seueri Iuliani numifina confpicitur,in cuius anteriori partetalis infcriptio legitur M ■ n . 
IMP. CAES. M. DID. SEVER. IVLIAN. AVG. Inaltera vero Imperator adloqui- nu ' mi ^ J ^ 
tur cohortes, cum infcriptione IMP. TR. POTES. VI. COS. VII. F. EXERC. vt vi- 
dere ell in pi&uris Alberti Principis Bauariae . Numifina hoccufum eftan.O.41 f 5.V.C.545. 

I C. 1 9 3. M. hic Didius vir fuit gulo fus,luxuriofiffimus,quamuis fcnex, aleator, (uperbus adeo, 
vt a militibusjlmperium mercatus fit . 

Non omittam etiain inter numifinata arrea illud C. Caligulae , in quo etiam Imp. in (ugge- c. Caligu- 
ilu brachio extenfo fermonem habet ad quatuor (curatos Aquiliferos, cum infcriptione fu- la^jumus. 
prd ADLOCVT.& infra COH. prope Imp. cfl cathedra. 

Apud f Aeneam Vicum numifina ell ex aere, in quo Imp. in fuggeflu flas propecathedram t ^j c - m ji 
adloquitur milites figniferos, quorum duo anteriores habent legionis Aquila, ceteri duo ma- gn.c4.tab. 
* num fidei. Cum vero fint duae Aquilae , naceffe efl,vtduas legiones etiain rcprafcntcnt. Scr.cjalnu. 

Meminere etiam poetae eiufinodi adlocutionis ac in primis V irgilius,vbi 6 Aeneas parentis, s 
Anchifae manibus parentans, in hunc modum Troianos adloquitur . k 

Pojlcra cum primo Hellas oriente figurat 
/ Clara dies > foetos in catum littore ab omni 

K^Aduoeat Aeneas . , tumuli faex aggere fatur 1 
Dardanida magni genus alto a fanguine Diutim? 

Annuus exactis completur menfibus orbis * 


Aquil^du^ 
in numif- 
inate quen 
dam. 


Mt: 


Esequo 


i4° 


Vlyfsis Aldrouandl 


h Lib. t : 
Aeneii, 


»1 


1 In Tiber. 


* In galba. 


s Lib.^.cpl- 
ftol. ad Phi- 
lip Pofium. 
K Lib.6.de - 
cad.j. 

“ In Orat. 
M. Furij 
Camilli in 
coritionc ad 
P.R. de non 
tranfmigr. 
ad Veios. 

° In Cefarc. 
f, l.n yityi*-} 
Fompcij . 


Ex quo reliiqiiiagydiuimfy offa parentis 
Condidimus terra, mcefltasq } facrauimus aras . 
lamq ; dies ( ni fallor ) adejl,quem femper acerbum 
Semper honoratum (fic Dij voluiHis) habebo . 

Aliud apud h eude exeplu efl clarius & pulchrius, quo vera effigies adlocutionis exprimitur fic* 

Continuo pugna accendit maioris imago : 

M»efthca,SergeJlum<fcvocat> fortem^ Ser ellum , 

Ductores, tumulum % capit , quo extera T eucrunt 
Concurrit legio, nec fcuta aut jpicula denf 

Deponant, ceifa medius stans aggere fatur : X© 

Ne qua meis e jio dictis mora: Jupiter hac Hat: 

Ne a quis oh inceptum fubitum mihifegnior ito * 

Vrbem hodie eauffam belli, regna ipfa Latini , 

Nifrxnum acci per e, & vitii parere fatentur , 

Eruam & xqaa foto fumantia culmina ponam • 

Seilicet expetiem, libeat dum prxlia T urno 
Tipftra pati ? rurfusq \ velit concurrere vitius ? 

Hoc caput 'o ciues,hxc belli fumma nefandi , 

Ferte fa ces pr opere, foedus repofeite flammis . 

Dixeratiatq , animis pariter certantibus omnes 
Dant cuneum ,denfaq s ad muros mole feruntur , 

Hifce,qu£ dixit poeta, adlocutionis, de qua in illis numifmatibus a nobis iam explicatis memo- 
ria viget, ueram imaginem depinxit. Quid enim militum illa clypeata cohors in numis, atqj in 
medio flans Imp. fibi volunt aliud , quam quod Virgilius adloquendi ad milites moris probe 
gnarus, verfibus illis expreffit i Ita tnehercle ifla non mediocriter in maximo vate , quam alia 
confiderationedigna fiint. Ineo tantummodo a numifinatibus diffidet, quod orantes Impe- 
ratores ad milites illos excello aggere , aut ex tumulo profari facit : numiunata, vt diximus, ex 
caflrenfi cathedra,aut fuggeflu . De adlocutione autem hac meminit ‘Suetonius, qui ita ait: 

Jure autem T rthnnttix poteflatis coatio Senatujncboatafy adlocutione de repub. derepent e, veluti impar do - 
lori congemUit . k Idem .* ohfevuatum efl, Cal. lan.facrif canti coronam de capite excidiJfe y aufpicantipuU 
losemla/je: adoptionis die neq-, milites adlocuturo cdTtrenfem feliam de more pof tam pro tribunali oblitis 9 
ministris, & in (enatu curulem peruerse collocatam.Qvvp loco legendum Adlocuturo. Sic apudLl- 
nium ADLOCVTIONIS templum per D litcram , non autem per L feribendum , ut 
etiam animaduertit 1 Politianus. Sic quodannisyfic adq j ficadgradior apud Virgilium exfide 
veterum codicum legendum efl. Adlocutionem pulcherrimam , ac elegantiffimam videre effc ' 
apud ™ Liuium,vbi Scipio ratus adloquedos milites veteres, qui magnis cladibus fuperfuerant 
aduocata concione ita difleruit: Nemo ante me Imperator militibus fus ,pnufquam opera eorum vjiis 
eflfet, gratias agere iurc, ac merito potuit Sed hic templum Adlocutionis, de quo" Liuius meminit* 
ponam: Hunc autem in modum fcribit: ADLocFF TONIS templum propter cxlejlem vocent 
exauditam in houa ut a iufjimusfieri . Ideoq,* a Furio Camillo Adlocutionis tem pium coflru&utn 
fuit,prope viam nou am fupra a*dein V efl^,qua? iun£la Romano foro>& V elabro fuerit. 0 Sue- 4® 
tonius ficdd adlocutione mentionem facit : Nam cim tn adloquendo , adhortando^ fifpjus digitum 
Uuxmanns vjiendens adfrmatfe ad fatis faciendum omnibus , per quos dignitatemfuam defenfurus eflfet , 
annulum quoque xquo animo detractum ftbi. Extrema concio, cui facilius erat videre condonantem, quam 
audire, pro ditio accepit, quod uifu fufpicabatur ,.promifsu<fl ius annuloru cu millibus CCCC.fama dejlruit. 
Sed.quia ante de aggere tumuli ex Virgilio mentionem feci , hic quaedam ex p Plutarcho libet 
fubueclere. Ille igitur eo loco,vbi narrat illi nunciatam Mithridatis mortem e Ponto, fubiecit 
etiam literas illi allatas fuiflfe, cum ipfe effiet in bello , qua? certum illum de Mithridatis morte 
fecerunt;qux cum per exercitum diuulgata foret,illum ad Pompeium curfitare,i pfumq,- pro- 
cingere coepifie refert . Cii mq; deeflet fuggeflus eminentior , ex quo adloqui milites Impera- 
toribus mos:ett, nec miles illum flruxiflet, tum militem editum illi erexifle tumulum , & feliam 
attulifle r quam ufeenderit Pompeius , & ex literis recitauerit Mithridatem perfilij Pharnacis 
{editiones mortem fibi confciuifl"e,ac omnia, qua? ipfe poflederat, Pharnacerp ad fe , Roma^ 
fcriptitaOe. Quo loco explicat PIutarchus,quonam modo tumulus ille ex aggere faftus , ciim 
Imperator legio nes adloqueretur,conflrui foleret,verba ftint: Fieri quippe isflolet iminentior fug- 
geflus excifum ceflntemixafo accumulando ceflnti . Ex quibus verbis pulcherrime off enditur in nu- 
mifmate adlocutionis imago, &ob oculos ponitur^ proprijs verbis exprefia a ppeta Virgri 
lio dignofeitur. Sed h*c-fatis« . v 

Innumifraaw 


OrnithologiaeLib.il. 141 

In numifmatc Gordiani Imperatoris iunioris,feniofis nepotis, eft eius ftatua paludata, tho- Gordiani 
face pi&o induta, ocreata & redimita tempora lauro, ftans in fuggeftu , finiftra fchedam tc- Iui l lonsnu 
nens, dextra gefticulans, quafi ad milites oraret, quorum alij loricati , alij haftati , ali) figna ge- Im “ na * 
lentes militaria, quibus Aquila, imago Imperatoris, velabrum & Delphinus funt impoliti, co- 
ralii eo confiftunt. Subfcriptum EXERC. PERS. Pars autem anterior imberbem ipfius Im 
peratoris cifigiein demonftrat, laurea redimitam. Circunfcriptio talis eft IMP. GORDIA- 
NVS. PiVS. FEL. AVG. 

Traiani numifmata quinq; inueta funt,quorum primum in auerfa parte Imperatorem ha- Traiani nu 
bet in fuggeftu ftantem, adlocuturum milites ad fu fcipiendam expeditionem aduerfus Ger- mifmata. 
Io manos, vt ex infcriptione numifmatis huius huic parti adie&a conftat, qua? talis eft PROFE- 
CTIO AVG. GERMANIAE S.C Altera vero pars fic infcribitur DIVO NERVAE TRA 
1 AN 0 AV G.P. M. TR. P. COS. III. P. P. In alijs quoq; eiufdemduobus numifmatibus con- 
fpicitur Imperator adloquens cohortes . Horum in vno anteriori parte talis infcriptio legitur 
DIVO NERVAE TRAIANO AVG. in altera vero, vbi eft adlocutiodi6ta,ficinfcriptum 
eftP.M.TR.P.COS.IlI. P.P. S.C. (Hoc aute numifma & illud fuperius didtum,cufa funtan. 

0. 4062.V.C. 851.I. C. i 00. ) In altero vero numifmate pars prior fic infcripta confpicitur 
IMP. CAES. NERVAE TRAIAN. AVG.GERM. DACIC. P.M.TR.P. pofterior autem 
IMPERATOR Villi. S. C.Hoc numifmacufum eft an. 0. 4078. V. C. 868 . 1 . C.i 1 6. Anno 
praecedenti Traiani huius numifma fculptum vifum eft,in cuius poftcriori parte cernebatur 
cohortium Adlocutio cum infcriptione IMPERATOR VIII. S. C.in anteriori vero IMP. 

CAES. NERVAE TRAIANO OPTIMO AVG. GER. DAC. P.M.TR.P. COS. VI.P.P. 

Anno vero O.4079.V.C. 869.I.C. 1 i7.aliud eiufciem numifma fa&u efieobferuaui, in cuius 
parte huiufcemodi infcriptio erat IMP. CAES. NERVAE TRAIANO OPTIMO AVG. 

GE R. D AC. PARTH. TR. P. COS. VI. P.P. pofterior vero fic fe habebat EXERC1TVS 
PARTH.Hic Imperator exercitum adloqui videbatur. 

Quatuor erant figna iri numifmate Hadriani, qus a militibus portabantur. Horum autem Hadriani 
duo media in fummitate Aquilam legionis habebat, externorum vero dextrum,manum;fini- numifma i- 
ftrum, fertum, cuius miles fcutatus incedebat . Praeterea Imperator erat ante milites , ad quos 
drare videbatur, atq; e militibus vni manum iunxerat in concordia? fignum. Inter milites & 
Imperatorem erat ara & fupra eam ignis.Circunfcriptio talis SECVR 1 TAS P.R. & fub alta- 
r e, & militibus S.C. Aliud eiufciem numifma vifum eft cum huiufcemodi infcriptione SPES 
PERPET. AVGVST. COS. III. P.P. Imperator autem adloquiturcohortes.Numifma 
hdecufum fuit an. O.4081. V.C. 871. I.C. ;i 15?. Aliud idem habuit cum hac infcriptione 
EXERCITVS DACiCVS S.C. Figura quoq; adeft indar Imperatoris ftantis in fuggeftu, 
adloqueiitis quatuor figuras ante eum tenentes figna militaria . Hoc autem contigit an. O. 

4088. V.C. 878. LC.116. . ~ . 

r In Commodi galeati & fcutati numifmate milites videntur, legionis Aquilam ,& cohor- Commodi 
tium figna duo ferentes LFos autem Imperator adloqui videtur , Iceptrum laena tenens , ftans numi I ma - 
iri fuggeftu. Subfcriptio eft eiufmodi FiD. EXERCiT, circunfcriptio vero talis P. M. TR. P» 

Xl. IMP. VII. COS.V.P.P. ad nutnifinatis oram prope militum pedes habetur S. ex oppofito 
4 ®" vero ad fuggeftum & oram eft C. Aliud Commodi numifma cufum eft an.O.4 1 41.V.C.9 32» 

1. C. r8o.cum tali ab vna parte infcriptione IMP. CAES. L. AEL. AVREL. COMMO- 
DVS AHT. P. FEL. AVG. P.P. Altera pars fic infcribebatur IMP. TR. POT. V. 

COS. III. F. EXERC. Imperator quoq; cohortes adloqui videbatur. 

Reperitur numifma Sergij Galba? , qui ex patre Sergio Galba , & matre Numia Achaia ex Sergij G al- 
nobiliTuna Sulpitiorum familia.IX. Cal.Feb. natus eft, Valerio Meffala, & Cn. Lentulo Colf. ba? numif- 
In huius dextri parte I mperatoris caput abrafa barba confpicitur , laureo ferto perornatum , ma * 
fafbia a ceruice promifla,fcrtoq; alligata, cum huiufcemodi circunfcriptione SER. GALBA 
IMP. CAES. AV G. In finiftra vero parte eft Imperator thorace varijs ornamentis expolito , 

& paludamento indutus: ftat in fuggeftu militibus condonaturus . A tergo illius eft Tribunus 
militum loricatus,& paludatus. Ante eum legio militum loricatorum, & lcutatorum, quorum 
vnus Aquilam, alius Labarum, figna militaria, alius vero equum Imperatoris tenet cum infcri- 
ptione FIDES MILITVM. S.C. - 

Inter Principumnumifinata, in quibus Aquila fculpebatur, illud Zenobia: totius orientis Zcnobix 
Reginae comtnemoradum eft; qu£ ex Cleopatra, Ptolom^orumq; gente oriunda, & Odonati numifma . 
vxor,Gallieno adhuc iniquiillme agente , accepto fago, & diademate imperiali , filiorum Ne- 
renn*ani,& Timolai nomine, diutius, quam femineum fexum decuit, imperauit, mulier perc- 
griuajtnoribus ac vit* integritate infignis , pulchritudine conticua , tanta? caftitatis, vt ne vi- 
rum 


142 Vlyfsis Aldrouandl 

ruin dium agnofeeret,niE propter conceptionem .V ixic regali pompa, Regum PerTarum mo- 
re adornata incedebat, & Imperatorum Rom» inflar conuiuia celebrabat . Ad conciones 
p ro c ed eb a f gaJ ea ta , cum purpureo lirnbo, gemh dependentibus per vltimam fimbriam, vtex 
lumisnumifmatis dextra parte confpicere licet, vbi eft illiuscffigies,& talis circunfcriptio 
JMPER. ZENOBIA. AVG. TOTIVS ORIENTIS R. Hifloria? Alexandrina?,*^ 
Orietalis ita erat edo£la , vt eam in epitomem redegifle videretur . A b A ureliano vi&a, ac in 
eius confpe&um perdura, ab eoq,- interrogata, quare Rom. Imperatoribus refiflere aufa fuif^. 
fet, fertur refpondiOe IMPERATOREM TE ESSE RECOGNOSCO, QV1 VIN- 
CIS, GALLIENVM ET AVREOLVM, ET CAETEROS PRINCIPES NON 
PVTAVI, VICTORIAM MEI SIMILEM CREDENS, IN CONSORTIVM RE- l( $ 
GNI VENIRE, SI LOCORVM FACVLTAS PATERETVR, OPTAVI. Deinde 
ab eodem in triumpho dudla,ea fpecie,tot gemmis, tanto^ ornamentorum genere onufla, 
nihil fplendidiiw , nihil magnificentius populo Rom. vifum efl . Ha?c'autcm , vita ab Aurelia- 
ta conceOa more matronarum Rom. cum liberis fuis eam poflea traduxit . Mulieri vultu fub* 
aquilino , fufei coloris, nigris oculis, Epiri tus diuini , incredibilis venuflatis , tantus erat in den? 
tibus candor , vt margaritas eam plericj,* in ore ferre , non dentes crcderent.In huius numifma* 
tis altera parte Zenobia galeata, loricata, & paludata, in fuggeflu velut orans, dextra ha fiam te- 
net , vtrinque collocatis Egnis militaribus, ita ut a dextra labarum , a finiftra Aquila appareat. 
Ante eam milites (curati, &: galeati confpiciunrurvelutlmperatricem audientes orante, quo- 
rum vnus equum ducit, adiefla inferiptione VIRTVS AVGVST. fubfcriptum vero FI- ^ ! 
DES EXERCIT. faiha?cdeAd)Qcutione;nuncdefgnismilitaribus. 

* Ex numi (maribus Romanis alios in Egnis miliraribus imaginem Principis,aliosbaculu, cum 
manu fuperiusin fignum concordia^aliosAquilam argenteam vel auream in baculi fummita** 
Aquilifer . te portaile liquido conflat. Qui vero Aquila? infgne ferebat, Aquilifer dicebatur&h^c erat 
praecipuum legionis Egnum . Hic verb baculus fTmilis erat hafte, aut, vt vulgo dicitur,piccar 
media?, inferius acuminat^vt facilius terra? infigi pollet, tefle Dione.Erat autem hafla illa qui* 
bufdam pateris vel circulis optime perornata, vt paflim in numifrn atibus antiquis, & in libro f 
** Dc Nh- quem vocat Efcoto, tefle q Antonio Auguflino,& in alio libro qui dicitur Notitia dignitatum* 
mif. dkLj. videre licet, vbi cohortium eorum temporum imagines tales confpiciuntur. Vidi eoam, dum 
nu ' l 3* effein Roma?, E bene memini, apud Thomam de Cauallerijs librum antiquum, in quo antiqua 

illa arma depicla erant. Aquibus colore vario arma fua inficere,vt hodie Hifpani, Galli, & Ita- * * 
li 'faciunt, mos fortaffedimanauir. Sed ad penfum redeamus. Portabat autem argenteam illam 
Draconi- Aquilam , vt teflatur Pliiiius,quia argentum a log£ melius condicitur. Draconiferi vero por- 
fer * tabant Draconem pro inEgni, capite atgeteo, reliqua vero parte ex oloferico fubtilijfimo,acqs 

leuilfimo perornata , vt a vento percuffa ad indar viui Draconis tremeret, qui craflis; funiculis , 
annexus £ fummitatehafh? pendebat. Funiculi autem illi erant floccis ex oloferico perorna 
Labarum . fi • ipfum vero labarum, quod portabat, cum Imperator intererat in campo, erat coloris pur* 
purei, perornatum aurea ra?nia, vulgo frangia difla, gemmis pretiofis referta . Scire licet , imo 
ad multorum feripta reftius intelligenda in primis neceffarium efl, qualis fucrir illius effigies ^ 
quod in multis numis videre efl. Inter quos aurei quidam Eunt, ijcpipfius AugufIi,quoru vnyf 
in auerfa parte viftoriam globo infiflentcm alis apertis, Aui volanti Emiie, coronam lauream 4^ 
in dextra ferentem continet,in alia labarum, quod Galli appellant Cornetta , quale Principi, 
ciim in bello efiet, praTerebatur.InfcriptiohuiusnumieflIMP. CAESAR. Inaduerfavet 
rb efl caput Cffaris cum inferiptione CAESAR AV GVSTV S. Pbfl in declinatione Impc* 
rij Rom. Imperatoresin tali labaro Aquilam depingere coeperunt, vtex Maxenti jcuiuftiam 
numi auerfa parte conflat, in quo Imperator thoricacus,& ocreatus ,necnon&vcfle militari 
indutus, labarum manu vna, altera lauri ramum geflar,& prouinciam,feu hofl em fub pedibus 
retinet cum hac inferiptione VICTORIA AVGVSTI LIBERATORI ROMANO* 
RVM, licet poflea a Conflantino Magno virtute crucis, feu Egilli ,quod pervifionem ei ap- 
paruerat, expugnatus fuerit. Quo interempto, Conflantinus Imperium Romanfi in fuam di- 
gnitatem refricuit, fa6hisq ; Chriflianus, omnes Chriflum,cui multa templa extruxit, & nuncu- f* 
pauit, adorare voluit. Hinc in omnibus poflea adminiflrationibus fuis labarum purpureo,& 
aureo colore inEgnium loco cum hoc geflabat caraflere XP. quod Egnum nil aliud fignifi- 
catynifi nomen & virtute Chrifli. Addebat it^m binas iflas literas A &n,vt Egnificaret, prin- 
cipium, & finem omnium remm efle Deu . Quia verb Grarci nomen Chrifli ab Xexordhin* 
tur,ifaq? eos plurimum hallucinatos efleconflat, qui Egnum illud crucem auream fuifledixe* 
riint, eamq; ConRantinmn,dum ex Gallia in Italiam contra Maxentium expeditionem fufei* 1 

pefet,fecille. VE funt poflea eo inEgni Conflamini fucceflbres,vt in monetis Conflantis vid* ! 

re efl, 


Ormchologise Lib. 1 1. 


143 


re eft, in quibus Imperator armatus & pallio militari indutiis Vi&qriatti manu vna tenet , quie 
quafi illi laurea imponere videtur , & alia labara cum figno Conftantini ; pedibus vero infiftit 
proras triremis,cuius temonem manu vna Victoria tenet, & cum hac inferiptione F E I . I X 
jEMPORVM REPARATIO. Decetius, Conftatius,alijq,Tmperatoresad Juliani Apo- 
ftat£ tepora vfcp femper tali infigni,& figillo vfi Sunt, cum huiufccmodi verbis SALV S DO- 
MINORVM AVGVSTORVM LVCET. Quod vero tale fignum, &figillu effetChri- 
fti, probatur r ex D. Ambrofio,vbi ad Theodosium Imp. fcribit,necnon cx f Prudentio: r Libj.Epi 

Chrijius purpureum gemmanti tetius in auro flol. 2 . 

Signabat labarum clypeorum infignia Chrijius , . In po m« 

0 Scriprerat,ardebat,fummis crux addita crijlis. 

Conflabat vexillum hoc ex olo Serico amethifti: - o purpureo, tasnia aurea circuncirca, multisqs 
lapidibus preriofis perornatum-, in medio vero vexilli erat crux Chrifti Sculpta, & in huius me- 
dio acu Phrygio cotextum infigne Conftantini, & hoc modo in Summitate hafta? deaurata in 
bello femper Imperatoribus proferebatur. Atq ; hinc forte vfus iftedimanauit hodie, qui Bo- 
nonia?, & alirs etiam vrbibus obferaatur,ut uexilla Scilicet dedicata -aflicui fan&o, quando fiunt 
rogationesjlocietatibus pra?ferantur. Ex his itaque, qUce diximus,manifeftb conflat antiquifli- 
ma illa Romanorum infignia , ac in primis labari , & Aquila? ad meliorem , & laudabiliorem 
ufum tandem redufta. Sed unde digrefla eft, oratio reuertatur. 

I11 primis confpiciiintur in Sempronia gentis numiSmatibus in aduerSa parte caput imber- Sepronix 
0 be cum inScriptione retro Di VI, antelVLEF. ex altera uero colonia deduceda? fvmbola , gentis nu- 
nempe Cohortis fignum, Aquila) legionis, fdua,&fceptrum, cum infcdptioneTI. SEMPRO- mifma. 
NIV 3 GRACCVS. IIII. VIR. Qb_ DESIG. Alterum numifina eadem infignia habet 
dedu&ioniscuinfcriptione TI. SEMPRONIVS GRACCVS Q. DESIG. idq^.exuna 
parte^ex altera caput imberbe redimitum, retro cu litera S. ante uero C. nempe Senatus con- 
lulto. Fuit hic Graecus unus e Quartumuiris, argento publice fignando a Ca?farc Diftatore 
infKtutis, quo munere C. C a? Saris primo triumuiratus q u : nq u en i o,fu nclii s efl,vt ex primo nu- 
mo apparet, quem cudit,cum Qua?ftor etiam efiet defignatus. Ceterum Symbola illacleduce- 
dx colonia ad Cafilinutn coloniam fpe&ant , qua? anno 5? 4. ab VXVa C 'a?fare, & Bibulo 
CofE ex S.C. dedufla eft,Qua?ftore Ti.Sempronio Graeco , quod fecundo numifmate clare 
0 patet, vt etiam c primo, quod tamen haudquaquam ob coloniam a C. Gdare tum dedudam 
cuSum e fle exiftrmamus, fed ob paterna? magnitudinis memoriam . 

Valeria gentis C. Valerius Flaccus tale eX argento numifina condidit. Ex una parte facies c.Valerij 
eft uni cu Summis humeris, muliebribus crinibus, in multos funes circuncirca int.ortis, & mox p] acc i nu _ 
fiinul retro in nodum colieftis. Pars tamen, & qua? a temporibus afiurgir, capillitifgeminatim mifma . 
intorta Supra caputrechi adducitur, & in Sincipite reuincitur . Ab humeris Scatim fub collo ala 
eft. Retro vero , atq; Supra nodum capillorum litera eft N. quam uiftbria? fignum exiftimo , 
quod alatum pingi iolet. ut & litera N.exprimit, nempe v/m. Altera pars duo cohortium figna 
habet e latere, & in medio legionis Aquilam cum inferiptione ad primum cohortis fignum 
C. VAL. FLAC. poft alterum fignum eodem ordine S.C. qu£ omnia fi coniutfgantur,fic Se 
habent C.VAL. FLAC. IMPERAT. EX S.C. Tale numifina apud nobilem, & erudi- 
;hum uirum Dom. Fuluium Capibouium Bononienfem ipfi noftris oculis uidimus. Ca?tenim 
huc Flaccum ex Gallica prouincia, quam Pra?tor obdnut, Imperatorem appellatum tuifle ex 
* Cicerone colligere pofIuinus,duin ait: Expulfus atq, eicchts c pradio Quinttius accepta infigni iniu c rp ro <j, 4 
ria confugit ad C. Flaccum Imperatorem, qui tum erat in prouincia . Quare ucl ad propria? dignitatis QmiFtio . 
monumentum illa in numo Signa impreffit: uel ut alterius C. Valerif Flacci infigne facinus no- 
taret, cuius u Valerius Maximus meminit, du inquit:C/>w Hannibal Capuam, in qua Romanus exer- u Ll 3.C.2. 
citus cr at, obf der et, Vibius Accaus Peligna cohortis prafeclus\vextllum trans Poenicum vallum proiecittje 
ipfum drfnos comilitonesji eo hoHes pojiti ejfent,execratus: dr ad id petendum fubfequenti cohorte primum 
impetum fecit : Quod vt Valerius Flaccus Tribunus tertia legionis afpcxit, comer fus ad fuos,fpe fiat ores , 
inquit , vt video, aliena virtutis huc venimus: fed abfit hoc dedecus a fanguine noJ}ro,vt Romani gloria ce- 
R der e Latinis velimus. Ego certe aut fpeciofam optaui mortem, aut felicem audacia exitum , vel fo lus igitur 
percurrere paratus fum. His auditis Pedamus Centurio conuulfum fignum dextra retines: iam hoc , inquit , 
intra hoslile vallum mecum erit: proinde fequantur , qui id capi nolunt . Et cum eo in cajira Poenorum ir- 
rupit , totamfc fecum traxit legionem. &c. 

Nerius quidam e tribu, ut opinor, Pupinia inter rufticas nuncupata, numum habuit cunica- Nenj Pu- 
pite barbato & inScriptione ante NERI. Q. VRB. ex una parte, ex altera uero duo cohor- P im J nu_ 
tium figna, quorum alteri in medio unius tabellf quadrate H, litera infcribitur, alteri n Gr^cum 
4ruli tabella. In medio legionis Aquila eft , inter quam , & primum fignum eft CO , 


ut inter 


eandem, 


144 Vlyfsis Aldrouandl 

cande, & alterum fignum S.licera. Cseteriim extra primum uerfus marginem fignum legitur 
L. LENT. &poftakeruC MARC quae fi i ungantur, fic habent L. LENT. C. MAR- 
CEL. COSS. His autem COSS. Nerius hic in Qmeftorem urbanum confcriptus eft . 

M. Anton. M. Antonij triuuviiri numi uiginti quatuor uidentur, finguli Ungularum legionum nomi- 
triumuiri ne, continuato ordine infigniri . Dicitur habuifle, ut “ Dion uult, uigintiquinque legiones fub 
• Imperio fuo,ueI,ut * Appianus, uiginti o£fco,uel, ut ex coiftola Galba? ad Cicerone colligitur, 

* V%beU numero triginta qu 5 nq; . Horum ltnpreTiones eodem plane modo nulla excepta , ex una qui- 
iikiL ’ dem parte nauemPnetoriam habent, fupra ANT. AVG, infra uero III. VIR. R.P. C, 
infcriptam : ex altera uero Aquilas legionis inter cohortium ligna, lingulas lingulis proprias 
addito infra legionis numero. Adfunt tamen & ali) eiufdem numi ab illis paulo diuerfi, nepe iq 
legion s fexee,qi.ue ex una parte nauem habent Praetoriam cum eadem infcriptione : ex altera 
uero eadem militaria ligna cum legionis infra numera, fic tamen circunfcriptam ANT QNI- 
NVS ET VERVS AVG. REST. nepe quod ab his Imperatoribus hee legio reftituta fit: 

& legionis duo decima exilia parte, ubi legionis figna funt, fic inlcript* LEG. XII* ANTI-» 
QVAE .& legionis decima: feprim^cuinfcriptione e fignoru latere LEG. XVII. CLAS- 
SICAE, uti & decimae odtauae, hilceucrbisfupralegionisligna LEG. XVIII. LYBICAE 
Verum hi M. Antonij nuini praeclara certe antiquitatis monumenta funt , quas qui latius uelit 
y De fami, percipere, ipfum^Fuluium Vrfinum,exquohxcbreuiterdefumpfimus, adeat . Non ornis* 
Raman, cx tam tamen argenteum eiufdem M. Antonij numifma, quod culum fukan. 0 . 392.1. V.C* 
antiq. m - yu. {. C.4 1 . Huius pars anterior Antonij galeatum caput exprimit cuminfcriptione AN- M 
w ^ m * TONIVS IMP. Polterior vero tria figna caftrenria , feu militaria , & Aquilam in medio 
x Delmpp. cuminfcriptione IliVIR R.P.C. Numifmaris huius mentionem facit* A dolphus Occo. 
Rom. mrnlf Adiungam quoque mimifina quoddam , apud multos antea non eonfpe&um , ex a?re Corin- 
mtiibus. th i aco, tam puro, ficut aurum, vetultate peae confumptu, quod Roma? fe inueniffe a Iacobus 
Anconij s tra q 3 teftatur. Inhuius altera parte, eaq; pofteriari, T riumuiri toti loricati, & galeati in fiig- 
LepiSinu- ge^us columnis diftinitis {edentes : a dextra parte Antonius, a finiftra Lepidus,media Odta 
mifma . uius: a tergo Antonij , & Lepidi figna militaria, a tergo Gdtauij Aquila polita : a dextra parte 
3 In Epito- lidtores cum fa{cibus,& fecuribus altantes: A finiftra lena ferens caput Ciceronis Antonio : a 
me Tbcf. tergo lena; feruas 'eius , dextram Ciceronis afferens:- in medio capita profcriptorum,vtrinque 
duo vafa pleni pecunijs,ex quib as capita profcrip torum deferentes, perfbluebantur, cum nui- 
la mfcriptione. Pars autem numifmaris anterior eoriideim Triumuirorum capita exprimit, ex * 
hifq illud Antonij, & Lepidi Laurea,cui a ceruice alligata fafcia pendet, redimitum eft;Odta- 
uio vero* regia corona impofLta eft. Huius tota cofpicitur ehgies, aliorum vero ad latera tan- 
tum, eaq; ad Octauiu verlLSuprd Icriptutn effc CONCORDIA, infra IMPER ATORVM. 
effatis Au Argentea Odrauij Q? faris Augufti nu mifma confpicitur,quod ab vna parte eius caput ha** 

gufti nu- betcumin{criptioneCAES AR AVGVSTVS. ab altera cfypeum,cum his literis in medio 
mifauta. circuncircavero S. P. Q^R. & fupra SIGNIS, intra RECEPTIS , & figno mi- 

litari ab vtroque clypei latere , in quorum dextro eft Aquila legionis. Numifma hoc exculum 
fuit an. O. 5 943. V. C. 754. 1 . C. 19. poft viftoriam belli Parthici, quia ,vt inquit Suetonius , 
cum Auguftus expugnallet Armeniam, Parthi fine concentione redacti funt fub iugum Cx* 
faris, & reftituenmt figna militaria,qute a M. C. & a M. A.abkulerant, quemadmodn often* ^ 
dunditerte SIGNIS "RECEPTIS. Quapropter,vt huius viftoria? exta ret memoria ,,in hono- 
rem Augufti huiufmodi numifma exculum fuit. Literf , quae funt in medio clypei CL. V. fi- 
gnificant : Clypeus Vidorius. Aliud eiufdem ex argento quoque numifma cufum eft an. CX 
39 > 5.. V. C. 74$. I.C. 7. cuius pars prima Augulti laureatum caput continet, cum inferi* 
ptione CAESAR AVGVSTVS. fecundaver6Martistemplum,mquoeftfigura,tenen» 
dextra Aquilam, finiftra militare fignuni . 

L. Lentuli Eadem Aquila inter cohortium ligna cum hisliteris H. F.vtin Nerij Pupinij numo habe- 
&: C. Mar- tur, confpicitur in eo L. Lentuli , & C. Marcelli Coli*, an. DCCIIIL ab V. C. qui fuerunt ex 
cellinum 9 . Claudia plebeia gente ) quorum meminit A.Hirtius, cum inquit: Aduerfari&s Cajaris gloriari L. 

Lemnium , & C. Marcellum Confules creatos ^ut omnem honorem , & dignitatem Cafaris expoliarent . 
Huius aute numifmaris tota dclcriprione fupra habuimus in Nerio Pupinio, qua fi cupias vi- 
dere, ipfum adeas. Aliud infiiper inuentu eft eo r unde L. Lentuli & C. Marcelli numifma, cu- 
ius mentione in huius nuinifmatu tra£fatus principio fecimus . His Confulibus,cum Cal.Ian» 
in Q. Metelli Pij Scipionis fententiam S. C. fadfum eft*et, vti ante certam diem Ctelar exerci- 
tum dimitteret: fi non faceret,cum aduerfus Rem p.fadf urum videri, eiq;S.C.M. Antonius, & 

Q: Calfius interceTifient, Senatus negocium dedit, ut curarent, ne quid Refp detrimenti ca- 
peret; quo fortafic lpedtat Iouis propugnatoris imago in illo , & figna Irionum in altera de» 

nariorum I 


OrnithoIogiVe Lib. 1 1. 145 

nariorum parte in hopnotata;fufcepto fcilicet ab optimatibuscdtra C«farem bello ciuili. De 
C. Marcello hoc ita fere Icribit Cicero: Scit C. Marcellus, & Cn. Lentulus Marce limus , quorum fide 
atque prafidto Siculi maxime vtunturquod omnino Marcelloru nomini tota illa prouincia ad mela fit .In 
quo loco Afconius, Marcellos & Marcellinos getiles dicit, Sc quare Sicili^ patroni fint, docet. 

In Tiberio adeft numifma,quod exculum fuit an. 0 . 351513. V. C.783. .C.3 1. cum inferi* 
ptioneVETTIACVS. & duobus lignis militaribus, in quorum medio Aquila eft. Inaltera 
vero parte inlcriptio fic habet CATC) llVIR CAA. 

I11 numilinate argenteo Traiani tria lunt inlignia militaria , quorum medium habet Aqui- 
lam legionis,dextrum vero in fummitate coronam, finiftrum Imperatoris manum , qua vnio , 
& concordia,qu« in exercitu elle debebat, oftendebatur, aqua vidftorias fere omnes emanare 
*o credebant . Circunlcriptio efthuiufmodi S. P. C>. R. OPTIMO PRINCIPI. 

Aliud Traiani numilma exculptum eft an. 0: 4o65.V.C.8{ 5.I.C.103. cum hacinlcriptio- 
ne IMP. CAES. NERVAE TRAIANO AVG. GER. DAC. atq ; id in aduerfa par- 
te: in auerla vero DACIA AVGVSTA PROVINCIA. Dacia hac in parte inlidet fella; 
rupi impofit« , coronam triticeam capitegeftans : aftantei duo pueruli, quorum vnus ipicam 
porrigit; alter racemum leu glandein dextra, liniftra Aquilam lignum militare tenet . 

In numilinate £reo Philippi habentur quatuor inlignia, quorum interiorum vnum in fum- 
mo habet Aquilam, aliud vero manu:exteriora vero nil in lummo habent . Circunlcriptio eft 
FIDES EXERCITVVM, &S.C. fub inlignibus. 

Hadriani numilma cofpicitur , in quo tria militaria ligna funt, nem pe Aquila legionis, fidei 
2,0 manus, & cohortis lignum, & galeati milites ea portantes, quos anteit imaginifer, ut credo, leu 
labarifer, cum tale quid ferat haft« extremo praefixum. Sub illis inlcriptio eft FIDES 
EXERC. & fub hac S. C. 

Alia quoque eiuldem numifmata vifa funt, in quorum vno ab vna parte habetur huiulce- 
modi inlcriptio HADR 1 ANVS AVG. COS. III. P. P. ab alia vero DISCIPLINA 
AV G. S. C. ibiq; adeft Imperator peregre proficilcens, forte ad aliquam expeditione: fuble- 
quuntur quinq; militesgeftantes ligna militaria . Numifmahoccufum eft an. 0 . 4088. V. C. 
878.I.C. 1 16. Eodem anno aliud Hadriani numifma faftum elle tradit b Adolphus Occo , in 
quo confpiciebantur tres milites tenentes militaria ligna , cum Imperatore equite dextram in 
lublime porrigente. Inlcriptio taliserat EXERCITVS SYRIACV S S.C. 

, 0 Numifma ex ^rehaud mediocre Claudij reperitur cum hac inlcriptione TI.CLAVDI VS 

CAESAR AVG. GERMAN; in huius alia parte inlignia militaria funt, in quorum vno 
caput alicuius barbari confpicitur,fupra quod eft bilanx eidem fcipioni affixa,ficuti & in dex- 
tro; in medio vero legionis Aquila trifulcum fulmen pedibus premens fecus ac in alijs legio- 
num lignis, cum his literis COL. A. A. P ATR. id eft, vt opinor, Colonia Augufta Patren- 
fis. Numerus XXII. denotat vigefimam fecundam legionem . Hoc numifma in honorem 
Claudij ii Colonia Augufta Patrenfi excufum fuit, forte quia ibi h«c legio fuam ledem ha- 
buit. H«c colonia XXII. fuit vocata primigenia, &ob fidem incorrupta, in Aegypto ab Au- 
gufto conftru£ta,quam poftea Velpafianus traduxitin ud^am.Deea Spartianus,&Tacitus 
hiftorici meminerunt. Conlulto quidem faftum eft in hac viftoria, vt caput barbari in lum- 
mo militaris infignis affixum efiet, quia, vt inquit Cornelius c Tacitus , caput Galba lanceis & in- 
* Jigni militari affigebatur . 

Claudij huius aliud numilma cufumeft in quo confpicitur eius ab anteriori parte imago 
imberbis, fimili corona, &tasnijsijldem perornata . Anteeam Aquila fupra militare lignum 
eft. numifmatis ora fic inferipta Ti. CLAVDIVS CAES. AVG. P. M. TR. P. IMP.P.P.Is. 
Lugduni ex Drulo Nerone fratre Tiberij Imp. & Antonia minore natus eft, Iulio, & Fabio 
( alij Iulo Antonio , & Q^Fabio Max. ) Africanis , Coli! Romm. Im perator creatus eft anno 
«tatis quinquagefimo promittens fingulis quaterna dena leftertia ; & 'ile primus Gvfarum fi- 
dem militis praemio eft pignoratus. Parentibus ac maioribus fuis aui« & fratri, cunftilq; pro- 
pinquis diuinos honores inftituir, facrificiaq; in eorum memoriam, cum ludis & Ipeffaculis ce 
lebrauit, honores fibi illatos fpreuit,ac contempfit.In cun&is tam ciuilem fege!fit,vt breui fpa- 
50 cio omnium in le fauorem,& amorem traheret. Priuatis tamen infidijs infeftabatur,ac bellum 
ciuile contra eum a Furio Camillo Scriboniano Dalmatia Legato motum eft, quem etiam 
milites in Imperatore elegerunt. V erum intra quintu die opprefliis eft, legionibus, qu« Iaera- 
mentu mutauerant,in poenitentia religione conuerfis . Cenfura deinde Claudius intermillam 
reuocauit,eamq; gelfit,in qua populi lafciuiam feueris edift s increpuit. In huius numifmatis 
altera parte eft aedificium, lapidibus quadratis rudibus,duos arcus lubleuatos continens , lupe- 
rioreparte,in templi figuram extru&um : In cuius medio eft ftatua Imperatoris haftile manu 

N tenens. 


Tiberij tm 
milma . 

Traiani nu 
mifmata. 


Philippi nu 
mifma . 

Hadriani 
numilma . 


b De numif 
matib. lm- 
per. Romm . 

Claudij nu 
mifmata. 


c Ubq . 


Septimij 
Albini nu- 
milma . 


Septimi) 
Seneri nu- 
milnia . 


Marini Im 
per.numil- 
ma. 


Gallieninu 
milrna . 


14 6 Vlyfsis Aldrouandl 

tenens. Ante eum fignurn militare, cui Aquila impofita. Ex vtraqj ftatua? parte columna tym- 
panum fuftinent. Inforiptioin medio ^dificij talis eft: IMP. RECEPT. Aqua? Claudiann- 
trodubfcum reprefontans. Fuit autem Aqu^du&us d Caligula inchoatus, fed d Claudio magni- 
fice exduob. fontibus Geruleo alteroob colorem , altero Curtio , in Vrbem indu&us & per- 
fe&us. Opus omnium reliquorum aqutedu&uumlongilfimointeruallofplendidilfimu. Om- 
nes enim Romanos colles altitudine excedit . Veftigia eius in Auentino prope S. Prifcam , & 
prope Nheuiam portam, qua? nunc MAIORIS appellatur, in muro confpiciuntur, canales 
follicet faxei tres, alter alteri impolitus, magna? amplitudinis. In frontifpicio eiuldem Porty ti- 
tulus huiufmodi legitur TIBERIVS CLAVD 1 VS DRVSI F. CAESAR AVGV- 
STVS GERMANICVS PONTI F. MAXIM. TRIBVN 1 TIA POTESTATE XII. 10 
COS. V. IMPERATOR XXVII. PATER PATRIAE, AQVAS CLAVDIAM 
EX FONT 1 BVS. QVI VOCABANTVR, COERVLEVS ET CVRTIVS A MI- 
LIARIO: XXXXV. ITEM ANIENEM NOVAM A MILIARIO XII. IM- 
PENSA SVA IN VRBEM PERDVCENDAS CVRAVIT. 

Alij item tituli de huius aquasduftus reftitutioneleguntur, quos luo loca annotabimus . Atq; 
in id opus Claudij erogata funt T alentiim fexaginta millia , cuius rationem ciim putaret Bu- 
da?us,auri, vt vulgo loquimur, millionem, ac CCCLXXXV. millia & D. coronatos 
edicere monuit. 

Confpiciturinnumifmate argenteo Decimi Clodij Septimij Albiniabvna parte talis in- 
foriptioIMP. CAES. D. CLO. SEP. ALB. AVG. ab altero vero FIDES LEGION. 2,0 
COS. 1 1 . cum duabus dexteris iuifot is (alij duo ligna militaria)& Aquila in medio. Hoc nu- 
mifma culum eft an. 0 . 4 1 5 5?. V. C. 5)49. I. C. 1 5)7. Is Imperator fuit nobilis Romanus, fla- 
tura procera, capillo renodi,& crifpo,fronte lata, admirabili candore, & voce muliebri ad fo- 
lium Eunuchorum, motu facili, iracundia grani, furore triftilfimo, in luxuria varius, voracitatis 
maxima?,& ingratus: pofuit enim infidias Seuero,qui eum Ca?farem,& Imperij confortem fe- 
cerat . Sed cumfufa? eius copia? ellent in pra?lio Lugduni commiflb , fauciatus d militibus ca- 
ptus, fomiuiuus ad Seuerum duftus eft;cuius abfeifium caput pilo prius circunlatum, Romam 
mi fs 11, publico patibulo affixu eft eo, quo cusu eft hoc numifma, anno adxj.Cal. Martias. Cor- 
pus eius ante Pretorium ad foetorem ia&um, laceratuq,- d Canibus, & in profluetem conieftu. 

L. Septimij Seueri Pertinacis numiima reperitur,cufum an. 0 . 41 5 5. V. C. 945. 1 . C.i 513. 
incuiusprioripartetalishabeturinfcriptioIMP. L. SEPT. SEV. PERT. AVG. COS.l. 
inpofcerioriverd LEG. XIIII. GEMM. TR. P. COS. Hic pr^terea font duo milita- 
ria figna, Aquila legionaria intermedia . Aliud eiufdem Septimij Seueri numifina confpicitur 
cum inforiptione ab vna,eaque priori parte, nempe IMP. CAES. L. SEP. SEV. PERT. 

AV G. in aduerfa parte nonnulla? apparent litera? , fed non omnes propter corrofionem: h* 

autem funt LIT. AL. cum duobus fignis militaribus, in medio A quila, & infra TR.P. 

COS. Hoc numifma eodem anno cufurn eft. Aliud item Septimij Seueri huius numifma in- 
uentum eft cum tali inforiptione L. SEPT. SEV. AVG. IMP. XI. PARTH. MAX. 
ab altera vero parte MARTI STATORI, i bidem Mars adeftftans, dextra Aquilam, fi- 
niftra militare lignum tenens. Numifma hoc cufom eft: an. 0 . 41 6 $ . V. C. 9 5 5.I. C.203.IS re 
bene gefta contra Partos , Imperator XI. falutatus eft. In Aegypto Adexandri Magni fopul- * ) 
erum claufit. Antequam moreretur, fertur ha?c dixifle filijs: Facite vt conueniat inter vos , locuple- 
tate m’ lites ycateros omnes contemnite . Regnauit annis feptendecim,menfibus ofto, diebus tribus. I 
Huius mentionem facit Herodianus fic inc^uiensiSeuerus genere <^Afer> vehemes homo negocijs ge- 
rendis ac feroxyvit&q • inflictus dura-, & afpcr a, promptus excogitandis ,acer exequedis rebus . Longe aliud 
in lingua promptnm,quam in animo reconditum gerebat. 

Marini Ducis limitis farmatici aduerfus Scythas d fide Romanorum deficientes,numifina- 
tis pars anterior eius effigiem continet, barba promifta,& regia corona decoratam, ta?nijs dua- 
bus accruice dependentibus, & corona? annexis. Circunforiptio huiufmodi M ARINVS 
C AE S A R. Is Imperator ab exercitu Illyricorum creatus , paulo poft in foditione militari 
interfectus eft. In huius numifmatis pofteriore parte figna militaria tria videntur, medio eft: 
Aquila impofita, cum tali inforiptione FIDES MILIT. 

P. Lucini) Gallieni habetur ex argento numifma vnum, in cuius dextra, fiue anteriori parte 
fic inforiptum eft I MP. G ALLIENV S A V G. in la?ua vero, fiue pofteriori FIDES M I- 
L I T V M. pra?terea ibi fculpta funt duo figna militaria , & in medio Aquila. Hoc numifma 
cufum eft an. O.422 ^.V.C. 101 5.I.C. 2,63. Hic Imperator patre capto, cum reliqui mere- 
rent, i pfe Letatus eft. Excufto ceruicibus iugo paterno, vino, mulierculis, popinis, lenonibus fo 
totum dedit, ac ftupris perdidit orbem terrarum. 

Inter 


Ornithologia? Lib. i I. 


147 


Inter fiumilmata antiqua eft numifina aureum Vidorini iunioris , fenioris fili j, in cuius ad- Vittorini 
uerfa parte confpicitur eius effigies imberbis cum fcentro ad latus ceruicem verfus. Huius cir- iuniors nu 
cunfcriptio hoc pado legitur IMP. CAES. VICTORINVS. IVN. P. F. AVG. In mi * ma • 
auerfa vero parte continetur ara, in qua eft ignis iniedus . A dextra ara parte eft muliebris fta- 
tua, longiore vefte induta, dextra globum Imperatori ab altera ara? parte ftanti offerens , fini- 
ta fchedam tenens. A tergo eius duo ligna militaria, Labarum,& Aquila funt collocata.Im- 
perator loricatus, & paludatus, linita fceptrum gerit, dextra globum oblatum recipit. A ter- 
go eius Tribunus militum apparet, cum tali inlcriptione VICTORIA MATRIS CA- 
STRORVM. infra fubfcriptum F. M. P. A. 

10 Signa quoque militaria cum Aquila confpiciuntur in numifinate M. Fuluij Macriani. In- Macriani 

fcriptio talis LIB. MACRI ANA LEG. I. H^c autem in aduerfa parte : In altera vero fic numilma . 
eratinfcriptum L. CLODI. MACRI. S. C. Hic numus penes Adolphum Occonem eft 
elegans valde . Num vero ad illum Macrianum referri debeat, incertum eft* nam pramomen 
repugnat. Culus eft an. 0 . 42 1 3 . V. C. 1 o 1 3 . 1 . C. z 6 1 . 

In numifinate Conftantini Copronymi ,filij Leonis Imp. caput eius confpicitur caluum, Conftanti- 
abrafa barba, praeditum infula a ceruice alligata duobus funiculis pendentibus. Infcriprio cir- ni Copro- 
ca numifinatis oram talis eft D.N. CONSTANTINVS NOB. CAES. Is cognominatus n y rai nu “ 
eft Copronymus, quod infans Baptifini lauacro admotus , media caeremonia aquam facram , mi * ma 0 
ventris folutione maculauerit, paternos mores imitatus eft, impio patri Iceleftiffima fuccedens 
%Q proles, magicis vanitatibus ad infaniam vfq; deditus , nullo fcelere abftinens, non Chriftianus, 
non Gra?cus,non Hebraus , fed omnis impietatis mancipium . Numifinatis huius alterum la- 
tus repr^fentat Imperatorem dextram eleuantem,finiftraq; Aquilam ferentem, vtrinq; collo- 
catis fignis militaribus, cum inlcriptione PRINCEPS DES, infra XXL B. 

Colonis, & Municipij Augufti numifina reperitur, cuius pars prior Augufti caput expri- Municipi) 
mit cum infcriptione PE RMiSS V CAESARIS AV G V STL pofterior vero duo figna mi- Augufti nu 
Iitaria,& Aquilam in medio. nnima . 

Totidem funt figna militaria in £reo numifinate Caligul^ & Neronis & Galb^ cum Aqui- Caligula? 
Ia legionis ligno in medio eorum , & in alio numifinate Galbae tria Aquilae figna cum litera S. Neronis & 
prope eorum dextrum & C. prope finiftrum latus . Galba: nu- 

Templum Martis, in quo fignu militare & Aquila, cum infcriptione S. P.QJl. confpici- 
5 ° tur in auerfa parte argentei Calaris Augufti numifinatis,quod cufum fuit an. 0 . 35? 5 5. V. C. l nu 

745 . A. C. 7. cum huiufmodi-in aduerla parte infcriptione C AE SARIAVGVSTO. 

Argentea quoque Augufti numifinata duo inuenta funt, in quibus ab auerfa parte Martis vi- 
toris templum fculptum eft, quod Roms in Capitolio ab Augufto conftrui curatum eft in fi- 
gura rotunda, vt etiam ex hilce numifinatibus patet, ob bellum quod contra Philippum iura- 
uerat, in patris vltionem, vtfcribit Suetonius, & e Ouidiusficcanens : In f a ^ ls - 

T emplaferens & me vittore vocaberis vitor , 

Vouerat & fufo Utus ab hoste redit . 

In vtriufq; numifinatis templo confpicitur lignum militare , nempe Aquila legionis, ibidem f . 

, vna cum alijs fignis militaribus Augufti iufili tefte f Dione portata . Horu autem duorum nu- Lu H- Hl 
mifinatum , vnum in templimedioMartisgaleatifiguratnnudam ftantem exprimit dextra 
militare illud Aquil^ fignum,finiftra fceptrum vt credo, tenentem, vel aliud lignum militare:! 
latere dextro templi ha? literac funt MAR. a finiftrovero VLT.id eft Marti vitori, in huius 
anteriori parte , eft caput Augufti laureatum cum infcriptione CAESAR AV GVSTV S. 

Inaltero numifinate idem lignum militare impolitum eft, quadriga? temonem eredum ha- 
betfiquam Senatus Rom.in eo templo maioris Augufti honoris gratia , cu fiipra illam trium- 
phallet, conducendam curauerat. Sub templo habentur ha? litera? S. P. Q^R. 

I11 argenteo quodam numifinate, cuius iconem s Antonius Auguftinus exhibet, cofpicitur 
ab aduerfa parte Aquila apertis alis , ceu Auis volans , fiipra ferculum , lignum militare ftans . DiaLmmif. 
Hoc lignum poft dextram toga? partem ibi exiftentis litum eft , ad finiftram vero laurea vi- ln -A?* 
detur. Suprafiriptio eft huiufinodi: S^QRPAREN; infrafcriptio vero: CONSAV G. apud f m nun ^' 
Adolphum Occonem habetur C O N S. S V O. Inaltera numifinatis parte quadriga ■ m ^' om * 


fior.Rom. 


Tab. 31. 
num. 41 .in 


[O 


vero 


Ibidem . 


triumphalis eft cum alijs equis, vt credo, quatuor ( quanuis tres tantum appareant ) qui fupra o&auij 
currus anteriorem partem eredi, aurigarum loco politi videntur.Extra currusfpondam dex- Caefaris. 
tram fupraq; rotam apparent quatuor human^ figura ftantes. Supra equos 'currum vehentes M.Aurelij 
fcriptumeratCAESAR (alibi CAESARI) infravero AVGVSTO: Numifinahocex- nmnifma . 
cufum eft, tefte‘eodemOccone,an.O,3945. V.C.735. A. C. 17. quo tempore Odauium lnDial - 

n / 1 1 1 «vi A * « 1 fl>« • T» C 1 .W m H ^./.< 4 - ^ A «a 4 1 1 C T r 1» /-» A • n 0*1 1 /I " 4 «i 1 1 p PM fi 1 «vi fi y I\ 1\/1 A 5 1*-* 0 1 t 4 1 1 


nondum Auguftum fadum allerit. 


Antonius vero Auguftinus cufum fub M. Aurelio putat. 

N 2 Lepidus 


148 


Vlyfsis Aldrouandi 


Lepidi nu- 
rhuma . 


Signorum 


Lepidus Imperator triumuirargeteum numilma habuit, quod culum efh an.O.3^2 i.V.C. 

71 1. A. C.41. in cuius anteriori parte talis inlcriptio erat LEPIDVS IMF. PONT. MAX. 
lliVIR. R.P. C. in polberiori vero EX S.C. Tria hic erant ligna militaria, inter quo etiam 
Aquilaiii legionis TuilTe crediderim. 

Vt facilius vero Aquilarum in fignis militaribus, de quibus Termonem habuimus, vfum 
ongo,ac ra vnulquilq; calleat, quadam hic addere libuit , de illorum origine . Conflat autem omnes qui- 
tio , dem gentes, qua? laude, & gloria belli praeeminebant, certum in exercitu ordinem, quo vrgen- 

te neceifitate, & premente hofte milites quiefcentes , & per contubernia dillributi conuenire 
facilius ad Tuos profeflos , & redigi citra iafturam temporis ih aciem pollent, inftituille . Sic 
apud Macedones phalanx, apud Gallos caterua ; apud Romanos legio , quae in decem cohor- 10 
tes tanquam partes diuila, a tribunis moderabatur, partes, & Tuos habebat proTeftos, quo fa- 
cilius fmguli Tuos milites conuocare pollent , quia confula , ac fubito affluens multitudo con- 
Tpici a profeftis non poterat . Itaque perticas , fue fercula quaedam lignea portabant, quibus 
'Lib.j.c. 5. certa adigebat ligna, quibus Tua quiTq; cohorte agnofcere pollet. Vnderedte inquit 1 Vegetius: 
de re milit. Sed inter reliqua nihil magis advicloriam proficit, quam monitis obtemperare fignorum. Nam CU voce 
lola in tanto praeliorum tumultu regi multitudo non polfit,& plura pro neceflita te rerum ex 
tempore iubenda atq; facienda fint, antiquus omnium gentium vius irmenit, quomodo, quod 
lolus Dux vtiieiudicaflet, per Tigna totus agno Iceretur , & Tequeretur exercitus . Itaque prima 
cohors millenaria, quae & numero militum, & honore proflabat, Aquilam vlurpabat Roma- 
nam Auem : reliquae vero alijs atque alijs in ferculis ereftis lignis dignofcebantur,quae &pro- 1Q 
prie Tigna Romanis.vocabantur . Erant autem pro arbitrio Tribunorum Iculpta in illis capita 
animalium, hollium deuiflorum facies, manuum effigies/artagines cum igne,& circuli, vt in 
numilinatibus alijsq; monumentis veteribus videre elf. Inter procipua tamen quo caeteris ho- 
nore proflabant cqliortium Tigna erant Aquilo ; tametfi & illo ferculis geilarentur, vt caetera 
m Li.6.bell. Tigna , nomenclatura tamen, & prorogatiua feparabantur. Hinc ell illud 111 Colaris . Pompeius 
ciu. in confpefiu vtrorumque oppidorum , neque fiuis aufius effifibfidio venire . Aquilas habuit, fifigna trede - 

n Lib. 1. Hi cimlegionum:fied ex quibus aliquidfiumenti [e ex [fi im ab at habere. Sic" Cornelius Tacitus,cum Va- 
Jtor.Aug. runain cladem delcribit: Medio campi (ait) albentia ofifa vt fugerat , vt refi.it erant, di fie icta, vel agge- 
rata adiacebant , fragmina telorum, eqnorumq ; artus fimul truncis arborum infixa era Lucis propinquis 
Barbarorum arx, apud quas Tribunos ac primores ordinum Centuriones madauerant^fi cladis eius fider- 
it ites pugnam aut vincula elapfireferebant : Hic cecidiffe Legatos, illic raptas Aquilas: primum ibi vulnus 3 ^ 
Varro addadum,vbi infelici dextra, (fi fiuo ictu mortem inuencrit: quo tribunali condonatus o drminius , 

0 Ibidem . quot patibula capti tiis,qtw fcrobes,vtque fignis, (fi Aquilis per fuperbia illufcrint. & 0 rurfus: Audita con- 
fler natione ad Germanicum tendentes , fugerunt contumelias, eadem parant , Planco maxime, quem di- 
gnitas fuga impediuerat. Neq ; aliud periclitanti fub fidium, quam caflra ponere prima legionis . illic figna 
(fi Aquilas complexus , religione fe tuebatur : H<pc ille. Loquitur autem primo loco de multis Aqui- 
lis^ lignis, quia tres erant legiones cum Varro col^: quarum quelibet vnam Aquilam, & plu- 
ra Tigna habebat. In altera vero authoritate de vna Aquila, & pluribus Tignis mentio fit: vt ap- 
p Lib. 1 8. paret in vna legione vna Aquilam extitifie, & plura ligna . Huc lacit,quod idem p Corn.T aci- 
tus Icribit: Vt vero deformis, fi flens, fi prieter fpem incolumis valens pr ocejfit, gaudium, miferat 10 fauor 
ver fi in Utitiam,vt esi vulgus vtroque immodicum, laudates,gratantefq 5 circundatum Aquilis fignifq ; in 40 
q Lib. 1 9. tribunal ferunt. Et q iterum, ciim legiones V efpafiani auxiliares receleret : Dem Septima Claudia- 
na agrejtifoffa ( ita locus erat ) pramunita dextro, oLlaua per limitem apertum, mox terpiadecima denfis 
arbustis interfepta. Hic Aquilarumfignorumq\ ordo. Et alio loco: Duces partium, vt curfiulas venere , 
paucos adrequieni dies fumunt, donec AquiUfignaq ; legionum adfequerentur. Hoc ex Tacito . Huc al- 
ludit 1 Appianus Alexandrinu V.lnfigne interea prdium ab vtraque parte editur, in quo fuperior Pom- 
peius, C afans milites in fugam vertit,eofque in caflra vfque perfequitur . Signa porro militaria pleraq ; fu - 
jluht, inter qtu fi Aquila pracipuu Romanis fignu pene eripuit. Huc pertinet quod 1 Lucanus Icribit 
Barbaricas fimi dijeurrer e Cafaris alas , 

Ipfum omnes Aquilas, collataq-, figna ferentem . 

Patetigitur fignaab Aquilis TuilTe diuerfii . Cum vero de Turtagineeiusq; igne obiter quid 
Ignis prae- dixerimus non ab re erit teftimonia quodam authorum deeahucudducere. Clarum qui- 
latiorna- dem ell inter proci pua Imperij infigniaeam fuille connumeratam, & prolertim inter or- 
namenta , quo Tcilicet in Tummitatelerculi Tuprapofitaignemferret, cuius imaginem ex mul- 
tis numifinatibus & monumentis c Vuolphgangus Lazius Viennenfis exhibuit . Meminit 
huius ignis " Herodianus, inquiens : Sedpoflquam L. Verus fato fundus ef , manentibus adhuc Lu- 
cilia principibus wfignibus , Pompeiano eam pater deffondit : nihilo tamen fecius pristinum illi honorem 
Commodus reliquit vfurpandum. nam fi fella Imperatoria fjfitare in theatro, fi ignem de more pr referri 

patiebatur . 


r Lib.2.bel. 
ciu. 

6 Lib. z. 
Tharfal. 


50 


1 In princi- 
pio Comen, 
dc Rcp. Ro. 
"Lib. 1 .bifi. 
Aug. 


OrmthologLx Lib. II. 


H 9 

patiebatur. Et x Iterum de Commodi pellice fcriben s:.£>uodvbi confilium fitum ad Martiam retulit , x Lib.eod. 
unam ex fuis concubinis, cui fcilic et plurimum deferebat, ac prope vxoris ea loco habebat, fc ut pr ater ignem 
omnes honores velati Augufia tribuerentur . y Idem de Pertinace locutus: Igitur poftquam illuxit, in cu- y Li ^ 2 ; 
riam fe contulit , neq ; ignemfibi prafeni, neq ; ulla principatus infignia pa(fus attolli , donec Senatus fen - 
lentiamfcifcitarentur . z Ite rurfiis de Macrino loques : Talia loquentem, exercitus omnis , caterum % 2 Lib.eod . 
mlgus Imperatorem atque <_ Augujlum confalutauit : tum amictum purpura , reliquoq ; aulico ornatu atque 
appar atu ibidem ex tempore conquifto , pracedente etiam igne , in Antiochia primum templa, mox ad fias 
ades deduxerunt . a Idem ali as: 2^ ciim magnopere indoluijfent Alexadri nece, ac fortefortnna in quenda a Lib.f. 
ex illius amicis, cui nomen uartino fuit, paulo ante e caflns a Maximino dimijfum incidijfent , correptu 
IO at q iic retractantem, neq-, tale quicquam cogitantem, ducem fbi delegerunt, purpuraq-, eum,pralatoq\ igne , 
fitneH is fcilic et honoribus condecoratum , nihilq ; minus optantem , ad Imperium protulerunt . Idem po- 
ftea de Gordiani inauguratione tractans : Sequebatur autem ipfum principalis pompa omnis, militefq-, 
quicunq-, aderant, iuuencfq-, urbani procera fatura , ad eorum fmilitudinem,qui Roma Imperatorem co- 
mitantur: V irga item laureata , quo infigni principes a. priuatis digno fcuntur :praterea ignis de more pro- 
ferebatur , utfeciem fortunamq ; exiguum fane ad tempus , Romano duitatis Carthago reprofentaret. 

Ad huiufinodi pneterea infignia alludit b Ammianus Marcellinus : Tunc in memor ;am ConBan- 
tini ut non at oris turbatorifq-, prifearum legum, & moris antiquitus recepti , uexauit eum aperte incufans , 
quod barbaros omnium primum adufque faces auxerat. De ortu iftius ignis in triumphis legimus Io- 
uem Agetorem apud Lacedaemonios fuifie cultum, & ex eius ara ignem depromptum, quem 
20 inextinaum ^ continuum Imperatoribus in aciem exeuntibus praeferrent , vtpote {ummum 
inter elementa, vt author eft c Nicolaus:quae conluetudo poftea ad Romanos tranfiuit.Hero- 
dianus etiam fic feribit: Cum non fuit modus ambitioni , & adulationibus, nifi Deorum infignia, & or- 
namenta primum in triumphantes , inde inquit Fabianus , in Imperatores transferrentur . Hippar- 
chus ignem rem omniu principia opinabatur, & multi fecuti funt, vt apte Carthago lunoni, 
qu£ mundi Genium fignificat,ignem fupremum elemetum dederit, etiamfi alioquin nihil fo- 
ret ei cum marito commune . Amplius fcire oportet nouem fuifie in perfe&a legione figna 
quot cohortesvidelicet, milliariaexcepta,quae Aquilam ferebat, id quod fubinde authores 
legenti occurrit.Sic e Liuius : Primo leuis armatura Romanorum prooccupatum inferiore loco ficcedens 
tumulo pulfa detrufaq- terrorem in fuc ce dent e intulit equitem , & ad fgna legionum refugit . f Item : In 
prooccupatis angufiqs loco iniquo esi circumtentus , quatitor millia militum amijfa, & legionis fecunda 
3 ° fgna tria : s Idem: Vnus remanfit M. Licinius Strabo T ribunus militum tertia legionis cum tribus fgnis 
a legione relidis . Vbi per figna cohortes intelligit ferculi fcilicet illius voce cohorti, quam di- 
ftinguebat, attributa , 

Nunc de religione,quam. Romani in euellendis ex terra fignis obferuabant, pauca ex hifto- 
rijs adferam . Equidem reperio fignifero non licufile euellere figna , nifi augurio capto ; eratq,- 
hssc fuperftitio populi eius , vt quado figna faciliter euellebantur , certam de vi< 5 toria fpem cu- 
fti conciperent , fin difficulter , cladem imminentem lufpicarentur. Hinc Crajfum Parthico bel- 
lo occifum Appianus refert, quod iturus ad bellum euellere figna nequiuerit . Eodem euentu Romano- 
rum ftragem contigifie ad Trafymenum lacum probati authores memorant . Et de Camillo 
Scriboniano , qui contra Claudium CaTaremin Dalmatia Imperium arripuerat h Orofius no- 
40 minatim fic fcribit:Purius Camillus Scriboni anus Dalmatia Legatus bellum ciuile molitus legiones mul- 
tas fortiffimasfy ad facramenti mutationem pellexerat. Itaque die dido, vt in unum tmdicp ad nouum Im- 
peratorem conueniretur, neque Aquila ornari , neque connelli quoquam modo figna moneri ^potuerunt . 

Ad hunc morem euellendi figna alludit Maro hoc carmine : 

Vbi primum euellere figna 

v. Adnuerint fuperi. 

Erat & altera Romanis in haere confuetudoornandividelicet'fignainvi<-Foria& triflicafu 
incoptaproferedi. Vnde eft illud Taciti, cum parenta donem Germanici Gelaris enarrat: 

Igitur Tribunorum Centurionumq ; humeris cineres portabantur .pracedebant incompte figna . Quod 
vero ornarentur haec figna, fic innuit 1 Claudianus : 

Lataturq \ tamen, CMauortia figna rubefeunt , 

* : Floribus <jr fubitis animantur frondibus ha fi a , 

Porro inuenio inter figna portata Romanis in legionibus, fuifie imagines I mperatoru & Du- 
cum:quas qui ferebant,Imaginarij vocabantur, & Imaginiferi, vt alias diximus; quorum inter 
genera militu & Vegetius meminit. k Suetonius quoq; Militi post publicata ex Augufii tefi amen- 
to legata, nihil unquam largitus eB,praterquam fingula millia denariorum pratorianis, quod Seiano fe ac- 
commodarent, & quadam munera Syriacis legionibus, quod fola nullam , foU Seiani imaginem inter figna 
coluijfent . Huc pertinet illud Cornellij Taciti de Vitellio loquentis : Exercitum (inquit) Super io- 

N 3 risGcr- 


h Lib. r. 

Ignis prae- 
lati origo. 

c Lib. mft 

Tav-tQav . 

& ln Augu- 
Biprincipa 
tu honore. 
Signa no- 
uem in le- 
gione per- 
fecta exce- 
pta cohor- 
te millia- 
ria. 

Cohorsmil 
liaria Aqui 
la ferebat . 
e Li.2.dec.q 
f Li.p.dcc. 4 
s Li.i.dec.$ 
Religio e- 
uelledi fi- 
gna in lo- 
cis fnis . 
h In Ckud , 
hijior. 


De orna- 
mentis infi 
gnium mi- 
litarium . 

1 In nuptijs 
Honorq,& 
Maria . 
Imagines 
Imperato-. 
rum,& Du 
cum inter 
figna . 
k In Tiber. 


I 

| 


150 Vlyfsis Aldrouandi 

rts Germani a , Calendis Ianuarqs diripuijfe imagines Galba , tumultuar iq\ coepife . 'Cuius turbationis ac 
flagitij jpeiiator aderat Ordeonius 'Flaccus Legatus Confulans , non aufus compcfcere mentes , non retinere 
diibios,non cohortari bonos. Sed fubfiftit fignis pauidis,& fecordia innocens: quatuor Centuriones cumpro- 
1 Llb.2. Hi tegerent Galba imagines, impetu militum abrepti, vinciiq-, funt} Item alias : Equefier ordo, cuneum Ger- 
Jlor. Augn- manici appellauit ,qui iuniornm dicebatur: inflituitq ; , vt turma Idibus Iulijs imaginem eius fequerentur. 
fiafub fine . p t m rurfus, cinn de deditione regis Parthoru ageret : Nec recufaturum Tyridatem , accipiendo dia - 
ni Lib. 1 5 . c l ematl m V ybem venire ,niji fkcerdotij religione attineretur: iturum ad figna , & effigies principis , vbi le- 
gionibus coram regnum aufpiceretur . Et fubdit: Tum placuit Tyridatem ponere apud effigiem Cafaris,in- 
(igne regium, nec nifi manu Neronis refumere. Et colloquium ofculo finitum. Deinde paucis diebus interie- 
ftispmagna vtrinq ; feci e: Inde eques compofttus per turmas, & infignibus patrijs : hinc agmina legionum jq 
Betere fulgentibus Aquilis, fignifq-, fimulachris Deum in modum templi . Atq; hactenus de imagi- 
nibus Imperatorum, Ducumq; exercitus, inter ligna receptis. Ad quod genus militum alludit 
& inlcriptio vetulbatis , quas Lugduni vifitur : 

D. M. ET MEMORIAE AETERNAE. 

SOLENNIO FIDO MIL. LEG. I. MINERVAE IMAGINI 
FERO MATVRINA VICTORINA CONIVGI CHARIS- 
SIMO, PONENDVM CVRAVIT, ET SVB 
ASCIA DEDICAVIT. 

Capita fe- Casterum inter figna capita Ferarum fculpta , atque interdum holtium occilbrum vera capita i0 
raram in fi geftata fuille, hiftorias legentibus paflim occurrit . Quemadmodum n T acitus Icriptum reli- 
gnis milita • Simul nanes in aduerfum amnem agebantur . Hinc veteranorum cohortium figna, inde deprompta 
X ny S . ■ fyluis , wgifq \ ferarum imagines , vt cuique genti inire pr alium mos esi, iufla belli ciuilis extermq ; facie 
o jjf i g* obBupc fecerat. Hucquoq; facit, quod ide ° Tacitus fcribit,de Galbt; ca;de atq; interitu locutus : 
Capita o c- Nullam eadem Otho maiore Uliti a excepijfe , nullum caput tam infitiabilibus oculis per luBraffe dicitur , 
ci forum Iro fen tum primum leuata omnifolicitudine mens vacare gaudio c ceperat, fit recordatio maie (latis in Galba , 
Ilium inter amicitia inTito Iunio,quanuts immitem animum, imagine triBi confuderat . Pifonisvt inimici & tumuli 
ligna . cade Utar i ius fafq ; credebat . Prafixa contis capita ge flabantur inter figna cohortium , iuxta Aquilam le- 

gionis. Sic apud ligna tanquam Alylaquifq; tueri fe poterat, & a captiuitate vindicare. Vnde 
F Lllj - 1 • Hi feribit T acitus: p Planco maxime quem dignitas fuga impediuerat,neq ; aliud periclitati fub fidium, quam 
j.or. Aug. ca ff ya pyirna religionis illic figna (f Aquilam amplexus, religione fe tutabatur . Eadem religionis caufa 3 ° 
'"■id figna apud figna captiui cuftodiebantur,idquodexhis verbis q Marcellini colligitur : epulis 
cuftodie- Vadomarium fortiter apprehenfum , rectori militum ante custodiendum apud figna commi fit . Inuenio 
bantur . etiam pecuniam ex prasda contractam deponi ac collocari a Romanis apud ligna folita . Au- 
q Lib. 2 1 . thor elb 1 V egetius ab antiquo videlicet inftitutum fuille , vt dimidia pars reru com paratarum 
Quae pecu deponeretur apud figna, & ibidem militibus feruaretur, ne per luxa & inanium rerum coem- 
ma apud fi pronem fua abfumerent. Hinc enim fiebat , vt miles fecurus , & de ferendo nihil cogitans , in 
^ereraT ac * e i° rtlus dimicaret, ad ligna tuenda videlicet, circa qua; cuiufq; fubfbantia; elfent. Hinc mos 
r Lib. 2. de ille de follibus , fiue faccis in Romano exercitu procelfit: quorum decem folles numarij, fiue 
re mil. marfupia dicere mauis,per fmgulas cohortes ponebantur, in quibus fumma pecunia, qu£ mi- 

litibuscedebat,reponebatur. His addebatur faccus vndecimus,in que tota legio particulatim 4 ° 
conferebat, fepultura; caufa: vt fi quis de contubernalibus defecillet,de illo vndecimo facco ad 
fepulturam illius monumentumcp erigendum expromeretur expenfa . Et fic intelligitur illud 
s ln Domi- 1 5uetonij de Domitiano, qui ea volebat confuetudine immutare : Geminari, axtdegionum cafra 
tiano . prohibuit, nec plufquam mille numos a quoquam ad figna deponi : quod L. Antonius apud duarum legionu 

hyberna , res nouas moliens, fiduciam cepijfe ex depofitorum fumma videretur. Non polium hic & alia 
* L ib. 4. Hi Romani populi confuetudine filentio trafire, cuius meminit 1 Herodianus, in medio calbroru 
ft° r [ aHificiu fuille memoras, in quo omnia ligna militaria recondebantur. V erba fic habent: Vt au - 

■ dum in_j te rn cafra attigit, adiculamcf eam , intra quamfgna ac fimulachra exercitus adorantur , procidens humi 
medio ea- gratias agebat, votis quaf pro falutefufeeptis . Meminit & u Tacitus, cinn de feditiofis in Pannonia 
ihoru pro legionibus agit, qua; ad Nauportum contra Blefum exurgebant : Commotis per hac mentibus, & 
lignis . inter fe fufpeciis , tyronem a veterano, legionem a legione diffociant. T um redire paulatim amor obfcquij, 
u Lib. i. Hi dimittunt portas : figna vnum in locum principio feditionis congregata , fuas in ades referunt . Atqui 
flor. Aug. R onia » ? cellante bello , ligna in asrario cufcodiebantur . Vnde eft illud x Liuij : Is impigre exer- 
Lq. dec.i cttu j crt p t0 } cum omncs extra portam Capenam ,ad Martis adem conuemre armatos minores iuffijfet , f- 
gnaq. ad Jguaflorem ex arario deferri, quatuor expletis legionibus N idetur denique & illud facere ad 
magnificentiam lignorum Romanorum ; quod h^c videlicet proconlulibus prastoribufq; & 
prouinciaruin praendibus proferebantur. 

Ambigere 


OrnitholoojjE Lib. 1 1. 


5r 


Ambigere quis merito poflit, num ha;c figna militaria ante incoeptum Imperium fuerint, Quado fi- 
du adhuc Confules Romana potentia? preefient.Ptaeterea num inclinante Imperio, barbaris p lol ' a 
iam gentibus Romanos milites inuadetibus, quod fuit fub Valentinianis , fignoru huiuimodi ltanu vlus 
fercula adhuc folita fuerint geibari . Ad quam quidem quadlione ex fide hifcorica refponde- C(X l 1LUt * 
mus: fuiffe vtroq; tepore, eiusq,- populi £tate. Scribit enim y Liuius in Hiftrici belli enarratione, y Lib.i.dc- 
quod plufqua feculil ante didatura Ca;faris fuit : Vmis, inquit, remanfit M. Licinius Strabus Tn- cad ‘ 5 ‘ 
bunus militum tertia legionis , cum tribus fignis ab legione fua reliclus . De inclinantis Imperij xtate 
dubium nullum eft.Tefhturenim hoc z Marcellinus his verbis: T ah textu re cie f ahiorum Cojlan- x Lib. i 7. 
tius, iam metuente fublimior , mihtariq ; confenfiu fecundo Sarmaticus appellatus ex vocabulo fubiehlorum, 

10 Iamq-, difce(furus conuocatis cohortibus, (fi Centurqs,(fi manipulis omnibus tribunal infjlens fignifq-, mi- 
litaribus (fi Aquilis, (fi agmine multiplicium pote flatum. Et a iterum : £>ui ducens militem rei/ufficien- 3 Lib. 2 5?, 
temfum venijjet ad loca, diferimina tis ordinibus , barbaros ante colluctationem adeo terruit , (fi turbauit , 
vt nec controuerfas opponerent manus ; fedfignorum ^dquilarumq-, fulgore pr astricti, venialem pofcerent 
pacem. Huc pertinet quod Procopius refert, Neruios rotam , lomam cohortem Aquilam auream ha- foma co- 
buiile,& cornua cornutorum cohortem ; alludens nimirum ad figna, que portabantur in ferculis . ^ lors * 
Ampliusvidendumeft,qu^nam ellentSIGNA FIXA, ET NON FIXA. Fixa autem sigma fixa» 
in caftramentatione erant terra; infixa, ficuti hodie figere folemus haftasincaftris. Meminit 6C nonfi- 
b Marccllinus:Locorumgnaritati conffi vnum firatibus animis montem occupauere pracelfum per con - xa quama 
fagrofos colles vndiq-, praruptum (fi inuium abjq ; feptentrionali latere , unde facilem habet deuexitatem £flent_, • 

20 & mollem, fignis ilico fixis ex more, cum vndiq ; ad arma conclamaretur, imperio Principis (fi ductorum ldb.27. 
Jletit regibilis miles, vexillum operiens extollendum, quod erat opportune fubeunda indicium pugna. 

SIGNA EVVLSA, Siuec6uul(a,contrari#fignificationiserat,ciimfignaterr«fixa,dum Signa euul 
miles per cotubernia quiefcebat,rurfus ex terra ad vfum militi^ euellebant . Meminit c Liuius: . 

T erritis omnibus , qui circa erant, veluti fado omine incipienda rei, infiuper nunc i at nr , fignum omni vi L Lib.z 2. 
moliente [ignifero, conuelli nequire. Conuerfus ad nuncium : Num lit er as quoq ; , inquit, a Senatu a fers', qua dec : 3 - 
me rem gerere vetent ? Abi, nuncia ,fignum effodiant, fi ad conuellendurn manus pra metu obtorpuerint. 
d Idem: J?ui,vbi allatum ejl, hostes adu et are, prope ejl f ahium, vt iniufiu Pr at oris conuulfis fignis in aciem d^' 
exirent , e Sic alibi: Magis inde impetu, quam confilio ducis conuulfis fignis, firmi fq\ infefio agmine fignis, dew_j . 

Et f iterum : Confefiimfignis conuulfis, citato agmine iter ingrediuntur . Alludit ad hutulmodimo- ^Liq.dec.i 
rem conuellendi figna s Virgilius: 
d 0 Lgunc iter ad regem vobis, murofq ; Latinos , 

\_Alrma parata animis, & Jpe prafumite bellum . 

Neque mora ignaros,vbi primum cucllerc figna 

Annuerint fiuperi,pubemq\ educere cafitris . lsu 0 

Cum vero de Romanis vexillis a fignis & Aquilis, vt ex numifmatibus offendi poteft,diuerfis, 
fiepe meminerimus, non erit pra;ter noftrum i nftitutum & de ijs aliquid hic dicere. Quorum Vexilloril 
varia diferimina funt, nempe fi vno ea fafce comprehendas, Labarum, fiue Flammeum aureu, figura qua 
argenteum, cteruleum, centuriatum, equeftre, pra;torianorum, & auxiliariorumjquorum pri- • 

mum Ducis, fiue Imperatoris exercitus erat, fecundum Senatus Romani , quartum claffis; 
qme tametfi diuerfa extiterint, figura tamen omnibus,& forma erat eadem, vt ex fculpturis & 

40 numifmatibus deprehenditur . Pene huiufinodi funt,vt noftra templorum vexilla , fi crucem Vexilla., 
fuprapofitam, & fciffuram triplicem dempferis, quam Cliriftianos opinor ad indiuidua?Tri- C ^ nftiano 
nitatis, CHRISTIQVE Viftoriam demonftrandam gentibus adiecille: fiquidem, vt <lua " 
h V egetius eft author, vexilla a velis nauium appellationem acceperut,quod ceu vela in anten- h Lib.z. 
nis nauium , ita pannus & flamula; in pertica geftabantur , quod vexillum Romanis tanquam Vexilla vn 
minus velum nominabatur. Ceterum in vexillis Romanis imagines paffim& Deorum, & dedi&a. 
Imperatorum Ducumque militarium erant depi£ta;,qua; adhuc confuetudo tenet, ut infi- Pi&avexil 
gnia Principumin vexillis a pi&oribus exprimantur. Meminit 1 Cornelius TacitusiOhlaua erat 
aefeptima Claudiana imbuta fauore Othonis, quanuis pralio non interfuiffrnt . Aquileiam iamprogreffa, manos 
proturbatis , qui de Othone nunciabant ,laceratifique vexillis , nomen Vitclhj piafer entibus . Et k rurfus : i l g_ 

50 Et quorum imagines pro vexillis fecuti forent , Duces Imperatorefiq-, deligerent . 1 Lampridius pariter: k Lib. 5. 

His ita geHis figna in cafiris (fi vexilla fieri Antoniana iujjitfiecitq, Bajjiani fimulachra ex auro atque ar- 1 In Diadu- 
gento, atque dies feptem fupplicatio pro Antoniam nomine celebrata . meno . 

Non videtur extra inftitutu efie mentionem facere de vexillo caudato, de quo feribit" 1 Ap- Vexillum 
pianu SlHorum e numero cum vnus vexillo in cbtrarium verfio, caudam ad Cajarem extendiffet,eius man~ laudatu . 
dato aficutiferis occifus efi. De ceteris vero vexillis, vtpedeftri, centuriato, praetoriano, veterano- n L f, ‘ c f_ 
rum, tvronum, calonum, auxiliariorum, equeferi, claffico , videas abunde 11 V Volphgangum m pt. derep. 
Lazium Viennenfem. Rom. 

Inter 


^Li.^.dec.T, 
8 Lib. 1 1. 
zAen. 
Vexilloru 




Vlyfsis Aldrouandl 


Labar 9 ve- 
xill um. 


Fkminu Inter tot tamen vexillorum genera, non omittam Flaminum vexillum , quod erat infigne 
vexillum . Imperij,de quo feribit ° Marcellin us : Aduentas itaq rex per optimates fluos propius admiffos, pacatiore 
°Lib. 20. C0 n 0 q U j 0 'fl e cl e re defenfores ad flmm non potuijfe arbitrium , & diem integrum dedit , & matutina lucis 
exordio flgno per flameum erecto vexillum , circunuaditur ciuitas a quibufdam vehentibus fcalas. Huc ab 
r in tcrtlu ludit & p Claudianus . 

Honori j Hyrcanas populatus opes, aut cade fuperbus 

C onfulatu . Ajjyria fle enfe rubens fle flamine crebro 

T urbidus & grato reflperfus puluere belli . 

Silentio non inuoliiam nobiliifimum illud vexillum , quod Labarus fiue aureum vexillu nun- 
cupatum eft, de quo meminit Marcellinus ficinquiens: Constantius conclufo Iam templo Jlatifq ; 
hoflibus cunctis Romam gefliebat vi fer e , pofl Maxentij exitium abfq ; nomine ex [anguine Romano trium- 
phaturus. Nec enim gentem ullam bella cientem per fe flupcramt,aut vittam fortitudine fluorum reperit du- 
cum: vel addidit quadam imperio: aut nufquam in nec effit at ibus fummis primus extentam , rigent iaq ; au- 
** Lhxay ro vexilla , & pulchritudinem (lipatorum ostenderet. Hxc ille . Huc vero etiam pertinet, quod in hi* 
ftoria q Tripartita feriptum eft de labaro preciofis lapidibus adornato, quod a militibus adora- 
T Lib.j.c.’) batur,&inquo CRVCEM CHRISTI, vtteftatur*VVolphgagusLa2iusViennenfis,Con- 
com.de rep. ftantinus finxerat, eiufq; auxilio Licinium fuperauerar. De quo & f Septimius Florens: Sypara 
s j W fl 0 i 0 _ tlla, i{\cpift y vexillorum i & labarorum Hola crucium flunt. Scribit & 1 Eutropius : T um vero latus reddi- 
getico c. 1 6. tus ->& de vittona iam fe eurus, fgnum crucis, quod in calo viderat, in militaria vexilla transformat, ac la- 
t InuitciCo b arum, quem dicunt, ex auro & lapidibus pretio fis in fleciem crucis Dominica. Hoc enim flgnum bellicum 
fidtini Ala inter alia preciofius , eo quod Imperatorem prae e der et , & adorari id k militibus moris effiet . Et fubdit : 
gni . Portabatur tfe per omnes acies in pralio . Semper enim hocflgnu praponebatnr ante ordines vniuerfos, quod 

maxime laborantibus aciebus in pralijs adefje pracipiebat. Conflit uit itaq ; certos [igniferos , qui in eo labo- 
u j n d m de- carent : quorum opus erat , vt vicibus humeris eum veherent , & omnes acies ita luflr arent. Porro mc mi- 
emo Co- nerunt labarorum & u Iureconfulti , cum de propofitis facri palatij differunt, atq; archiatris : 
dicis . licet falso Laborum pro Labarorum legatur.Huc pertinere videtur, quod feribit x Procopius 
s Li. de Pando, & Pandofero : T alibus , inquit , Beli far ius adhortatus equites omnes prater quingenarios , 

thicabjfl . €Q p ram flt fcutigeros uero ac flgnum, quod Romai Pandum vocant , Joanni Armenio committens, ac fi 

Pan u ve- 0cca jp 0 , jaculari mandam t. Hoc ille. Porro deferibit formam huius vexilli y Aurelius Pru- 


xillum . j - ' - i 

y Lib i co- uentius poeta hocce carmine: 

tra Symma 
chnm . 


Hoc flgno inuittus,tranfmiffls alpibus vitro | @ 

Seruit ium [oluit miferabile Conflantinus , 

Cum te peflifera premeret Alaxentius aula, E t Paul 6 p 6 ft: 

T esi is Chriflicola ducis aditent antis ad vrbem 
AI iluius, exceptum Tyberina in ftagna tyranum 
Pracipitans, quanam viihitia viderit arma 
M ai e (late regi, quod flgnum dextera vindex 
Pratulerit, quali radiarint (lemmate pila , 

Chriflus purpureum gemmanti textus in auro 
Signabat labarum, clypeorum infignia Chriflus 
Scripferat,ardebat fummis crux addita criflis, 

Jpfle Senatorum meminit clariffmus ordo , ^ 

flui tunc concreto proceffit crine , catenis 

Squallens car cereis, aut nexus compede valla l 

Comple xufq-, pedes vidi oris, ad inclyta flendo 

Procubuit vexilla iacens. T une ille Senatus 

Militia vitricis titulum, Chriftiq ; verendum 

Nomen ador auit, quod collucebat in armis. 

Cum magna pompa fenatus Romanus in pompisprocederet , vexillumq; argenteum gefta* 
ret,no inconfulto hic aliqua tradam in gratiam eorum, qui intelligere appetunt antiquitatem 
Romanam, marmora fcilicet fculpta atque numifinata . 

Vexillum VEXILLVM SENATVS argenteum erat,6Hncomitijspaffim,& pompis Senatui Ro- 
Senatus at mano praeferebatur. Meminit z Liuius,cum de Bacchanalium abrogatione orationem Cofii- 
genteum. p s ac { Senatum recitat: Primum igitur , inquit , mulierum magna pars est , & is fons mali humfee fuit, 

-9- CC A D e i n de pmilLimi flaminis maresflluprati y & coflupratores, fanatici vigiles,' vinoflrepitibus,clamonbufq-, 
nocturnis attoniti. Nnllas adhuc vires coniuratio,caterum incrementum ingens virium habet, quod in dies 
plur es fiunt. Alaiores noflri , ne vos quidem nifi cum aut vexillo in arce pofito , comitiorum c affla exercitus 
edi cius effiet ,aut plebi concilium tribuni edixiffient,aut aliquis ex magiflratibus ad concionem vocaffet. Huc 

pertinet. 


Ornkholopix Lib. 1 1. 

O 


153 


2.0 


pertinet, quod a Appianus Alexandrinus fcribit : Hac effatus, (fiuerbo (fi opere, muneribus eos in - a Lib. 4. de 
firuens concionem dimifit . Ipfi perfiB entes C a filum (fi Brutum fummis extulere laudibus, ac pro illis, qua bcl. cimi . 

■ aqua forent, faBuros fe obtulerunt . Hi vero munera illis confeBtm perf oluerunt , (fi alia porro ad occafio- 
nes multas illnfirioribus impenderunt, & quifufeepiffent continue armatos, per partes emittebant. Nec mul- 
io pofi ipfi infecuti funt. Binas Aquilas ad eos aduolantes in argenteis vexillis confedife,fama efi ,fe in - 
uicem roBris vnguibufq 5 lacer antes, vel vt alifs placet,fe mutuo ob fer nant es ac manentes , qua publicis ali- 
monijs a Pratoribtts educata funt . Et b rurius loquens de Sylla: Fuit autem ad omnia felicijjimus vf- b Lib. t. 
que in finem, tantum profer it at is , quantum concupierat, affecutus : corpufq-, per Italiam in vrbem, lecli- 
ca aurea regio more illatum eB. Tibicinum copia equitumq-, ac cate rorum multitudo progrediebatur . Pofi 
10 hos milites omni ex par te, (fi ad pompam inBruch armis accurrebant . Et vt quifq-, ac c effer at h protinus in 
ordinem referebatur . Verum multitudo tam ingens , qualis nullo vnquam in opere vifa fuerat, accefiit . 
Pracedebantfigna fecureffi , quibus diclator cum effet,vtebatur . Hunc in modum infigni pompa , magno 
apparatu tn vrbem defertur . Corona ex auro ad duum millium numum , plureffifumma cura fabrica- 
ta . Vrbium dona , ac legionum fub eo militantium , ab amicis finguUtim ferebantur , ali a fi ad fepulchri 
decus addita , quorum filendorem eloqui nemo poffet. Corpus denique accurrente exercitu, fac er dotes fa- 
craq-, Virgines per vices detulere. Senatus item reliquiq -, magiB ratus cum vexillis eorum fequebantur . 

Alio deinde ornatu equitum turba excrcitufq ; omnis per partes diuifus , qui fub ipfo fuerat . Magno de- 
mum fiudio vnufquifq ; ad ferendum accurrit vexilla aurea argenteis proferentes armis , quibus ad pom- 
pam nunc etiam vtuntur . Ha:c ille . Et de huiufmodi vexillo intelligendum eft hoc c Claudiani e i n quartu 
poeta; carmen : Honorij cd- 

Patritios fumunt habitus (fi more Gabino folatum . 

Bifcolor incedit legio, pofitis fi parumper 
Bellorum fignis fequitur vexilla Jfiuirini . 

Poftremo oftendendum eft Aquilas diuerfas cum a fignis , tum a vexillis Romanis extitif- 
fe,quod partim etiam (upra nobis eft oftefum,partim etiam d Liuius tcftatur.Stare hinc legiona- d L 6 ^ 

nos milites, hinc clajficos per omnes Deos paratos magis qua velint , quam qua fciant vera effe , (fi obfir in- 
gere periuno non fe folumfuumq ; caput adfigna militari a, (fi Aquilas fac ramenti q , religione. Sic e Mar- c jjb.2 o. 
cellinus: Edicto fi , vt futura luce cuncti conuenirent in campo, progreffus princeps ambit iofius folito tri- 
bunal afeendit, fignis Aquilifq ; circundatus (fi vexillis. Porro vnam modo in legione Aquilam ex- Vna Aqui- 
titiHe,cum plura & figna,& vexilla fuerint, videtur coftrmare f Cornelius Tacitus: Primamfira la in vrja le 
30 tis vna (fi vicefimanorum Principibus, Aquilam abBulere. dolore acccnfa legio, (fi plura fignavexil- g' OHe • 

lafi ex hofiihus rapuit . Et iterum . fihiatuor legionum Aquila per frontem , t otidem q-, circa e legionibus 1 Lib.iS. 
ahjs vexilla, mox duodecim alarum figna, (fi pofi peditum ordines . Ha:c ille, Caeterum cuius figura: 

AquilaRomanoinexercitufuerit,oftenditDion s Caftius . EVI H 'vtefe iv dvrq> g jjib.^o. 

duros xpuerove ivtJpuvxi iv 7r0.tr iridis iv. rZ KctvxAoyis gpctrtTti^ois . vdt ctvroov d s dvrip iiri £dpct- Aquibe fi- 
ros fa.tiy.p 2 is d%u VoV <?vpuxu, dvrnyfaivov y &Vs va) is r o' d ''dm&ov Kcevx,7rrlyvO<Bcei , tpipit . Id eft, gura, 
fi Latine reddas: Ferculum eB paruum,in quo Aquila aurea collocatur : in omni iufio exercitu ab Aqui- 
lifero hafia longa prafixa defertur , qua quo facilius humi defigi pofit , in acutam cnfpidem definit . Huc 
pertinet locus h Appiani Alexandrini : Inftgne pr ater ea pr alium, ait, ab vtraq \ parte editur , in qua h ^ 
Jhperior Pompeius Cafaris milites in fuga vertit , eos fi in cafira vfque perfequitur . Signa porro militaria ^ ^ 
pleraq , fuUulit, inter qua (fi Aquilam practpuum Romanis fignum pene' eripuit , ni fi quod eam anteferens 
miles, praoccupato eorum curfu. Aquilam intra valltim ad fuos iecit. Ex quibus verbis liquet, Aquilam 
quoq; inter fignafuifte enumeratam : fed quia Auis Romani populi peculiaris erat, primum 
in legione locum meruifie,milliaria»q; cohorti addita. Id quod ex 1 Plinio animaduertitur,vbi 
de Aquila animali ex profeflo ciiflerit: Romanis cum legionibus , inquit, c JALarius in fecundo Confu- 
latu fuo proprie dtcanit. Erat (fi antea prima cum quatitor alijs , lupis ,minotauris,equis , apris, qua fingulos 
ordines anteibant . Paucis ante annis fola in acie portari coeperat , reliqua in cafirts relinquebantur. Ma- 
rius in totum ea abdicauit . Ex eo natum non fere apud legiones vnquam hyber natum effe in cafiris , vbi 
Aquilarum non fit fignum. W^Qccnws Plinius. Cxterum quanto loco hoc genus figni Romano 
in exercitu fuerit, ex eo apparet, quod praTefhis caftrorum, tribuni, ac centurionum praecipui 
ante Aquilam incedebatit:& apud Aquilam fontes religione fe tutabantur , vt etiam fupra di- 
ximus. Vnde eft illud Corneli j T aciti: Ante Aquilam profecti caBrorum tribuniq-, & primi centurio- 
num candida veBe,cateri iuxta Juam quifq ; centuriam armis donifq-, fulgentes , (fi militum phalera tor- 
quesfifilendebant . & k rurfus : Plurimus circa Aquilas labor , qua neq \ aduerfurn ferri ingruentia tela 


z.ct- 


Li.K 


.c.3. 


< SjOjttuaS LcluOr > (jUdc uc(j } uuUt/Jtifrd J tvr i icit* y k 

neqffigi limofa humo poterant. Ha;c ille. Qua: oftendunt, Aquilarum fercula quemadmodum & ^ 'Jf H 
cetera figna in caftris,dum miles quiefcebat,fuilfe fixa.Quod vero Aquilarum fgna declinan J 
te adhuc imperio Romanis in vfu extiterint,exeius tetatisicriptoribus colligitur, quoru 1 Mar 
cellinus fic feriptum reliquit : Finita oratione , quam authoritas erexerat inopina, flexit Imperator in 


154 


Vlyjfsls Aldrouandl 


fiuam fient cntiam vniuerfios: confilijfi eius viam fi cuti, qui paulo ante fragrant i fimis vocibus aliud poPlttla* 
1 Jn Pane- bant, circufeptum Aquilis vexillis agminibus fi diuerfiorum ordinum . Huc pertinet & 1 Enodij Ti- 
gyrico Aul- cinenfis Sidonij Apollinaris Synchromi, quem V uolphgangus Lazius a fitu vindicauit, locus: 


vAugu- Nam Anieni mei non vnusfied primus eft confiolatusfilirpis fuaigefiitura Aquilas agmina, prauius ante* 
ftodicto. rr 7 • 7 : , j:, 'M i — : i si r — a. 


ceflit,& ad principalem militiam iter virtutis oftendit. Meminere Aquilarum in hoc fenfu & poe? 


In Tane- ^ Q[ lus temporis,quorum m Claudianus fic canit : 


gyric o Stili 
coni dicto . 
n ln ‘Pane- 
gyrico Soce- 
ri . 


Sidonius Apollinaris ; 


Te duce Romana tandem fe vindicat ira 
Jpfa iiibetjignis, bellaturo fi togatus 
Imperat,&fie£lant AquiU decreta Senatus . 
ffiuid faciat bellis, b quas tibi fizpe iugabit 
Inpclis gentes Aquilis , qui maxima regni 
Omnia pr hiatus fugit . 

a Lib.i.c.j' Pertinet ad hunc locum & quod 0 Vegetius feribit://? ipfa quoqi enucleati afiribendifunt iuniores, 
de re mil. quia in fecunda acie pojl Aquilam, & imagines cohors fexta confijlit. Scitum eft & illud, quod non fo- 
f JJ-2.C.20. I^ m Aquila? , fed lignorum etiam ceterorum dignitatem declarat:Id quod feribit p V egetius : 

j Et ideo Jigniferi non fi Ium fideles, fed etiam lit er at i homines eligebantur , vt feritarent depofita , & fic irent 
fmgulis reddere rationem: loquitur autem illic de pecunia legionis, ac militum apud eos depofi- 
ta , & feruata in vndecim laccis . De hac Aquila bellatrice in exercitu non omittam illud , de 
*ln Panegy quo q Claudianus memii .it : 


IO 


tico de con- 
futatu Ho- 
norij . 

r ln nuptqs 
Hraorij, & 
Alaria . 
l fa Panegy 
rico ad An- 
tonium . 


Pars longe fpiculis ,pars comminus horrida contis 

Hi volucres tollunt ^Aquila s,hi pibla Draconum 

Colla leuant ,multufiq ; tumet per nubila ferpens. Idem 1 poeta alibi: 

Vt bellatrices Aquila fieuiq ; Dracones 

T as fit cafira meis hodie fuccumberefignis . f I tem : 

His primum nofiras Aquilas prouincia vidit , 

Des fit hofiiles confefiim horrere Dracones 
llic et edomiti pralo pradaq ; carentes . 


20 


animalibf POSTQVAM egimus de Aquibe vfu in infignibus militaribus,vt in numifinatib. cofpicitur, 
^lijsinnu nnede illis agemus , in quibus Aquila vna cu Ioue& fulmine, animalibus ac alijs infculpebat. 
In quibufdam numifmatibus Antonini Pij fculpebatur lupi ter eburnea? ledi infidens, i 


mifinat. m quiDUiciam numumaciDus /uicuiiiin rij tciupcDacuriupicereDurnea? iccn innuens, ma- 

Anronij gnamq,* pr£ fe ferens maieftatetn,finiftra regale Iceptrum vibrans, & dextra inferius fulmen in 3 © 
Pij numif- gigantes, quos fub pedibus velut opprefibs tenet, eiaculatur; e regione uero ipfius confpi- 
nia * . citur Aquila, ad pedes eius lubuolans, qua? Ganymedem pulcherrimum puerum raptum, cya- 

Il ?Tiarc - ^ lum vt 1 ° 113 propinaret, portat . Finxerant antiqui loue lunonis efte & fratrem, & maritum, 

& maritus quoniam per eosintelligunturduo elementa, ignis nempe & aer, qua? a?qualia funt in fubti- 
lunonis fit litate,& ideo appellauere fratres , & Iunonem leu aerem Ioui feu igni fubie&am dicebat. V n- 
ctiilus . de & illum appellarunt maritum, & vtrmnq; a iuuando,quia nihil eft , quod magis nutriat , & 
conferuet res huius mundi , quam calor & aer; quia fine illis nullum animal fubfiftere poteft . 
zfeT2 , cjd a tque hinc lupiter 'apud Gnecos dicitur Z E T 2 9 qux vox nil aliud apud Latinos denotat, 
iigmheac . q U ^ m calorem & vitam^quia nil aliud eft hoc elementum, nifi calidum:&ideo dixit Heracly- 
ucetius tus; omnia animata fimt ab igne vitali, V nde lingua V ollcorum dicitur Lucetius, quia luce pra?** 40 
1 ftat hominibus, & a Latinis Dielpiter quafi diei Pater. Finxerunt etiam Poeta; , louem eiacu- 

Fulmina lari fulmina , Qc tonare, quia fecundum naturam ha?c ortum habent a rebus fuperioribus,& im 


P’ t lom 1 " P rei ^ lon ^ us a eris • Pr^terea Ioui Aquila alcribitur& fub eius tutela efte fingitur , miniftraf- 


Acuilacur c? AirL giga n tib lis bellanti, fulmina. Vnde currum eius a duabus Aquilis trahiferunt.Ra- 

Ifcripra lo t3 °> c l uas naturalis redditur, eft ; quia cum Aquila temperiem nafta fit pra? ceteris volucribus 


calidiifimam , qua? Icilicet ftio calore quod in ouis eft, dijfipat, & fpem futura prolis fallit , nifi 
m in nidum fuu inferat, Ioui ignis prafidi eam hac ratione lacra efte voluerunt. 


a? citem lapidem 

Vnde mirum non eft, fi pauca? Iouis ftatu# reperiantur , in quibus non addita fit Aquila 
cur ioui at et3am I° u3 attribuitur fceptrumreft enim fignum poteftatis: & Aquila pariter , tan- 

tributum . °l ua onlI13 bus prteftantior. Fuit autem lupiter varijs epithetis infignitus . In primis enim Pater . Q 
Iouis co- diftus eft, ob beneuolentia & prouidentia , quam in omnibus ei tribuebat antiquitas . Rex ab ’ 
gnomina , Orpheo & Homero.Optimus ac Maximus quia vu!t& poteft omnibus prodefte. Fulminans 
im epithe Fulgurator atq; tonas ab augunbus tefte Cicerone ;& Statoris nomine adoratus a Romanis 
ta quse . ethnicis . Vindicator, & Vitor, quia fceleratos vlcilcebatur; Milichius id eft, iucundus,& mitis 
Eleus, Olympius, Afcr^us,&Stratius,fiue militaris. Melift^us a nympha eius,vt creditur nutri- 
ce: Xencos,fiue Hofpitalis de quo V irgilius : Iuppiter hojpitibus nam te dare iura loquuntur . 
Trifonius,& Cafius a Cafio motc& ciuitate qu^da Aegypti, Atximoniiis ab arena, qua? grecfc 

dpc/ws 


Ornithologke Lib. 1 1. 


155 


. u/u/mc appellatur , in qua repertus eft, vtquida putant, vel a galea, qua in bello vfus eft, cuius 

f alea? infigne fuit arietis caput, a quo Kipuw^dpoefiue cornutus vocatus eft. Dicfus cftinfuper 
leutherius ( unde Eleutheria fefta in Graecia in honorem louis Hleutherij celebrata) quem F , 
o( 0 Tripci y id eft, liberatorem vocabant.Celebrabanturhamin Syracufeis Tarenti, apud Plateen- 
fes in Caria , in quibus nec heris in feruos , &r magiftratui in maleficos animaduerterc licebat , ** * qUSe * 
vnde Eleutheria a libertate dida.De porticu Eleutherij louis, qui A thenis fuit, meminit * Pia- * In Tbca - 
to. Didius eft quoq;Seruator,quod illius opera fefe liberatos fuifle a Medis crederent. Item 
siyopu/ostyus ,id eft Iupiter Forenfis: & KctTuifiuTHefa, id eft difcenfor cognominu,teftimonia 
habentur in numifmatibus grsecis. Nec non opioc ^V.i.Iupiter terminalis, terminorum fcilicet 
I0 profui , cuius imago cornuta confpicitur vetufta in terminis marmoreis plurimorum locoru . 
Nominatus etiam eft N «psAw^^erw^i.congregator nebularum , quod eas congreget . Multa 
infuper alia nomina ac dignitates Ioui fuperftitiofa antiquitas afcripfit, & quandoque etiam 
ipftun vi&orem nuncupauit , vtpote qui illis vidorias donare crederetur. Quapropter etiam 
eum cum vidoria in manu fculpferunt,nec non fk cum fceptro,& nonnunquam etiam fcul- 
pebant vidoriam,qii£ illumlaurea redimeret, vt in antiquo Calcidonio Venetijs vidi apud pig 
mem. Patriarcham Aquilei^,qui,vt erat uir fingulari humanitate, multa mihi peregrina in fuo 
Chimiliarchio oftendit,ac inter ea Iouem hunc vidore in Calcidonio antiquiffimo, magnitu- 
dine fere numifmatis.Hiclapis antiquitus Ioui Fulguratori confecratus fuit , quod ex eo cha 
lybe ido ignis elicereturjvnde hodie etiam milites noftri in catapultis bellicis optimo fucceflu 
eo vtuntur.Dicebatur item Iupiter Anxurus, vt videre eft in argenteo quodam numo, in quo 
Z ab vna parte eft duplex titulus, nempe IOVIS AXVR. C. VIBIVS, &.GN. Erat autem 
barbata ac intonfa eius faciesjin altera vero numifmatis parte erat quidem barbata, (ed galea- 
ta , & vultu toruo cum hoc nomine PANSA . Imago louis erat ftrata haftain dextra , fini- 
ftra poculo quoddam fimile tenens. Vidi etiam antiquiifimum numifina £reum paruum apud 
D. Fuluium Capibouium ciuem Bononienfein , harum rerum antiquarum fummurn feruta- 
tore, in cuius pofteriori parte ereffce figura Aquila Chryfacto Bellonij fimilis cofpicitur cum 
inferiptione AnOAA.fortafle AnOAAilNlEON (de vrbe,fiue oppido A^^m&y vide 11 Hu- 0 In Tbef. 
bertu Goltziu). In anteriori vero caput, fortafle louis Anxuri, fine infcriptione.Placuit numif Rfg-pop. op 
ma hoc hic inferere, vt humaniora literara ftudiofi videat, qui faepenumero authores in his , ttt.flmiior* 
ad antiquitatem fpedant, decipiantur. Fertur igitur Iupiter cognominatus Anxurus in Iu P ltcrAn “ 
talia in tradu Campaniae, habitu puerili imberbis, Memiuit eius etiam x V irgilius : ^udiftus . 

Circeumfc iugum quis Iupiter ^Anxurus amis 7.^^. 

Praftdet. 

Quo loco Maurus Seruius dodifsimus interpres,circa tradum, ait, Campania: colebatur puer 
Iupiter, qui Anxurus dicebatur, quafi ddu £i^S,id eft fine nouacula , quia barbam n uquam ra- 
fillet , vnde dodiflimus y Conftantius Landus ex numifmateiftoc apud Fracifcum Nouelium r De numif 
Placentinum a fe vifo inquit: Videant modo peritiores numid, quod dixit Seruius, verum fit, matibm * 
cum in numifmate louis Anxuris barbata facies fuerit. Nam imberbem efie magis Phoebo 
conuenit, & Baccho, quorum £terna iuuenta a Poetis celebrata eft . Vnde Tibullus : 

Solis ater na eft Phoebo Bacchofy iuuenta , 

4° Hjtm decet intonfus crinis vtrumq\ Deum. 

Aut igitur dicendum eft, quidem barbatum fuilse,vt&: numifina oftendit,fed nunquam rafif* 
fe barbam. Ideo iuuenem Deum, aut erit intelligendum,fi fuit puer, nunquam rafifie barbam, 
quia imberbis fuerit , quod numifina facie barbata fidium neganquod etiam numifina diade- 
mate coronatum capitulum habuit. Fuit & Anxur vrbs Trachina, nunc Terracinadida. 

Sed antequam ad reliqua numifinata,in quibus Aquila fculpebatur, fermonem couertam , 
primo cur Ioui'ea magis, quam castera? alites, facra diceret, dein qua: fulminis figura in numis , A< I uila cur 
&quidfibi ea vellet, paucis declarabo . Quantum ad Aquilam attinet, funt qui aflerant Ioui I °^ 1 ^ acra 
eam ideo confecratain fuifle, quod iple primus in Creta Aquile nidum inuenerit,& poftmo- 1 lcaau ° 
dum ea in venatu vfus fuerit, ideoq,- Leoni etfi quadrupedum regi,& Regulo auicula: prxtule- 
50 rit . V nde in numo Alexandri Magni ab vno latere iupiter fedes fceptru finiftra, dextra Aqui- 
lam tanquam auceps portatrinferiptum eftadlatus AAEBANAP02. ab alio latere confpici- 
tur eius caput.Reperiuntur & alia eiufinodi numifinata Gr^corum potiiTun um,in quibus Iu- 
piter Aquilam pariter dextra portat. Alij vero ideo Ioui datam Aquilam volunt, quoiiiam ea 
Auium reginadicatur,ob vidorias fcilicet , quas ab alijs auibus illa reportat. Hinc cum inter 
clariflima & ampliilima donaria,qu« in M etaponto vrbe Ioui Olympico mittebantur , etiam 
fiiriuiachrum eiufdem efletinfigm (pecie,quod altera manu fulmen, altera Auem teneret, ca- 
pite vernis floribus ornato, Auem illam Aquilam peculiarem louis ahtem crediderim . Quo 

ad ful- 


1 


\$6 


Vljfsls Aldrouandi 


ad fui men, cuius toties etiam meminimus ; fculpitur id cum alis & tribus aculeis, quorum vnus 
ad indar figitta? videtur, quia fulmina non redta procedunt , fed tortuose, fecundum diuerfos 


aculeos: alij terebra, alij flam£ ignis fnniies funt,quos crediderim proprie fulgura dici . exqui- 
bus multa non fol iim vna cum loue in numis,fed in clypeis etiam militum confpiciuntur,vt in 


tus impe- 
trata . 


10 


Fulmina- columna Traiani & alijs numifmatibus videre eft. Atque hinc legio quadam temporibus Au- 
trix legio . gufti,vt Dion Calfius fcriptum reliquit, fulminatrix,& fulminifera di<Ta eft,quauis Xiphilinus 
ita vocatam velit ob miraculum illud, quod Chriftiani fub M. Aurelio edidere.Qui deficiente 
Aqua caeli- fitibundo exercitui eius aqua, rogati ab Imperatore ingentem imbrem, ex quo commode bi- 
bere potuit exercitus, tempeftiue a Deo precibusimpetrarunt fimul cum fulminibus, a quibus 
hoftium Marcomanorum exercitus idtus,Chriftianis vidfcoriam reliquit. Atq; hinc ab eo tem- 
pore ea legio, fub qua milites Chriftiani militabat,fulminifera didta,& fulmine pro infigni vfa 
eft. Erat autem legio duodecima cognominata,antiquifsima fane, qu« nempe fub ipfo C«fa- 
re ciirn in Gallijs,tmn etiam contra Pompeium ftrenue militans, ab ipfo plurimum comeda- 
tur. Miraculi vero illius a Chriftianis,vt diximus,impetratietiamTertullianusmeminit,ea- 
demcjj repetit Eufebius Pamphilus, & apud Graecos Apollinaris , qui etiam ipfam legionem , 
pro infignis facri miraculo , mutato nomine, vocitata dicit ab Imperatore fuhnineam.Tertu- 
iianusvero M. Imperatoris epiftolas etiamnunc habere dicit, quibus de hifce apertius indi- 
catur. Porro hanc inclinante repub.in A fiam tranflatam reperio. Scotus enim illius fub Duce 
Armenia? ad Melitenam meminit, nili alteram extitifle vna cum VVolphgango Lazio Vien- 
nenfi etia credamus . Sed vt,vnde digrefla eft, oratio reuertatur. Seruius alijq,- veteres fcripto- 
res,tres fulmini proprietates afcribunt,adurente nempe primam, fecundam frangentem, per- 1(i 


Fulminis 
tres jpprie- 


rates , 


forantem feu terebrantem tertiam . Adduntetiamfulguri alas ob velocitatem & radios tor- 


Cer; 


tuofbs & no re£tos,qudd fciiicetmodd «des, modo arbores,modo maria fulme feriat. Quod 
vero de Ceraunio lapideo dicitur,qui lingug & aculei fagitta? fimilis eft, aliquado fub terra in- 
lapideum . ueniri ; id experietia verum elle comperi & adhuc in meo Mufeo talem lapidem cadi tempe- 
ftate deiedfum prope quercu in agro Bononienfi,exipfius terra? vifcenbus ad tres , & amplius 
cubitos erutum, afleruo: eft autem totus denticulatus.Sed aduertendum eft in Melitenfi Infu- 
la lapides Ceraunijs admodum confimiles effodi, & multis pro ijs venales obtrudi . Hi lapides 
Ophioglof a Cardano ophioglofft feu lingua? ferpentis,ab alijslingua? natricis,nuncupantur. Hora etiam 
fus lapis . mu j Cas differentias videre eft in noftro Muf^o. V erumenimuero nunquid & alijs Dijs, pra?ter 
noni 16 & 11 ^ ouem * n numifinatibus fulmen attributum fit quifpiam a me qua?rat , cui refpondeo Iunoni 3° 
Min-eritae & Minerua? etia aliquando dari,vt coftat in primis ex numifmate Domitiani & 2 V irgilio,vbi 
quadoq- at de vindidfca Iunonis,qua ab Aiace Oileo ob illata in teplo fuo Gafsadr^ vim fumpfit,loquitur: 
tributum. Jpfa Jouis rapidum iaculata in nubibus ignem ’ 

% ti.i.Aen. Quod vero hifce Deabus fulmen tribuatur, ratio talis afsignari poteft: quoniam fcilicet luno 
aer eft, vel, vt redi ius dicam fecudum Poetas, aeris Dea, & in aere intra nubes fulmina gignun- 
a Li.G.Aen. tur: Palladi vero ad oftendendum furorem & ignem$ Vnde a Virgilius 
... ~duo fulmina bella 
Scipiades 

Sed ha?c obiter didta fint , nam & ante alias rationes affignauimus , cur Aquila & fulmen lo- 
ui foli dicarentur:reuertamur modo ad numos, qui Aquilam cum fulmine & Iouem ferunt. 43 
M.Antotiij Aereu M. Antonij triumuiri numifma excufum eft an. Orbis 393 1 . Ab Vrbe codita 721. 
triuuiri nu ] e f u Chrifti,3 1 . in quo ab vna parte Antonij caput confpicitur cum inferiptione IMP. ab al- 
miima . tera ver 5 ^q U jl a jnfiftens fulmini cum caduceo . Hoc anno Cn. Domitius Aenobarbus & C. 

Sofius ( Dioni Sofiius ) confules fadri funt . ' 

Domitiani Infiftit quoque fulmini Aquila, qu^ confpicitur in aureo Domitiani numifmate excufo an. 

numifma. Q.4039. V.C. 825». I.C. 77. inferiptio eiufmodieft IVPITER CONSERVATOR. ab alia 
uero,eaque anteriori parte talis IMP. CAES. DOMITI ANVS AVG. P.M. Aliud Do- 
mitiani numifma idem cum fuperiore,fed ex argento, cufum eft an.O.404 5 .V.C. 835 .I.C. 83. 
Argenteum eiufdem numifma repertum eft, cuius anterior pars habebatur hoc padto I M P. 
CAES. DOMITIANVS AVG. GERMANIC. Pofterior hoc modo P.M.TR.P.III. 
IMP. V. COS. X. P. P. ibidem erat Aquila cum fulmine . Hoc numifma fadtum eft an. ' 
4046. V.C. 836. I.C. 84. Hic neminem unquam uere& ex animo dilexit, pr«terquam 
paucas mulieres. Homo audax, & iracundus;infidiator, & uafer, temerarius, & fraudulentus. 
Nertve nu- In numifmate Nema? quod an. 0 . 4060. V. C. 8 f o.I. C. 9 8. excufum fiut,pra?ter Aquilam 

mifma. fulmini infifteiitem, laurea circunfcripitur cum huiufcemodi gra?ca inferiptione in auerft 
parte: NEOT IEPOT AETOT2. in aduerfa uero: ATT. NEPOTA2 KAI2. 2EB. 

V ifum eft Hadriani numifma, in cuius prima parte radiatum caput erat , 6c talis inferiptio 


Hadriani 

numifma 


TAT. 


Ornitholoola’ Llb. 1 1. 

O 


1 57 


ATT. KAISAP AAPIAN 02 ATrOTSTOS. in fecunda u ero AIOS NAOS IEP 0 T 2 A- 
AHM . Praterea expreftum eft templum fex columnarum, in cuius medio Iupiter dextra ful- 
me, finiftra fceptrum cum Aquila, ad dextram Pallas & Mercurius,ad finiftram Mars & Ve- 
nus & dua? aliaf figurae (edentes in gradibus,ut uidereeftinpi&uris Alberti Principis Baua- 
ria; . Hoc numifina excufum eft anno 0 . 41 00. V. C. 890. 1 . C. 1 3 8. eodem anno ad 6. Id. 
lulij.Hadrianus Imp.moritur. 

Antinoi numifina habetur, quod iicinfcriptumfuiile legi HnATPTc ANTINOON 0EON Antinoi nu 
ab alia nero parte ZETc ATTOK. nATHP. ubi etiam eft Aquila fulmini infiftens. mifiru. 

Non omittam illud Antonini Pij, in cuius aduerfa parte Iupiter ftat cum A quila ad pedes Antonini 
; 10 dextra fulmen, finiftra temonem habens, cum hifce literis, partim Latinis,partim Gr^cis nepe: pi j numi£ 
L. T. C^TAPcOT. Anterioris uerd partis infcriptio fic habebat AT. T. ArA. AAPIA AN- 
THNEiNOc. Numifina hoc ufumeftan. 0 . 41 23. V. C. 5113. 1 .C. 161 . quo temporenonis 
Martijs Imperator obijt. 

Aliud Antonini Pij numifina reperitur,in cuius pofteriori parte Iupiter infidet Aquili, dex 
tra pateram, finiftra fcipionem tenens,hac adieda infcriptione,gra?cis characteribus exprefla. 

A. cPAT. ©T P. in pofteriori vero A YT. K. T. AIA. AAP. ANTONINOc EYc CEB. Fuitis Ant01lini 
Imperator lingularis eloqueris, nitida literaturs, prscipue fbbrius,diligens agricultor, mitis, PlJ nacura 
largus, ab alieno abftinens,& omnia hsc cum mediocritate,& fine iaCtatia. Cum eiletlongus ^ 1S * 

& fenex, incuruareturq,* , tiliaceis tabulis in peCtore pofitis fafciabatur, vt reCtius incederet. 
io Scribit Antonius Auguftinus Antonini Pij huius reperiri numifma,in quo adeft fulmen , 

& Auis,qus fceptrum ore tenet. Hanc Auem diciltquidam elle Aquilam, nonnulli uerb Co- 
lumbam : hanciuxta Pij naturam : illam ad fuam potentiam, ciim alius Iupiter in terris eftet 
Infcriptio talis erat PROVIDENTIA DEOR. 

M. Aurelius Antoninus cognomento Philo fophus in fuo numifmate quod an. 0 . 41 1 & Antonini 
V. C. 906. L C. 15 4. excufum eft, figuram ftantem habuit, qua? dextram fuper ara extedebat, Philofophi 
finiftra quafi fcipionem cum Aquila gerens, atq; ex auerfa parte cum tali infcriptione TR. P. numifma. 
VIILC.II.inaduerfavero AVRELIVS CAESAR AVCLPILF.Is cum in plurimos toto fe 

re fui principatus tepore morbis incidiflet Galeni Pergameni medici clariffimi opera ufus eft . 

Iupiter nudus dextra globu cum viCtoriola/iniftra hafta tenens, & ad pedes Aquila confpi Commodi 
2Q ciuntur in numifmate argenteo M. Aurelij Comodi Antonini, q<l an. O.4 14$. V.C. 9 3 5.I.C. numifina- 
183. excufum fuit. Huius pars prior infcribebatur ita M.CQMMODVS ANT ON. A VG. ta_, . 
PlVSjpofterior autem TR.P. VIII. IMP. VI, COS.IIIL P.P.S.C. Aliud eiufdem numifl 
ma cufum effeobferuaui idq,' an. 0 . 41 5 1 . V. C. 941. L C. 1 89. in cuius altera parte fic infcri- 
ptumerat M. COMMODVS ANTONVS P. FELIX A VG. BRIT. in altera vero 
IOVI IVVENI P.M.TR.P.XIIII. COS. V.PP. S.C. Hic Iupiter ftabat finiftra ha- 
ftam, dextra fulmen habens cum Aquila ad pedem dextrum. 

L. Septimius Seuerus Pertinax duo numifmata habuit , quorum in vno eoq,- argenteo prio- Pertinacis 
ris partis infcriptio talis erat SEVERVS PIVS A VG. pofterioris autem P.M. TR. P. numlPmiU 
XIII. COS. III. P. P. Huiuslaterisfculpturalouemexprimebattenentemdextrafulmen, 

finiftra haftam,ac Aquilam ad pedem dextrum. Numifma hoc an.O.4 167. V.C. 957. I.C. 
zo 5 . cufum elle reperi. Poft autem annis fex elapfis , aliud Septimij Seueri ex argento quoq; 
numifina excufum tradunt, quod ab vna parte eaqueauerfa Iouem fedentem exprimebat te- 
nentem dextra vi<Roriolam, finiftra haftam cum Aquila & infcriptione P.M.TR.P.XVIIII. 

COS.III. PP. Anterior vero pars fic fe habebat SEVERVS PIVS AVG. BRIT. 

M. Aurelio Antonino Caracalla numifina excufum fuit an. 0 . 4176. V.C. 966. 1 . C. 214. Caracalla; 
in cuius priori parte fic infcriptum erat ANTONINVS PIVS AVG. GERM. in po- numifina, 
fteriori vero Iupiter ftabat nudus dextra fulmen, finiftra haftam cum Aquila tenens, adietta 
infcriptione P.M.TR.P.XVII. COS. IIII.P. P. In alio quoque Antonini Caracalls nu- 
mifinate Iupiter fedens cum Aquila confpicitur,tenet<4 dextra vi&oriolam, finiftra haftam : 
vtraquenumifinatis pars infcriptionem fuperiori fimilem habet, nifi quod vbi dicitur TR. 

P. XVII* hic habetur XVIII . Hoc numifina excufum eft an.O.4 1 77. V.C. 9 67. 1 . C. 2 1 5 . 

Habuit Seuerus Alexader, Iulis Mamss filius numifina,in cuius dextra parte talis eratin- Alexandri 
fcriptio IMP. ALEXANDER PIVS AVG. in finiftra fiue auerfa P. M. TR.P.V. COS. numi ^ m * 
IILP.P.ibi pulcherrimu facrificiiicofjriciebaturcu Imperatore, quatuorq, militibus, duobus 
hincinde,&facerdote,in medio tepli Iupiter infidens,Aquilsfiniftra fulmen vibrat. NumiC 
ma hoc cufum eft an. O.41 88. V.C. 978. I.C. 226. Is tanta; afiiduitatiserat,vtnevllumquide 
diem fine exercitio aliquo tranfire pateretur. Eodem, quo natus erat,die,cuinimperafletannis 
tredecim,trucidatu$ eft a militibus in Gallijs. Argenteum eiufdem numifina repentur an. O. 

O 4 r 5>4» 


5 ° 


Valeriani 
numiftna . 


Diocletia- 
ni munii. 


Liciniani 
Licinij nu- 
mifma . 


Municipie 
Aiigulli nu 
nnlnia . 


P5peijMa- 

gmnumus. 


Tiberi) 
Claudi) 
Galbae 
Vitelli) nu 
milmata . 
Traiani nu 
milinata . 


15S Vlylsis Aldrouandi 

4194. V. C. 984. T. C. 132.. excufum,in cuius priori parte aderat huiufcemodi infcriptio 
IMPi ALEXANDER P1V3 AVG. pofterior vero pars hanc exprimebat IQVI PRQ- 
PVGNATORI: ibi Iupiter dextra fulmen habet, finiftra Aquilam. 

Numifmaexa?reP. Licinij Valeriani excufum eft an.0. 4221. V.C. 10 1 2.1. C. 2 jo.cum 
hifcein anteriori parte characteribus Gracis ATT. K. AIKIN. BAAEPIANOS; inauerfaue- 
ro EDEE1X2N. r. NEX1KOPI1N. Hic exprimitur Iouis nudi figura, qua? dextra tenet fulmen, 
finiftra Aquilam, aut aliam Aniculam . 

C. Valeri) Diocletiani numifmata duo ex sere inuenta funt cum eadem infcriptione in an- 
teriori parte, nempe AIOKAHTIANOc CEB. in auerfa vero vnius eorum, Iupiter ftabat, fi- 
niftra tenens haftam , & Aquila ad dextrum pedem: alterius autem pars eadem Iouem in fub 10 
fellio (edentem continebat,habentem dextra pateram , finiftra haftain cum Aquila ad pedes. 
Ha?c numifmata cula funt an.Q.4246. V.C. 103 6. 1.C. 2 84. Is poft depofitum imperium fe- 
nio confeff us,priuatus manfit Salonis agriculturam exercens annis decem. 

Aliud eiuldem ex ^renumifinapercuilum eft an. 0.424$. V.C. 1035. 1. C* £83. cum tali 
infcriptione IMP. C VAL. DIOCLETIANVS AVG. ab alia parte IOV1 CON- 
SERV AT. vna cum loue nudo ftante, dextra fulmen finiftra haftam geftante . 

Aquila quoque Iouis fulmen tenens, habetur in auerfa parte numifmatis serei C.Valer. 

- Liciniani Licinij. Addita eft huiufcemodi infcriptio IOVI CONSERVATORI AVG.in 
altera vero ficinfcriptum erat IMP. LIC1N1VS AVG. Numiftna hoc cusu ’■ eft anno O. 
4271. V.C. 1061. I. C. 309. Eodem anno alia duo numifmata eiufclem Liciniani Licinii j.© 
excufafunt, quorum vni ex a?re eiqj minutoin prioriparteftcinfcribebatur IMP. LICI- 
NIVS P. F. AVG in pofteriori vero IOVI CONSERVATORI SIS. hacinparte 
confpiciebaturIupiter,dexrra uictoriolam,& Aquilam, & finiftra haftam tenens . Alterni nu- 
mifma exargento ab vna parte talem infcriptionem habebat IMP. C. V AL. LICIN. L I- 
CINIVS P.F. AVG. ab altera verd IOVI CONSERVATORI AVGG. NN. TSA : 
vbi erat Iupiter, dextra imaguncula tenens, & Aquila . Reperitur & aliud eiufde Licinij Lici- 
niani numiftna exauro, in cuius altera parte continetur ftatua Iouis nuda, pallio decollo pen- 
dente, finiftra haftam, dextra globil tenens, in quo viftoria alata impolita erat, finiftra ramum 
palma?, dextra corona lauream fert. A dextro eius ftatua? latere, ad pedes Aquila alis expanfis, 

& a finiftro captiuus uinftis manibus apparet,fupra quem charafteres hi notati X III. Inferi- , 
ptio talis eft addita IO VI COlNSE EVATORI Sc inferius fubfcriptu legitur SVNG.Pars ^ 
autem anterior ficinfcribebatur IMP. LICINIVS P.F. AVG. & in hac Imperatoris lau 
reatum caput cernebatur, edigie barbata, a cuius ceruice fafeia ferto annexa pendebat. Is an- 
nis quindecim elapfis a militibus cum Martiano interfectus eft.Sunt qui feribant, cum filiam 
Chriftiana? religionis cultricem ab equis iuberet diicerpi, ( Chriftianis infenfiflimus ) ipfuin a 
fuorum uno,morfu interfectum efle . 

Aquilam apud D. Fuluium Capibouium in numiftnate^reoparuo uidi,expanfisalis & 
fulmen pedibus gerentem, cum aftro ante peftus multis radijs micante: in huius parte eft talis 
infcriptio OTPHN.qua? ob temporis vetuftatem corrofi difficillime comprehendi potefhex 
altera parte caput galeatum imberbe : in fuperiori nutnifmatis ora ha? litera? funt ET forte 
ETAIX1N , velfortafse ETaED.N,& tum Neronis fuerit; aut ETBOIEX2N, autETriATPl- 4° 
AXI N, tum Vefpafi ani fueri ti au t E T © H N I T II N . 

Colonia? & municipia Augufti poft eius obitum numiftna excuderunt, an. O. 3976. V. C. 
766A. C. 14. cum hac infcriptione D1VVS AVGVSTVS PATER ab vna parte: ab al- 
tera vero S. C. hic adeft figura inilitarisgaleata ftans , dextram eleuans interduas alias, qua- 
rum altera ( Veftam puto ) infidet fubfellio, finiftra cornucopiam tenens^altera (Iouem arbi- 
tror ) ftans, haftam puram dextra tenet, cum viEtoria alata, in medio A quila, & monftra . 

In argeteo Pompeij Magni numo confpicitur columna cu fuprapofito Neptuno reduce , 
finiftro pede nanis roftru calcate, infra quem triremis fufeina eft, & Aquila Iegionaria,cu in- 
fcriptione MAG.PIVS IMP. ITER. Hicnumus an.A.C.66.V .C.686.O.3 89^.excufus eft. 

Aquila fc ptrum Romanorum, quod ita di&um credo, quoniam fupra Aquila infideret, 5° 
confpicitur in numifmate argenteo Augufti. Tenebatur manu hoc fceptru ab hominequo- 
datn galeato, nudo, ere&a? ftatura?,obfcenas partes vefte operiente, & manu finiftra aliud te- 
nente fignum,quod fortafse cohortis fuerit,cum his verbis, nempe ab vna parte SIGNIS: ab 
altera RECEPTIS . Idem illud etiam confpici poteft in alijs numiftnatibus eiufdem Augufti 
non tantum «reis, verum etiam, aureisyiec non & in Tiberij, Claudij, Galba?, &: Vitelijnumik 
matibus varijs confpicitur . 

Iupiter ftans, dextra pateram porrigens, finiftra fceptrum tenens , cui Aquila impofita eft, 

confpicitur 


\ 


OrnIthologteLib.il. 159 

confpicitur in auerfa mimifinatis Traiani parte cum tali infcriptione AHMAPX. EH.( aliud 
EHOTcIAc) TriAToc KOINON. KYnPlHN. Aduerfas vero partis infcriptumfic habet 
ATT. KAlc. N£P. TPAIANO AHcTO C ER. TEP. aakik. Numifmahoc poft Traiani 
mortem fa£fcum fuit . 

Traiani numifma aliud reperitur cum figura in fuggeftu liante, ad cuius pedes du£ ali^ par- Traiani nn 
uas figura &quatuor Aquila?. Figura illa dextra tenet ramum oleae, finiftra fcipionem autba- mifmata. 
culum , eius capiti Vi&oria Lauream imponit . Priori parti fic erat in fcriptum IMF. CAES. 
NERVAE TRAIANO AVG. GER. DAC. P. M. TR. P. COS. V. P. P. po- 
fteriorific S. P.Q^R. OPTIMO PRINCIPI S.C. Numum hunc excufum efiereperio 
iQ 311.0.40(38. V. C. 856.I. C. 106. 

HADRIANVS AVG. COS. III. P. P. ita infcriptum efl argenteo cuiddam eius Hadriani 
numifmati,inanterioriparte; in oppofita vero fic legitur DACIA S.C. Hic figura moti- numifma- 
bus infidet, dextra Aquilam legionariam, finiftra ramu tenens. Hoc numifma percufTum efl . 

an. O.4086. V.C. 876. 1 .C. 124. Duo capita alis expanfis Aquila? impofita , cum his literis 
L. IH. vifafuntinauerfaalterius numifinatis. Hadriani, quod excufum fuit an. O. 4100. 

V.C. 890. 1 . C. 1 3 8. Huius aduerfa pars fic infcripta ATT. KAlc. TPAI. AAPiANoc CEB. 

M. Aurelius Antoninus Caracalla numum habuit , cum infcriptione ab vna parte tali M . Antonini 
AYP. ANTO. KAI. ab alia vero ANTIOXE^n MHTPOn. A. E. S.C. Hac in parte figura Caracalte 
infidebat Aquilas, dextra ramum, finiftra fcutum habens, cum alia figura humi procumbente, numifma. 
zo Cufum eftan. 0 . 4179. V.C. 969. 1 .C. 217. 

Aries infultans oui,cum aedificio quodam fuperne,& affiftente figura quadam, altera parte Elagabali 
Aquila legionaria confpicitur in numo M.Aurelij Antonini Elagabali, in cuius prioris parte numifma. 
talis erat infcriptio IMP. CAES. M. AVR. ANTONINVS P. F. AVG. in pofteriori 
vero COL. NEAPOL. Is cu matre meretricio more omnia turpia exercuit.Circuciditfe, 
poftea ex viro mulier fa&us, nupfit, appellabaturq,- Domina & Regina.Tandem cum ob im- 
pudiciffimam & crudelem vitam omnibus efietinuifus,amilitibus interfeftus eft,&ctim eo 
mater, quas eum mordicus tenebat, an. 0 . 41 84. V. C. 974. 1 .C. 122. quo tempore hoc nu- 
mifma excufum fuit.Vtriufq; capita abfciffa, denudatae],- cadaueraprimu per circum & totam 
vrbem trahunturrdeinde mulieris corpus alio, illius cadauerin Tiberim pondere annexo pras- 
cipitatur,ne vnquam fepeliri pollet . 

Habuit Seuerus Alexander inter alia numifinata vnum, cuius pars vna fic inferibebatur Alexander 
AAPcETAAEH AMAcIAlHTNE riPriO qu£ quide infcriptio 116 legitima videtur. Aderat numifma. 
infuper in hoc numifinate figura inter quatuor equos cum Aquila in fubftru&ione quadam 
ex lapide quadrato, cum notis E T c K H . Alia vero pars eaaue prior habebat hanc inferiptio- 
nem ATT. K. M. ATP. cEB. AAEHANAPOc. Numifma hoc eo, quo occifus fuit Imperator 
anno cufum effe tradunt, nempe 0 . 41577. V. C. 57 87. 1 . C.23 5 . 

Maximini argeteum numifma reperitur, quod anno fequenti percufTum fuit, in cuius ante- Maximini 
riori parte eiufmodi infcriptio legebatur IMP.MAXIM 1 NVS PIVS AVG.in auerfii vero numifma. 
P.M. TR.P. II. COS.P.P. S. C. Erat hic currus triumphalis, cui infidebat Imperator, dextra 
ramum, finiftra Aquilam legionariam tenens, poft quem flat vi&oriola alata , dextra fertum 
Imperatori imponens, finiftra habens ramum palmas.Is in prima pueritia paftor fuit,& opilio 
in motibus Thracia, vbi & natus erat, procerus adeo,vt ad pedum o6to & prope femis longi- 
tudinem perueniret,calciamentum eius pede maius hominis veftigio,atq; menfura: tantas uo- 
racitatis,vt vno die fexaginta carnis libras ederet, amphora Capitolina vini biberet.De eo hoc 
extat memorandum, quod Germaniam ingreflus cum omni exercitu, hoftes vicit, per treceta 
velquadringeta millia barbarici foli, vicos incedit, greges abegit, prodas fuftulit,plurimos Bar 
baroru interemit, militem diuite reduxit, innumeros hoftes cepit; & nifi Germani per amnes 
& paludes in fyluas confugifient, omnem Germaniam in Romanam ditionem redegifiet. 

Confpicitur in asreo numifinate M. Iulij Philippi figura corona turritam in capite geftans , Philippi nu 
faxoinfidens, dextra tenens Aquilam & ad pedes animal alatum inftar Pegafi : Hic quoque m “ ma ■ 

* taliseratinfcripfio 0)AcAMOcATET1n. MHTPOnKOM. in alia vero parte AYTOC.K. M.IO- 
TAI. $1 AinriOc CEB. Hoc numifma excufum fuit an. 0 . 42 1 1 . V- C. 1 00 1 . 1 . C.249. Sunt 
qui hunc Philippn Chriftianfi fuifle tradant, quoru teftimonio hominis perfidia fide abrogat. 

Tradit Adolphus Occo TraianiDecijquoddanumifina exsere Corinthio albo pulcherri Decijnu- 
mu acrariflfimu, reperiri quod belli Gothici primi tempore, quo & ipfe Imp.obijt, cufum efl, mifma. 
anno nepe O.42 13. V.C. 1003. 1 .C. 2 51. Huius pars aduerfa fit infcripta AYT. K. r. MEKY 

AeKiog TPAIANOC CEB. Auerfa vero ita cEElKOAPllcA XINLII. Figura hic facrifi- 

cans cernebatur, finiftra cornu Amalthea geftans, fupraftante Aquila. Hic Imperator a mili- 

O 2 tibus 


1 6o 


Vlyfsis Aldrouandl 


tibus lllyricianis fa&us, dehinc a Senatu Auguftus di&us . Vir bonitate Traiano ada?quatcrs , 
oh vita? pneftantiam omnibus charus,& in omnibus laudandus, fi a Chriftianorum lupplicio 
abftinuifTet, in quos plurimum defieuijt, adeoq,- crudelis fuit, vt publico edi&o propofito om- 
nes Chrifti cultores necari iufferit . fi am tyrannidem vlcifci Deus voluit. Nam cum aduerfus 
Gothos,Moefiam,& Thraciam infeftantes audacius,quam confultius pugnaret, a Trebonia- 
no Gallo ducelimitis Moefia? proditus(quorundam lententia ) cum toto exercitu ca?fus,cor- 
.... pusq,q>aludis voragine abforptum,necvfquam repertum eft.Filius primo confli£hiextin£tus. 

henTnumU' ^ nter immifmata P. Lucinij Gallieni vnum reperiturex ^re quod anno O. 42 1 8. V. C. 
m!U ' 1008. 1 . C. 2fu. percufluin eftrin cuius vna parte tale erat infcriptum V 1 RTVS AVG.Duo 

ibidem milites haftati, alter globum finiftra tenens, alter A qu lam dextra. 10 

Mammam Martiniano Impera tori, cuius meminit* Sextus Aurelius Vi&or, numifina fuit, cuius pars 

numima. p rl ' or talem infcriptionem exprimebat, nempe DNN. MARTIN 1 ANVS P. F. AVG. 
Confiantini. Plerior vero IOVI CONSERVATORI XIII. S. M. H. A. praeterea ibidem figura 
nuda ftabat, dextra globum cum vi&oriola , finiftra haftam , cum Aquila geftante fertum ro- 
ftro ad dextram, captiuus reuin&isad tergum manibus ad lamam . 

A^la cum ACgVILA, Pauo,& Noffcua infculpta: funtin numifmate quodam extere A ntonini,idqj 
Auibus. in eius auerfa parte cum hac infcriptionefupra. COS.III. infra vero S.C His tribus Auibus, 
nuiSfina % lira ^ ^ unt Jupiter, Iuno,& Minerua, nempe Iupiter Aquila, Pauone luno, Minerua 
* Nodftua.Numifinatis huius pars prior Imperatoris laureatum caput habebat effigie barbata, a 
ceruicefdcia ferto alligata pendente.Inlcriptum hocce circa nu mi unatis oram, nempe AN- 20 
TONINVS AVG. PIVS P. P. TR. P. COS. III. 


Syracufaru In numifinatibus Syracufarum eft infculpta Aquila Ardeam, ue!,vt alijs placet, Vulturem 
numifma- pedibus prehenfum tenens, in alia vero parte eft cancer & (ub eo duo delphini . 

- AVREVM CaTaris Augufti numifma culum eft an. O. 3927.V. C.717. 1 . C. 3 5. cuius 
qullmpe- P ai ’ s prior ficinfcribebatur 1 MP. C AESAR DIVI F. PONT. IIIV R ITER. R. R 
dibus. O. in altera vero parte confpiciebatur Templum Martis, cui ineft currus temone ere£fco ; ei 
Claris Au equus infidebat,& in curru medio fceptrum infiftente Aquila alis expanfis. 
gutti numit FI. Claudius Iulianus Apoftata numifina habuit, in quo ab vna,eaq,- priori parte eius galea* 

f 1 r" ’ • 4 tl * ca PUt eifigie barbata mfculptu eft, humeris loricatis ante,& poft, apparet quoq; clypei pars 
ottara: nu a ^ 9 ua > ficuti & (agittte, vel hafta? fuperna . Circunfcriptio talis FL. CL. IVLI ANV S. P. F. 
mffma . ^ VG. In numifmatis huius parte altera Taurus, & fupra eum dua? ftella?,ad pedes vero ante- 

riores A quila, cum infcriptioiie SECVR 1 T AS REIPVB. infra vero IcriptumT.CONST. 
Iuham ge- Iuliani huius aliud exaerenumifma faffum eft an. 0 . 4322. V. C. 1 1 1 2. 1 .C. 3 60. cum hac 
in priori parte infcriptione D.N.FL. CL. IVLI ANVS P. F. AVG. pofterior vero pars, 
vbi Taurus quoque cum Aquila erat, ficinfcribebatur SECVRIT. REIP. CON. Iscom- 
mifta cum Perfis pugna, acceptoq; vulnere Itethali , &manu cruore repleta , vt Chrifto impie 
malediceret, in aerem fanguinem proijciens,dixit VICISTI TANDEM GALILAEE, 
VICISTI C ficenim Chriftum vocare iolebat) ac vacuatus paulatim fanguine, vita folutus 
eft. Chriftianosimpio quodam odio infeftatus , quanquam ab eorum fanguine abftineret, 
militiam tamen, & ftudia eis interdixit, ne do6f ores artium liberalium haberent , vnde mate- 
riadeeflet,& paulatim ingenium fidei defendenda?. * 

Papie gen- V ilunturinter alia numifinata Papia? gentis duo ex argento, qua? L. Papius Celfus excudit, 

ns numii- C.Papij filius,eius,qui Trib.Pleb.anno ab V.C. 68 B.L.Cotta & L. Torquato CofE legem tulit, 
mata * ne quis peregrinus iii urbe confifteret; qua? lex mox Papia ab eo dift a fuit. Horum numifina* 
tum alterum ex parte vna caput habet Caprina pelleintegris cornibus, auribus, & naribus, vice 
galea? inftratum: in altera uero Lupam, qute titionem ardentem ore prehendit, & Aquilam, 
qu.e alis auram leniter afflat, cum infcriptione fupra,CELSVS. III.VIR, infra PAPIVS. 
Alter numus eandem Lupam, Aquilam, & infcriptionem habet ex vna parte, ex altera vero 
laureatum caput, cui retro trophgiim apponitur, cum fiibfcriptionein femicirculo TRIVM- 
P - ren- P VS. C^teru m vt Papiam gentem Laumio,aut Laniuio oriundam indicaret Papius, Aquili, 
tis origo. & P U P S monumenta,qua?inforo Lauiniorumextabantfopit^ Iunonis,qua? Lauinij coleba- f® 
* Lib. 1 . tur,fimulacliru in denarijs expreifit. Huius originem, quia celebris eft,& fcitu digna, ex * Ha* 

In Lauinio lycarnafi^O fubiuilgenda duximus: Fer turdum Lauiniu conditur , oblata. T roianis qnxda prodigia : 
condendo tn ncmore or t 0 futi Jponte incendio y Lupn ore aggejfijfe fomitem aridum , Aquilam vero alarum ventilatione 
pr$i a g lum * flamma excitajfe: Fulpem contra cauda in flumen intintta igne conata extinguere:& nunc accendet ibus , 
nunc extinguentibus praualentibusjande vicijfe duosjllam vero ubi/ffe conatu irrito . £uo vifo Aenea di • 
xifle,f/luflre quidem & miranda eam coloniam fed fuis incrementis inuidiofam & molesta exteris fore tA 
men y vt tande vincat aduerfarios^bumanx inuidix prxualcte fauore numinh. T a inftgne futurx vrbisfor- 


OmithoIogiajLib.il. i6i 

tum prafagium tunc accidijfe dicitur : ex tanto % rei monumento in foro Lauinienfmm effigies area horum 
animalium adferuata longiffimo tempore. &c. 

Adoniorum numifmata duo cufa efle inueni, eaq,- ex argento, in quibus ab vna parte Adraoioru 
Aquila Leporem pedibus , & roftro prehendes confpiciebatur cum hac infcriptione circum numifma- 
aapanhin ; Horum alterum in auerfa parte cancrum marinum cum tribus vtrinq; fupra orbi- tju . 
culis, & fquilla, vt credo , infra exprimebat : Alterum vero eundem cancrum marinum cum 
pe&inc inter maiores forfices fupra, infra cum angue fiue anguilla tortuofa , ad denotandam 
in eo loco anguillarum abundantiam . 

Tria Agrigentinorum argentea numifmata reperiuntur, in quibus fculpta eft ab vna parte Agrigentr- 
8 o Aquila Leporem pedibus premens, ac quandoq; illum dilacerans roftro , cum infcriptione in 

eorum vno,tali akpatantos, in altero akpantos, in tertio vero akpatan: Horum ml mata * 
autem numifmatum pars oppofita cancrum marinum, & pifcem exprimit . V nius infcriptio 
talis AKRAr, alterius AKPA, tertijvero AKPArA, in quo anguis eftpifciculum ore tenens. 

Inter Zephyriorum numifmata vnumidqj argenteum reperiri tradunt cum eadem A qui- Zephyrio- 
la leporem roftro & pedibus tenente, fed fine infcriptione: ab altera vero parte A pollinis tri- mm numi f 
poseftin medio laure# cum infcriptione tali prope tripodis dextram Zestp, ad l^uamve- ma “" 
ro iehN) nempe ZE$rpiEaN. 

Locrenfium duo cufa fiint ex argento numifmata , quorum in vno ab vna parte humanum Locrcfium 
& laureatum caput atq; barbatum confpiciebatur cum infcriptione ante faciem AoKPHN , a numifma- 
tQ finiftrisfpe&antem. In altero trifulcum fulmen erat cum caduceo a dextris >& infcriptione fu 
periori a finiftris. Amborum autem numifmatum oppofita pars Aquilam exprimebat Lepo- 
rem pedibus premetem cum di< 5 ta infcriptione AoKPHN: prioris numifmatis Aquila anterio 
rem leporis pedem roftro tenebat. 

Totidem Falifcorum argetea numifmata inuenta funt; in quorum uno pars una Aquilam FaUfcorfi 
Leporem pedibus prementem, & finiftrum pedem anteriorem; in akero eadem pars collum numi ^a- 
dilaniantem exhibet . Prioris numifmatis pars altera trifulcum fulmen habet inter has lite- t£U ’ 
ras FA, qua: vna cum di£to fulmine laurea circundantur,fitum. Alterius numifmatis pars 
eadem exprimit, additis tamen duobus alis forte Aquilinis . Liter# F A , quMicov, id eft Falif- 
eorum fignificant. 

AP VD eofclem populos eft Aquila erefta, contradis alis,anguem ereftum tortuofum, qui Aquila cu 
5 ° ore roftrum Aquila: refpicit,comprehenfiim tenens cum ijfciem literis FA:ab altera parte eft 
laureatum caput capillis a ceruice promilfis , ac effigie barbata. 

P. Licinij Valeriani numifma magnum ex £re cum capite laureato , ac imberbi , & hac cir- picini) y a 
cumfcriptione IMP.C.P.LIC. VALERIANVS AVG. habet in auerfa parte Aquilam ftan- leriani nu- 
tem, qu#,roftro anguem tenere videtur, poft habetinfigne aliquod militare cum funpulo pro- militia . 

pe alam dextram, atque circunfcriptionem talem COL. . . . ROM ET Numifma hoc 

extra Romam ab aliqua Colonia in huius Imperatoris, & Rom# honorem cufum eft, cum li- 
ter# dicant ROMAE ET AVGVSTO. 

Aquilam cum ferpente quoque habuit in numifmate fuo ex auro C. Valerius Diocletianus. Diodctu- 
Huius pars vna fic inferipta eft A. K. r. OTAA. AIOKAITFANOc C E B. altera fic ETOYc. ni numif- 
4 ° Percuflumefthoc numifma an. O.4146.V.C. 103GI.C. 284.Is,inquibufdamImperijregio- ma ' J * 
nibus tyrannis infurgentibus,vir prudens aduertens Imperij conforte opus efle , legit Maxi- 
mianum, mox Galerium ; Maximianum & Conflantium Chiorum C#fares fecit & adopta- 
uit.In gubernandarep. tanta fuit inter vtrunquelmp. concordia, vt alter alteri nunquam re- 
pugnauerit,& Maximianus , vt filius patri Diocletiano obtemperabat , qui fe Iouium , Maxi- Aquila cu 
mianus Herculeum appellauit. mfe&is. 

EXTANT etiam Pomponi# gentis numifmata, inter qu£ vnum ex altera parte Aquilam 
habet alis expanfts,qu# vno pede bafiinfiftit,altero fertum continet, capite retroflexo ad fcor- 
pionem,quem paulo fupra alam finiftram eo loci habet; Subfcriptio eft QH 5 OMPONI. De fami p 
altera numifmatis pars caputgerit,quod Fuluius Vrfinus Iouis efleexiftimat , cum infcriptio- R om . j n f a 
5 ° ne ante RVFVS , retro vero S. C. Huic genti alias plebei# a Pompone Num# Pompilij re- miLPomp. 
gisfilio,vtPlutarchushabet,origofuit. In Nurna-. 

DELPHIN , & Aquila conlpiciutur in argenteo Popeij magni numifmate , quod excu- ^“F 1 : 
fura fuit an. 0 . 3891. V.C. 68a. A. C. 70. cum hac fubfcriptione MAGN. PROCOS. Vix 
pubcfcens,& ob aetatem nondum in Senatu admiflus, de Hiarba Mauritani# Rege triuphat; p5p e ^ 
anno nempe 0 . 3 8 8z. V. C. 671. Ante Chriftum 80. Eodem anno Magni cognomen a Sui- gni numif 
Ia adeptus eft.* Plutarchusir/ ergo Sulla venientem Pompeium afpexit militej % incredibili affare ro - * j n Tom - 
bore,& ob pugnas ff renue geff as elatos ,hiUref% ejfe. Ex quo exili ens, & Imperator de more appellatus , Pom peio . 

O 3 petam 


\6i 


Vlyfsis Aldrouandi 


peium &ipfe Imperatorem contra falutauit : quod prater omnium Jf>em fuit,vt viro iuueni , necdum in Se- 
natum admiffo , id nomen Sulla communicaret, pro quo cum Scipionibus Marijff certauerat . Idem: Pro- 
fectus ergo Sulla Pompeio obuiam ,qukm UtiJJimo dexteram lunxit , ettmpp ingenti voce CMagnum [aluta- 
uit,iujjit[ omnibus, qui tum aderant, vt [militer CMagnum eum appellarent . Altera numifmatis pars 

fic habet VARRO PROQ^cui adie&umeft Termini barbati fimulacrum more Africa- 
no, vt quidam volunt. 

M. Tereti j Terenda familia plebeia M. Terentium Varronem habuit, Magni Pompeij in Hifpania 
Varronis Legatum , & praeterea fimul Proquaeftorem . Hic numum cudit argenteum fuperiori omni- 
numus. no f er ^ f im ii em ? in q UO louis Terminalis caput ex vna parte imprenum eft cum infcriptione 

retro VARRO PRO Q. ex. altera vero Delphin primo , mox fceptrum, dein Aquila 
vtroqiie pede, leuiter atque vix alas diducens , torquata , cum infcriptione M AGN. PRO- 10 
COS. qu« duo poftrema poteftatis illius monumenta funt. Nam Delphin ad maris Impe- 
rium pertinet, quod Cn. Pompeio ex S.C. bello Pyratico demandatum eft, cui gerendo vnus 
ex quindecim legatis M.hic V arro praefuit , quo confeft o roftrata corona a Pompeio dona- 
tus fuit. Sed quid fi tria illa fymbola «que ad maris imperium pertinere dicamus? Eft quidem 
alius V arronis numus ijfdem imaginibus, fed loge rudioribus, & infcriptionibus confufis,nec 
vtlegi pofifintjimpreflus. 

L.Caldi nu J n numifmate argeteo quodam L. Caldi Confidis caput exprefliim eft, iuxta quod fcipio- 
mifma . ni infidet Aquila, &fquilla etiam confpicitur,cuminfcriptione CL. CALDVS COS. 

Augufti nu Aureum Augufti numum cum Aquila querceam coronam vnguibus tenente, in cuius co- 
rnus. ronae medio S.C. & vtrinque duo rami lauri, exculptum elle an. O.39 3 6 . V. C. 726. A. C. 26. 10 

tradunt cum tali infcriptione AVGVSTVS DIVi F. COS. V i I. CIV 1 BVS SERVAr- 
TEIS. Oefarhocanno inVII. Confulatu AVGVSTVS, &rebits feliciter in Moefia,Da- 
cia, ac vniuerfa Thracia per M.Craflum geftis , quod ipfms aufpicijs ea vi&oria parta eflet 
Imp. VII. appellatus eft. 

Aquila cu Aquila expanfis alis roftro lauream tenens confpicitur in «reo M. A urelij A ntonini Cara- 
plantis . numo mediocris magnitudinis cum huiufcemodi ex auerfa parte infcriptione AHMAPX. 

A. i toni ni EHT n.ATQC TO B. in aduerfa vero ATT. K. M. A. ANTQNEiNOc.Hic numus conditus eft 
numiftna an ‘ 7 °* V.C. 5)<jO.I.C.zo 8. Aquila in corona laurea cum S.C. confpicitur in auerfa An- 

tonini Caracallx huius, numifmatis parte i in aduerfa vero eft talis infcriptio ATT. K AI. 
ANTXINEINoc CEB. 30 

Alexandri Reperimr Seueri Alexandri numifma, in quo ex aduerfa parte infcriptio talis habetur . M. 

numiima. AVREL. ALEXANDER CAES. ex auerfa vero laurea eft, in qua S. P. QJR. Eam tenejt 
Aquila cum infcriptione METROPOLIS. Hoc numiima excufum eft, cum ipfe Imp.ado- 
ptatus ellet ab Elagabalo, anno nempe O.41 83. V.C. 5)73. 1 .C. 221. 

Decij nu- NVMISMA Graecum MvQ^Traiani Decij magnum ex metallo albefcente,in quo is pe- 
fnilina . <ftore coto depiclus,cu talibus literis circucirca ATT. K. r. MEKT. AEKIOC TRAIANOC. CEB. 

id eft Imperator.Caefar.Cn.Melfius.Decius.Traianus.Auguftus.Habetinaduerfa parte Aqui 
la,quae alis expafis roftro corona gerit triumphalem, palmamcp fub pedibus.Infra legitur S.C. 
circu -circa haec verba graeca AHMAPX. EHQTC1AC. id eft Tribunitiae. poteftatis. Numifma 
hoc Graeciae aliqua vrbs in gloriam huius Principis excuffit,anno fcilicet 0 . 42 1 3 .V.C. 1003.^ 
I.C. z f i . quo tempore bellum Gothicum primum coepit, obijtq,- Decius. Numifmatis huius 
mentionem facit Adolphus Occo , fed Aquilam tantum finiftrorfum fpe&antem ponit . Et 
quanuis nomen eius in hoc numifmate.defideretur,nihilominus opinantur quidam in Antio- 
chia fuilfe impreOum. Sed hoc notatu dignum eft, cur in hoc numifmate S.C, quod in numif- 
matibus Romanis tantum fcribi folet, apponatur . Auem tamen , quae in lupina parte confpi- 
citur, clarum eft Aquilam effe,quam Romani in fuis infignibus vfurpare folebant.Qu^ in hoc 
numifmate exprefla cum triumphali corona in roftro, palmaq,* fub pedibus, nihil aliud quam 
V i £f oriae fignum denotat . 

Decij fili) Decij hlij luuenis numifma ex metallo albo tnagnu, in quo is fine laurea in capite cofpicitur 
nuraifma. C u pe&ore addita infcriptione EPENN. ETPOY. MEKY. aEKIOC. K. id eft,Herennius.Etruf- 

cus. Meilius. Decius. Ge far. In aduerfa eius parte Aquila eft expanfis alis, quae roftro co- ?° 
ronam triumphalem , fubqj pedibus palmam tenet cum his literis S.C. in circunferentia ve- 
ro funt haec verba graeca AH MAPX.EE OTCI AC.ideft: T ribunitiae. Poteftatis. Hoc numifma, vt 
arbitror, in Decij luuenis honorem ah eadem ciuitate graeca , quae pariter idem numifma De- 
Domitii ao P atf i cum eadem Aquila in aduerfo latere excudit, fa&um fuit . 

Aureliani L- Domitij Aureliani numus habetur cu hac infcriptione ATT.K.A.A.ATPHAIANOc CEB. 
numus . In alia vero parte L. A. & Aquila roftro lauream tenens. Is Imperator contra Perfas pugnatu- 
rus, 


Omkhologix Lib. 1 1. i&3 

tus, cum per Illyricum iter faceret,apud Zenophoriutn inter Heracleam , & Bizantium mali- Domitij 
tia notarij fui, quod princeps efietfeuerus, truculentus, fanguinarius, Imperator magis necef- A “^ ani 
farius,quam bonus, interemptus eft, anno Imperij fexto , Eo mortuo fuit interregnum men- natura ’ & 
fiurnfeptem, dierum odfco&viginti, obitus. 

In a?reoquodanumifmate,quo Roma denotat, inferipm eft ROMA cu Aueftatecotra- Romaenu- 
fiis. alis, Aquil^ fimili,in roftro habete euomini fru&u, ac globulos duos a dextris fupra dorsn. mi * ma • _ 

Apud Falifcos argentei numi duo reperti funt cum Aquila in medio coron^ quandoq,* ex- FaIl ^ com 
panfis alis , quandoq; contradtis, & cum humano capite in altera numifmatum parte , infula , numi * 
vt opinor, circundato: Horum illud alitis contra&as alas exprimens , in oppofito latere habet 
has li teras F. A, nempe F ab capitis colli dextra parte, a finiftra vero A. Illud autem expanfas 
10 alas habens, ab altera 4 parte,vbicaputeft,ininfulaficinfcribitur FAAEinN. Eorundem Falis- 
corum numus alius habetur cum Aquila pariter expanfis alis inter has literas F. A, ac in medio 
laurea?: in alia vero parte cum humano capite infula perornato , a cuius ceruice pendent du« 
trica? ftne aliqua inferiptione. 

In Cofanorum numifmate Aquila Iouis ales pede dextro contextam e lauro corollam , fi- Cofanoru 
niftro Iceptrum premit, non ambiguo fymbolo Iouis numen in ea colonia in veneratione fuiF numifma * 
le, vel potius , vt Liuius fcripfit,ideo cufum fuit, quod arma in Iouis Vicilini templo, quod in 
agro Cofano erat , Q^JFabio Maximi F, & Ti. Sempronio iterum Cofi. prodigiose concre- 
puiile teftetur , Apud Cofianos etiam numus eft , ifque argenteus cum Aquila eredta expanfis 
alis,qu« pede vno lauream retinet, altero fceptrum abfque vlla inferiptione. I11 oppofita vero 
10 parte tres humana? figura? euntes confpiciuntur, quarum dextra, & finiftra quippiam baculo fi- 
mile in humero portant . Subfcriptio talis: K02iiN, 

Non omittam numifmagr«cum mediocre ex «re Macrini, cum tali inferiptione: ATT. K. Macrini 
M. QF,CE. MAKPINQC.CEB. id eft , Imperator. C«far. Marcus. Opelius. Seuerus. Macrinus. numiiraa * 
Auguftus. Habet id in parte aduerfa Aquilam, roftro coronam triumphalem ferentem , & in- 
ter ipfius pedes Regis confpicitur caput, idqj etiam coronatum, circa quod apparent liter^ gr£ 
ca?, qua? ob antiquitatem legi nequeunt, 'Numifma hoc ab aliqua ciuitate Gr«cie,cuius ibi no- 
men confpicere non licet, in honorem huius Principis excufum fuit. Atque credendum vide- 
tur, caput illud, quod inter pedes Aquila? eonfpicitur, effe Regis illius duitatis' , qua* numi eius 
author fuit. Aquila fupra caput Regis infigne eft Romanorum , quod in fignis militaribus le- 
30 gionum Aquilifer ferebat. 

Itidem Brutij habebant numifma cum Aquila coron« infidente & Ioue nudo ftante,bra- Bnmoru 
chidfuo hafta? humi infix« innitente,pedeq; alio eredto epiftilium columna? premente, his li- numitma ^* 
teris ab vna parte, BPETTlftN, ab altera caput humanum eft cum fceptro, &, ni fallor, cicada 
poft capitis ceruicem. Cicadam autem efie iudico,quod huius animalis ibi copia fit. 

Maximinus Thrax ex patre Mic«a,& matre Ababa barbaris natus, numu percuflit, in quo Maximini 
ab vna eaque priori parte barbatum ipfius laureatumq; caput eft cum fafeia a ceruice penden- numus . 
te,&daure« annexa. Circunfcriptio talis IMP.MAXIMINVS, PIVS. AVG. alterapars 
triumphi typus eft. Imperator enim in curru varijs infignibus exornato, & quatuor equis con- 
dudto confiftens, dextra lauri ramum , finiftra haftam , cui Aquila fupra impofita eft, gerit. A 
40 cuius tergo alia ftatua Imperatoris coronati confpiciturcuminfcriptione PON. MAX. 

TR. P. II. COS. P.P. 

IN magna Gra?cia apud Falifcos argenteus numus eft cum Aquila eredt a contradis alis A fi mIa Cl1 
fupra columna? epiftiliu,inter hos chara&eres F. A fita. In altera numifmatis parte laureatum J" anuiaa - 
ac barbatum caput hominis eft tricis tribus a ceruice promiflis, abfque vlla inferiptione . Faiifcoru 

Brutij item argenteu habebant numifma cum Aquila ere£ta,alifq,- expanfis cum tuba Del- numus. 
phinofimilieredta,cum inferiptione BPETTIiTN,. Inalteravero parte Palladis galeatum Brutiorum 
caput cum Pegafo fupra galeam . numifma. 

Aquila expanfis alis infiftens globo , & ca?lum afpiciens videtur in quodam Augufti numo Au S uftl nu 
cum his literis S.C.cufopofteiusobitumcumtaliinfcriptioneinprioriparte DIVVS AV- mus * 

, 0 GVSTVS PATER, 

* Anno Orbis. 39 50.V.C.740. 1 .C. 1 z. «reus Tiberij numus excufius fuit, in cuius priori par- Tiberij nu 

te talem inferiptionem legi, nempe TI. CAESAR DIVI AVG. F. AVGVSTVS. pars mus. 
vero pofterior tria habebat militaria figna , leu Aquilam legionariam in medio duoru figno- 
rum militariu,cum tali inferiptione CCA iVaIAIo LVPO P. R. C. CAESAR. C. POM- 
PON. PARRA. Hic Imperator primus quoque triumphalibus ornamentis honoratus, & Tiberi - na 
Imperium aetatis anno fexagefimo fexto fenex,& c«cutiens ingrefius , cum Pr«fides oneran- tul a ge _ 
das tributo prouincias fuaderent, illis refcripfit: Boni p Apris ejfe tondere pectis, non deglubere. Idem 0 a_, . 

rurfus 


Thefamns 
.aureorum 
maximus a 
Tiber. co- 


164. Vlyfsis Aldrouandl 

rurfus aduerfus quorundam famofos libellos,&conuicia,vltionem pofcentibus amicis , In li- 
bera duitate liberas eft linguas ^myrefpondit.Saqie etiam illud vfurpauit: Oderint, dum probent . 
Idem precari folitus eft tantum /ibi vita?, &imperij, quantum Reipublica? conduceret: poftea 
crudelior fa£tus, violati numinis poftulari iuffit,qui contra i pfum, aut matrem quicquam egi£ 
fent,locutiue eflentincommodius. Vicies fepties millies feftertium coegiffe dicitur, id eft, fe- 
1 xaginta (ex milliones, & quinquaginta millia aureorum coronatorum, qua: omnia Caius 
a non toto triennio abfompfit. 

Othonis numus habetur , in quoha:litera:funt IMP. M. OTHO CAESAR. AVG. 


a&us , & a TR.P. 4 1 ?U a Dea ftas,qu£ l^ua fcipione tenet, dextra Aquila.Liter^ funt SECVRITAS P.R. 


Caioabsu- ] n Ve(pafianinumi(matean.0.4034. V.C. 824.I.C. 72. excufo* habetur Aquila globoin- IQ 

Othonis fiftens cum his literis in pofteriori parte. S.C.in priori vero IMP. CAESAR VESPASI AN. 
numus. AVG. P.M.TR. P. P.P. COS. Illi. 

V dp a fi ani Domitiani numus an. 0 . 40 5 8. V. C. 848. 1 . C. 96 . percufus eft cum hac in parte aduerfa 
numifma . infcriptione IMP. CAES. DOMIT. AV G. GERM. P.M. TR. P. XV. in auerla vero IMP. 
““ XX 1 I.C° S .X VI i. CE NS.I’.P.P.Ara,vt videtur, adeft,i.n cuius extremitatibus Aquilavtr/nq;. 
Traiani nu Aquila ftans coram Herculis claua,infculpta eft in Traiani numo cum hac infcriptione ab 
mus. vna parte ATTOKPA. kaicap. NEPOTA TPAIANoc. ab alia vero AHMAPX. EH.rnAT. 

Reperitur & alius Traiani numus cum laureato eius ab vna parte capite,in quo & Aquila & 
claua Herculis confpicitur,&hec inferiptio adieda AYTOKP KAIc NEP. TPAlANOc 'CEB. 
TEPM. AAK. in alia vero ahmapx. EETriAT. E. Ibi quoque figura turrita fodet, dextra pal- 
mam tenens, dextro crure calcans figuram nudam, qua: dextra apprehendit crus figura: illius 
turrita. Numus hic percuffuseit an. 0 . 4069. V.C. 859. 1 .C. 107. 

Fi. Valer. Dua: confpiciuntur Aquila: iuxta aram in a:reo Fl.Valer.Conftantij numo, qui an.O.42,67. 
Conftantij y.c. 1057. 1 .C. 30 5. percuflus eft cumhacinfcriptione in priori parte DIVO CONSTAN- 
numus. TIO PIO. in pofteriori vero MEMORIA FELIX PEN. 

, . r Inter Andalufia:,Corduba:cp clari ilimarum Hifpania: vrbium numifmata vnum reperitur, 

Corduba * ln q uo a b vna parte inferiptio eft CAESARIS AVGVSTI IMPERATORIS jin alia ve- 

numifma- 


2,0 



lares fuos tranfportarunt,patricij Rom.effent. M.enim Marcellus,vt inquit Strabo, illam con 
didit, & Coloniam fecit, patricia:cp nomine, ut quidam arbitrantur, infigniuit, licet hoc ab alijs 
non admittatur, quoniam ciim patricius ille non effot, nomen etiam illud dare non potuerit. 
Fatricijma Patriciorum autem erant dua: differentia, maiorum gentium nempe , & minorum . Maiores 
iorum gen illi folii m dicebantur, qui a folis illis centum Senatoribus, quos Romulus Roma: recens con- 
tium. dita: habitare voluit, originem fuam producerent.Minorum vero gentium dicebatur, qui a L. 

Parridj mi Bruto expulfis Tarquinijs,alijs additi funt . A tq; ifti Roma nobiles habebantur, fed no folum 
norfi gen- ipfi,quia & omnes nobiles illi dicebantur,qui ortum duxiflent a magnis Senatoribus, vtDi&a- 
tium . toribus,Cenforibus,Confulibus,Pra:toribus &c. orti fuiffent,quamuis etiam eflent ex familia 

plebeia, quemadmodum Marcelli & Metelli, quorum nobilitas valde antiqua fuit, nihilomi- * . 
nus ex plebeis nati . Habebantur & equites nobiles, ficut etiam apud nos; & proprie diceban- 4 ° 
Equites q- tur,qui ad bellum equo proficifoebantur,& quadraginta millia {effertiorum, qua: ad noftro- 
nam pro- rum Ducatonorum fere duodecim millium fummam afeendunt , poffidebant , inter quos & 
prie c irent, patricij erant & plebei : ifti omnes magiftratus dignitates afpernabantur, bello tantummodo 
& fuo lucro intenti .COLONIA autem PATRICIA nil aliud fignificat , quam Coi a- 
Colonuu 'niam fenum & honorabilium, qui omni honorum cumulo digni funt , vt Patres . Sic & Iufti- 
Patricia,» nianus patricios vocabat viros quofdam , quibus patriciorum titulum illum dabat & loco pa- 
quid. trum habebat. 

Aquila fim IN numifmate Augufti poft obitum eius excufo Aquila expretis eft cum tali inforiptione 

pliciter . a b vna parte DI VVS AVGVSTVS PATER, ab alia IMP. T. VESP. AVG. REST. S. C. 
Augufti nu Argenteum Vefpafiani numifma reperiri tradunt. an.O.4037. V.C. 827. 1 .C. 7 5 . excufum 

tniima. j n cu ius priori parte inferiptio talis eft IMP. CAESAR VESPASIANVS AVG. in po- 
fteriori vero COS. VI. & Aquila . Hic Imperator gnauiter in Syria copias adminiftrauit,& 
Vefpafiani legiones auxit pr^fens,& fortis in confli&u fuit, adeo vt in oppugnatione cuiufdam caftelli la- 
numilma . pidis idum genu, fcuta, fagittasq, aliquot exceperit. Cum lud^i defoiuiflent,&ob humilita- 
tem generis eum fpreuiftent, Hiero folymam oppugnauit,in cuius excidio vndecim centena 
millia ferro , & fame perierunt . Centum millia capta, & venundata. Quare pater & filius eo- 
dem curru triumpharunt, Domitiano fequente in equo cadido . In pretio autem habuit con, 

quifitos 


OrnithoIogbLib.il. i6"5 

quifitos CX Dauidis regia ftirpe. Ingenia, & artes maxime fouit. Primus enim efifco Latinis,& 

Grxcis Oratoribus annua falaria coftituit , pra?ftantes poetas, & artifices coluit. Anno Chrifti 
75>.Q&auo Cal. Iui. profluuio vetris extin&us eft £tatis an. 65?. menfe ac die Imperij decimo, 
diebus fex minus, Confulatu fuo nono . 

In quodam Seueri Alexandri numifinate confpicitur Aquila cum hac infcriptione CON- Alexandri 
SECR ATI O. idque in finiftra,fiuepofteriori parte, in dextra vero, fiue priori DIVO numifma/ 
ALEXANDRO. Numus hic an. 0 . 4197. V.C. 987. 1 .C. 23 5. excufus eft . 

Aquila dextrorfum fpe&ans,cum hac in auerfa parte infcriptione AHMAPX. liHOTcIAc. Dcci i nu “ 
cofpicitur in a?reo Traiani Decij numo belli Gothici primi tepore culo, videlicet an.O.42 1 3 . mi ^ ma • 
io V. C. 1003.1. C.2f i.quo &ipfe Decius obijt,in aduerfa ficinfcriptum eft ATT. K. r. ME- 
KT. TPAIANOc AEcIOc CEB. 


20 


Aquilam quoque in fuo numifinate eodem anno cufo. QJderennius Hetrufcus MefDe- QTIereni) 
cius habuit, in quo talis ab vnaeaque priori parte infcriptio gra?ca eft K. EPEMN. ETPOT. Hetrufci 
MEKT. AEKI KAI C AP : ab alia vero AHMAPX. EHOTcIAc S.C. Met! De ; 

Eandem pariter Aquilam in a?reoM. Aurelij Valer. IVlarciniani numo fculptamefle legi- Clj numi *“ 
mus. Huiufcemodiinfcriptioinaduerfa parte , nempe DI VVS MAXIMIANVS SEN. w a *. • 
FORT. IMP. in auerfa vero, vbi ea eft Aquila MEMORIAE ETERNAE. G.P. Nu- ni “ 
mus hic an. 0 . 4148. V.C. 1038. 1 .C. 286. conditus eft. ma_,. 

FI. Valer. Conftantij numifina habetur ex ^re, cuius aduerfa pars fic inferibitur DIVO Valerij C 5 
CONSTANTIO PIO PRINCIPI: auerfa vero, in qua etia A quila confpicitur, hoc paCfo ftantl J nu ~ 
MEMORIAE ETERNAE. R.D. Cusu fuit numifma hoc an.O.42 S 7 V.C.i2$ 7 .I.C 3 c S . mUma ' 
Mirabitur quifpia,& forte non immerito, cur tam longo fermone in hoc de Chryfaeto ca- 
pite noftram orationem extendimus . Id certe non pra?ter rationem a nobis fa£fcum eft, cinn 
in tot niimifinatum parte auerfa, diuerfo tamen refpeCfu ea reperntur: eam autem Chryfae- 
ton efle, & Iouis miniftram alias a nobis monftratum eft . De numifinatibus vero ideo quoq; 
omnia, qua? potui, in quibus faltem Aquila erat, vel efle debebat, hic adduxi, vt aliqua ex parte 
Vtilitatem, quse ex eorum notitia percipitur,demonftrarem: idq,- eo libentius pra?ftiti , vt iras ex 
multis morem gererem, qui obnixe me rogarunt, vt qug in aduerfis eorum partibus ad planta- 
ruin , animaliumq,- & aliarum rerum naturam attinerent , enuclearem , & prajfertim , cinn in tum qualis 
hac re plurimos (pace eorum dixerim) halucinatos videam . Differunt ea penes vel gentium peipiaror . 

* vellinguarum d uerfitatem . Alia enim funt latina, eaq,* vel Romanorum vel Coloniarum 
& Municipiorum Italia?, vel Gallorum, vel Hifpanorum: alia Gra?ca, corumq; quadam 
Italorum , qua?dam Hifpanorum , multa Siculorum : plurima ex Achaia , Peloponefo , 

Thracia, & Macedonia , &alijsinfulis,qu^damex Afia, qua?dam ex Africa, vt Cyrenis. 

Inter exoticarum linguarum numifinata reperiuntur Carthaginenfia & Sicula cum Punicis, Numifma- 
Iudaica& Syriaca cum Hebrsis & quadam etiam Italica cum ignotis Ofcorum&Hetruf- tacudiuer 
eorum characteribus , necnon & Hifpanica demum in prima Hifpanorum lingua . Apud “ s c h aia ~. 
quofdam etiam qua?dam obferuantur numifinata Gothorum Italia Regum, qualia etiam ^ cu us “ 
ego apud Serenijfimum Francifcummagnum Hetruria? Ducem vidi, & Antonius Augufti- 
nus numifinata Arabica antiqua, qme in parte aduerfa literas A rabicas , in alia vero Gra?cas 
4 Q expreflas habeant, poflediflefe affirmat. Reperiuntur tamen etiam, qua: literis Arabicis fo- 
lummodo infignita funt . DoCtrina itaque in ijs tanta eft, vt nifi fub virorum in omni lingua- 
rum genere verfatilfimorum intelleCtum cadant . In quibus pneter tantam charaCterum di- 
uerfitatem , item in auerfa eorum parte omnes fere ditiffims natura? partus videas , vt vix vel 
animal fit, vel planta, uel qua?uis res alia, quam in ijs non reperias : exempli caufa,ibi confpicias 
Hippopotamum, Hippocampum, Crocodilum , Sphingem, Ichneumonem, Rhinocerotem , 
Elephantem, Chimera,Pegafum, Syrenes,Minotaurum, aliaq,*id genus animalia quadrupeda 
rariora.Inter pifces,Delphinum,Squillam,Cacrum,Buccinum,PeCfines,Conchas ftriatas vel 
imbricatas,Gryphu marinum, Locuftam marinam, Teftudinem marinu, Pagurum, Polypum, 

& Stellam marinam.Interaues Chryfaeton Aquilam, Struthiocamelum,Pauonem. Inter fer- 
S° pentes,Cherfidrum, Viperam, Draeonem .Inter plantas, Piceam , Laricem, Silphium feu La- 
ferpitium Cyrenaicum, DiCtamum, Populum, Selinum. Itaque videre eft fummam in primis 
ex numoru le&ione animi voluptatem a quouis etiam percipi , fed maxime ab harum rerum 
ftudiofis. Sa?peenim in difficillimos diuerlorum auCtorum , eorum maxime , qui harum re- 
rum parum periti, vnam pro alia fiepe capiut, nodos incidimus: pro exemplo nobis fit ille Te- 
renti) locus: Tibiji paribus imparibus dextris fini/iris Sarranis. In cuius explicatione Oedipo illo 
conie&atore opus videretur, nifi ex numifmatum oculari infpe&ione id haberesan quibus ho 
minis cuiufciam imago tibiam vtraque manu eodem tempore inflans confpicitur.Erat autem 

illa? tibif 


1 66 Vlyfsis Aldrouandl 

«Tibia l<eua ilice tibi* in*quales:vna fcilicet exilior,breuiorq,* , alia longior, & craflior: illam dextram, hanc 
ac dextra . fmiftram vocabant, quod vel ab hac, vel ab illa manu pulfaretur.Hoc idem habeas ex Plinio de 
arundinibus loquente:£/ eam y inquit,^ radice antecejferat y lew tibia convenire, qua acumen^dextra^ 

* Lib 1 6 ca quodex Theophraftro * Plinius fovt£muti\ment y radiciproximamlinguam Luam ejfe , dextram 
fit.^6. ' vero, qua ad germina e/i, atterente. Attamen Plinius perquam apte ad dextram l*uamq,- tibiam 
f Lib. 4. Hi id refert, ipfiufq, f Theophrafti quodammodo locum illuttxat.Eodem modo de malis Hefpe- 
flor.c i 2. ricium non minor etiam quceftio me diu ambiguum tenuit, donec ipfa autopfia ( nam in mon- 
Mala Hef- te Capitolino in Palatio Conferuatorum Herculis, *reain flatuam antiquiffimam, manu vna 
pendu q. c j auam > a l tera e a poma cum annexis folijs retinentem videre mihi contigit , & in quibufdam 

Grcecis Commodi numifmatibus con(pieiuntur) Cydonia mala ette cognouerim,qu* perpe- j Q 
ram Citria alij iudicabant. Videas in plurimis etiam fph*ris , magno cum fiudioforum detri- 
Aftacas ,p mento , Attracti m feu Gammarum communiter obtrudi, cum cancrum potius, qui non fpe- 
canco vul- tie tantum ab illo, fed genere etiam differt, depingere deberent. Qui item error ex ftatuarum 
§6 pi&ns . antiquittimarum monumentis proditur. In lapidea enim ea fph*ra, quam marmoreus ille A t- 
las,qui Pauli tertij Pont.Max. temporibus, quibus & ipfe Rom* degebam, effofliis fuit, hume- 
ris portat, Cancer non Aftacus confpicitur. Vndeciim forte in Ecclefia D. Petronij Bononi* 
per foramen quoddam fupra Ecclefi* portam ad radios folares recipiendos fadum, Tropi- 
cum Cancri attendere, Cancrumq,-ipfum in medio Ecclefia; in marmore exculpere vellet P. 
Egnatius Dantes Perufinus Epifcopus, ordinis Pr*dicatorum,in comunem illu errorem inci- 
ditt’et,nifi a nobis reditis edodus fuittet. Sed videamus, nunquid alia nobis pariant numi emo- Q 
lumenta,qu* certe maxima funt. Placent enim ifth*c numifmata viris principibus,quibus vel 
pro fingulari quoda dono offeruntur, vel maximo etiam precio comparatur , qu* res in caufa 
ftepe ettr, cur arguta quorundam ingenia, a quibus exadior nobis eoru cognido tradi pottet, ijs 
ob fumptus maximos careant . Piatores, fculptores,argentarij, aurifices, alijq; eius generis opi- 
fices & pnecipue monetarij plurima ex antiquis illis diuerfimod 6 elaboratis numittnatibus in 
Monetaria vfum transferre poflunt . Monetaria enim artem magni illius Alexandri olim tepore ac in 

ars quado Grxcia pr*fertim , & Atta, ad Gallienu Imperatore vfq ; , fub quo vna cu Im perio Rom. oia 
erat in pre degenerare coeperunt, & in peius ruere , in fumma perfectione fuifle, maximeq; flo mitte con- 
tio . ttiatiquamuis enim numifmata etiam, eaq,- omnium fere I mperatorum luftiniani tempore re- 

pedantur, longe tame deteriora funt,& minus,quam illa, pulchra. Qug vero poft I uftinianum 
cufa funt, vix intuitu digna.Culpam ea Hunnis, V andalis, Alanis. Gothis, Oftrogothis,Longo 3 ® 
bardis, qui tum toti fere Europ* imperabant, nonnulli aferibunt. Eo namq; tempore liberales 
Artes qua- artes omnes peflundat* funt, ac veluti profundiifimo egno immerf*;& viri,fi qui erant, dodi, 
do neole- in nullo tamen pretio habebatur, ac exiflimatione. Sunt' & in antiquis illis numis pidur* adeo 
£tx . perfeci*, & fitum figurarum ad amuflim,& ad viuum ita *mulantur,vt pidor quilibet & dili- 

gens fculptor nullo pado corrigi potte easiudicet.Etftatue Rom^vt in no fera hiftoria defla- 
tuis Rom. declarauimus,mult* funt, tanta excellentia atq; artificio elaborat*,vt quofuis in fui 
admirationem rapiat^quas infignes illic quotidie pidores fculptorefq,- imitatur, adeoq; aliqua- 
do ad viuum exprimunt, vt veras ab imitatis admodum difficulter diflinguas : fcd coruoilli 
Poetae qua rariores albo funt.Poet* quoqj non paruam hinc hauriunt ytilitate:cum enim in numis Deo- 
vtilitatem rQin Dearutnq, gentilium omniu imagines exprefl* fint,vtputa Fam*, Famis, Somni, Difcor- 4 ° 
percipiant c |i^, Pacis, Belli, Vidori*, Harpocratis, Silentij, Ageron*, Onocephali, Dian* Ephefi*, Vene- 
ex numil- p a fuas deferiptiones depromeres, fuo dein Marte feripta lua illuftra- 
gSione °.~ runt * ac ^ e tot hiuentiones & rerum antiquarum fubtilitates, qu* in his ob oculos ponun- 

tur, precipue vero prouincig & duitates, flumina, £dificia,templa,theatra, amphitheatra, circi, 
palatia, columna?, foru, & via Traiani,roflra,puteal Libonis, portus Ofli*,& multa alia rerum 
antiquarum curiofi ex numifmatibus habere pofsut, verbi caufa, quid fit fifl:rum,qu* crotala, 
qu* facrificiorum inflrumenta,qu* armorum differenti*, vt parazonium, ancy lia, gefa,& qu^ 
vettimenta facerdotum,ac aliorum, vt toga. Neque illud quoque tacendu videtur, multorum 
nominum propriorum Romanorum Gr*corumcjj veram atque optimam Ortographi* ra- 
tionem ex numifmatibus percipi.Quamuis enim ab ignaris artificibus ea effi&a fint,nihilomi- 50 
nus a dodis didata atque recognita funt; quod inde potiflimum quis indicet , quia aureo illo , 
quo eloquentiiTnni oratores, comici tragiciq,- puriffimi, hiftorici, & Poet* ornatiffimi , alijq; in 
omni {ciendarum genere viri pr*ftantilfimifloruerunt,feculo,paulb ante,&pofl Ciceronem, 
qui paffim fons eloquenti* habetur, plurima cuderentur . Haud enim credendum ett: , quem- 
piam bene latineq; loqui, qui male,barbarecp & no feruata Ortographi^ ratione lcribat. Cum 
vero manu feripta eorum monumenta temporis iniurijs perdita fint,nec amplius reperiantur, 
duriifimorum lapidum,ac «reorum, argenteorum, aureorumqj numifinatum antiquiffimis in- 

feriptionibus, 


Ornithologia? Lib. II. 


167 


*Lib.dcJla- 

tuis. 


fcriptionibus,qui nullam temporis cariem fentiunt,fed illimet funt,quas vetuftilfuni illius au- 
rei feculi viri, maxima cura ac fedulitate condiderunt , fides maxima adhibenda eft , neque ab 
illis ne tantillum quidem nobis recedendum, imo vero illis potius, quam modernis fcriptori- 
bus credendum. Itaq; antiquiffimorum nominum, quae in multarum familiarum Rom. Grae- 
corumq* notitiam, nos ducunt, vt Fuluius Vrfinus diligentiilimus antiquitatum obferuator , & 
amicus nofter ( qui rari/fima mihi in Palatio Farnefiano 1 lluftriflimi Alexandri Card. Farnefij 
tempore, atque adeo multa Romae oftendit, vt ad videnda ea folumodo uix una fufficiat tetas) 
tradit,re<Te icribendi ratio,haud exiguum non fcriptoribus folum,fed amanuenfibus quoque 
emolumentum, ex earum cognitione percipitur. Habes enim ex his nomina, pronomina , fa- 
1 0 milias,tribus,legioues,magiftratus,facerdotia,eorumq,- miniftros,oificia prouinciarum,guber- 
nacula,cun£taq,- ad militum munus fpe£tatia,ut exuarijs quilibet epitaphiorum ab Onuphio 
Panuinio,Iufto Lipfio,&: a me adductis exemplis , in quibus plurima antiquitatum myfteria 
abdita funt, intueri poteft:fed ab antiquo illo Icribendi ufu plurima mutata funt. Siquidem illi 
magnis fcribebantliteris,&' characteribus loge a noftris diuerfis,& quafdam etiam literas alio, 
quam nos facimuspnodo pronuntiabant, praTertim uocales, quarum quatitas ex fola pronun- Pronucia- 
ciatione,nunquid (cilicet uel long£ eflent,uel breuespiunquid cum accetu,eoque uel graui,uel tio veteri! i 
acuto, uei circumflexo fcriberentur,intelligebatur.Quamfanepronunciationemhuius feculi noftnLj dx- 
nemo queat aflequi . Quare recte dicebat f Horatius : t ^In artes 

Multa renafeentur , qua tam cecidere, cadent $ , ‘Toetica 

10 nunc funt in honore vocabula, fi nolet vjus , 

£)uem penes arbitrium e FI & vis & norma loquendi . 

H^c paucis dixifle volui, eoq,- maxime, vt illius temporis Qrtographiam,quifpiair. in eam in- Vocales ve 
cidens, re&iiis intelligat,de qua multa Grammaticorum extant teftimonia , qu£ breuitatis cau terum • 

Ia pr^etereo.Duplicabant autem uocales longas,ut Feelis,& Muutius. Ex numihnatibus pra?- 
terea difeas, quomodo Principi tuo, tam viuo,quam mortuo, ob rem fortiter cum domi, tum 
foris geftam, epitaphium,perpetuum eius apud pofleritatern monumentum, condas. Hinc, fi 
quid egregij in ingreflu fummi Pontificis, Imperatoris, Regis , Cardinalis , Ducis , aliorumq,* 
Principum , vel in coronatione , vel in alijs pompis eorundem excogitandum inueniendumq,- 
eit : Si quid iucundi in haftiludijs, torneamentis , bacchanalibus,fimilibusq,- fefeiuitatibus ludi- 
eris exhibendum eft: id inquam, hinc , vnde emblematum fymbolorumq,- inftruCtilfimum pe- 
nu habere queas, petas , quibus item potentillimorum cum publica , tum priuata palatia egre- 
gie perornantur. Non incongruu erit etiam cognofcere, quomodo vtramq; numifmatu par- Numifma- 
tem authores appellet , vnam eamq,- praecipuam Itali rouerfb dicut,voce (cilicet a latina (Re- tum parces 
uerfus) mutuata, quoniam oftenfa vna parte, quam aduerfam vel dextram Romani, Itali Dri- fl uo 
to dicunt, in qua caput eius, cuius gratia cufum eft nuinifma, cofpicitur, vertatur: vtracp dibtio- 
ne vfus eft Cicero fic: Aduerfus cr auer t fus impudicus . Sunt tamen multa, quae parte auerfa carent , 
ab utraqj caput cum eadem inferiptione habentia,qualia quaeda funt Antonini Pij. Sunt item 
quaedam, quae in utraq; parte quidem caput habent, Ted cum diuerfis inferiptionibus, quale il- 
lud M. Bruti eft, in cuius parte vna Brutus , altera Ahala confpicitur , vt duorum eorum caufa M.Bruti & 
cufum fuifle conftaret, qui fimiliageftaedidiflent . Caput unum Bruti erat, illius, qui Romam Ahala? nu- 
* a Regum tyrannide liberauit : alterum C.Seruilij Ahalae, qui Spurium Maelium de tyrannide mus * 
Roma inuehenda cogi tantem interfecit . T alia item funt illa, qua: ab una parte Caefarem , ab 
alia Auguftum,& qug Tiberium Claudium ab una , & ab alia Agrippam confobrinum fuum 
repr^fentant. Item alia funt, ut Gr£ca,aliarumq; nationum, ut Siclus,qui ab una parte calicem Siclus . 
ab alia amygdalum florentem, & T araconenfe, quod ab una T aurum ab alia palmam habet Numus 
cum his literis C. VTTB. cuius numifrnatis interpretationem uide apud * Antonium Augu- Tarraco- 
ftinum. Quy uero utraq, parte, aduerfa fcilicet& auerfa carent, nempe in quibus neque in hac jenfis • 
neque in lUa emblema confpicitur, antiquarijs numifmata fine capite appellantur , acephala -/ 2 ' ° 

quis non inepte dicat . Cinn vero in plurimis numifinatibus uox haec ( Imperator ) occurrat, ^Sua- 
diligenteradmodumaduertendumeft,in quofenfu ea accipienda fitmoeniin femperipfiffi- ta ^ ne ca _ 
mum Imperatorem, hoc eft, qui folus regni gubernacula haberet, fignificat; quandoquidem fi pire qua? . 
pro praenomine ufurpetur, fupremam eius authoritatem in rep. denotat, cil vero poft nomen Imperator 
ponitur, rerum praeclare bello geftarum numerum, vt in inferiptione cuiufdam numifrnatis q iuc E 
Augufti patet, quae talis eftIMP. CAES. AVG. IMF. VIIII. T R. POT. V. ab alia 
parte S. P. QJft. SIGNIS RECEPTIS. Praeterea obferuandum eft nomen Imperato- 
ris non efle magiftratus titulu, vt erat nomen Di<Tatoris,Confulis,Cenforis, Tribunorum : fed 
quod ob infignem aliquam vi&oriam milites vel alij Ducibus fuis attribuebant. Quoties enim 
Duces vel hoftes profligaflent,vel caedifient,vel fuos liberaflent,vel quoduis aliud egregium in 

bello 




\ 6 % 


Vlyfsis Aldrouandl 


IO 


bello facinus edidiffent, Imperatores dicebatur, quo fignificatu Imperatoris voce Ciceronem 
aliofq; clailicos fcriptores vfos fuifle comperio . Sic iplemet Cicero, adepta contra Catilinam 
vi£fcori£, & cum Proconful in Cilicia efiet, Imperator di&us eft : fic quidam etiam eo nomine 
honorati funt,qui tamen nunquam bello interfuere,fed quorum vice pra?fe<5fi pugnaflent, vi- 
ftoriamq; abfentibus vel Cofulibus, vel Didfcatoribus afcripfiflent. Atq; ha?c de numifinatum 
cognitionis , qua? velut ceterarum (ciendarum infigne ornamentum eft, vtilitatedixiffe fuffi- 
ciant. Hoc tamen illis adde, Principibus dignam eam videri folam , cum reliqua? fcientia? lucri 
tatum caufa inuenta?fint, fi vna excipias Philofophiam,quod innuit nofler Hetrufcus Poeta: 
Pouera , e nuda vai Filofofas 
Dice la turba al vilguadagno intentas . 

Numifma- Sed rem forte non ingratam antiquitatis ftudiofis faciemus,fi breuiter, ex qua materia numif- 
ta ex qua_i mata fierent, enucleemus. Potior equidem eorum pars ex a?rc conflabat, quadam ex argento, 
materia fie ex auro eoq,- puriffimo, quadam ex materia ex his mixta, qua? Eleftrum Plinio dicitur, 

Eledruiru» Clim ^*^ cet S u * nta argenti pars auro permifceretur , quod perperam mea lententia nonnulli 
. xs Corinthium vocarunt. Qua? ex a?re Corin thio confe&a erant, in magno honore & fumma 

Aes Corin- exiftimatione habita fuifie nos minime latet , quia id vel nunquam, authore Cicerone,vel (al- 
tilium. tem tardiffime corrupatur. Mixtum autem erat ex quatuor metallis,auro nempe argeto,a?re, 

& ferro, feruata quadam proportione. Erat & vifui gratiifimum , pr^fertim ex folius auri vel 
argenti intuitu defeffis. Numifmata infpicienti diuerfa , multa etiam metallorum diferimina 
fele offerunt . Nam quadam aurialiquid habent admixtum , alia nihil, alia alijs plures colores io 
recipiunt; fed qua? ex metallo Corinthio funt,pa(fim apudomnes pro pulchrioribus haben- 
tur, ficut antiquari) omnes mecum teftari poflunt,ciim in Chitniliarchio magni Etruriae Du- 
cis Francifci,atque apud Sereniifimum Ferrarie Ducem Alphonfum fecundum, necno apud 
Fuluium Vrfinum Rome in Palatio Farnefiano plurima ex tali xreobferuauerim.Appellatur 
autem Corinthiacum,quoniam,vt teftatur Plinius, ob defiru&am acincenfam a L.Mummio 
Corinthum , metalla illa , ex quibus in ea vrbe vafa fiebant pulcherrima,permifcerentur, eaq$ 
mixtio artificibus admodum placeret, adeoq; vt ex ea ftatuas, menfas, ac diuerfa vaforum ge- 
nera poflmodum fingerent; 1 taq; cum rerum nouarum omnes maxime cupidi efient , & pri- 
ma illa materia deficeret, maxime illa dele&ari coeperunt, & ad prima? imitationem vfi funt. 
Aqla mar- Et h xc modo eft, quam proprie a?s Corinthium vocat: Sed de his alias latius. Eleperitur etiam 
morea i Pa Aquila, pra?terquam in tot antiquiffimis numifmatibus,in marmoribus etiam , imo ex i)s effi- 
latio Card. fta, qualem Rom£ vidi ego in Palatio Cardinalis Sabellij in Theatro Marcelli, in platea, quam 
Sabcllij . vll lgo Montanara vocant, qua? alis magnis,& expanfis Chryfaeton ^mulabatur. Hec vero fa- 
famUiaT o obiter inferamus, Romanorum antiquiifima eft, atque ad eo , vt volunt , ab Auentino 

r j O0 # Albanorum rege oriunda, qu« quidem & Cofules, & magiltratus Roma? olim habuit, & poft 

fex Potifices maximos, nempe Liberum primum, Eugenium primum, Benedifitum fecundu, 
Gregorium fecundum, Honorium tertium, & Honorium quartum ; Cardinales vnum & tri- 
ginta, Archiepifcopos,& Epifcopos plurimos:inter eos vero , qui fanftitate , & miraculis flo- 
ruerunt, C.Sabellum Epifcopum Mediolanenfem,difcipulum S. Barnab^, martyrio corona- 
tum , & D. Peregrinum Epifcopum ciuitatis A ntifidori , necnon & Gabinum martyrem fub ^ 
Aq.la mar- Diocletiano . Non abfimilem aliam vna cum Hercule Maratonium taurum interficiete mar- 
morea cQ moreincifam vidi in Palatio Card. Farnefij, quires Auis nobilitatem no parum indicat. Sed 
Maiaronio admirandus profe£to natur^ illelufus eft,qu£ non viuam tantum procreare contenta , etiam 
tauro ab J au f us imagine in alijsrebus delectata uidetur,utinradicefilicis femin^ frutico f^ apparet, qua 
Hercu e oc ^ tran f uer fj m incidas , quod ueteres non uiderunt , tum Aquila? pallis alis non obfcura figura 
Aciuila in em i cat • Ceterum , ut obiter dicamus , Aquili lapis apud Mexicanos fanum eft cuiufdam fui 
radice fili- Idoli, cuius mentionem facit Iofephus Acofla . 


cis incila . 
Aquila la- 
pis apud 
Mexicanos 


* ln traffat. 
de numifm. 


VSVS IN MONETIS, 

ERDVCTO iam ad calcem capite de numifinatibus, in quibus Aquila uel 
aliqua (altem ex parte infculpebatur: de monetis quadam reflant dicenda, 
quas hac potiffimum illis ratione fubiungo, quoniam fimul f^pe ab autori- 
bus confunduntur , ut eleganter a Antonius Auguitinus demonftrat , & ex 
hoc Horati) verfii 

Rettulit acceptes Regale numifma Philippos , 

luce clarius euadit . Ibi enim numifma uocat monetam, in qua Philippi effigies erat exprefla , 

& non 


5« 



OrnithologiJeLib.il. \6g> 

■& non loquitur de Mimifmatibus antiquis , eum Philippus Alexandri , quem Ch^rillo poetae 
illa donafle innuit, pater fuerit. Hinc multos etiam viros dodos dilputare videmus , nunquid 
antiqua illa nuinifmata Romanorum, Gr£corum,aliarumq,* gentium, monet£ eorum fuerint. 

Quod cum plurimos, eofq,- probatifiimos quofqj inficiari videam , certe neq; ego etiam id fa- 
cile crediderim,e6quemaxime,cumrationi videaturrepugnare,quod numifmata tata artifi- 
cum induftria elaborata, vulgari plebecula, vt magnatibus communia fuerint. Non negaue- 
rim tamen qua?da pro monetis vfiirpata, fed illa duntaxatafiirmauerim,^r«,vl; dicit b Pom- b Cap. 28. 
ponius, vel aureorum,vel argenteorum vfuf ructus legari potefl. Hec aute parua fuifie confiat. A tque Ni. u f H ~ 
eo modo c AriftoteIes numifina a lege,qu£ Gra?ce vo,uog appellatur, didu voluit. Ita & d Vlpia- * 

j 0 nus:S/ quijpiam,i nquit , legauerit aurum & argentum fignatum , & excufum , vt moneta effe folet , tunc ^ 

comprehenduntur moneta Philippi,<jr HU pariter qua dicuntur numifmata. Et alibi rurfil Slfi autem au- a y 2 fy h 
rum & argentum fignatum legatum eH, id paterfamtlias videtur teH amento legajfe , quod eius aliqua for- auro & 

ma e fi exprejfa,veluti qua Philippo funt: it em qua numifmata &ftmilia. Sed forte quifpiam opinetur, argento Ic- 
quod nunc moneta dicitur, id olim numifina diduin fuifie, atque ita numilmatis nomen mo- gato . 
nctx antiquius efie . Cui refponfum dio , vtramq,- dicionem antiquiflimam efie , vt ex varijs 
feriptorum locis liquido conftat,ac in primis ex hoc Martialis : 

Et centum dominos nona moneta . & alibi : 

2 \os nifi de fiatta loculos implere monet cu 
Non decet, argentum vilia ligna ferant . 

Cum vero & in monetis quibufdam tam veterum, quam noftri a*ui etiam Principum, Aquil^ 

10 noftra; effigie mexprelEam viderem: decreueram omnia , qua: pafiim apud diuerios authores 
de monetis loca obferuaui,hiftorix nofbr^ inferererled quoniam multa ea efi'ent,& in immen- 
fam molem auda,fuperledereijs hic volui; ac, ne forte incogrua huic loco ledori vi{a,t£dium 
parerent, pro peculiari tradatu leorfum edendo reieruare, atque modo de ijs agere , in quibus Num 9 Pto- 
Aquila noftra depida eil ; Vt in antiquifiimo quodam numo , qui Ptolomaicus dicebatur : in lomaicus. 
quo ab vna parte, eaqueaduerfa erat louis imago cum Ptolomati nomine; ab altera Aquila 
fulmen pedibus premens. Nuinu hunc apud Rhodios primum culum tradunt ; quod tamen 
nomini eius aperte refragari uidetur: Ptolomaios enim Aegyptijs imperitafle cudis fatis inno 
tuit:quare quis cum iudicio forte inferat, monetas etiam olim,vt nofirro £iio,no in vna tantum 
regione, vbi cuderentur, ualuifl’e,led quoq; in alienis. In Afiibus etiam olim louis atque Aqui- 
30 \ £ imaginem caelatam fuifie refert Antonius Augufti' us: Deafie confule Budam in : Erat au- ' Dlal. $.dc 
tem moneta parui ualoris,& aflaria pro obolis pofita legimus: Hinc f Cicero: riffem, inquit, y2- mmifmat, 
fe negat daturum, m(i prius de rebus, rattomhufy omnibus focietatts decidtjfet. Et Horatius: f ro Qlf' 1 

jQuem fi diminuas, vilem redigetur ad ajfem . tl ° * 

Hinc etiam illud poetae : 

Non affis faciunt, eunt % refla . 

Cui confimile efi: illud Catullianum : 

Non pili faciunt cohortem . 

Qui loquedi modus nobis item communis efi:. Nam quem co temnimus, dicere {olemus, noli* 
ti ftimo un pelo,aut non ti ftimo un quatnno.Eleganter item Seneca: Emas non quod opus efifed 
40 quod necejfe eshquod non opus efl,ajfe carum esi. V alebat autem as(inquit Bud^us)quaternos dena- 

riolos noftros. V incentius Burginus,qui de illuftrium familiarum Florenti^ armis feu infigni- Florentina 
bus,nec non & de monetis fcripfit,author efi: inter antiquos eiufde pulcherrima, nobiliflim^qj 
urbis nummos, reperiri in quibus quandocp nigra Occidentalis, quadoq,- Aquila aurea biceps 
Orientalis imperij fymbolum caelata fit. Eam multis familijs Florentinis, ut poft etiam dicetur 
fingulari beneficio loannes Paleologus Orientis Imperator conceifit, quado fub anno 1435?» 
ad Conciliu Florentinum opes Occidentis audurus cotra Tureas ipfe accefierat . Quo etiam 
fadum ut denuo qu£ intercefierant inter Grecam & Latina Ecclefia diflidia, tum fublata fint. 

De Neapoli tcftatur Scipio Maz2alla, aurea olim habuifie moneta, in cuius aduerfii parte de- 
picta erat Parthenope tumulo infiden$,ac lyram tenenstin auerla vero vidoria alata, qu^ ma- 
nu vna coronam,altera Aquilam ferret. Inter Lucefium, quibus cudendi poteftas ab Othone Lucentis 
primo concefia fuit, tradente loanneVillano, monetas, vna inuenitur,qu^ ab vno latere fandi moneta . 
cuiufiiam,ab altero Aquili effigiem imprefiam habet; Fuit h^c moneta omnium, quas cude- 
funt, prima , ac Aquila priuilegium illud ab Othone concefium denotat ; V nde & in cuibuf- 
dam Genuenfium numiseadem ales confpicitur vna cum Friderici nomine, a quo& illi po- mo 

teftatem eam obtinuerunt. Eodem modo ciuitates Imperiales did#,necnon& Principes lm- nei; is fmpe 
peratori fubditi, Aquilam aut nomen eius in monetis luis excudunt . rialium ci- 


uuatum . 


P 


DE 


170 Vlyfsis Aldrouandl 

DE SCVTORVM DIFFERENTIIS 

&vfu a quibus mfignia familiarum, qua: arma 
vulgo dicuntur, originem duxerunt . 



T de his in fuperiori libro a nobis adn^ quia tame & ibi h«c, qu« fequuntur 
dignilfima fcitu,omifia fint;itaq; ea hic fubijcere placuit.Sed forte pr«ter in- 
ftitutu noftru quis iudicet,quod de ijs,tam longe lateq,* nos extedimus.Quid 
enim de Aquilis fcribenti cum (cutis? illi refponfum efto , id ideo a nobis fa- 
£t um,quia cum arma vulgo dicta, illuftrium familiarum infignia , in quibus 
Scutum-. fane plurimus noftra Aquili vfus eft, vt longo fatis fermone, in priori libro 

quid. demonftratum eft,& paulo poli etiam offendetur, hinc fuam originem agnofcant , neceila- 
Annorum rium omnino mihi videbatur, de (cutis etiam quatdam pertra£tare. Aduertendum autem in 
honos . phimis eft, fcutororum nome paulo latius extendi, nepe quod pro armis ab authoribus etiam 
accipiatur. In quanto vero vfu, fcuta fiue clypei fuerint, cum apud Troianos,tiim vero pr«ci- 
* ‘Philip. 2. pue apud Romanos,claifici authores docent. a Cicero: cMgmine y \\\ quit, quadrato cumgladijs fe- 
D Pro Cecin quuntur fcutati milites fleas portare videmus . b Idem : Et f non filum impulfuficutorum , neq, conflictu 
na-* . corporum. &c. c I tem '.Simulat ipfie grani vulnere exanimari videret fe , vt primum deflexit , quafiiuit 

c Lih. 2. dc fialuusne eflet clypeus t fic d Titus Liuius , Erant in Celtiberorum exercitu quatitor millia ficutata & du- 
fimb. honor. centt equites. Sed Herculis infignis ille & famofus clypeus, longe antiquiore ufiim demonftrat, 


10 


2,0 


Lib.S. ^cm^mad bellum prohcifceretur eques, inter arma Eia, qua? gerebat, primum maxime confi- 


Hcrculis* Eis em b ( fe quo fi bene memini, mentio iit in Pandectis Florentinis,vei faltem, quod certo no- 
dypeus & u V n epigrammate Gr«co,quod Latine tranflatum, fic habet : 
habitus. ^Alcidem vt magno fi quis clypeo armet ornet , 

Sic tuus hoc qu filor [iruxit opus varium . 
lUe pererrato tot monflra fierafiqfiubegit 
Orbe, tuas tepes orbis vbiq, colit . 

M. igni equidem, vtobiterdicam, Herculis habitum, qui’ ex pellibus animalium conflabat, & 
laneis vefti mentis longe antiquior eft, '& ephippij vice vfurpatus, antiqui «ftimarntjvt ex nu- 3° 
mifmate Alexandri Magni in primis conftat, in quo ipfe eundem Herculis habitum in capite 
fuo ferre conspicitur , vt fcilicetab Hercule originem fuam deducere teftaretur ; & Commo- 
dus etia Imperator Herculis pelle vtebatur & in fuis nurnis & ftatuis, tali habitu fe exculpen- 
dum curabat, vt etiam inpalatio Summi Pontificis,quod Beluedere vulgo nuncupant, videre 
eftraddebat etiam in numifmatibus clauam Herculis,cum hac infcriptione HERCVLES 
R O M A N V S . Arbitrabatur enim fe Hercule ipfo in tranffigendis fagitta feris haud die 
inferiorem,vndeillum Hiftorici tanta eas dexteritate, tantoq,- artificio interfecifle tradunt, vt 
fingulis ictibus fingulas etiam occideret, & fcopum queinuis femel propofitu fagitta fua fem- 
Diffevetix per attingeret. Cauterum, vt ad fcuta reuertamur, erant eorum etiam difcrimina qua?dam . (de 
Rutorum . parma ac vmbonepofteriusdicemus ) Meminerant authores claiTiciclypeorum fubinde, ar- 40 
e Aen-i. dentis, micantis, & «rei: c Virgilius ite Argolici , quo Argiui vtebantur: fic «ratu clypeu &de- 
i L. 8. Me - tritu Silius Italicus celebrat, & fulgente f Ouidius. Ad quem alludit s Claudianus ifto carmine: 
t amorpho fi fluis decor, incedis quoties clypeatns , & auro 

s In qitarm Squammeus , rutilus criflis & caffide maior ? 

\uUtunu' 1 Erant inter alia fcuta in primis,que vocabant cetras vel citras,quorum pleraq; Afrorum erant: 
Cetra . horum etenim meminit Virgilius : 

Leuas cetra tegit galeat i cominus enfes , 

Scuta co- Appianus tradit Mafaniflam Regem «A vpuvrfcnv geftafle, id eft fcutu e corio elephanti, quod 
* non ita facile penetrari potefbhodievero Mauri ifti loreis fcutis vtuntur, fed maiufculis , & 
ledorum*' formatis fere in cor humanum, ut ex icone, quam h Iuftus Lipfius exhibet, conftat . Britannis p 
etia Tacitus ha?c fcuta tribuit, &T pugnare eos facit, ingentibus gladqs, cum breuibus cetris. Often- 
dit paruas fuif]e,cuiufinodi vfi funt Hifpani. Strabo de Lufitanis inquit: Clypeolum eos habere di- 
cunt diametro cauum , antrorfus loris fiuflenfium : diametrum Lipfius , cui hac in re facile affentior , 
Scuta par- jhtelligit lineam ambientem, alioquin non eflet paruus. Quod vero parui elfent, docet etiam 
ua cile . Diodorus SiculuSjinquies: Ferunt peltas in bello omnino paruas , neruis intertextas. H^c fcuta erant 

. leuia,vt ex Suida ofteditur^/ fcutu Hifipanorugeftatu facile. Addit Lipfius, Hifpanos cetris etiam 

1 Llb '*' vfbs fuiffe,ad pulsadu rhytmicc,& cu catu faltuq,- hofte fic inuafifle,idqj ex* Silio ita cofirmat. 

Mifit 


Ornithologfae Lib. I 1. 


171 


. r.* ***** Mifit ditas G alleci a pubem 

; Barbara non patrijs vlulantem carmina linguis , 

^ Nunc pedis alterno percara verbere terra , 

numerum refonas gaudentem plaudere cetras . I tem k alibi : k Lib. 1 <> 

ac ritu moris iberi 

Carmina puljitta fundentem barbara cetra 
Inuadit . 

fb: his plurimum eos hallucinatos fuifie conftat, qui cetram volunt latronum fuifie fciitum. Cetram no 
Cetrati enim proprie Hifpani atque Afri dicebantur, qui minimas atque exa £fe rotundas pel- fuilfelatro- 
10 tas geftabat.Meminit hora fxpiifnne Liuius , ex quo aliquas hic libuit adducere authoritates: num fcutw, 
Pro eo , inquit 1 a li b i y fupplem etum ipfe ex Africa maxime iaculatoru leuiu armis petijt , ut Afri in Hifa- Di.dec.3. 
ni a , Hifpani in Africa melior procul ab domo futurus vtercp miles, velat mutuis pignoribus obligatijl/pen 
dia facerent. Tredecim milita octingentos quinquaginta pedites cetratos mifit in Africam. Et m iterum : m Lqdccq 
Nec Numida Hifpano eques par fuit, nec taculator Maurus cetrato n Ite: T hefalonica Eumenes & Atha- n L.^.decq 
nagoraspraerant cum paruo prafidio duorum millium cetratorum . Item 0 rurfiis . Extra hanc v eluti iu- 0 Lq.dec.Sf 
Fiam aciem parte dextra COnful Achaorum cetratis immifios auxiliares , Eumenes tria milii a peditum 
aquata fronte inftruxit . Meminit etiam p Cxfar: Erant,vtfuprd monflratum e(l,legiones Afranij tres , p Lib. 1 . de 
Petrai dua:pratercafcutata citerioris prouincia, & cetrata viter ior is Hifpania,cohortes circiter ofluagin- bello cml. 
t(L > . Et iterum : Hos leuis armatura Lufitani,periti earum regionum cetrati viter ior is Hfpania confe- Cetrau p ro 
flabant ur.Porr 6 Latini cetram paffim pro pelta accipiunt. q Liuius : Pelta cetra haud dijjimilis e fi: P e * ta acce " 
'° quod de Grxcoru pelta Lipfius intelligendu putat, quam no longe diuerfam credit a Rom a- g 

na & velitari parma ; licet fortafsc haud vfquequaq,-, fit rotunda , cum Suidas dicat 7nNrd,i p e j ta G r ’ T _ 
dcartJi* rirpctycovct, id eft, pelta? clypei quadranguli . Sed hxret in eo Lipfius, cum Plutarchus cor a quid . 
rotundam facere videatur, vbi de ancylibus loquitur : Non enim , inquit hic , circuli forma funt , Pelta an ro 
nec reddunt, vt pelta, circumferentiam fed incifionem habent linea flexuofa . Pelta autem parua tuifle tunda_, vel 
creditur, vt ex Statio etiam quifpiam colligat, ita canente : quadragu- 

Saiiatf difficiles excludere vulnera peltas . IV ta" fuifie 

Qui peltas humerisfuis in forma Iunx fufpendebant, quod item hodie ac olim in Hifpanien.fi par * a ^ C 
exercitu vfu vifitur, peltati feu peltaftx dicebantur ; meminit horum 1 Liuius: Menippum item p cltati & 
quendam ex^ regijs Ducibus cum mille peltatis Chalcidem mittit . f Idem: Ncflu cetratos quos peltafas uo Pelraftte q 
ro eant, loco oportuno inter bina caFlra in wfdijs abdiderat . Dicebantur ijdem etiam palmularij , cum didti . 
parma tefti pedites pugnarent: f Quintilianus: Percun flans T hevdonus,an Apollodorus e f et, ego, m- *- £- 8 . dccq 
quit , palmularius fum, nec fane potuit vrbanius ex confeffone infeitia fiu elabi . Et 11 Suetonius : Detra- f 1 • f c - 4 
flumefpeflaculis in arenam canibus obiecit, cum hoc titulo , Impie locutus palmularius. Peltarum figura 1 a muiail J 
fortafiis non omnibus fueripeadem: plurimi tamen ad Luna? fimilitudinem faftas putant. Ad f^ih.''. 
hunc fenfum Seneca : Lunata, inquit, latus protefla peha . u in Dom i u 

Pariter & Ifidorus: Peltafcutum breuiffmum iu modum luna media. Habemus item ex antiquis la- Peltarum 
pidibus & numifmatibus,bilunes fuifie, id eft , duplici femiluna infignes : quod cum marmor figura . 
quoddam in Pontificijs hortis docet , vbi Amazonidum pugna exprefia eft , cum huiufmodi 
fcutis, tum Marcianus Capella, qui partem Italix extremam, qux Brutios habet, leuorsum infie- 
|j;q flere feribit , & duobus promontorijs pelta Amazonica formam reddere , dextro autem cornu Leucope- 
tram tendere ,fute La fimum . Amazonum vero peltas eiufmodi figurx fuifie , ex hoc Virgi- 
lij liquido conftat: 

Ducit Amazonidum lunatis agmina peltis . 

Neque forte ab hac figura defleffit x Plinius, vbi de ficu Indica loquitur: Poliorum latitudo pelta * Ll2 x ^ 
effgiem Amazoni c a habet. Conftat enim eam folia hederaceis ( fi modo quam Clufius depingit 
Plinianx refpondeat) fimilia habuifle, quibus etiam peltx a Xenophonte comparatur . Alibi 
tamen y Plinius eas thlafpios folijs f miles facit , fed vereor ne id ad frufhim potius, quam ad folia y ^ i2 j.c.13 
transferendum fit , vt ab ali js fa& um video . Adde quod crocodili j , & alyfli fru&us thlafpios 
fruftui quodammodo fimiles funt,quos z Diofcorides duplicis (cuti figuram habere feriptum z Lib. 3.C. 
L reliquit, & Auicenna alyflon eadem de caufa fcutalem herbam vocat . Huius generis nnli- 10.& c.79. 
tum armaturam Aelianus breuiter depingit; Peltatis fxtfimihs Macedonica illt armatura in vfu 
fll , fed lemor . Nam & pelta paruum , vt diximus , fcutum, leueq^- eft , & conti eorum fariflis 
funt longiores. Deniqj genus illud armaturx locum inter velites, & armatos tenere aper- 
tum eft, videlicet grauius quam velites, leuius quam armati faciunt . Quam ob rem plures ‘ e “ 
funt, qui eos cum velitibus iungant, & vtrofque vocari velint leuem armaturam. De parma, ^jjb^cap. 
quid fit inter fpecies armorum a VVolphgangus Lazius , quam doffe & exafte declarat, 1 6. coment. 
quem qui plura de ea defiderar, adire poterit.Erat autem parma, vt breuiter dica m us , q u ad r an dc rcp.Ro . 

. . P z gularis, 


172 Vlyfsis AldrouancU 

gularis,non {olam (cuto, verumetiam clypeo !euior,ficdi£ta,quod in omnes partes parem ha- 
h L.i.dec.3 beret exteiifionem: fufpedebaturenim ex humero , & alio nomine pelta vocabatur. b Liuius : 

Quingenti fer me Numida frater confiet a arma telafa ,gladips occultos fub loricis habentes, fpecic transfu- 
c garum, cum ab fuis parmas pojl terga habentes adeqmtaffent, repente ex equis defiliunt. I tem c alibi: Dat 

d (ignum Volfcis Imperat or,vt parmatis noua cohorti hofiium locus detur . Item d rurfiis : Quem cufpide 

parma % innixum &c. Polybiusvero aliam parma? figuram tribuit, dum inquit: Inbenturnatu mi- 
nimi gladium geft are, pila, parmamep. Parma tum firmitate habet ob firuclurarnfum magnitudinem , qua 
tutando corpori fit fatis. Nam rotunda citm fit, tripedalem habet diametrum. Extat hoc genus fcuti ad- 
huc apud Indos. Hodie Hungari tantum , T urcaeq; clypead cernuntur, diuerfa tamen clypei 
e ^.g.Aen. figura. Meminerunt & parmae Poeta?: e V irgilius IQ 

{ Lib. 2. car~ Enfeleuis mtdoparma^in glorius albcu Horatius; 

rniav.m . T e cum Philippos , & celerem fugam 

g Lib. 1 4. Senfi,reli£la non bene parmula lj ; Et s Martialis ; 

epigr am. Parma tibi fcii/um pumilionis erat . 

Parmx vsu p orr< ^ parma? vfum primam Iphicratem inftituilfie, & C. Mariu fudulifle, hidorica fides no* 
1 iftitueric° tradit. Vmbonem veroali) mediam clypei partem appellant, alij extremam, alij demum 
Vmbo' ! vniuerlum clypeum , fi modo minoris quantitatis foret . in primo quidem fignificatu vfurpa- 
h Llb. 4. tur a h Liuio: < lAffurgentem ibi Regem umbone refupinat. In fecundo vtitur 1 Plinius : Arabica excel- 
1 Lib. 3 7. luat candore circuli prducido,atq • non gracili, neque in receffu gemma, aut in deiecht r enitente , fed in ip- 

fsvrnbombus intenta , pr ater ea fubsi rato nigerrimi coloris . Poflremo itltertio fignificatn vmbo- ^ 
k L.9.Acn. nem accepit k Virgilius . 

nec fujficit vmbo 


Ancylioru 
iigura . 

Salij facei- 
doces . 


T utulus 


I. 


quin 


L.~j. Acn . 


Scuta. gra- 
ti i a quoru 
fuerint. 
m L. 6 . Fuji. 
Scuta loga 
n Llb. 38. 

0 Lib. 3. 
Scutu Gal- 
licanum . 
Cimbroru 
& Teuto- 
num fcuta. 
Romano- 
ru clypeus. 


Ictibus 

in fortem vmbonem Lucanus commemorat . Quinam vero eflet figura Ancyliorumin pri- 
mo libro ex Fefto o flendi mus. Cuius qui veritatem exacte defiderat,numifmata adeat,in qui- 
bus eorum icones vera? expreffa? funt : ut in numifmatibus Antonini Pij, in quibus duodecim 
Salij fa cerdotes Marti facri , tunicas auro purpuracp intertextas , a?neum peblorale aegidi Mi- 
nema? non abfimile induti, in brachijs ea ferre confpiciutur, cum his literis infculptis ANCY- 
L i A. Mammufius Vetufius illa fecit ad imitationem illius, quod in pallatio Numa? e ca?lo ce- 
cidit,quodqj arufpices diligentiffime cuflodiendutn pron uncia runt, quoniam vbi illud ferua- 
returfibi foret totius orbis dominium. Itaque multa fimilia cofe&a funt,& qui eafaceret, nul- 
lum fibi aliud poftulabant pra?mium,nifi quod cum Sali) illi flias choreas ducerent, hymnofq; 
canerent, Mammufium aliquado nominarent.Dionyfiusdeancylibus plura, quam Liuius ad- 
fert, duodecim feribensfuifie Salios patricios , Palatinosdiflos, vtab Agonalibus& Colinis a 
Tullio Hoflilio inflaturis diguolcerentur. Erantautem omnes faltatores &menfeMaioper 
vias publicas,vtin foro & Capitolino monte faliebant. Tunicas ferebant pi£ta$ cin&afq, me- 
tallo, trabeamq,- purpura i n ter ili n £la m, p retexta annexa humeris fibula, & pileolum altum ad 
indar mitr«, quem vocabant tutulum . Accingebantur item enfe , & dextra lanceam aut fce- 
ptrum,finidra ancylia gerebant, qua? tamen defatigati cum effient, ferui aliquando fupra bacu- 
lum efferebant, vt omnibus efient confpitua* Virgilius de fcuto Aenea? loquens, de ancylibus 
Sc Sali js facerdotibus etiam meminit . 

Hinc exuit antes Salios , nudofL Lupcrcos 

Laniger off apices & lapfa ancylia edo . I tem 1 ali b i : 

Jpfe Quirinali lituo ,paruaf [edebat 
Succinctus trabea , Luaf ancyle gerebat 
Picus equum domitor . 

Pra?terea fuere etiam fcuta grandia, qualia erant Germanorum, Bohemorum , Gallorumq,- vt 
refert Tacitus his verbis: Immenfa fcuta , enormes hafla , Quod genus adhuc in portis arcuum, 
cernitur, fed de longitudine id maxime accipiendum ed,vt de Gallis Diodorus i Scutis utuntur 
ad hominis longitudinem pro cutuf/f ingenio pictis. Virgilius de eifolem . 

Scutis protecti corpora longis. Et 111 Ouidius 

lacta fuper galeas fcutaif longa fonant. 

Sunt & fcuta longa, & lacee ad proportione, authore Strabone, fed longa tamen magis,quam 
Li ta , ex n Liuio clare patet : Scuta longa, cateriim ad amplitudinem corporum parum lata, & de ea ipfa 
plana male tegebant Gallosf Polybius hoc i pfum affirmat Scutum Gallicanum parum aptum hominem 
totum tegere. Tacitus fcuta etiam plana fuille indicat, cum feribit Germanis fuiffe pro fcutis tenues 
& fucatas colore tabulas. Plutarchus tame Cimbris & T eutonis dat TrAdnis hoc eft, fu u 

Uta r Q\.\ms vero figura Romanorum clypeus quondam extiterit,Polybius tradit in h^cuerba; 

Romana 


33 


4G 




Ornithologlae Lib. 1 1. 


1 73 


Pernam amatura primum fane cly petis, cuius latitudo curita fuperficiei pedum duorum femis .longitudo pe 
dum quatuorimaiori additi amplius quatitor digiti ,k duplici tabulato .glutino taurino linteolo infufo com- 
parius. Eius exterior fuperficies vituli corio integitur .binnuliue .aut eiufmodi animalis . Habet circumfe- 
rentia varium munimen. a fummis imifq ; partibus .quo enfiu irius vehementiores tuto excipit , terr&q ; ad- 
nit endo non cor roditur. Imparius ejl autem huiufmodi clypeo et ia ferreus vmbo , qui ingentes fufinet irius , 
ac lapidum impetum, Sarijfarumq ; tehq ; qiiamumlibet violent /.Milites vero illiicutarij nuncupaban Milites fcu 
tur,quiin poftrema acieicuta ferebanfeuius generis Triari) fuere. Quoru p Suetonius fic me- tarij qui . 
minit: Affuit ,& clientibus fcutifc utar io cuidam euocato quondam. Et q Marcellinus : Inter qnosVale- Tmrijqui. 
nanus fmt.domeJHcorum omnium primus, (fi natus ex fpadone quidam fcutanus exerius: Ita bellator ,vt q 
I0 Scicinio veteri compararetur . Verumenimuerb eorum armaturam elegaterdeicribit 1 Vegetius: 5 c J ral -iJ r ’u 
Pedites autem fcutatiprater catapbrarias & galeas , etiam ferreas ocreas in dextris cruribus cogebantur armat ura . 
accipere: Sic erant armati illi, qui in prima acie pugnantes Principes, infecunda hajlati , in tertia T 'riarij r Li. ix.zo. 
vocabantur ; fed obiter hic admonendus eft ledtor,fcutarios in alio fignificatu, dici fabros fcuta Fabri icu- 
facientes: Etfic de fabris feutariorum f Vegetius, & codex priefedfurarum loquuntur . Verum rar b - 
Vt hic obiter etiam inieramus, (cutariorum militaris iocietas in fcholis militaribus,qii£epro ty- , Ijb ' 2 ' 
ronum exercitio erat,priino (em per loco habita fuit:quainuis & alise eil'ent,vt Sagittariorum , Schol? mi- 
exq; etiam fcutariorum & clibanariorum , quorum hi erant equitescataphra£ti,illipedites. litares qu^. 
Erant & gentilium fehol#,qui exercebantur ad cohortes aut legiones . Habebant item & (pe- 
culatores fuas fcholas,qu£ ad fpeculandas res hoftiu alebantur, de quibus non eft,quod nunc 
agamus.De ichola vero (cutariorum meminit 1 Ammianus: Inter % eos quidem fpe vana fufflati, z Llb.i 6 . 
moderatione quar itabant diu exploratum grauem , & rumoretenus ob fcuris paucorum fufurris nomen 
prattrtngebatur Equitij ,fchoU prima fcutariorum etiam tum T nbuni. u Idem fecunda? fcholce me- n Sub finem 
minit; Quibus compertis ,V alentiniano , qui cum bis redierat, Scutartorv fecunda committitur fchola , qui bbr 'i fdifti . 
multo post aurius dignitate , male rem apud Illyricum geffit . Deniq,- fcutariorum & clibanariorum 
mentionem facit codex prafe&j Romanorum,quitibi,fiplura petas, adeundus effc.Nuncin I# 
fcutis fuis varia ab antiquis erant depi&a ( cuius rei originem ad Cares x Herodotus refert) vt j n c lypeis 
diuerfas militum fa£Uones,&: praeclara eorum fa£H diftingueretrquare etiam vehes habebant varia depi- 
coloratas,vtfi forte inter fe mifcerentur,quiiq; a fuo pr*fe£to agnofeeretur , quemadmodum 'gebatur, & 
videre fuit in Circenfibus ludis, in quibus variorum equitum fadtiones ab eiufmodi vehibus, a °i uare • 
quibus alia ruilata,alia vermilia fiue coccinea, alia praffina feu viridis appellabatur , dihingue- ^ 

P batur. Qjuod vero feuta cadare & depingere vetus ritus fit, & Heroicis quoq; temporibus ob- in p e ri 0 ae 
feruatus,varijs diuerfiiq,- modis docet y Iuhus Lipfius,vbi Saguntini cuiuidam infignia ex Silio rebanmn 
Italico adducit: y ln analc- 

Centum angues idem calatum infume gerebat ftisadmili- 

In clypeo . c^varia. 

Solebant autem Graci, Romani, Barbarie); varias, diuerfiiq,* coloribus figuras in fcutis depin- in c iyp e i* s 
gere,vt aquilas,legiones,delphinos,atque id genus alia animalia; fiue ad infigne, vt cognobiles depinge- 
effent, fiue ad decorem , fiue ad familiarum ? obilitatem indicandam. Non enim omnis color rentur . 
idem fignificat: albus nempe redte innocentiam fimplicitatemq; , ruber dominium, viridis x Lib.dc fo- 
fpetn de re aliqua conceptam denotat; Ita pariter animalia proiapia? nobilitatem quam egre- ^ en ' ia J- n 'm. 
P gie ohendunt:hinc z Plutarchus Vlyfem tradit delphina in fcuto habmffe. Idem de eo, qui Lyfandrnm ^ f 1S c ^~ 
interfecit, infigne clypei Draconem vfurpaffe, eccp oraculo monitum , vt draconem vitaret , feribit : Item Lyfandri 
de Spartano quodam, qui clypei infigne mufeam haberet, viua nihilo maiorem ; cnmcp irride- interfedto- 
returabalijs,quafiabignaiiia & metu ita faceret, ne hohiconfpicuusefiet:^ inquit y vtagno- risclypeus. 
fas,vfq ; eo enim accedo, vt cernere cominus pojfintfgm mei modum . Licurgus etiam tridentem Pala- ' Spartani 
medi in clypeo aflignat, Et a Athenaeus de Alcibiade : Scutum ex ebore & mro conferium habuifje a _ ua ^ a mi 
memorat, & m eo Cupidinem pro infigni,qui bracbqs fulmen complecteretur . Ad hunc fenfum b Pro- ™ c j^^ e 

Palamedis 


pertius loquens de vetuftis Romanis, neganfq, ita cultos fume : 

Tirict nec inducto fulgebat parma pyropo , clypeus. 

> Pendebant cafi baltea lenta boues. a Lib.12. 

p Non vult pro temporis fui luxu pyropo fcuta ornata, fiue lapide ipio , i lue potius colore rutilo Alcibiadis 
Sc ilammante,cum tales in fulmine ; fint,quod crebru valde , & quafi de more in fcutis Roma- < c ' / h cus ‘ 
nis erat : fed tamen ante de Tacio Sabinorum Rege idem Poeta (cripferat : 

Piriatyper fiauas arma leuare iubas . 

Etfcutum intelligit, in quo iam olim imagines etiam Iuuenalis agnofeit :: 

Pendentefq \ Deos perituro ofenderet hofti. 

Romulum & Remum de Lupa pendentes & ofenderet, nepe admoto fcuto . Phidias clarilfimus - 

per omnes gentes piator, in fcuto Minem* Ama^mmprdm calauit , intumefeente ( Vt c Pii ni j ver- 

P 3 bis 


b Uh. 4-c/ff- 

g * ii- 

Tatij Sabi 
ni clypcus. 
Minerua: 




174 


Vlyfsis Aldrouandi 




ato 


bis vtar) Ambitu parma: eiufdem concaua parte Deorum & gigantum dimicationem ; in folijs vero Lagi- 
tharum & Centaurorum: In bafe autem quod calatum erat, P andoras genefim appellauitubi Diy erant tri- 
ginta numero na flentes , ViBoria pracipue mirabilr.periti mirantur ,& ferpente,&flib ipfa cufpide aream 
d L-9-dcc. i fphingem . Huc etia illud d Liuij pertinere videtur, ubi de Samnitibus loquitur: Scuta alterius au- 
ro, ait er tus argento calauerunt : forma erat [cuti , ftmmurn latus, qua peBus & humeri teguntur , faftigio 
. e Lib.25 . nquali:ad imum cum eatur mobilitatis caufa . c Item vbi a Martio caftra Afdrubalis , Hannibalis in 
Hifpania Ducis, deleta {cribit y authcrcfl Claudius, inquit, qui annales Acilianos ex Graco m Lamum 
fer mo nem vertitor aptos ad mille oBingentos triginta, pradam infignem par tam: in ea fuifle clypeum argen 
Afdrubalis teum, pondo centum triginta feptem cum imagine Barchini Afdrubalis . Et paulo pbft de eodem : mo- 
clyptus. numentumfeius de Poenis vfque ad incenfum Capitolium fuifje in templo clypeum ,Martium appellatum, 
Martius cum ima ,g me afdrubalis. Huc etiam referre potes, iftud f V irgilianum : 

^jJ^Acn E°d * n f l & new palma per gramina currum , 

U 7 ' n ' V iBoresife oflentat equos fatus Hercule pulchro 

Pulcher Auentinus , 

Et paulo pbft: 

Atque leuem clypeum f Matis cornibus Ib 
Auro infigmbat , iam fetis obfita,iam bos: . 

Argumentum ingens,& cuji os Virginis Argus 
Calata^ amnem fundens pater Inachus vrna. 

Subintelligendum autem eft, omnia hsec fuifle in clypeo cxlata ac fculpta . Extat & apud He- 
fiodutn vetuftiiTimutn Poetam mentio de clypeo fculpto ac depilo, quo Hercules vius eft, 
cuius verius Latine redditi fic fonant : 

T um capit ingentem clypeum prorfusfo Ttupenda 
Arte laboratum, iaBu quem nulla recepto 
Vulnera, nec duris religaram iBibm ha fla ; 

Vndiq ; coeruleis circumcurrentibus aurum 
Orbibus infufum,durofa volumina gypfo 
Incuruata,eboris niueo candore relucent , 

Multaq s permi f is variata coloribus ara. 

Alternant viuos clypei caleflis honores. 

In medio fpiris tortus draco, fronte reflexa 
Atque retrouerfls oculis in terra recumbit 
Ingens, terribilis , multoq rubentibus igne-> 

Luminibus ftr ingens adapertis faucibus ora ~> . 

* In E ane- Et qu£ fequuntur. A Hudit& ad eandem clypeorum pi£turam 8 Sidonius: 

gynco An- Inferitur clypeo viBrix manus , illius orbenu, 

^biTanc Martigena Lupa, t ibr is amor , Mars ilia complet y Et h iterum: 

... M ~ Huic fulfit rutilus fpatiofa circite Unum* 

imam, Vmbo latus, uideas hic craffo fuja ?netallo 

Antra Rheafatamq-, lupam, quam fauce reteBa, 

Blandiri quoque terror erat,quanquam illa uorare 
CMartigenas , & piBa timet pars proximaT ibr i 
j Exprimit . 

C S* ^ etras etiam qdare ac depingere folent,quod etiam 1 Silius indicat : 

i Mb s. Ferficolor contra cetra, & falcatus ah arte 

En fis Adyrmachida . 

Verlicolorem enim appellat, a variante hac pi&ura. Eodem pariter mbdo noftris etiam tepo- 
Rugerijcly ribus %>e quid in fcutis fuis milites depingunt . Hinc Arioftus nofter Rugerium fuum Aqui- 

peus . Iam in clypeo vfurpafle feribit : 

f Cant. 27. p o - c f je c fj e p er i n f e g nA 

x Porta i Augei che fopragli altri regna . 

Id enim de Aquila intelligedum eft, qua? exteris auibus imperat, & illemet f poftea ita fubiun- 
git, vbi de pugna eiufdem cum Mandricardo ob huius Aquilas infignia,loquitur : 

Ncl campo affuro l Aquila bianca hauea t 
Che de T roiani fu 1 ’infegna bella , 

Per che Ruggier t 'origine traea 
Dal fortifsimo Ettor portaua quella : 

Ma queflo Mandricardo non fagea , 

Ne vuolpatire, e grande ingiuria appelhu^ 

€fa 


3 ® 


40 


Ornithologix Lib. 1 1. 


175 


* Stan. 104 
&ioy 


i © 


Fa&a ma- 
ior u in cly- 
peis depi- 
cta-. . 
k Lib. 8 . 

Sccuolae 


'Che ne lo fcudo vrlaltro debba porre 
U Aquila bianca dei famofo Ettore 

Portaua Manducar do fimilmente 

L'augel } che rapi in lda Ganimede &C. Et * paulo pbft : 

Vrialtra volta purper qtieflo venni 
Teco a battaglia, e non e gran tempo anco , 

Jlda dlvcciderti allora mi contenni 
Per che tu. non haueuifpada al fi anco , 

Sfuejlt fattifaran , (puelli fur cenni , 

E mal far a per te quel augel bianco 
Ch' antica infegna e Hat a di mia gente , 

Tute Ivfurpijo' l porto giufl ament c-j . 

fvfurpi tu l’ infegna mia 
Rtfpoje (JMandricardo, e traffe il brando. 
puello che poco inanzi per folli a 
Hauea gittato a la for e fla Orlando . 

Porro & maiorum fa£ta in {cutis fuis exprimebant, vt de Scamola quodam tradit k Silius. 

•° ScauoUy cui dira calatur laudis honora 

Effigie clypeus ; flagrant altaribus ignes , 

Tyrrhenum valli medio Hat Mutius fr a 
infemetverfa . 

Sed & proprias fortafse laudes, & fa<5ta colabant, quod liber de bello Hifpanienfi , etfi parum clypeus . 
integer, fubijcit,de lingulari congreflii in lignum duorum militum: Dum ad dimicadum in plani - Laudes ,p- 
tiem fefe contulijfentflcutorumq, laudis inflgnibus prafulgens opus calatum. Erat & nome vniufcuiufq; P ri ^ Icu 
militis in aduerfb fcuto adferiptum, addito ex qua eflet cohorte, quaue centuria . Quin etiam ™ P|^* *. 
oculis intueri eft Romo in columna Traiani fcuta quadam coronis varijs ornata, quas dona- j it - p™' 

ticas fuiHe Liplius arbitratur , & de eo iudicio latas ; Hinc forte etiam 1 Silius de Chrypo quo- t j s # 
i dam Gallo inquit: Scuta coro 

1 in titulos Capitolia capta trahebat , nis ornata. 

T arpeiotf iugOydemenSy & vertice facro 1 Lib. 

Venfantes aurum Celtas vmbone ferebat. 

De cifdem Gallis etiam Diodorus lcripfit,lcuta habuifle variegata inligni aliquo proprio: be- Gallorum 
ne dicit proprio, nam,& communia quadam gentibus,legionibus,cohortibus erant , quod in fcuta . 
notitia Imperij dilces: Item ex m V egetio.We milites tumultu praly a juis contubernalibus aberraret , Clypei cu 
diuerfls cohortibus diuerfa in fcutis flgna pingebant y vt ipfivocant dygmata . Sicuti etiam nunc moris P l0 P ru)ln - 
eft fieri. Atque hafrenus de clypeorum pi&urafiuefculptura Romanorum, aliorumq; vete- g 

.rum celebrata; V nde nimirum & noftras caelaturas in his clypeis, vt di£f um eft, profectas efle clypei inJ 
credendum eft.Iam enim galeas illa quoq; atque coronas luprapolitas cum criftis atq; auium exequijs p- 
alis reprelentabat:& quemadmodum adhuc hodie in more pofitii efle videmus,clypei in exe- ferebatur . 
quijs proferebantur, atque in templo fufpendebantur . Quod confirmans n Tranquillus , cum n JnCafare . 
funus & luprema Calaris recenlet: Intrat^ leclus eburneus , inquit, auro ac purpura flratus, & ad ca- 
put trophaum cum veflejn qua fuerat occifus ,praf er entibus munera ( quia fuffeliurus dies non videbatur) 
praceptum eflyVt omiffo ordine ^quibus quifq\ vellet itineribus vrbis, portaret tn campum. Vbi nimirum Clypeus co 
per munera, dona militaria intelliguntur,quo tum in rogum conijciebantur.Quem adhuc be- ronatus in 
nc morem apud Vienneles durare nobis tradit VVolphgangus Lazius,vtlcilicet poftremo fa- exequijs p- 
milio extin£fo,profertim in ordine baronum, nobilium, equitum, & hodie coronatus in exe- fertur&: ex 
quijs & parentationibus proferatunqui poftea exfuggeftti cum folenhi pompa deie&us com- * u 8S eftu 
minuitur. Ad quas coremonias &° Cornei. Tacitus alludit , cum Germanici invrbe fa&am 0 
parentationem deferibit: Nos vulgi fermones , iiiqiiitp audita niors adeo ineettdit,vt dnie ediftum-ma- ^ QT 'flf 
giflratuumyantc' Scrtdittsconfultum (iimpto iuHitto deferereniitf fota^ clauderentur domUs, pdjjim filentia p x r> 
gemitus } nihil copofitu in oflentatione.Huc etia alludit p Virgilius, vbi Pailantis exequias deferibit: Acn. 

Ducunt & rutilo perfufos fangmne currus , Pallantis 

Pofl bellator equus pofltis inflgnibus Aethon «xequix . 

It lacrymans yguttifcp, humeciat grandibus ora , 

Haflam alif ga leam (f ferunt, nam c at er a T urnus 
Vilior habet. 


Quorum 


\y6 


Vlyfsis Aldrouandi 


Clypeus lo Quorum quidem ex numero &clypeum extitille credendum eff.Proterea epitaphiorum Io« 
co epita- co clypeum & quondam in templis fuiffe fu{penfum,quemadinocluin etiam hodie heri vide- 
phiorain_» muSj f ac -i{£ in ihi perfuadent T rebellij Poiiionis,qu£ in hiftoria Claudij Cofaris protulit, verba : 
vlurpatus. . c i au ^ um i n q ^principem loquor .cuius vita , probitas ,& omnia ,qua in rep.gejfit, tantam pojlens famam 
de der e, vt Senatus PopuluffRomamis nouis eum honoribus post mortem affecerit. Illi clypeus aureus, vel ut 
Grammatici loquuntur, clypeum aureum, Senatus totius iudtcio,in Romana curia collocatum ejl , vt etiam 
nunc videtur, expre f a thorace vultus eius imago. Et iterum : Rogo , quantu pretium ejl , clypeus m Curia 
Coron? in tanta vitior U? quantum vna aurea statua ? Inter iftoc, quo in templis Deorum diorum Romani 
«eplisDeo- offerebant, parietibuffpfufpendebant, coronas quoqj fuifie autorcft Macrobius. Meminit 
iu fulpefe . “ tem Vijrgilius hifce verfibus : 

Mtdtarp pr ater ea facris in poltibus arma 
Captiui pendent, currus, curua^fecures , 

Et crijU capitum, cr portarum ingentia claujlra 
Spicula, clypeifo . Et iterum: 

Horrendum fonuere, tremunt in vertice crista 
H Lsj' Aea. Sanguinea, clypeo^ micantia fulmina mittit. Et q rurfus: 

Fronde fuper galeam & felici comptus oliua . 

r Lib. 2. dc Teffaturidem r Appianus; Figura multiformis, inquit, eim flatu a infcripta, quarum nonullis coronat 
bello ciuil. ex quercu addita veluti Jeruatori patria , quibus olim ciuem clypeo tegentes ornabantur . Adde & illud f 
f In c ^ aud ' Trebellij Pollionis, cum dona militaria a V aleriano Cofare, Claudio concefla enumerat ; tor- 






19 


* Lib. it . 
Acncid. 


quem libralem vnum, inquit, cajfidem inauratam vna fcuta chryfographata duo, lorica vna, qua refundat , 

V idemus etiam noff ra hac tempeff ate nonnullos principes, profe£fco% clypeos vexillaq; & id 
genus arma alia in templis fufpendere , quod vel in vi&orio memoriam , vel voti etiam caufa 
faciunt:Clypei enimjcaifidesjaiiaq-huiufcemodi fupra offia pofita, nihil aliud funt, quam tro- 
ph^orum demonftrationes,quemadmodum ex hoc 1 V irgiliano offenditur: 

Clypeumq ; ex are finisira 
Subligat, atque enfem collo fufpendit eburnum : 
y L.y. Aen. u Alibi quoque dum Aenea de Danais vi&oribus loquente introducit , ita cecinit ide Poeta • 
fidere cano clypeum magni gestamen Abantis 
Poflibus aditer fis fgo,& rem carmine figno . 

Seneri, 5Q Hinc in numifmate Seueri & Commodi videas Vi&oriam clypeo infid entem ,aliumcp manu & 
Commodi retinentem, qui haud dubio Vi&oris fuerit:& in alio Commodi numo duos item clypeos pro- 
'numifin* . pe pedes iacentes, Vi<fforiamq; lauream coronam , qua vi&oris caput redimere videtur } una 
manu contingentem. De armis fufpenfis fic etiam Eutropius cecinit : 

FeHinas vrgete, manus meus exuperatur 
Ad bellum Stilico,qui me de more trophais 
Bitat, cr hofiiles fufpendit in arbore cnfias. 

Huc pertinet Sidonij carmen a paucis ha£tenus re&e intelledum . 

nec folum militis artem , 

Ferret ad Imperium, fufpenderet ilicet arma . 

y £.&. Acn . Huc demum alludit x Virgilius: 4® 

T um leues ocreas eletlro,auroq ; recotlo , 

Hajlamq ; , & clypei non enarrabile textum , 

Illic res Italas Romanorumq ; triumphos , 

Haud vatum ignarus, venturiq-, infeius aut y 
Fecerat ignipotens . Illic genus omne futura 
Stirpis ab Afcanio, pugnataq ; in ordine bella, 

Fecerat,dr viridi fcetam,Mauortisin antro 
Procubniffe lupam , gemino fq ; hic vbera circum 
Ludere pendentes pueros dr lambere matrem , 




Quod icu- Qterum quale fcutum proferendum fit, habes ex Aeliano : Scutum optimum inquit, e& , quod 

tBm ' --f. c JMacedonicttm ■" 1: — - ■ J ‘ A — 1 1 * 


tum prcefe- UYLaceaomcam,mcum,medtocriter cauum,ad ollo dodrantum magnitudinem. Atque hoc de clypeo- 
t-endum . rutn in bello ufu , & eorum differentijs di&a fint : Iam ad familiarum infignia , quo ab ijs ort- 
ginem ducunt, accedamus. 


VSVS 



Ornkhologk Lib. 1 1 . 177 

VSVS IN INSIGNIBVS, QVAZ 

vulgo arma dicuntur . 

V A M V I $ etiam de vfu infignium,qua? vulgo arma dicuntur , & praTertim 
de ijs,in quibus Aquila depingebatur, nec non & de fcutis,a quibus illjrortum 
traxerunt , in primo libro egerimus ; placuit tamen ifira?c tanquam illic dere- 
lidta hoc loco etiam fubijcere,ne qui illa ledturi lunt , defe&um noftrum cul- 
pent. A rmorumitaq;, qua? vulgo gentilitia lingua VVapen, Cancelloruvo- VVapen. 
cabulo clenodia,nobis,vtdidfum eft,arma vocantur, vfum quondam Roma- Clenodia. . 
na in rep. non miniis , quam hodie extitifle, non lolum veterum monumentorum feri p tura? , ^ su armo “ 
atque numifinata, veriim etiam hifloricorum fide digniflimorum feripta offendunt. 3 Liuius : 

Adhibe decora quoq-, belli non commemorare tantum , fied pro tui fic etiam confpicienda fipolia bpftiumca- a L. 6 ,dcc.t 
forum ad triginta ,dona Imperatorii ad quadraginta, in quibus infignes duas murales coronas, ciuicas 0EI0 . 

Et b iterum: Recitato veteri Senatu inde primum in mortuorum locum legit , qui pojl L. Aemilium fic. h L.$ .dcc.q 
Flaminium Cenfores curulem magiftratum cepijfent • nec non in Senatu letii ejfent , vt quifque eorum Se- 
nator primus creatus eratfium legit, qui ediles, Tribuni, Pratores , JTu&sforefite fuerant, tum ex qs,quifpo - 
lia ex Romano hoste fixa domi haberent, aut ciuicam coronam acciperent . Meminit huiufmodi armo- 
' rum,& c Cornelius T acitus: Finis fermonis in eo , vt quina millia nutnum fimgulis militibus numera- c Lib.i 8. 
rentur,tum Otho ingredi caflra aufus,atq ; illum T ribuni Centurionefiq \ circumfifiunt,abieflis militia in - 
figmbus . Etrurfus: Ciim colloquij Arminij & Flauij fratris mentionem facit: F lanius, inquit, 
acuta flipendia torquem fi coronam aliaqp dona militaria commemorat. Ad eundem lenium d Ca?far: d Lib. 7. de 
Vacua caflra hoflium confpicatus,teciis infignibus fiuorum,occultatifiq ; fignis militaribus raros milites , ne bello (f ali, 
ex oppido animaduerterentur , ex maioribus castris in minor a traducit . Huc etiam facit illud Salufhj 
vbi C.Marium gloriantem introducit,quod licet imagines maiorum fuorum nullas pollet de- 
mo nftra re, tamen dona militaria multa accepifiet,qua? virtutem luam teftarentur . Item & il- 
lud c Suetonij huc referasiDona militaria aliquanto facilius, phaleras & torques fiquicquid auroar- c InAug. 
gentotf conjlaret,qudm vallares ac murales coronas, qua honore pracellerent, dabat, has quam pare i fime fi 
fine ambitione ac fiepe etiam caligatis tribuit . Quibus equidem nihil potuit manifefeius dici, adfi- 
$0 militudinetn exprimendam veterum donorum militarium cum nofiris , qu^ vocantur , infi- 
gnibus; Sic & Carolus in coronis tribuendis parciiTimus efie folet,& Ferdinandus infimis qui- 
bufip* militibus, qui res egregias geHifient,dona militaria largiebatur . Hodie quoque Comites 
Palatini ab Auguftis creati, ius tk pra?rogatiuam habent pingendi & concedendi infignia , vti f . . 

& antiquitus ab omnibus triumphalibus viris coterebantur; & fic intelhgitur illud f Suetonij : 

Solos, inquit , triuphales quamquam & foci os expeditionum (fi participes vidortarnm fiuarum nunquam 
donis partiendos putauit, quod ipfi quoq-, ius habuiffent tribuendi ea. quibus vellent . Dehuiufmodi infi- 
gnibus atque donis plurimi quoque alij probati hifiorif authores meminerut:Sicapud s Tre- 
bellium Pollionem legas, vbi a Valeriano Augufto, Claudio tu adhuc Tribuno talia dona con 
■ cella memorat: Fibulas argenteas inquit, inauratas duas fibulam auream cum acu Cypria vnamfialteu 
4° argeteurn inauratum vnum,annulum bigemmeum uncialem, brachialem vnum vnciarum fegtem , torquem h 
libralem vnum,caffidem inauratam vnam, lanceas Herculean-as duas, aclydes duas . T alis efi & h V opi- 
Ici in Probi hiftoria locus: Me equidem Senatus Principem fecit de prudentis exercitus voluntate , at- 
tamen fidendum tibi elt, tuis nunc humeris magis incubufie repub, qui (fi quantus fis, omnes nouimus ficd \ um q> Yd ,y c 
Senatus: AdeFlo igitur nofiris neceffitatibus,tu a familia affiere,vt fioles,remp. Nos tibi decreto totius Qnen- Itum, 
iis ducatu, [alarium quintuplex fecimus , ornamenta militaria geminauimus,confiulatum in annum proxi- i 
mum nobi ficum decreuimus ; te enim manet pro virtutibus tuis Capitolina palmata . Et 1 rurlus , ubi om- ‘ ” ^ r(J bo . 
nium donorum militarium catalogum recenlet, fic infit: Cum bello Sarmatico idTribunus,tranf 
miffio Danubio multa fortiter gejftffet, publice in concione donatus cfi,hafiis puris quattior, coronis vallaribus 
duabus, corona ciuica vna, vexillis puris quatitor, armillis aureis duabus, torque aureo vno, patera facrificali k 
quinquelibri vna . Huc referri poliunt & ha?c k Lapridij uerba: Huc accejfit nimia (fi Senatus fi po- n Alcx ° 

puli inclinatio pofi illam cladem, qua non fioliim Antoninorum nomen decolor auit ,fied etiam Romann de- 
honefiauit Imperiu. Certat im denitf omnis direEU fiunt, inquit , de Alexandro loquens , fi nominum 
genera fipotefiatum. Primus denuf omnium cunela infignia fi honorificentia genera fimul recepit, Atq; 1 In Claud < 
illud etiam 1 Aurelij V ictoris : Poffidio Eunucho pofi triumphu Britannica inter multoru forti (Jimos ar~ m Lib. dc le . 
ma infignia tanqua participi victoria dono dedit. Et fic intelligenda veniunt, hec m M.Tullij verba: & uUS ’ 
Donum ne capiunto, neue petenda, neue gerenda, neue gefia pote flate n I tem & ha?c: T antum donis datis ^ 

muneribus % profecerat .fioitim & infinita eiufmodi exempla ex diuerfis hiiboricis in medium af- C HCnU0 ' 

ferre. 


178 


VlyCsh Aldrouandi 


' L.q.dcC.i 


fl.S.dec.z 

SL.p.dcc.3 


lL.-j.Aen, 


20 


s Inf ‘Pane- 
gyrico Stili- 
conis 


* In 'Pane - 
gyricoMa- 
miani . 


v Lib. 2. in 
Symachu , 


Hedor A- 
chyllis ar- 
ma induit . 
Oltia Ro- 
man. cly- 
peis ornata 
Clypei in 
Deor. tem- 
plis fuipe fi. 
T. Malius 
cuiTorqua 
tus dictus . 


ferre, verum iie legetibM t^dium pariant, fuperfedebo, paucis tantfi ex Liuio addu&is, qui nd* 
bis viius fitinftar omriiuj Vbs , inquit ° alibi, cum Procbjttl veteres milites primum y prout cuiufq ; vir* 
tus atque opera in ea pugna fuerat, militaribus donis donaffet. Et rurlus: Si Claudio Proconfuli aliter vi- 
deretur faceret quod e repub. fideq ; fua duc er et, dum ne quis eom munere vacaret,neue dono militari vir « 
tutis ergo donaretur , Et iterum : Crifpinus equum armaq • rapta & cruentum cufpidem infignis fpolijs 
oflentans,cum magna laude & gratulatione militum ad C onfules ejl deduflus, laudat ufq ; ibi magnifice, & 
donis donatus. Item p alibi: Deflituti Duces ,cum fua ipfi infignia & profana imagine imperij , quod gere- 
rent y veram inflamq, mox in fe verfurampoteHatem exhorrebant : quanqnam forfam hoc loco alia 
fignificatione infignium vox Liuio vfurpetur. In priori fignihcatu rurfus alibi q idem author 
ita fcribic: Scipio prafeclos equitefq-,, prout cuiufq j opera fuerat, Arante omnes Mafaniffam inftgnibus do - 10 
nis donat. Itera alibi: dum bellum in Macedonia geritur, legati tranfalpini ab Regulo Gallorum ( Bala-, 
nos ipfius traditur nomen:gentis,ex qua fuerat, non traditur) Romam venerunt ad Macedonicum 
bellum auxilia: grati a ah Senatu att a, muneraq-, mijfa, torques aureus duo pondo, & patera aurea quatuor 
pondo,equus phaleratus, armaq ; equefria. Alludunt huc quoque Poeta? nobililfimi quique, atque 
inter eos ipfemet 1 V irgiliits : 

£lutn etiam veterum effigies ex ordine anorum , 

^Antiqua ex cedro, Italufq ; Paterq ; Sabinus 
V it fator, curuam feruant fub imagine falcem: 

Saturmfq j fenex,Ianiq\ bifrontis imago 
VeUibulo adftabant:alijq j ab origine Reges , 

Marcia qui ob patriam pugnando vulnera paffii . 

Multaq ; pr ater ea facris in poli ibus arma , 

Capt iuipendent currus curuaq ; fecures , 

Et erilia capitum, & portarum ingentia clauBra , 

Spiculaq ; clypeiq ; arettaq ; rofira carinis. Sic <$£ 1 Claudianus : 

Quidquid mus fenior Mauro vel Saxone villis , 

Jguicquid ab innumeris focio Stilicone tremendus 
JUujfiuit genitor bellis, quacunq-, G elonns 
Armeniujue dedit, quantum crinita faginis 
Attulit extremo CMeroe circumflua Nilo , 

Miflt Achemonio qutequid de Tygide Medus , 
jgmm [tipplex emeret Romanam Parthia pacem » 

Flebilibus gazis opibufq ; cubilia fur gent 
Barbaricis, omnes thalamo conferte triumphos. 

Huc fpe&at illud' Sidonij Appollinaris : 

£>uid poffejjorem maneat, quos deniq . ; mores 
Jus ciuile par et, ne folam militis artem 
Terret ad imperium, ffpenderit i licet arma 
Emeritus iuuenis, fler ilis ieiunia terra 
Vomere fcecundans. Item & illud u Prudefttij : 

Vis decorare tuum ditiffima Roma Senatum ? 

Sufpende exuuias armis & [anguine captas 
Cingere caforum viblrix diademata Regum : 

Trange repulforum foeda ornamenta Deorum , 

Tum tibi non terris tantum viEloria parta , 

Sed fuper aflra etiam media feruabitur ade. 

Satis fuperq$ itaque ex Hiftoricis tam antiquis, quam recentioribus dona illa militaria(qu£ li 
non cum armis nobis di£tis eadem fint, eorum tamen vius initium pr^buerut) ob res cum do- 
mi tum foris pr^clare geftas a Principibus donata aut concefla probauimus. Sic in bello Tro- 
iano vigores, etiam fpolijs hoftium, quos in acie vicerant, tanquam trophadsfcfe exornafle 
accepimus. Sic Helborem fcripfit Homerus, Achyllis arma , quibus Patroclum fpoliauerat, 
velut egregia magnazq; vidtoria? fignum,geftafl’e; nc Romanos hoftiura fpolijs domora lua- 
rum oftia condecorafle,& tanquam res meras a nemine contingi voluiOe,fed ibi per multa fe- 
cula tanqua propria domoru ornameta affixiffe ante diximus.Sic apud Suetonia legas de in- 
cendio Neroniano, quo potior V rbis pars conflagrauit , multas nobilium memorias vna cum 
ipfisaedibus deletas, quas varijs hoftium fpolijs, qu^ in bello olim ataui fui acquifmerant, erant 
perornat^. Sic in templis fuis ilIa,geftorum luorutn perpetua monumenta, confecrabant,qu£ 
item uel incendio, vel alijs temporum iniurijs poftinodum interierunt. Sic quoque T. Man- 
lium Gallo illo fuperbo, lingulari certamine deui&o, aureum monile, quod eorum lingua tor- 
quis 


59 


4o 


OrnithoIogicT Lib. 1 1. 


»79 


quis dicitur, a collo eius detraxiffe hiftorica fides tradit, isideq,* poftmodum Torquatum ap- 
pellatum, atque nomen illud pofteros eius omnes fibi poftmodum conferuafle. Sic QTar in- Csfar vn- 
terfefto Elephate,qui Maurorum lingua cefar appellatur, Ca?faris nomen obtinuit, quamuis de ditiis, 
id alijs minime placeat, qui ita diflum volunt, quod de matris ventre excifus, ita in hanc lucem j Ly* ‘S 1 ’ 
prodierit. Sic Sylla, qui a lugurtha ceperat, eius caput in figillo fuo fculptu habuit . Sic Lufitani Lufit ' anori j 
quinqj clypeos in armis fuis vfurpat,viflori£ cotra totide Mauritanos Reges fempiterna tefti- arma . 
monia. Sic & Hifpanis in more politu eft, pro irifignibus vfurpare vexilla, quae Mauris aliquan H ifpanoru 
do vi in bello eripuerunt. Conftat itaq; armoru originem ( natnq; a Carolo Magno alias ortu arma . 
duxilTe, eumq,* ab antiquis illis Romanis,qui benemeritis in bello uaria dona militaria perpetua Armorum 
geftorum fuoru monumenta, vt ea in clypeis atq; armis diftis, domi forisq; offenderent, confe- A ^° 0 s ’ Tm 
rebat, edoclu fiiilTe diximus ) a pra?clara quada vi&oria dimanafle . Profe&uri enim ad bellu ori ^ 0 _ 
Tyrones, primo anno in fcuto & paludamento nulfu habebant colorem alia, praeterquam al- Ty ron es 
bum:fi vero ab eo tempore praecia ra? rei aliquod edidifient tyrocinium,vt puta, fi anguem, vel miiitesquo 
aliud aliquod animal immanius occidiflent,tunc eius imagine Icuta fu a condecorabantrquan- & quando 
doq,- tamen fi intra annum in haftiludio aliquo, uel torneamento egregie partes fuas defendit q«’d m ar- 
fent, tum uel qualibet pro libitu in armis luis eligere concellum erat . Praeterea quot qu.ifque mls ms( ' e 
lfipendiafecil]et,quotcoronas,&qualesmeruil]et,quotarmillas,crillasqj,quottorques,qua- AmaTdn* 
les phaleras, halfas puras, .pila, balteum, haec omnia fupra clypeum galeamq; appofita,in bellisq; difcri- 

& expeditionibus geftari fblita,ciim pacis munia iterum feneret, domumq; regreftus optimus mine, 
quifq; fefpenderet,ea ornamentorum fiue infignium loco longa fiicceflione ad poftcritatem Arma qua- 
tranfmittebantur.Poftquam vero inclinante iam imperio, Boij, Franci, Gothi, Heruli, Roma- a d po- 

liarum legionum reliquijs in limitibus Danubij & Rheni, mixti, Marcomani Seueri tempori- 
bus accelierunt, quemadmodum linguam confulam fecerunt, ita populum etiam perfecerunt qu -^ 0 # 

quendam,qui Romanorum Teutonum^ ritus atque mores coniunxerat,tum arma fuam ori- Antiquoru 
ginem habuille Lazius opinatur. Siit autem i n duplici diferimine,priuilegiata & fpeciali cuiuf- militum ar 
dam Principis fauore concelfa,veldonata:alia e familijs propria aufloritate fine Principis fa- ma. 
uore elefta, vt nouam aliquam dignitatem atque honores propria virtute confecutos often- Agricolam 
dant. Priori modo,fi toti alicui familia donentur, tunc ad omnes pofteros fuos defeendunt ; ^™ arura 
finvni feli, tunc ad illius fecceilbresduntaxat. Conftat etiam antiquos illos militaris rei peri- arma> 
tirfimosin eligendis fibi armis bellica accepifle inftru menta, vt caffides, feuta, haftas , enfes, vt Nauiu infi 
bello feinterfuille,acin eo quippiam egregij prteftitifleflgnificarentrcontra vero agricolas ad gnia . 
bellum profedf uros aratris,vomere,ligonibus & huifcemodi alijs inftrumefitis arma'fua exor- D. Paulus 
nafle:pariter& nautas eandem oh cautam, fibi elegifte remos, proras, puppes, antennas, ancho- H lia 
ras, malos, nec non & integras nauesrquamuis tamen St ali| nauium infig- ibus vfi fintrim 6 ve- * ^ ^ftibrn 
ro 6t naues ipfa? fua habebant peculiaria infignia,vt Chimeras, Centauros, fimiliaq; alia : fic de , g 

naue,qua?D. Paulum ad Mehtem Infulam olim conduxit, D/Lucas Catiorem pro infigni Artificii af 
habuille tidus nobis teftis eft. Pra?ter id videmus multos artifices , ea in armis fuis vfurpafle in- ma . 
flrumenta,qua? artium illarum , quibus illa deftinata funt, peritiffimos eos efle demonflrant . Camporu 
Non ab re edam fuerit nbffe, quomodo campi armorum diuidedi fint: diuidunturautem per ia ^ rrnls ^ 
fimplicem lineam rectam in duas partes , idq; trifariamiaut per diametrum , aut per tranfeer- ^ . 
fum, atque id vel oblique, vel refte: & quandoque liiie^ ifta? acutis dentibus vel pilcium fpinis irU 

haud abfimiles funt. Diuiduntur pariter campi in bandas vulgo di&as & repagula , qua? sbar- Repagula, 
ras vocant, inter quas vna quandoq; di refla eft, quae columna quibufeam dicitur . Sunt etiam ibame . 
qu^ raftra habent eorumq; alia per longitudinem, alia per tranfuerfum,alia ad intlar fpinartim Armorum 
pifcium. Qmedam etiam crucem habent, & eandem, vel re£tam,vel tranfuerfalemiha?c vulgo diuferfitas . 
vocant inquartata, hoc eft, per diametrum oppofita j quedam crucem integra . Sunt qux vul- 
go fcaccata dicatur, hoc eft, per quadratas figuras vel teftellas, vel rhomboides vel amygdalatas mis # 
ad inftar retis fafla.Sunt qu^ non integrum habeant campum , fed partem tantum vnam vel lnquarta- 
duas&c. Sunt qua? fimplices tsniasad amuffim redaflas, quas fquadras vocat. Sunt qua? vna ta arma q. 
habent amudim, vt Aldrouanda familia, qua? a Longobardis, tefte Fanefio,omi duxit: Ite qu^ Scaccata^. 
dam,qu« duas. Reperiuntur in quibus circuli funt, ita fibi inuicem inclufi, vt veluti c^pas imi- t l Ll£ • 
tentur &C h^c numero, non figura variari poliunt: Sunt qua? pilas ferunt, vt Illuftrillima Medi- 
ceorum familia, qua? inter fe numero & coloribus variari no poftunt: alia vndas habent, easq,* 
vel albas vel purpureas uel alterius colorisgqu^dam animalia, puta aues,pifces , quadrupedes , 
eaq; uel integra vel dimidiata, uel quadam tantummodo eorum membra : qua?dam arbores, An - ma j ;a ^ 
& has etiam uel integras uel earum partes; Inueniuntur praeteream quibus animalia quidem 
funt, fed coloribus diuerfis a naturalibus difparata,qu .lia font,qua? lupos, leones , Aquilas atq; j n arm j s vn 
huiufcemodi alia animalia habent caerulea, fimililq; coloris;qui ufus,mutare fcilicet natiuos co de natum . 

lores , 


loO 


Armorum 
varietas vn 


Colores in 
•armis ob- 
feruandi . 


Colores cla 
•ii 8c obfcu- 


Arma qu? 
laudantur . 


Crux » 


Vlyfsis Aldrouandl 

Iores,hinc uidetur dimatiafTe, quoniam nobiles, cum equos fuos uel ad uenattim,uel ab bellum 
profe6turi,diuerfi coloris ueftibus adomarent,arma etiam Tua eiufcemodi ficfis animalibus in 
fignireuoluerint. Haud eft: itaque, quod quifpiam miretur, tantam armorum multitudinem 
ac uarietatem,qui tot familiarum miriades fibi ob oculos ponat ^Quamuis tamen in eligendis 
armis immenfum fit pelagus, nihilominus uix fieri poteft, quin eadem arma a diuerfis familijs 
ufurpata ueniant:qua? res fi in eadem ciuitate contingat, lites, diffidia , imo uero & bella ftepe 
excita trcontra ac fi in diuerfis urbibus habitent: Contingit tamen quandoquidem, ut a diuer- 
fis familijs in eadem urbe ufurpentur:& fic minus nobiles a peregrinis & ignotis,cum nobilio- 
ribus confunduntur, contra fi eiufdem nominis familia? diuerfis armis utantur, tunc quarum 
nobilitas praeponderet, arma indicant. Porro in armis faciendis maxime aduertendum, ut co- 
lores aqualem feruent proportionem, ut fcilicet clarus cum obfcuro coniungatur : quoniam 
fi clarum cum claris, & obfcurum cum obfcuris copules , arma infpicientium oculos minime 
oblecf abunt^eft autem albus clarorum pracipuum fundamentum , ut niger obfcurorum , lu- 
teus inter claros, yiridis & rubeus, maximeq; caeruleus inter obfcuros referuntur . Si itaque hi 
colores apte & cum iudicio in armis exprimantur,homines in fui admirationem rapiut,& ocu 
lis iucunda erunt; (cio tamen quofdam a nigro colore abhorrere, quem tame ego graue quip- 
piam, flrmum,ac ftabilein armis denotare crediderim mro quo a nobiliffimis quibufdam fami 
lijs etiam ufurpatus eft. Illa autem laudantur, qua? fimpliciora funt,& minus permifta;nam ta- 
lia 'maiorem antiquitatem demoftrant. V alde etiam magnificum eft habere crucem , qualem 
legatis a latere Summus Pontifex concedit, nec non Equitibus,qui pro defenfone Chriftiang 
reip.aduerfus uera? fidei hoftes dimicantrfed ea crux non defcendit ad pofteros; quales etiam 


10 


10 


Pontifici» 
claues . 


funt Equites Hierofolymitani , fi modo in bello quicpiam egregie pra?ftarint , ut de Sabaudia? 
Duceliouido conftat.Pontif 


Arma qu» 
antiqua fa 
ciaat. 
Animalia . 
Hectoris et 
Achillis ar 


ma. 

Piant». 


Cm* quide 
arma habe 
ant cu ali- 
qua addi- 
-tione . 


An fratres 
regis, eius 
armis vti 
poflint. 


Armorum 
honos . 


Duce liquido conftaf.Pontificia? claues non minus arma decorant, quas item Pontifex Maxi- 
mus, nifs illuftri loco natis, Equitibufq; ac Oratoribus Chriftianorum Principum , & qui pro- 
pria uirtute talibus infignibusdigni funt, confert .Sunt item arma ualde antiqua , qua? anima- 
lium iconibus infigniunturrea enim nifi ab Imperatoribus,Regibus,Ducibus,Principibus, cx- 
teri% potentioribus conccfta, atque illis tatummodo,qui uel propria nobilitateilluftres funt , 
uel in militia ftrenue fe gefterunt: talibus enim in uirtutis fua? teftimonium leones, aquilas, co- 
lumbas, atq; id genus alia animalia concedebant; qui ritus quam fit antiquus, He<5k>r , A chil- 
le% nobis exemplo funt : illum duos leones aureos in campo rubro, hunc totidem fed rubeos 
in campo argenteo ufurpafle quidam tradunt.Planta? egregie etia arma nobilitant, inter quas 
rofa,utuulg6 florum regina, pra?rogatiuam quadam, ut leo inter quadrupedes, et Aquila inter 
A ues habere uidetur . V erumenimuero mutant fua quandoq; arma, licet eiufc lem nominis & 
cifdem utentes familiae, exempli caufa,fi eiufdem familiae rofa utentes, in campo ceruleo, inter 
feodia gerant, pugnetue;tum capum caeruleum in nigrum uel qucmuis alium una pars , ut di- 
gnofcatur,tranfmutabit. Conceduntnrautem quandoq; a Principibus arma, cum tuli condi- 
tione ne ea, uclint, nolint, mutent. Queritur haud immerito , cur fit quod quidam quandoque 
habeant arma cum quadam additione,qua prius carebant:id eos facere crediderim, vel ex pe- 
culiari quodam Principis priuilegio,vel ex propria etiam eledione,quia praeclare fe gelferint ; 
fi ex priuilegio tunc pofteri ijs non gaudebunt, ut puta, fi Cardinali alicui quid in armis fuis, ab 
aliquo principe concedatur, id ad fratres & nepotes minime defcendit,nifi ille hanc claufulum 
addiderit, quod toti eius familia? permiferit: Si vero ex propria ele£fione;tuc ad haeredes tran- 
feunt: Qua?ritur etiam nunquid fratres Regis eifeiem armis uti poffmt ; refpondetur, Regis 
debere efle pura;fratrum cum aliqua additione: Queritur deinde, num arma qua? habent ti- 
nias, raftrra, truncos, & pilas, eahabeantdeterminatim:refpondetur reperiri,qu 2 e numerum ha- 
bent determinatum, ut Hetruria? Ducum, quibus feptem pil^ ncc plures,nec pauciores,pro in- 
ferni funt. I tem efte nideinus in quibus talis numerus minime obferuatur.In quata uero apud 
veteres exiftimatione arma fuerint & apud nos, cuiuis liquido coftare arbitror . Nam ut apud 
illos, non uiuos tatuin, fed mortuos etiam honoraret , quos fcilicet vna cum imaginibus ad fe- 
pulcbra vfque comitabantur; vt de Mifcni fenulchro legimus, quod Aeneas tuba & remo il- 
lius infignibus exornauit: Sic noftris temporibus ponfuetudo tenet, ut fcelere aliquo inquina- 
torum arma tanquam illis indigna Heroidi deijciantpro fuinma contumelia. Atque ha?c ba- 
6f enus difta nobis fufiiciant,in quibus, qu^ hic defiderari poflent,alij quibus placuerit, fupple- 
re poterunt & defe&um noftrum iuuare,alio% qui plura de his petunt, feriptis fuis recreare. 


n 


4« 


vm 


OrnkholooijE Lib. 1 1. 


181 



VSVS AQVILAE IN INSIGNIBVS. 

T S I multa in primo libro de ijs difta fint uiris,qui Aquilam ceu Auium Re- 
ginam in infignibus fuis ufurparunt : quia tamen modo adferenda , quorum 
caufa bina procedentia capita fcripfimus,tam hic, quam ibiadiungi poterant, 
non potui no ea, etiam huc,feruato tamen eodem, qui ibi, ordine, fubiungere. Schiuufur- 
Itaqj inter Aquilo bicipitis infignia, quibus pleraq; Imperialia oppida gau- d °PP icil ar 
deredixiinus,Schuuinfurtum ad JVhenum non contemnenda Vrbs iu orien- m£Lj * . 
tali Francia referri poterit. ** 

io Huius ite Aquilo infigni a Arioftus Rogeriu ufum fuiile memorat, ubi Leonis Imper. Con- ^cant. 45 „ 
ftantinop. fiiij loco eum cum Bradamate amica fua fingulari certamine decertatum inducit, stan.69. & 
Et per parer Leonja foprauesle 5 2 . 

Che di anfp hebbe Leon, s’ha me(fo in dojfo 
E l' Aquila de lor con le due tejle , 

E orta depinta ne lo fcudo rojjo. E t rurfiis : 

S’apprejenlb Ruggier con l' Augei doro , 

Che nel campo vermiglio hauea due tejle . 

Marignolorum , Petrutiorum , Camborum , & Cochorum illuftres Florentina? familia? 

Aquila utuntur aurea bicipiti,in campo rubro, imperij orientalis Fue ConiFantinopolitani in- 
0 ligni, quod Ioannes Paleologus Imperator in quodam Concilio, in quo pracfens erat, concef- 
fit,& quafi iu fuarn eos cooptauit familiam . 

Gulieimus Comes Henembergicus duas Aquilas bicipitesperdiametrum,totidemq,-Gal- Guil.Com. 
los habet in infignibus luis, una cum clatris. Henember 

Cxiarinisfemiaquilam pro infigniefiein primo libro diximus. Verum integram eos A qui- c^rfncT* 
lam vfurpare Franciicu s Sanfouinustradit,eamq; Imperialem, quoniam ab antiquiflima C$- rumiEnia. 
larum ftirpe originem fuam trahant:addit etiam fub Aquila illa confpici Vrfum columna al- 
ligatum,infignis eorum contra Vrfinos ui&orio fyinbolum,quod pofttnodum poiteri,reli£tis 
primis infignibus, uiurparuntrunde nonnulli ab Vrfinis illorum originem dimanafie credide- 
runqcum tamen, ut diximus, ea antiquiifima fit, ut ex multis ueterum feriptorum monumen- 
tis liquido conftatjinter quos Fanufius Campanus’ , ubi de Monaldefcorum fam% nobilitate 
° tra£fcat,Ca?iarinorum obiter mentionem facit, hilce uerbisiNobihJJima progenies de Monaldts ori- 
ginem habuit tempore Car oh Magni anno domini S 09. hoc patio . Nam cum Rodar icus Monaldus Dux 
& heros ac collega Imperij de flirpe Ducum Andegauenjium , poli expulfos Longobardos commorando per- 
fijleret, maxima cum amplitudine in V rbeueteri accepit tn vxorem D. K^iemtliamC a farinam Romanam 
ex qua fuc cepit tres filios &c. Qugfane uerba illuftriffim^ huius familie C^farinorum nobilita- 
tem exprimunt. Haud enim uerifimile eft, tant£ potenti^ Ducem connubio fibi iunxiile, mfi 
matrona nobili Lima illuftrilfimoq^ loco nata fuiilet. Habuit proflanti isima hec familia Cardi- 
nales tot , tantiqj ualoris , vt quteuis alia familia: habuit item uiros cum domi , tum foris clarif- 
fimos , de quibus, qui plura defiderat, Franciicum Saniouinum adeat, qui exa&e, ut iolet, eo- 
rum pra?clara fa&a proiequitur. 

r Aquilam etiam Pomerani^ Duces Bugiilaus & Cafimirus a Friderico primo Imperatore Fomeranie 
lnfignium loco na& i funt. Ducum ar- 

De Agolantis nobilibus olim Florentinis tradit Vincetius. Burghinus, Aquila uios fuifie pri • 

miim alis expanfis,pedibuiq; diuaricatis,mox alis complicatis , ea fcilicet figura, qualem Falco ^ ^° a " 
pugno gefta tus, referre iolet, qu^ tamen priorem colorem non immutaret. 

Tres reperio familias , qua; Palauicina: cognominantur, diuerf^ omnes' originis, quarum Pallam ci- 
ta me una a tertia orta fuerit. Habebant ill^ pro infigni tres delphinos caeruleos in campo albo. 
Poftquam uero in Italiam uenerut,infuperiori infignium parte Aquilam adiunxerunt. Na&i 
funt forian hos delphinos a Lothoringia? uel GI11T9 Ducibus,quibus antiquitus illi pro infigni- 
bus erant.Fuerunt & alij Palauicini Genua; & V enetjis.Item & alij nepe Marchiones Baden- 

0 fo,ex quibus primus in Italiam cum Othone primo Imperatore uenit, eiu% equitatusDnx 
primarius fuit, Adelbertus dittus, qui dum adhuc Bada? Marchio eilet, duodecim in armis fuis 
latrunculos, quos uulgo fcaccos uocant,ufurpabat albos & purpureos : factus uero vicarius & 
feudatarius,in fuperiori armorum campo Aquilam addidit Imperialem, & Marchio.natus ti- 
tulum depoiuit,ieruato tamen antiquoPalauicinorum nomine, emitq,- prope Placentiam tria 
oppida, multofi^ agrosicui item ob res pr^clare geftas,tria alia Imperator donauit,& pofceros 
eorum heredes femper effe uoluit , quos ab eius virtute nuquam defe£turos fibi perfuadebat, 
qui, quas res geil"erint,abunde apud Sanfouinum videre ledor poteris. 

1 Qw Ingel- 


noru arma 


152 


Vlyfsis Aldrouandi 


Ingelhemium non ignobile apud Germanos oppidum , pro infigni lemiaquilam habere in 
primo libro diximus,quod tamen Francifcus Modius Brugenfis integram, eamq>* Imperialem 
vfurpare tradit, vti etiam <3c Heylbrunam, nec non Efflingiam in ditione VVirtembergenfi. 

AlbertoMarchioni Bradenburgenfi proinfignieft Aquila vnicepsvna cum duobus Leo- 
nibus quorum vnus a latere Aquili eft, alter fubrtla: funt enim infignia cius in quatuor partes 
diuifa & in eorum medio aliud eft fcutum, in quo fceptrum regium videtur . 

In Bambergae, Vrbisin extrema Francia orientali amseniifimae ( vbi XXXIIII ludi eque- 


ftres Germanici celebrati funt) infignibus vir depingitur armatus, dextra uexillum ferens in 

; 1 uperficie crux , altera vero fcutum tenens , in quo Aqui- 


quo orbis imago apparet , & in eius : 
la eft expanfis alis , & pedibus diuaricatis . 


EMBLEMATA 



I C O L A 1 Reufneri hominis furame literati tale Emblema eft fub lemma* 
RENOVATA IVVENTVS. 

Alituum regina potens, & fulminis expers , 

Sola Aquila eji fummi fida minijlra Ionis. 

£hia fi longaua nimium jit tarda ftnecla , 

Flumine fe liquido ter ^quater % lamt: t£ 

Sub udat hinc f oli ff capit de culmine lumen: 

Et renouat pennas , membra q^fejfa fibi • 

£)uj prius eft facrc lufi ratus fonte flutis: 

Fulmineo nunquam Uditur igne louis . 

T^amq:. fide certa numen cdejle tuetur : 

Solicitatffuo lumine lumen heri • 

Sol eft militia chrifius,vitaf perennis : 

Jfuem qui corde uidet fmpiicefaluus erit : 

Aliud eft apud eundem de Chryfaeto emblema, cum lemmate, #TATO TENNAIONiad 
Dominum lacobum Fuggerum Com. Kirchbergae , & V ueiftehorn^ 

Cdlum quando petit leui volatu ? 

Ales regia , lucidas per auras : 

Fixos lumine Solis haud ocellos 
Fleclit : fed radijs fuis penetrat 
Fhcebum cominus intuens ftrenum i 
Et ftc vifum acuit fuumfuuatq ; 

Jfiaum vifum volucrum fatiget idem 
Solfp tendens ,hebetetq \ c at er arum , 

Sic in te gener ofa mens refulget , 

Claris orte parentibus, Jacobe: 

Jftnando femine languet haud paterne £ 

Virtus in fit a: fed magis magijq ; 

Inter vi ni da , & ejjicax virefeit : 

Eum non a nitidis hebes reclinas 
xJMaiorum radfts tuos ocellos : 
tMentis celfius explicans fed alas , 

Pulchro vertice tangis ajlra cali. 

Macie o laude , lacobejnacle tanto ' 

Felix es t er, & amplius: beati 
£htcm tot Eij cumulant bonis :peremis 
Latis nullo tua conticefcet auo . 

AqudaCygnos ad pugnam lacellens,& ab iUiscircundata,atq;ui£h, cum uerbis SIC RE- 5 
PV GN ANT : virum fignificat, qui pacis amatorem ad bellum irritans , ipfe temeritatis fuae 
poenas luat.De pugna harum Auium nos in primo libro egimus . Symbolum hoccefuifle illu- 
Herculis ftriiTimi Herculis Cardinalis Gonzag^, tradit Rufcellus , & multa ibi de Cygnorum encomio 
Card. em- adducit, qu& cum breui tatis gratia, tum quod huius loci non fint,pr£tereo.Quod vero ex Ae- 
blema. jj ailo a j t Aquilam eam Chrylaeton efle , & Iblummodo herbis nutriri , id fabulas ftpere alias 

quoque detnonftraui. Symbolo uero iftoc uir ille illuftriflimus, animi fui haud dubio integri- 
taten^acque ad colendam in patriae finu pacem, promptitudine eius demonftrare voluit.Sym- 

bolum 


OrmthoIogfeLlb.il. iHj 

bolum his Herrufcis uerfibus expreflum hoc pacto legi cur, fed diucrfa? omnino fenteilti&qu* 
meo iudicio redi us rei ueritatem (equi tur . 

^uantunque di fi reppar le phime e i vanni 
S'ajfatichin coi becco altieri Cigni 
A l' Aquila, e con lei fieri e maligni 
Contendanofipronti a' i cofiei danni: 

Ulla: ah non fpauentano gli affanni , 

Non cura i colpt loro afiprt e fanguigni 9 
Mhauendo i fati , e i ciel de [Iri e benigni , 

Ijq Forte fgombra dafe pene & ingannt . 

Cofi que Flo cortefe alto Signor e 

Non teme ajfalto di fortuna audace , 

Ctioffenda quel di dentro,o quel di fuere , 

E con i virtuofi ha rado pace , 

Che fecogareggiando di v alor e, 

Ciajcuno e vinto,e a fua virtii foggtace , 

Dicit autem Aquilam, qua?, ut diximus, illuftnflim^ huic fam% pro infigni eft,Cygnoru atro« 
ciilima acie fe(e oppugnantium vim facillime repellere: eodemq^modoclarifiimum illuni 
virum, (i ad bellum prouocaretur,prouocantes peflundaturum . 

Apud eundem poetam Aquila ftellifero catlo infidens, cum lemmate, IN MOTV IM~ 

10 MQTVM, fignificat uirum,qui continuo nifu in hoc totus incumbit, vt paternis veftigijs in- 

hgreat. Fuit id (ymbolu illuftridimi Cardinalis de Efte de quo pariter fic fcribit Hetruicus ille: Cardinalis 
C on mouimento et er no tl Ciel saggira, de Elie ero 

Ma pero fi pub dir ctiimmobil fia , biema . 

Fer che r itor na , onde parti dipria 
Ne da l ufato corfo ei fi r it ira . 

Cofi,mentre fi volge e fi raggira 
Pel poggio dei valor , douumque fia 
£uefio Signor, a l' alta cortefia , 

Propria de gli auol fhoi,mai fempre ajpira 
3 O E Aquila, antica di fua fiirpe infegna , 

Ad ogni tenepo e feco,e lo conduc e 
K^dd ogni imprefagloriofa e degna . 

Quanto il cielo ha dt bello ,in lui rtluce , 

CMa lingua humana e di p trlarne indegna 
Eocchio abbaglia al fulgor de la fua luce . 

Egregium equidem , & a uiro acerrimi iudicij excogitatum emblema eft, quod Rufcellus 
quoquedepinxit,Aquila(cilicetinquercunidumhabens,cutnuerbis REQViES TVT1S- 
SIMA: Fuit id perilluftris comitis Antonij Landriani, fereniifimi Vrbini ducis Guidibaldi /^ ntoni - 
generi, qui nihil, quo mentis fu£ intentionem exprimere poflet, magis appofitum po uit inue- Landriani 
nire Cum enim ex eiufinodi nuptijs maximam fefe contra quofcunq,- fortuna impetus fpem emblema . 
concepifle indicare vellet, pulchre admodum Aquilam, qua: ei pro infigni erat, in quercu fiue 
robore,arbore pariter ducis illius infigni nidulatem depingebat . Quis enim a tant£ potentia 
Duce, in quo fimul omnes etiam virtutes elucent, non omnem femper fibi operam promittat, 
qui arborem illam non fine myfterio aliquo in armis fuis vfurpat ? Nam vt duas potiifimum 
ob caulas, eam ueteres celebrarunt ( quoniam fcilicet Ioui (aera haberetur, ip(aq,‘ proprio ro- 
bore nullis vectorum iniurijs fuccumberet) ita vir ille Omnipotetis Dei, cuius pr^cepta egre- 
gie obferuat, auxilio, ac propria quoque virtuti confifus , omnia fortun^ ludibria contemnit. 

Si itaque Aquilam Auium reginam, Ioui pariter (aeram ac per (e omnium fortiffima , in tanti 
roboris arbore nidum po nere, hoc eft, robur robori addere quempiam videamus, nonne quid 
;o infuperabile inde emerfuru iudicabimus- Emblema hoc, uerfu ifco Hetrufco redditu legitur. 

Sony a vn tr onco gentili’ Aquila audace 
Fra rami, che le fan corona intorno 
T rotta queto ripofo,e ferma pace 
E dole e e tranquillifjimo foggiorno. 

Cofi chi foura a falda piant agi ac e 

F) alma vir tu, che t huom fa chiaro e adorno 
Sicurijjimo ftarifa al caldo al gelo , 

Qfe teme venti, dl minacciar dei cielo . 


i Aquila 


184 


Vlyfsis Aldrouandi 


Gonzalui 
Zatiui em- 
blema. 


Curti) Go- 
aagse em- 
blema . 


Hippoliti 
Card. do 
Eft® omblc 


ftia . 


Aquila reliquis auibus prardam fuam participans,cum lemate HOC HABEO, QV OD- 
CVNQV E DEDI, viros do&os fignificat, qui fumma liberalitate ac benignitate diTcipulis 
fuis dodrinam fuam ftudent impartiri . Symbolo hocce vfus eft Gonzaluus Zatiuus a Moli- 
na Eques Hifpalenfis , quem animi fui generofitas ac celEtudo tali fymbolo dignum fuiile de- 
monftrat. Carlauit autem id in oftio Mufan fui,in quo rariorum ac vtiliflimorum librorum im- 
menfum numerum, armorum omnia genera, icones virorum illuftrium , numifmata, lapides , 
animaliaq,*, atque alios natura» partus ex vtraq,* India, ali j% orbis partibus longinquioribus 
coUedosreferuat. 

Aquila expanfis alis,& capite ad Vrfa? fidus elato, velut eius opem implorans, cum lemmate 
ET SOLE ALTRO NON HAGGIO, id eft, SOLEM ALIVM NON HABEO, iQ 
fignificat virum, qui prater mulierem, qua ardet, nullius alterius amore tagitur.Inuentor huius 
fymboli fuit illuftrilsimus Curtius Gonzaga , qui quantum & quam fyncereVrfam nomine 
matronam nobilifsimam deperiret, eo nobis indicauit. Prxter enim communem illam, quam 
omnes,quos vidi,authores de Aquilae in folem infpedu caufam, nempe uifus illius potentiam, 
roburq; atque acumen ftatuunt,propenfa etiam voluntas, nec non & occulta qu#da voluptas 
atque defiderium accedit, quae illuftriilimiiftius herois fymboli fundamentum efle arbitror. 
Hincduopotiflimuminfabricaeius aduertenda veniunt, primum quiim egregie adamafoe 
fu^ nomen alluferit,& quam concinne Solem eam uocauerit, quo nomine etiam alij amantes 
Gfyceresfiws appellare folent.Tecundum, quam proprie Aquilam familiae fuar infigne exfolo 
Solis illius intuitu voluptatem capere demonftrauerit. Getera vide apud Camillum Camilli, a xo 
quo iftasc mutuauimus, cuius verficulos tamen praeterire nolui, cinn quia pauci funt & do&i , 
tum etiam,quia velut totius hiftoria; compendium : 

Vi bella Orfa celefle 
Agliamorofirai 
.Mi volgo, d non fian queste 
Luce volgerfi altroue , 

Chedoueellalemoue 
Ne daltro fol gia mai 
Lien paghe ctielU a ben mirari ha defle. 

Draconi animalium vigilantiflimo, perfpicaciflimoq,*, aurea Hefperidum mala cuftodienti 
fuperueniens Aquila, pomac^furtimmbducens cum verbis AB INSOMNI NON CV -^ 9 
STODITA DRACONE, fignificat neminem adeo vigilem efle potfe,quem nunqnaquic- 
quatn poiTit fugere. Emblema fuit Illuftriflimi Hipoliti Card. Ferrariefis de Efte, ( apud quem 
artes liberales omnes,& earum periti in fuinmo honorum culmine habebantur)et perpulchro 
Hctrufco hocce carmine exprefliim eft : 

Benche tl vigil dragon sui lito Moro 
CuBodiffeadogni hora 
J ricchifrutti d oro : 

Pur fi trouo chi addormentollo , e colfe 
Vel bel caro thefor ,qaanl ei ne volfie , 

Com Aquila in talguifa animo puro 4 ^ 

V'ogni vitio , e ficuro , 

S' adorna alteramente adhora adhora 
Ve la virtkych’ ognigran Bato honora . 

A V G V" R I A. 


ROGENIEM Gefarum in Nerone defecifle,idq,* compluribus quidem fi- 

f nis,fed euidentiffimis duobus apparuifle tradit Suetonius,de quorum vno in 
xc verba feribit: Liuiaolimpofl Auguftijiatim nuptias V eient anum fuum reuifemti jq 
prateruolans Aquila Gallinam albam ramulum Lauri roflro tenentem ita vt rapuerat , 
demifit in gremium, cumq-, nutriri Alitem, pangifa ramulum placuijfet , tanta pullorum 
® foboles proucnitjvt hodie quoque ea villa Ad G allinas vocetur . Pale vero Lauretum, vt 
triumphaturi Cajares inde laureas decerperent.Jiiitfy mos triumphantibus alias confeflim eodem loco pan~ 
gere:& obfernatum cfl fiub cuius % obitum arborem ab ipfio inflitutam elanguifjc. Ergo nouijjimo Neronis an- 
no (jr fylua omnis exaruit radicitus -,dr quicquid ibi Gallinarum eratjnterijt:ac fiwinde t acia de calo Caja - 
mm ade capita omnibus flatms fimul deciderunt, Auguflicjficeptrum e manibus excujsum eB. Idem augu- 



rium 


Ornithologix Lib. II. 


185 


EO 


riuni Plinius, vbi lauri ericomia abunde-enumerat, his verbis profequitur: Sunt & circa Binum 
Augujlum enent a cius digna memor atu.Namtfe Liuix DrufilU , qua pojlea Augjifta matrimor/ij nomen ac- 
'cepitycum patta effet illa Cafar i, Gallinam confpicui candoris [edenti Aquila ex alto abiecit in gremium il- 
la fam. Intrepide^ miranti ac c effit miraculum y quomam teneret rofiro laureum ramum onujlum fu is b ac- 
cis. Confer uar i Alitem & fobolem iufsere arufpices, ramum [ eum fer i, ac rite cujlodiri . JVuod facium efi 
in villa Cafarum flmtio T iberi impofita iuxta nonum lapidem Flaminia via , qua oh id vocatur Ad Gal- 
linas: miretffylua prouenit.Ex ea triumphans pojlea Cafar .laurum in manu tenuit , coronam if capite gef- 
fit: ac deinde Imperatores C a far es cuntli. Tr aditus mos ejl ramos .quos tenuerunt ferendi. Et durant fyl- 
ua nominibus fuis difcretajortafis ideo mutatis triumphalibus .Vnius arborum latina lingua nomen im- 
ponitur viris. Vnius folia dijlingmntur appellatione : Lauream enim vocamus . Durat cr m vrbe impoji- 
tum loco, quando Loretum in Auentino vocatur, vbifylua lauri fuit . 

VSVS AQVILAE IN DIEBVS FESTIS. 



OST enumeratos tam varios Aquila* vfusjillud quoque r 

" dis Marti 


minime filendio inuo- 
Marti dedicatis, quos pecu- 


luendum videtur, in luftralibus Romanorum lu 
liari nomine Rubigalia nuncupabant, Aquilas, tubas, fimiliaq; bellica arma alia 
ferrifolita. Ludiiftiy. Calend. Aprilis celebrabantur, fimilefqjapparentfeftiui* 
tatibus ijs,quas per diem natalis S.Georgij nos Chriftiani etiam colimus,in qui* 


bus pantex omnis pompa caftrenfis ex vrbibus defertur . 




M E T E O R A. 

N T E QV A M vero Chryfaeti noftr^ hiftoriaj fine impona, placuit ifl^c meteora pro 
calce eius apponere, ut nihil omnino ei deefie videatur, qa le&uri alioqui forte defideret» 


IO 



3 Quam 




i85 


Vlyfsis Aldrouandi 


Quam itaque prior huius tabula? icon exhibet pugnam , bis in aere vilam reperio noftris tem- 
poribus : primum in Hifpania? quodam oppido , anno poft partum falutiferum i f 3 6 . die Fe- 
bruarij menfis (eptirno, circa horam nodtis fecundam . In eo certamine vifi funt c^lo aquofij 
ac nubilo duo adolelcentes armati,gladijs congredientes,auorum vnus babebat in l#ua manu 


parmam Aquila infignitam, cum infcriptione REGNABO. Alter vero (cutum pralongum 
cum inicriptione REGNAV 1 . Verum cum monomachiam inftituiflent, Aquilam habens, 


proftrato hofte vidor demum euafit. 

Eodem modo in Hungaria? ciuitate Babatfcha anno 1556. die O&obris fextaantefblis 
exortum, uiia eft in aereduorum puerorum nudorum quidem , fed clypeis militaribus acgla- 
dijs armatorum monomachia, in qua qui fcutum duplici Aquila ornatum habebat, armatura 
Turcica munitum, adeo proftrare vifus,vtcorpus multis iftibus vulneratum e nubibus in terra 
cadere vifum fit. Eodem etiam temporeacloco, vifus efic arcus calebis, naruralibus fuis colori- 
bus depidtus, ac duo ex vtraq; eius parteSoles,ut in pidbura etiam apparet . Sequenti anno Ca- 
lendis Februarij in Italia uifa eft Aquila per aerem volans , qu^e dextro pede lagenam, finiftro 
veroierpentem inuolutum, ac implicatum geftaret, quem ingens picarum copia (ecuta eft . 



zo 


3 ° 


40 


50 


Tali figura Aquila, qua depi&a hic eft, intra Norimbergam,Fichtuuangium,& Anoltzba- 
chmm terno idus Augufti anno , 1 f fo. die ferenoapparuit,videbaturitemfbluarij quidem 


coloris,ac luper eundem ualculum (anguine plenum, quo fol,vt pidtura quoque o(lendit,con- 
Ipergebatur, circa Aquilam, expanfis alis, varijfq; coloribus infignitam , pedibus autem caren- 


tem . Paulo item inferius arcus cyleftis confpiciebatur,aciuxta eundem eques, qui una manu 
equum,altera uero canem uenaticum album duceret. 


Viros 


Ornkhologia: Lib. II. 


187 


IO 


io 




Nomencla 
Varinus ta- tura. 

4 Lcu.ii, 


Viros quofdahoneftos BrufchVVicenfes aiutnoftri teporishiftoricfanno 1 $4<>.cu nofki 
iter facerent, luna uidifle circundata confpicua fpecie,qu^ nominatur halos, & iuxta eam duo 
'?rxpct 7 <iArivcts : ipfam uero luna quater circumuolui , deinde iuxta 7 igneu cofpexifle 
Leonem , atque Aquilam fodientem fibi pe&us, quorum icones hic expreftas uidere eft. 

Deniq; in Gallia monftru natu efle audio triceps,capite nempe Aquihe, Rubet# & Leonis . 

DE HALIETO GAP. III. 

ATAETOS . Grecis , A QV I L A marina Latinis dicitur 
men Haliaetos quatuor lyllabis &{piritu tenui effert, verum minus refte. m 
Hebrads vero noiS . Hanc enim vocem , qua A uis immunda f gnifcatur Se- 1 4 * 
ptuagiuta Interpretes Haliagtum vertut. Italis Augufta Piumbina, hilce pr#- 
lertim qui lacum Lemanu accolunt populis,tanquam fi latine Augufta plum- 
binam dicas, vocatur, eo quod e fublimi in aquam pr#ceps plumbi inftar re- 
fta feratur. Idem in mediterraneis circa ftagna facit Aquila, qu# Percnos Elom ero, Anataria 
Latinis dicitur. Gallis Offraye feu Orfraye, forte ab OjQfifraga detorto vocabulo, licet loge alia 
ab Haliaeto iftarcfit. A Gallisfuamacceperuntvocem Angli, dum Ofprey Hali#tum vo- 
cant. Burgundi vero ab aftione eam Crot Pefcherot, id eft, Coruum pifcatorem , vt Sabaudi 
Aigledemerappellant.Germanis inferioribus Vilarentdicitunluperioribus vero Fifchadler, 
quodvtrumq; Teutonicum vocabulum pifcium Aquilam fonat. Kepertus fuit, qui Halatum 
Germanice Sokerinterpretaretur.Illirice Qftrzilf A Nafone h^c Aquila Nifus vocatur, idq,*, C L. %.Me- 
jo vt ipfe ait , eo quod Nifi Megarenfium Regis in ipfam mutati nomen etiamnum retineat,de tamorpb. 
qua idem author: ht modo fictus Auts futuis Halitus in alis . 

Non eft tn Nifus recentiorum . Hic.n.ex Accipitru eft genere, quem Sparuieru vulgo vocat . Nifus recc 

L Q V I V O C A. 

JQVILAE marin^ nomine ab Italis et donatur Paftinaca marina, pileis pelagius, car- Partinaca 
tilagileus, planus, que Genuenles pefceratto indigetat. Quibufda fm genus Acci- manna, 
pitru Hali^tosdiciqfed perpera . Quin & Accipitresmariniita qncu appellati sut. 

FORMA 



iS8 VlyfsJsAldrouandl 



FORMA 


\ 

; 

I 


Orni thologia? Lib. 1 1. 
FORMA. DESCRIPTIO. 


iSp 



V O D ad defcriptionem Halixti attinet, pauciflimis fane notis, & ex quibus 
ea a reliquis uixdienofcimus,ab Ariftotele,& folo quidem, delineatara vide- 
mus . a Hic ita Icribit. Aquila quintum genus , quod Haliatus,hoc eft, marina , voca- 
tur,ceruice magna &crajfa,incuruantibus alis, cauda lata , moratur hac in litt oribus . 
Cum autem nobis verum Halixtum videre ha&enus datum non fuerit, itaq; 
aliena defcriptione, nempe quam medicusquida prxftantiflimus pofuit, & 
:o cuius icone b Bellonius exhibuit, nos contetos e fle oportuit. Na ea, quam olim ad nos mifit ad 
viuum coloribus expreflam iconem , genuinum veterum Halixtum efle ratus , D. Iohannes 
Brancionus Patritius Mcchlinienfis Belga, non Aquili marinx, fed Oflifragae genus 
efle, argumentis quse fuo loco recenfebimus , indu&i, comperimus . Defcriptio il- 
lius viri eft ifta.Magnitudine Halatos eft Milui, capite albis & fufcis diftin&o 
lineis , roftro Aquilino, oculis in medio nigris , in ambitu aureis , lingua 
fere humana, nifi quod ad eius radicem utrinque appendicem ex- 
terarum more habet, colore per fumma Alturis, per ima albo, 
gutture maculis notato rufiis , vt & ventre, pe&ore pure 
candido . Supra magnitudinem corporis longi- 
0 tudo alarum eft , quae ad pedes Romanos 

duos & digitos vndecim extenditur, cru 
recrafl'o& fquammofo,pede ha- 
mato & colore cxruleo, digi- 
tis quatuor per fuperna 
ad dimidiam 

longitudinem etiam fquammofis, ad reliquam incifis, per inferna afperis & aculeatis 

tenacitatis caufa ,& his tam validis, vt flexosrix ulla ui diftendas.Pedum 

digitos non , vt fteganopodibus cute crafliore nexos ,fed 
fiflos, ut exteraj Aquila?, obtinet . 


*nb.9.Hu 

cap.$io 

h L\b.i.de 

auib. cap.8. 


Magnitu- 

Capuc. 

Lingua. 

Guttur. 

Longitudo 

alarum. 

Crura. 

Pedes. 


fleeund# 



OmkhoIogteLlb.il. ipi 

Secunda quam damus icon Bellonij eft, de qua ille nihil peculiare tradit, pr^terquam quod />- 
priu huic efle dicat habere macula, fed vbi, no addit: item quod teftas habeat in cruribus, cum 
cxterx tabellas habeantrdemum quod vngues habeat omnino rotundos, qui alijs Aquilis cum 
quadam planitie fimt. Verum hoc loco infignis de pedibus Haliaeti controuerfia excutien- Controuer 
da eft, certe in tata authorum dilcrepantia compotitu difficilis. Albertus enim cie Aue quadam f ia cLpedi- 
yaria agit, quam pifcium Aquilam Germanico idiomate vocatam ait , in peftore alba, dorfb bus Hali?- 
nigra, qua?q; in ftruma ( fic opinor gulam vocat ) nigras habeat maculas, & pifcibus fuper flu- ti . 
mina ac ftagna arboribus infidens infidietur . Quibus uerbis proculdubio Haliartum, etti a fu- Al Jj s vno 
periore diuerfam depingit , quem pede unum Anferinis fimilem habere dicit , nempe digitis , 
io membrana coriiun&is planum: alterum vero Accipitrinum,aduncis unguibus, & filfis digitis . gg** < 
Confirmat hanc fententiam Vincendus Bellunenfis, aflerens Aquila Orfraye (ita Haliaetos 
Gallis dicitur) altero pede aduncis vnguibus ad praedam inftruftam efle, alte; o lato ad natan- 
dum : gyro enim multiplici via in aere , nunc more ludentis , nunc more infidiantis , tandem 
praeda in aquis vifa, impetu maximo defcendit, altero quidem pede prodam rapiente , altero 
uerd natante , & praede raptorem adiuuante . Quin & Ornithologus ipfe ab his ftare videtur, 
vbi fcribit fe ab Anglis accepifle, quibus, vtfaepe audiui, multo nodor eft , qua multi uelint,qui 
pilees in viuarijs alunt, quos omnes breni tempore abfumit, nempe Haliaetum , quem ipfi Of- Ofprey. 
prey uocant, pede uno Anlerino efle, altero Milui, atque huius magnitudinem referre, peco- 
re elle albo, pilees maximos capere, adipem in cauda pretiolum continere, volare per aerem & 

20 in eo interdum ueluti pedere, tum adipis aliquid in aquam dimittere, unde pilees attoniti qua- 
li & torpelcentes uertantur lupini, fuper quos mox refta lefe praecipitem deijciat inftar iacu- 
li,& unum exiliis altero pede, adunco nempe arripiat. Burgundi etiam Aui illi, quam Crotpe- Crotpef- 
- fcherot, id efqCoruum pilcatorem appellant, pedes fimiles & eundem pileandi morem cum chetot . 
Haliaeto efle ferunt, qu^ pifce, vbi Aquilino pede in aqua corripuit, nec propter podus ex aqua 
euolare queat, mox altero pede, quo palmipes eft, ad ripam ulque remiget. Negat opinionem 
quam exhibemus, Aquila marina Bellonipnegat & conftanter in literis, quas ad nos dedit do- 
ftiffimus quidam medicus,&fabuIofum efle affirmat, quidquid de diuerfitatepedum in Ha- 
liaeto ab alijs proditur, fed germanum uerumq; Hali^tu pedibus ait efle uniufmodi, & in mo- 
rem reliquarum Aquilarum acutis,atque in digitos,quos nulla membrana contineat, difledfis,» 

Nos fane hac litem decidere, ratione quadam certa & indubitata no audemus. Si quid tamen 
conieft ura, atque ex longo rerum naturalium vfu haufta aflequimur , dicamus certe autores 
vtroscpquide pedibus Aquili marin£ diuerfa in medium adferunt,non tam reipla,quam fpe~ 
ciefoldm tenus pugnare. Efle enim plures Aquilarum marinarum fpecies, quae ad Halisetum 
ceu genus quoddam referantur, nihil obftat,imo vero eftquam fimilliinum . Neque Alberto 
Magno, Anglis,Burgundisoculatisteflibus,temerecontradixerim j Optime enim vnicuique 
perlpe&a efle fblent, qu^ patriae luae feu tellure feu aequore peculiaria funt. T iim vel ea maxi- 
me de caufa,qubd,etfi Aquili huiufmodi nullae mihi vifie fint, alias tame Aues nempe Galli- Gallinute 
nulas aquaticas ijfdem,quos paulo ante expofuimus,pedibus dotatas efle certo Icio, vt partim aquatica 
palmipedes, parti tn vero fiifi pedes dici mereantur. Atq; fic mihi retulit ftudiofifs. iuuenis Leo- param pai 
jp nardus Caniarts Hafl'elenfisTungrusP.& M.D. qui duas eiufmodi extra ciuitatem Hafle- mipedes, 
letum ditionis Leodienfis in pifeina quadam captas Aues habuit . V nde & falfum efle confiat P a ™ m ^ 
quod quidam nullas tales in reru natura reperiri alites, audacius quam fapientiiis pronunciat . P e es * 
Simile etiam in Aquilarum praefertim marinarum genere, vfu venire polle non video, quo pa- 
£fco negari poffit. Ex hoc etiam difloluimus,quod ab Ariflotele feriptum eft, accidere Haliaeto 
faepius, vt cum ferre quod ceperit, nequeat , in gurgitem demergatur . Nam de priore illo ge- 
nere fiffipede fcilicet , quod Ariftoteles fblinn cognouit, atque ad natandum ineptum eft, id 
inteUigereoportetjminime vero de altero, quod natando quoties & quandocuq; lubeqpoteft 
euadere . Hanc autem veteribus non ignoratam fuifle , vel ex Oppiano liquet , qui Haliartum 
inter Aues amphibias,pr^ftantiffimam efle, nec forma a terreftribus Aquilis abfimilem , atque 
c0 e mari vi&itare , feribit . Caudam latam, quam ipfi Arifcoteles tribuit, vt alijs plefisq,- rapaci- 
* bus ad commoditatem & volandi normam, qua caeteris magis opus habent(exa£fius enim & 
longe re£Hus in aliquid feruntur) narura conceffi t , vt hac tanquam temone & gubernaculo 
Volatus impetum, qui quandoqj ad perpendiculu inftar laxi deorfum ruentis fit, dirigere com- 
modius ac moderari polfmt. Carne eft cinerea, ad nigrum vergente, fibrofa & dura . 


VISVS 


lp 2 


Vlyfsis Aldrouandi 


V I S V s. 

T S I omnes fere Aquili pra? ceteris diurnis vncunguibus hoc habeant, vt 
acutiifimo vifu pra?dit£ fint, quemadmodum in generali hiftoria palam feci- 
mus,Halitetos tamen omnium authorumiudicio vno ore in hoc ceteris pre* 
fertur, idq< fummo iure. Hic enim de vifus acie tam eft certus , vt pullos luos 
adhuc implumes hac ipfa, de indole ac generofitate exploret. Ad hanc igi- 
tur peculiari ratione fpe£fat,quod Tertulianus ait, Solem Nottuanefimt oculis, 
quila ita futtment vt natorum f torum generofitatem de pupillarum audacia iudicent ; altoqui non edu - | q 
cabunt vt degenerem, quem folts radius auertertt , V nde & Silius Italicus de Halixto canit; 

1’habea dubios explorat lampade fatus . 

Videtur enim naturali quodam inftinff u ac fagacit ate ortus fui minime nefeius , omni (ludio 
cauere velle, ne quemadmodum ipfediuerfi generis parentibus prognatus eft, «Sdabem.quan- 
dam contraxit, ita proles ipfius,fi illegitima fuerit, nouo & fecundo errore irrecuperabile gene 
ri damnum adferat,atqueomnigenerofitateexuta (obolis genuina? honorem perdat.IHud igi- 
tur omni induftna procurat, vt inufta generi nota diligenti examine eluatur, & detrimentum 
quod in (ua genefi accepit, cuius iple non efc in (cius , in prole pofdiminio referciatur . Haliie- 
a Lib.io.c.3 tum enim intemeratis natalibus ortum negat a Plinius,cum aitiHaliati fuum genus non habent, [ed 

ex diuerfo Aquilarum cottu nafcuntur . Hoc ipfum c Oppianus etiam infinuare videtur his ver- 10 | 
bis: Aquilam mannam aiunt fpunum ef e fatum terreftnum Aquila rumjdeoif a paternis nidis repelli, 
deinde peraltos quofdam alites (Glfifragas nimirum intelligit ) educata negletta terra maritimum vi- 
tium ampletli. Pnercr id commodum, quod Aquila marina ex perfpicaciifimo obtutu percipit, 
nempe vt genus fuum eius beneficio incorruptum conleruet, alteram inhiper vtilitate eamq,- 
non minoris momenti ex eodem allequitur, nempe vt vifhim huius opera facilius &com- 
h Lib. 1 2. modius (Ibi paret. Esi enim ( vt b Ifidorus teftatur) tati contuitus ,vt cum fupermana immobili penna 
Ong.c. 7. f cr atur, nec humanis pateat obtutibus , de tanta fubltmitate pifciculos natare videat, ac inflar tormenti de- 
fendens raptam pradam pedibus ad littus pertrahat . Sed quoniam devilu fatis multa alias dixeri- 
mus,itaq; occafione emolumenti, quod inde percipit, ad hoc ipfum nempe ad vi£I um tranfire- 
mus(quibus nimirum locis,quem & qua ratione fibi paret, ad quod praeda & venatus, nec non 
motus pertinent, tandem expofituri ) nifi de eius ortu nobis etiam dicendum aliquid elTet . 3 Q 

O.R T V S. 



3 JJi. 10.03 



E ortu Haliteti mira nobis a Plinius hunc in modum tradit \ Hali at i genus fuum 
non habent fed ex diuerfo o Aquilarum coitu nafcuntur . id quidem quod ex ijs natum 
ef,in OJfifragis gemis habet, e quibus Vultures progenerantur minores : & ex qs magni , 
qui omntrio no» generant . Illud in primis intelleffu admodum difficile eft, quo- 
modo Auis, quam fertus fuos ad radios (olares, tanquam legitimi generis acer 
rimos iudices exanimare fcribit,genus (uum negethabere . An forte ea verba 40 
non habere genus fuum, ita. intelligenda fint,vt Hali^etum , quem ex diuerfo Aquilarum coitu gi- 
gnidicitjexnobiliorum Aquilarum congrefiu na(ci dicere voluerit, cui nempe clariffimam 
oculorum aciem tribuit,quain (ane nifi a nobili quadam Aquila obtinere non potuit? Secun- 
dum non paruam etiam mihi dubitationem faciunt ifta?c verba , nafcuntur ex diuerfo Aquila- 
rum coitu: fi enim, vt dixi, ex nobilioru,fruftra addiderit Plinius, diuerfo, que vox ignobiles etiam 
includit: fi ergo ignobiles inter femifeeantur, quomodofilium generabunt, qui parentes fuos 
vilus acie, quam in Halia?to praedicat, fuperet? Tertia dubitatio eft,cur,etfiexdiuer(o coitu gi- 
gnatur, quod ex eo nafeitur in Oififragis potius, quam in alijs Aquilis genus habeat? & cur no 
Haliaetus coiens cum Hali^to,vt ca?tera? Aquili, genus fuum conferuet? Quis enim fpurios li- 
beros fceriles dicat? An forte fpurius Haliartus mas,fpuri.£fa?min# , & e contrario (purio mari 
fpuria hemina amplexum neget ? Ita enim tain mas , quam foemina cum alijs Aquilis rem ha- 
bere cogentur,& nunquam genus fuum habebunt: fi ita, cum quibus ? haud dubio cum igno- 
bilioribusmobiliores enim eadem animi generofitate,tam mares , quam foemina? fpurios (per- 
nent; ergo cum Oififragis, quas Plinius Aquilarum etiam genus facit. Qui igitur ex Olfiffaga 
& Halia?to generatur pullus,. etfi Hali£tus,vel potius Semihali^etus eft, genus tamen fuum non 
habebit,quoniam ab alijs Halia?tis,qui diuerfo Aquilarum coitu nati funt, tanquam noua qua- 
dam (pecies fugabitur. Quod vero Halia?tus cum Odifraga coeat, quis forfitan inde probet, 

quoniam 


; 


193 


Ornithologix Lib. 1 1. 

quoniam Qffifraga,(quod Ariftotel es omnesq; Philofbphi etiam admittunt) pullos ab Aqui- 
la (Haliaeto forte)nido expul(os,tanqua adulteri) fui confcia,educet pro (uis.Quarta &r maior 
edam hinc furgit dubitatio,quomodo ex Offifragis procreentur V yltures minores , ut Plinius 
fuit; An hoc non de veris Offifragis,(ed de (purijsillis , videlicet ex fefnihalfetis procreatis in- 
telligendum eft, fi ciim ijs Vultures(qui alioqui Aquilas (efquialtera portione in quantitate fu- 
perant)coierint ? eo enim modo pulli ex ijs nafcentur , qui maioribus V ulturibus erunt mino- 
res, Aquilis vero maioresrcum quibus hpoftmodum maiores iterum Vultures coierint,fixtum 
facient, fi non magnitudine fibi parem, laltem non multo inferiorem . Neceffario enim iita?c 
generatio, vt has Aues inter fe magnitudine differat, eodem etiam modo (em per aliquod aug- 
io mentum faciet. Qiiinta&poffrema dubitatio eft, quomodo qui matre &c patre Vulturibus 
procreatur pullus, ft erilem gignat filium: fic enim iam ante multa fecula genus fiium illi perdi* 
dillent. An id natura, qu# f mile in quadrupedibus nobis moftrauif( ex equa & afino ftenlem 
procreans mulum) in A uibusetia fieri voluerit? Sed cum abftrufa ilfecPlinij verba intimius 
examinarem, & parum verifimilia efle viderem : placuit illa etiam excellentiffimorum ac cele- 
berrimorum horum philofophorum , domini Frederici Pendafij nempe , & Domini Camilli 
Baldi iudicio fubijcere . Ea itaque verba Haluti genus non habent , ille ita exponit . Halatus mas 
non coit cum Halfeta femina, fed cum alius fpeciei Aquila . Id quod exqs natum eji tn OJJ fragis 
genus habet ,hoc eft educationem,fed id quod pro legitimo approbat, ab ipfo Hali^to educatur, 
e quibus coeuntibus cum Offifragis , generatur quid fimile Vulturibus minoribus . Ex quibus 
io magni Vultures procreantur ft eriles, vt Plinius inquit. Atque ha&enus ille vir prajftantilfimus. 
Clariffimus vero Baldus nihil a noftra interpretatione difced ere, vt aiebat , volens, hunc in mo- 
dum interpretabatur. Illud in primis mihi dubitationem facit, an fcribat Plinius H. lictum ad 
(olis radios exponere foetus fuos, cum infra videatur dicere Halatum genus fuum non habere: 
& quomodo ad folis radios exponit foetus fiios, cum in Offifragis, quod ex iplo nafcitur genus 
habeat: (ane enim Offffraga videretur Halia?to imperfeftior. A t ego, ni fallor,crederem,uel in 
textu Plinij mendum effe, vel fatis offitanter htecfcripfifle. Iam enim ait: HalUti fuum genus non 
habent fed ex diuafo Aquilarum coitu gignuntur ;fupra dixerat, nullam Aquilam pratcr CMelanatum 
f ullos alere . quare neque Haliartus alit fuos . Harc Ariftoteli pia , & benigna eft, neque (olum 
fuos, fed alienos etiam pullos alit.Qua? igitur apud Plinium non alitfoetus , apud Ariftotelem 
j 0 maxime alit, & fi genus fuum non habet, quomodo (olaribus radijs probet fuos foetus : habet 
igitur, fi probat.Iure igitur in Plinio mendum mefufpicaridixi:cum enim clariffme cernere 
dicitPlinius,eundemq, cogerepullosfiiosinfpicere(olem,quoda marina Aquila fieri fenfit 
Ariftoteles,at fi in Offifragam genus degenerent Haliarti pulli , quorum nebulofus ac imbecil- 
lus eft vifusjquomodo ab eorum parentibus cogentur folem afpicere? & qui non fuftinet , eij- 
ciuntur?iam enim omnes cijcerentur.Mihiitaque videtur multa confufio , & qua? fequuntur, 
id docent, cum a \t,Nidrfcantin petris: de qua enim fpecie Aquilarum loquatur, non apparet, 
Sed maximam mihi dubitationem facit, quod dixit exdiuerfo Aqutlarum coitu ortas Haliatos ex 
his Oflif ragarum genus, ex quibus Vultures minores, ex minoribus maiores , qut funt infacundi . Paul 6 in- 
fra in capite de V ulture,hos habere genus fuum & pullos educare docet, hi fane omnes V ul tu- 
res maiores effe deberent, & in alienum genus degenerare dicendum erat.Ego (ane credo ha?c 
* volucram genera proprios foetus habere, & educare, neque adeo facile Aues diuerfarum fpe- 
cierum fimul mifceri,& pr^cipue maiores:iam enim cum fuo pari a primordio nafcuntur , fi- 
mulcjjviuuntoC nidificant, &ouafouet & excludunt .Non enim videtur h^c mixtio feminum 
fa&a,pra?terquam in his animalibus, qua? incertum quodamodo coniugium incertumq; ma- 
rem habent, neque probabile eft, feminas , qua? fui generis marem in promptu habeant, alie- 
num velle pati, quod in afinis& equis perfpicuum eftiqui enim mulos ex equa aut afina pro- 
creare volunt, mares earum fpecierum, quam longiflime abigunt, & diu h xc fimul degere fa- 
ciunt,vr tandem ex confuetudine pati afinum equa non renuat. Ha?c dixifie volui, quo aliquid 
feciffe videar, qua? omnia acerrimo tuo iudicio lubijcio.Pra? ceteris autem illud mihi videtur 
intolerabile,quod ex Aquilis Hali^ti,ex his Oflifragi gignatur, ex quibus deinde V ultures mi- 
f 0 nores & tandem fteriles fiant:iam omne genus talium volucrium perijffedebuifiet. Vnde non 
pofium non adduci vel (ubefie mendum , vel fatis offitanter ha?c a Plinio di&a fuifie . Ha&e- 
nus>itaque do£tiffimus Baldus. De quibus omnibus ego pariter aliorum aliquando iudicium 
expecto. 


V tritures 
minores ex 
Offifragis . 

V ultures 
maiores ex 
minoribus. 


Vultures 
fteriles vn» 
de . 


Frederici 
Pendalij& 
Camilli 
Baidi opi- 
nio de Ha- 
liceti gene- 
ra uune. 


R 


VICTVS. 


*Lib.p.Hi- 
Jto'f.Cdp.% 2 . 

^Luio.c.-}. 
c Li. 2.1 xc li- 
tte. 


Ariftoreles 

dilucidae 9 . 


Britannia 
auiii rapa- 
eiii alumna 


Quo in pi- 
lei bus tor- 
pore exci- 
tet Haliar- 
tus . 

Adeps qua 
lis i cauda 
Haliarti. 


Ardea? rum 
mirabilispi 
fcatio . 

Adipis ar- 
dearu ufus. 

Adipis Ha- 
liarti tiliis 
ad capien- 
dos pilees . 


194 Vlyfsis Aldrouandl 

VICTVS. LOCVS. VENATVS. 

ORA TV R Halnetos,vt a Arifioteles tradit, circa mare,vnde & ei nomen, 
O P nec non in littoribus & oris. Nimirum quia e mari , & pi (cibas vinitat. Hos 

M clanifima oculorum acie in uitreis ac profundis vnciis confpe£tos,ex alto fefe 
OjCk H librans, & in altu mare fe praecipitans, aquis peftore dilcuifisrapit,referente 

k b Plinio, & maxime quide(fi c Oppiano credimus) illos,qui fublimi as natat, 

& in fummo aqua»; ita vt corporis ipforu pars aliqua fub confpe&um veniat. 
At non perpetuo res fuccedit.lnterdum enim cum in maiores pilees vnguium mucrones infi- 
xit, nec illos in altum eleuarepoteft, quare podere vi&us, vna cum pifeibus pefiiim it & perdi- 
tur potias, quam perdat alios, abreptus nimirum adimum pelagi, quo fefe pilees vrgente dolo- 
re recipiunt . Quibus verbis Oppiam , Ariftotelis locus dilucidatur,vbi ait : Accidit huic vt 
cum ferre cjuodce gcrti.nequca t , ;n gurgite m dtmergainr ndc imbecillitatis fliat confcius, fuasq; vi- 
res metitus, minoris tantum ponderis & quibus ferendis par eft futurus, pilees corripit , in hoc 
fagax certe, ne viribus defiitutus,vel ab incepto cogatur dehibere, vel oneri fuccumbat, no fine 
fuo periculo. Verum rationem capiendi pilcesfingularem quandam&T cum nulla vi, atq; pe- 
riculo coniuntfafn, quaque veteres prorlus latuit, & Halieto propria efr, hoc loco minime pre- 
teribo, quam vir quidam do dii li mus ac fide'd igniflimus,m ihicp amicus ad me fcripfit. Ea inter 
plurima qi.19 natura admirada fecit, non modicam admirationem meretur. Eli autem in hunc 
iere modum : In Britania Auium rapacium & prtefertim A quilarum marinarum alumna, vbi 
frequenteriiicundiifimiirn fute diligentis pifcationis inlittore flatibus hec A, uis fpe&aculum 
probet, ifiate opinio apud vulgus inoleuit, quod vim quandam naturalem inefieei credant, 
qua; pilees, qui fibi inaere libranti fubfint, aut ab ea confpiciantur, extemplo refupinari cogat, 
ad fummam aquam afeepdere,atq; quafi lethargico quopiam afFedu lopiti fint,leu morte ex- 
tinti ventrem albicantem exhibere , vt fic facilior pr^da fiat aduolanti Halieto. V t ut lele ne- 
gotium habet, reclamare in totum nolim. Si tamen naturali cuipiam eius Auis,etfi lateti facul- 
tati huiufinodi effedum aferibendum putemus : equidem non tam in euideti pilcium fiupo- 
re hunc virum decipi,quim in ratione eiuldemaifignandahallucinari credam. Cum enim iux- 
ta vulgatiifimum illud Phvficorum axioma : omne agens naturale, nonnifi percontaflum 
confiet agere : itaque non ideo pifces torpore corripi arbitror, quod uel ab Haliaeto confpe- 
d:i fin?,vel is ipfe fupra eos in aere aliquamdiu fufpenfus ha; ferit (Neque enim hic nugiuend^ 
cuipiam,qui de Balilifco , fblo intuitu necante ; aut de oculis vetulte cuiufpiam fafeinatoribus 
fabula texit, aufcultarelibet, quorum illud commentitium eft,hoc,fi verum eft , naturas limites 
egreditur)verum vt paulo fupra diftum efie memini, quod Hali^tus adipem quedam , quem 
in cauda reconditum habet, dum pendens in aere pifeibus exitium machinatur , guttatim fu- 
pra pifces in aquam demittit , cuius ui ipfi veluti attoniti & fiderati omni prorfus motu defti- 
tuantur & fic abfque difficultate capiendas fefe pr^beant. Quod nunquid narcotica quapiam 
vi, more torpedinispium potius(nam calidum hunc adipem magis efie debere cotendatquif- 
piam) tenuitate partium, qu£ infiar aquy uitae inebriet & vertiginem inducat; an demum la- 
tente nobis,& abftrufa quapiam ratione illud elficiat,alijs iudicanduin relinquo. Hoc fcio,nos 
iure polle & fine ullo fuperftitionis crimine huic rei praeftare fidemjfi modo his, que de torpe- 
dinefcribuntUr merito fidem adhibemus. Quare ut eiufdem ueritati adftruend^, non immo- 
rer diutius, vnum folummodo,& pro faciliore fide impetranda, exemplum adducamnon ab- 
fimilis in alia Aue uirciitis . Colonia? Agrippina inferioris Germaniae urbis celeberrima inco- 
la; & accola; ruftici pro certo fibi perfuadent, imo pro comperto allerunt, Ardeas, qu£ eo loci 
fatis frequentes fiint, hac ui pollere , ut ad pedem, fi in aquam imponat , tanquam ad illicium 
quoddam,fiue ad efcam frequentes pifces adnatent, quibus ultro accurrentibus& deuoratis 
E mern folentur . Qua de caufa eiufdem urbis Pharmacopola; , Ardearum adipem , uenalem 
femperafieruant,& pifcatoribus in pifcandi ufum uendunt, ut mihi pro certo affirmauitfide 
dignill.ac doflifi.luuenis loannes Bachouius Aechtius Colonienfis Medicus,Medici Aechtij 
filius. Simili paflo in eandem pilcium capturam, Haliaeti adeps (eruit A nglis pifcatoribus. Hi 
enim elee , quam fallendis pifeibus defiinarunt,aut Haliaeti adipem illinunt, autimmifeet, eam 
hoc multo e ficacioremfore putan